સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.7

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અ5ય્ પૂર્વવર્તી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૫૧-૬૦)] [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અ9x આગામી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૮૧- ૯૦)]
સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ દાનવમુખ્યાનાં લોકનાશાય નિર્યયૌ ।
મત્તવારણસમ્બાધં૧ રથાશ્વવલિતં બલમ્૨

તત્તદા૩ દાનવાનીકં વિસસાર દિશો દિશઃ

પ્રલયે મારુતોદ્ધૂતમૌદન્વતમિવોદકમ્ ॥ ૨ । ।
નિજઘ્નુર્બ્રાહ્મણાન્ કેચિત્ કેચિન્નિષ્પિપિષુર્વિશઃ

તુસ્તુભુઃ ક્ષત્રિયાનન્યે શૂદ્રાનન્યે બભક્ષિરે૬ । । ૩ । ।
જગ્લસુ૭ર્લ્લિલિહુર્ન્નેદુર્બભઞ્જુશ્ચ સમન્તતઃ ।
યજ્ઞેષ્વન્નં હવિર્નાદાન્૮ યૂપાઁશ્ચામરવિદ્વિષઃ । ।૪। ।
ઽ
સ્વધીતવેદાધ્યયનાભિનાદિતાન્ મુનિપ્રવેકાચિતગુલ્મપાદપાન્ ।
પ્રભૂતચીરાજિનદર્ભસંચયાન્ નિકામપર્યન્તહિમામ્બુનિર્ઝરાન્ ।

ઉપાન્તનીવારગવેધુકાચિતાન્૯ પ્રસુપ્તવિશ્વસ્તમૃગર્ક્ષવાનરાન્ ।
હબિર્ભુજો૧૦ ધૂમવિતાનસંકુલાન્ વિસૃત્ય ચાન્યે પ્રવિજઘ્નુરાશ્રમાન્૧૧

કેચિન્મુનીનામસુરા જીર્ણોરગસમત્વિષઃ

જટાઃ સંગૃહ્ય લુલુચુઃ ક્ષાલિતાસ્તીર્થવારિણા । ।૭ ।

....
ત્તમાઙ્ગો
( ?
।
૧ મત્તૈરાવણસમ્બાધ
-
ઘ

..
કલિતં બલમ્
-
ઘ । ૩ તત્તથા
-
ઘ
.
। ૪ દશ
-
ઘ । ૫ ચ્ચિક્ષિપુશ્ચ દિશો દશ
-
ઘ
-
। ૬ બભઞ્જિરે
(?)
। ૭ જગ્રસુ
-
ઘ । ૮ બહિર્દાનાન્
-
ક । ૯ ઉપાત્તનીવારગવેધુકાચિતાન્
-
ખ

હવિર્ભુજાં
(?
। ૧૧ પરિજઘ્નુરાશ્રમાન્
-
ખ

..
મિવ દ્વિપ
(
આ
). -
ખ

પાતયિત્વાસુરાઃ૧૩ કેચિચ્ચરણૈઃ પિપિષુઃ ક્ષિતૌ ।
ઋષીનાત્મવિનાશાય હુતાશાન્ જ્વલિતાનિવ૧૪

શિરાંસિ મુનિપત્નીનાં કરૈઃ કેચિત્ તલૈસ્તથા

પૂતાનિ૧૬ વારિભિઃ પુણ્યૈઃ પસ્પૃશુર્દાનવાધમાઃ ॥૯। ।
અથ તે જગૃહુર્યાત્રાં૧૭ જ્ઞાત્વાભ્યુદયમાત્મનઃ ।
વિક્ષિપ્તં૧૮ લોકનાશાય બલમાહૂય સર્વશઃ ॥
8.61.

૦ । ।
પ્રશસ્તેહનિ નક્ષત્રે મુહૂર્ત્તે ચ જયાન્વિતે

સન્નાહભેરીરાહત્ય ક્રિયાશ્ચક્રુર્જયાવહાઃ

સન્નાહ્યાન્ બલિનો સત્તાનાનાય્ય વરવારણાન્ ।
સમ્યગભ્યર્ચ્ય વર્માણિ બબન્ધુર્વિધિનાસુરાઃ ॥ ૧

યન્ત્રાણિ ધૌતૈર્નારાચૈઃ પૂર્ણાન્યાસનપાર્શ્વયોઃ ।
બબન્ધુઃ શક્તિપૂર્ણાઁશ્ચ વેણૂન્ તિર્યગવસ્થિતાન્ ॥૧

તોમરાન્ કણપાન્૨૦ શંકૂન્ શૂલચક્રપરશ્વધાન્ ।
આબબન્ધુર્નિયુક્તાશ્ચ મધ્યમાસનપાર્શ્વયોઃ ।

સજ્જાનિ પરમાસ્ત્રાણિ બાલધીઁશ્ચ સુસંસ્કૃતાન્ ।
સંપૂર્ણાન્ ગન્ધવાસોભિર્નિશિતાગ્રૈઃ શિલીમુખૈઃ ॥૧

સન્નાહ્યાનકુશાઁલ્લૌહાન્ બાલેન્દુસદૃશદ્યુતીન્ ।
ગ્રૈવેયેષુ સિતાઁશ્ચક્રુર્મધ્યે મસ્તકપિણ્ડયોઃ । ।૧

ક્ષુરપ્રમાલાં૨૧ સંયસ્તાં શાતકુમ્ભમયીં શુભામ્ ।
આબબન્ધુશ્ચ કુમ્ભેષુ ગજાનાં ગજસાદિનઃ૨૨

વૈજયન્તીપતાકાશ્ચ વિચિત્રાઃ સ્વભિલક્ષિતાઃ ।
ઉચ્છ્રયામાસુરાયત્તા દન્ત્યનીકસ્ય દાનવાઃ

ઘણ્ટા વારણમુખ્યાનામાસસજ્જુ૨૩ ર્મહાસ્વનાઃ ।
ચામરાણિ સુદીર્ઘાણિ હંસાંશુરુચિરાણિ૨૪ ચ । ।૧ ૯। ।
૧૩ પાટયિત્યાસુરાઃ
-
ઘ । ૧૪ હુતાનાઞ્જિલતાનિવ
-
ખ
.
। ૧૫ ચલૈસ્તથા
-
ક
.
ખ
.
। ૧૬ યુતાનિ
-
ઘ
.

...
ર્ગોત્રાં
-
ક
,
ર્યજ્ઞં
-
ઘ
.
। ૧૮ વિક્ષિપ્તા
-
ખ
.
। ૧૯ વિજયાન્વિતે
-
ઘ
.

...
યાન્
-
ક
.
। ૨૧ ક્ષુરપ્રમાણાઃ
-
ઘ
.

..
સાદિભિઃ
-
ઘ
.

,.
માનસંજુ
-
ક
,.
માસસર્જ
(
ર્જુ
) -
ઘ
.
। ૨૪ હંસાંગરૂચિરાણિ ઘ
.

એકૈકસ્ય ચતસ્રશ્ચ કરેણ્વશ્ચારુદર્શનાઃ ।
સ્થાપિતાઃ પુરતો દૈત્યૈઃ પરવારણવારણાઃ । ।
8.61.

યૂનો યુવભિરારૂઢાન્ શિક્ષિતાનસ્ત્રકોવિદૈઃ

ચક્રુરગ્રેસરાનશ્વાન્ વર્મિણો લોહજાલિનઃ

વર્મિણો બદ્ધકવચાઞ્છિતનિસ્ત્રિંશધારિણઃ ।
તેષાં પુરસ્સરાન્ પત્તીનનુયાતાઁશ્ચ ધન્વિભિઃ ॥ ૨૨। ।
દૈત્યયોધાસ્તતશ્ચાન્યે૨૬ વર્મિણો લોહજાલિનઃ ।
આરૂઢા બદ્ધનિસ્ત્રિંશાઃ સ્નાતપીતાઁસ્તુરઙ્ગઃમાન્૨૭ ।

કેચિદ્વિનીતૈર્યુવભિઃ સ્નપિતૈઃ

કૃતમઙ્ગલૈઃ ।
રથાન્ સંયોજયામાસુરશ્વૈરગ્રજવૈસ્તદા૨૯ ।

આયુધાન્ સપતાકાઁશ્ચ કિંકિણીજાલનાદિતાન્ ।
અધિતસ્થુસ્તદા કેચિદ્ રથાન્ હાટકસંસ્કૃતાન્ ॥૨૫ । ।
એવં તત્ કલ્પિતં શ્રુત્વા સૈન્યં સૈન્યનમસ્કૃતઃ ।
સુન્દો દાનવશાર્દૂલો નિર્યયૌ કૃતમઙ્ગલઃ । । ૨૬ । ।
સ્વીષં સુકૂબરં૩૦ સ્વક્ષં શાતકુમ્ભમયં વરમ્ ।
નાનામણિમયૈશ્ચિત્રૈર્ભક્તિપુષ્પમૃગદ્વિજૈઃ૩૧ । । ૨૭। ।
યુક્તં પરમસંહૃષ્ટૈર્મનોવેગૈસ્તુરઙ્ગમૈઃ ।
આરુહ્યાથ રથં દિવ્યં પતાકાધ્વજશોભિતમ્

કવચી બદ્ધનિસ્ત્રિંશો વિધૂતસિતચામરઃ

અભિતઃ સ્તૂયમાનશ્ચ સૂતમાગધબન્દિભિઃ

નિસુન્દોપિ૩૩ મદશ્યામકપોલાલીનષટ્પદમ્

આરુહ્ય નિર્જગામાશુ સાંગ્રામિકમનેકપમ્

8.61.
૩૦ । ।
અન્યે ચ દાનવાસ્તત્ર રથૈરશ્વૈર્મતઙ્ગજૈઃ ।
નિર્યયુઃ પરમપ્રીતા૩૬ યુદ્ધશૌણ્ડાઃ સુદંશિતાઃ ॥૩ ૧ । ।
૨૫ વાસિતામસ્ત્રકોવિદૈઃ
-
ખ
.
। ૨૬ સ્તથા ચાન્યે
-
ઘ । ૨૭ સ્નાતપીતાસ્તુરઙ્ગમાઃ
-
ક
.
। ૨૮ સ્નાપિતૈઃ
-
ક
.
ખ
.

...
સ્તથા
-
ઘ
.
। ૩૦ સુકુરવં
-
ક
.
। ૩૧ ભક્તાપુષ્પસુગંધિજૈઃ
-
ઘ । ૩૨ બદ્ધનિસ્ત્રિંશ ઉદ્ધૂતશિતચામરઃ
-
ઘ
.
। ૩૩ ઉપસુન્દો
-
ખ
.
। ૩૪ નીરદશ્યામકપાલાનીલષટ્પદમ્
-
ઘ
.
। ૩૬ સંગ્રામિકમનીકપમ્
-
ક
.,
મહાદ્વિપં
-
ખ । ૩૬ પરમપ્રીત્યા
-
ક
ઘ
.

બલસ્યાગ્રેસરં કૃત્વા તારકાક્ષં૩૭ મહાસુરમ્ ।
સહિતં બહુભિઃ શૂરૈ રથનાગાશ્વપત્તિભિઃ । । ૩

પૃષ્ઠતઃ સંવિધાયાશુ બલોન્મત્તં મહાસુરમ્ ।
બલેન ચતુરઙ્ગેણ૩૮ મહિષં પાર્ષ્ણિરક્ષિણમ્૩૯ । ।૩ ૩ । ।
પાર્શ્વયોરુભયોર્ન્યસ્ય૪૦ મેઘસ્વનમહાસ્વનૌ ।
સૈન્યેન મહતા દૃપ્તૌ૪૧ દાનવાવરિસૂદનૌ ॥૩૪। ।
મધ્યે સુન્દો નિસુન્દશ્ચ મયઃ શમ્ભુઃ ખરો મુરઃ ।
સન્નદ્ધા બલિનઃ શૂરા પરસૈન્યવિદારણાઃ૪૨ । ।૩ ૫। ।
પ્રતસ્થિરે સુસંયત્તા દિવં દાનવસત્તમાઃ ।
પ્રલયે મારુતોદ્ધૂતા ઘનાઃ સંવર્ત્તકા ઇવ । ।૩ ૬। ।
તેષામાગમનં જ્ઞાત્વા સહ સ્વર્લોકવાસિભિઃ ।
અપસૃત્ય જગામાશુ જનસ્થાનં શતક્રતુઃ । । ૩૭। ।
મેરો શિખરમારુહ્ય સર્વેથ સહિતાસ્તદા ।
સેના નિવેશયામાસુર્નન્દને તે સુરદ્વિષઃ૪૩

અથ સૈન્યસ્ય દૈત્યેન્દ્રા૪૪ રક્ષામાધાય સર્વશઃ

પ્રવિભક્તાનસંબાધાનાવાસાન્૪૬ જગૃહુસ્તતઃ ॥૩

દત્તાનુજ્ઞાસ્તતઃ સર્વે દાનવા દાનવોત્તમૈઃ ।
સન્નાહ્યમપનિન્યુસ્તે સર્વોપકરણં તદા ॥
8.61.

આરૂઢા ગજકન્યાસુ૪૭ વર્માણિ મુમુચુઃ શનૈઃ ।
આયુધાન્યપનીયાશુ૪૮ સૈનિકા મત્તદન્તિનામ્

સન્નાહાનપનિન્યુશ્ચ૪૯ મુમુચુઃ કવચાનિ ચ ।
તનુત્રાણિ ચ ચિત્રાણિ૫૦ તદા દાનવસૈનિકાઃ ।

૩૭ તારકાખ્યં
-
ઘ
.
। ૩૮ બલેન ચ તુરઙ્ગેણ
-
ક
.
ખ
.

પારિરક્ષિણમ્
-
ક
.,
પરિરક્ષિણમ્
-
ખ
.
ઘ
.

...
સ્તસ્ય
-
ખ
.

ગુપ્તૌ
-
ક
.
ઘ
.

..
નિવારણા
-
ક
ખ
.
। ૪૩ નિર્જરદ્વિજઃ
- (
ષઃ
)
-
ઘ
.
। ૪૪ દૈત્યાસ્તે
-
ઘ
.
। ૪૫ સર્વતઃ
-
ક
.
ઘ
.

...
વાસં
-
ક
.
ખ
.,
વાસાસ્તે
-
ઘ
.

...
જગકન્યાસુ
-
ક
.

.. .
ન્યુપનીતાનિ
-
ખ
.
। ૪૯ પરિનિન્યુશ્ચ
-
ઘ
.
। ૫૦ વિચિત્રાણિ
-
ખ
.
ઘ

અપેત કક્ષાન્૫૧ માતઙ્ગાન્૫૨ સ્નાતપીતાન્ ગતક્લમાન્

બબન્ધુઃ કલ્પવૃક્ષેષુ૫૪ કેચિદ્દાનવસૈનિકાઃ ।

કેચિત્ કલ્પદ્રુમાન્નાગા મદસંલીનષટપદાઃ

બભંજુર્બલિનસ્ત્રસ્તમત્તોદ્ભ્રાન્તવિહઙ્ગમાન્

ચુક્રશુર્બલિનઃ કેચિન્મદશ્યામાન્૫૬ મતઙ્ગજાઃ ।
કપોલાન્ કલ્પવૃક્ષેષુ પુષ્પાલીનાલિપંક્તિષુ

નાગા જગાહિરે કેચિન્મત્તા મન્દાકિનીં નદીમ્ ।
હૈમવારિજકિઞ્જલ્કપિઞ્જરોપાન્તરોધસમ્

વિમુક્તસાઙ્ગ્રામિકવર્મજાલાન્૫૭ પ્રસન્નચિત્તાન્ પરિઘૃષ્ટકાયાન્ ।
નિપીતતોયાનપનીતખેદાન્ બબન્ધુરશ્વાન્પૃથગશ્વબન્ધાઃ

અથ સૂક્ષ્માણિ વાસાંસિ ચિત્રાશ્ચ પરમાઃસ્રજઃ

આનિન્યુઃ કલ્પવૃક્ષેભ્યઃ ફલાનિ મધુરાણિ ચ૫૯

હૈમાનિ કેચિત્ પદ્માનિ તદ્રજોરુણમૂર્ત્તયઃ

બભઞ્જુર્દાનવા હૃષ્ટા ગતા મન્દાકિનીં નદીમ્ ।

આનિન્યુઃ સૈનિકાઃ કેચિન્મન્દારકુસુમોત્કરાન્ ।
ફલાન્યાજહ્રિરે કેચિત્ સ્વાદૂનિ ચ બહૂનિ ચ ॥
8.61.

તત્રોષ્ય રજનીમેકાં ભેરીરાહત્ય દાનવાઃ ।
તેનૈવ વિધિના યત્તાઃ પ્રજગ્મુરમરાવતીમ્

તતસ્તૂર્યનિનાદેન ગજાનાં બૃંહિતેન ચ ।
સિંહનાદૈશ્ચ દૈત્યાનાં ચચાલેવામરાવતી

અથ શૂન્યાં સમુદ્વીક્ષ્ય પુરીં દાનવસત્તમાઃ ।
ઇત્થમૂચુઃ સુસંહૃષ્ટા૬૧ નદન્તો ભૈરવસ્વનમ્૬૨ ॥૫૩ । ।
૫૧ અપેતભક્ષ્યાન્
-
ક
.
। ૫૨ અપેતકક્ષાસ્તાન્નાગાન્
-
ઘ
.
। ૫૩ સ્નપિતાન્વિગતક્લમાન્
-
ઘ
.
। ૫૪ વૃક્ષકલ્પેષુ
-
ક
.

...
ષટ્પદાન્
-
ખ । ૫૬ મદશ્યાનાન્
- (?)

...
સઙ્ગ્રામિકવર્મજાલાન્
-
ક
.
। ૫૮ વિચિક્નુયિરય
... -
ક
.
ખ
.
। ૫૯ મુમુચાસુરાઃ
-- -
ક
.
ખ
.
। ૬૦ ભદ્રાણિ
રણમૂર્ધનિ
-
ઘ
.
। ૬૧ સંપ્રહૃષ્ટા
-
ઘ
.
। ૬૨ ભૈરવં રવં
(?)

જયતિ વિબુધશત્રુઃ સુન્દદૈત્યેન્દ્રસિંહઃ
કઠિનરુચિરબાહુઃ પીનવિસ્તીર્ણવક્ષાઃ ।
શતમખપુરજેતા ચારુપૃથ્વાયતાક્ષઃ
સજલઘનનિનાદો મત્તનાગેન્દ્રગામી

તદનુ જયતિ ચારુપ્રાન્તરક્તાયતાક્ષો
મૃગપતિગતિલીલઃ સંયુગેષ્વપ્રધૃષ્યઃ ।
ત્રિદશવરવિજેતા દાનવેન્દ્રો નિસુન્દઃ
પ્રહતમુરજનાદઃ પીનદીર્ઘોરુબાહુઃ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે અમરાવતીપ્રવેશો નામ એકષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ નિર્જિત્ય દૈત્યેન્દ્રૌ દિવં૧ વિક્રમશાલિનૌ ।
જગ્મતુઃ સહિતૌ દૈત્યૈર્વિન્ધ્યં તુઙ્ગશિલોચ્ચયમ્

સંપૂજ્ય વિધિવદ્દૈત્યાન્ પ્રસ્થાપ્ય ભ્રાતરૌ તદા ।
રેમાતે વિન્ધ્યપાદેષુ ફુલ્લપાદપસાનુષુ

દૈત્યાભ્યામથ વિજ્ઞાય બ્રહ્મા સુરપરાભવમ્ ।
વિચિન્ત્યૈકમનાઃ સમ્યગ્ વધોપાયં તયોસ્તદા

તિલં તિલં સમાદાય રત્નેભ્યશ્ચારુદર્શનામ્ ।
સસર્જ કમનીયાઙ્ગીમઙ્ગનાં વલ્ગુનિસ્વનામ્

તિલોત્તમેતિ તસ્યાશ્ચ નામ ચક્રે પિતામહઃ ।
દિવ્યાનામપિ સા સ્ત્રીણામુપમેવ૩ તદા બભૌ

અતિસંપૂર્ણવક્ત્રાં૪ તામતીંદીવરલોચનામ્ ।
અતિહંસસ્વનાલાપામતિમત્તેભગામિનીમ્

લક્ષ્મીર્નિરીક્ષ્ય સવ્રીડા પઙ્કજેનાવૃણોન્મુખમ્ ।
વપુર્ભિશ્ચૈવ ચાર્વઙ્ગ્યાસ્ત્રેપુરુદ્યાનદેવતાઃ

૧ દેવાન્
-
ઘ
.

...
મનઙ્ગાં
-
ક
.

...
મતિરૂપા
: -
ચ
.

સિન્દૂરવક્ત્રાં
-
ઘ
.

.
સ્સ્વૈશ્ચ
-
ક ખ
.

તામુત્પાદ્ય તતો ધાતા૬ પાકશાસનમબ્રવીત્ ।
શમ્ભુના મદનઃ પૂર્વં નિર્દગ્ધો લોચનાગ્નિના૭ ।

તસ્ય પ્રોદ્ભૂતયે૮ યામ સર્વે૯ પાર્શ્વ પિનાકિનઃ ।
તમારાધ્ય તતઃ૧૦ કુર્મ્મો યથા સ્યાન્મદનઃ પુનઃ ।

અથ તે બ્રહ્મણા સાર્ધં તયા ચાસુરવિદ્વિષઃ ।
જગ્મુર્વિન્ધ્યગિરેઃ શૃઙ્ગં યત્રાસ્તે ભગવાન્ હરઃ ॥
8.62.

તત્ર શર્વમપશ્યન્તો દધ્યુસ્તે સુરસત્તમાઃ ।
ગૃણન્તઃ પ્રણવં સર્વે શિવસન્યસ્તચેતસઃ

અથ લિઙ્ગં સમુત્તસ્થૌ તેષાં મધ્યે દિવૌકસામ્ ।
સુસંહતં૧૧ સુસંશ્લિષ્ટં સમૂહસ્તેજસામિવ । ।૧૨। ।
ઉચ્ચચાર તદા તસ્માદુચ્ચૈર્વાગ્૧૨ વિશદાક્ષરા ।
નિર્દગ્ધોયં મયા પાપસ્તપસ્વિજનકણ્ટકઃ ॥ ૧૩ । ।
યુષ્મદર્થે વિમોક્ષ્યામિ કાર્યં વોયં૧૩ કરિષ્યતિ ।
કરોતુ પરિતશ્ચેયં માં પ્રદક્ષિણમઙ્ગના

એવમુક્તા મહેશેન સા ચકાર પ્રદક્ષિણામ્

સન્નિધાયાઞ્જલિં મૂર્ધ્નિ રક્તેન્દીવરકોમલમ્૧૫

નેમે૧૬ મૂર્તિં તદા પૂર્વાં નિસ્સસાર તતો મુખમ્

ત્ર્યક્ષં પ્રસન્નબિમ્બોષ્ઠમમિતદ્યુતિ કાન્તિમત્ । । ૧ ૬। ।
અથ તેજો વિનિઃસૃત્ય૧૮ વદનેન્દોઃ પિનાકિનઃ ।
તાં વિવેશાઙ્ગનામાશુ૧૯ શરદ્ભાસ્કરભાસ્વરમ્ ।

અથ સા દક્ષિણાં મૂર્ત્તિં પ્રણેમે ચારુદર્શના ।
નિર્જગામ તદા દીપ્તં મુખં સુરગુરોસ્તતઃ । ।૧

વારિભારાલસામ્ભોદરુચિમદ્૨૦ ભીમનિસ્વનમ્ ।
કરાલદશશનોદ્ભાસિ દીપ્તરક્તાન્તલોચનમ્

૬ તાં સમુત્પાદ્ય ધાતા તુ
-
ઘ
.
। ૭ નેત્રવહ્નિના
-
ઘ । ૮ પ્રોદ્ધૃતયે
-
ઘ । ૯ યામસ્સર્વે
-
ક
.
ઘ
.
। ૧૦ તથા
-
ક
.
ખ । ૧૧ સુસંઘાતં
-
ક ખ
,
। ૧૨ દુર્બોધ
... -
ખ । ૧૩ યઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૧૪ પ્રદક્ષિણં
-
ક ઘ
.

...
લોચનં
-
ઘ
.
। ૧૬ રેમે
-
ઘ
.
।
૧૭ તદા
-
ક
.
ખ

.. .
ભિનિઃસૃત્ય
-
ઘ
.
। ૧૯ આવિવેશાઙ્ગનામાશુ
-
ઘ
.

...
ધારાલસામ્મોદરુચિરં
-
ઘ
.

અત્યાદિત્યં તતસ્તેજો મુખાન્નિઃસૃત્ય દક્ષિણાત્ ।
દૃશ્યમાનં સુરૈસ્સર્વૈર્વિવેશ પ્રમદોત્તમામ્ । ।
8.62.
૨૦ । ।
પ્રણેમે સા તતસ્તસ્ય પશ્ચિમાં મૂર્ત્તિમઞ્જસા ॥
નિશ્ચક્રામ તતસ્તસ્યા૨૧ મુખં ત્ર્યક્ષમનુત્તમમ્

તતસ્તેજો વિનિઃસૃત્ય મુખેન્દોર્મદનદ્વિષઃ

દીપ્યમાનં વિવેશાશુ તામેવ પ્રમદોત્તમામ્ । ।૨૨ । ।
ઉત્તરાં મૂતિમાગત્ય પ્રણેમે સા કૃતાઞ્જલિઃ ।
તસ્યા૨૩ મુખં સુસંપૂર્ણં સુપ્રસન્નં વિનિર્યયૌ ॥૨ ૩ । ।
તસ્માત્તેજો વિનિઃસૃત્ય સૂર્યદીપ્તાનલપ્રભમ્

વિવેશ પ્રમદામાશુ તામેવ વરવર્ણિનીમ્ ॥૨૪। ।
મુખાનિ દેવદેવસ્ય સુરાણામર્થસિદ્ધયે ।
ચત્વારિ નિર્યયુર્દિક્ષુ ન તસ્યા રૂપવિસ્મયાત્ ।

આત્મસંસ્થં પુરા તેજો દગ્ધ્વા યન્મદનં કૃતમ્ ।
અનુજગ્રાહ દેવેશસ્તેન તાં પ્રમદોત્તમામ્ ॥૩

અબ્રવીચ્ચ સુરાન્ સર્વાઁસ્તત્રેદં વચનં શિવઃ ।
યસ્માદિયં માં યુષ્માંશ્ચ મણ્ડલેન પ્રદક્ષિણમ્ । ।૨૭। ।
ચક્રે સર્વાન્ સુરશ્રેષ્ઠાઃ સ્થાનં તસ્માદિદં મમ ।
ભવિષ્યતિ ગિરૌ વિન્ધ્યે મણ્ડલેશ્વરસંજ્ઞિતમ્ ।

મંડલેશ્વરમેતચ્ચ યઃ કરોતિ પ્રદાક્ષિણમ્ ।
પ્રદક્ષિણીકૃતા તેન સપ્તદ્વીપા મહી ભવેત્

સાન્નિધ્યં સર્વદા હ્યસ્મિન્ કરિષ્યામિ વરપ્રદઃ૨૬ ॥૨૯। ।
મણ્ડલેશ્વરમીશાનં દૃષ્ટવા તુ પ્રયતો નરઃ ।
અશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય મમ લોકમવાપ્સ્યતિ । ।
8.62.

૦ । ।
નૈકસિદ્ધસમાકીર્ણં કિન્નરોરગસેવિતમ્ ।
યુષ્માભિઃ સર્વદા યુક્તં ભવિષ્યતિ મમ પ્રિયમ્

૨૧ તતસ્તસ્માન્મુખં
-
ઘ
.

...
ર્વદનત્વિષઃ
-
ક
.
। ૨૩ તસ્માન્
-
ઘ
.
। ૨૪ સૂર્યાનલપ્રભામિવ
-
ઘ
.
। ૨૫ ઇતિ પદ્યં દૃશ્યતે ઘ
.
પુસ્તકે
,
ન તુ
મણ્લેશ્વરમીશાનમિતિ
। ૨૬ વરપ્રદમ્
-
ક
.

એષા તિલોત્તમા ચૈવ યદર્થં સુરસત્તમાઃ ।
સૃષ્ટા યુષ્માભિરવ્યગ્રા તદ્વઃ કાર્યં કરિષ્યતિ । ।૩ ૨ । ।
એતામવેક્ષ્ય તૌ દૈત્યૌ મોહિતૌ મદનાર્દિતૌ ।
અન્યોન્યં યાસ્યતો નાશમેષા ચૈવ ભવિષ્યતિ । ।૩

અજરા ચામરા૨૭ ચૈવ સર્વાપ્સરવરા શુભા ।
પૂજ્યા ચેહ સદા સ્થાને વન્દ્યા ચૈવ ભવિષ્યતિ ॥૩૪। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્તે૨૮ મહેશેન સુરાઃ સુપ્રીતચેતસઃ ।
તાં સ્ત્રિયં પ્રેષયામાસુ૨૯ર્વધાર્થં દૈત્યયોસ્તદા

સહાયાન્ પ્રદદૌ ચાસ્યૈ બ્રહ્મા કમલવાહનઃ ।
ક્રોધં દર્પમૃતૂત્સર્વાન્૩૦ માત્સર્યં મદમેવ ચઃ૩૧ । ।૩

કાલં મૃત્યું ચ મોહઞ્ચ વિષાદઞ્ચામિતદ્યુતિઃ ।
અથ સંપ્રેષયિત્વા તુ દેવતાસ્તાં તિલોત્તમામ્ ॥૩૭। ।
આત્માનં પિણ્ડયામાસુર્દેવાસ્તે સર્વ એવ હિ ।
કઃ કઃ કતમ આયાત ઇહાદ્યેતિ સુરર્ષભાઃ ।

તતો મધ્યે સ્થિતં નત્વા ભૂયસ્તે પરમેશ્વરમ્ ।
પિણ્ડ્યમાનેષુ દેવેષુ યસ્માન્મધ્યે સમાસ્થિતઃ । ।૩ ૯। ।
પિણ્ડારેશ્વર ઇત્યેવ તત્રાસાવભવત્તતઃ

પિણ્ડારેશ્વરમીશાનં દૃષ્ટ્વા ભક્ત્યા તુ૩૩ માનવઃ । ।
8.62.

સર્વાશુભવિનિર્મુક્તો૩૪ દેહભેદે ગણો ભવેત્ ।
પૃથિવ્યાં યાનિ લિઙ્ગાનિ૩૫ ચતુર્મુખાયતનાનિ ચ૩૬ । ।૪૧ । ।
૨૭ હ્યમરા
-
ઘ । ૨૮ એવમુક્તા
-
ઘ । ૨૯ શંસયામાસુ
-
ઘ
.
। ૩૦ ક્રોધદર્પાદિકાન્ સર્વાન્
-
ઘ
.
। ૩૧ રાગં મદનમેવ ચ
-
ક
.
ખ । ૩૨ તદા
-
ઘ
.
। ૩૩ ચ
-
ઘ
.

શુભાશુભવિનિર્મુક્તો
-
ઘ
.

સર્વાણિ
-
ક
.
ખ । ૩૬ ચતુર્મુખાનિ મે
સુરાઃ
-
ઘ

તાનિ સર્વાણિ દૃશ્યાનિ ઇદં દૃષ્ટ્વા ભવન્તિ હિ ।
તતસ્તા દેવતાઃ સર્વાઃ કૃત્વા કાર્યમતન્દ્રિતાઃ

પ્રણસ્ય
(
મ્ય)
પરમેશાનં સ્વાનિ સદ્માનિ ભેજિરે ।
સાપિ ચારુમુખાપાઙ્ગી પીનોન્નતપયોધરા૩૭

આક્ષિપન્તીવ૩૮ ચેતાંસિ સુરાણાં વિભ્રમૈસ્તદા

પ્રતસ્થે દક્ષિણામાશામાસાતે યત્ર દાનવૌ

વિન્ધ્યપાદેષુ રમ્યેષુ વિહગોદ્ગીતસાનુષુ ।
ભ્રમન્તાવથ દૈત્યેન્દ્રૌ સ્થિતાં દદૃશતુસ્તુ તામ્૪૦

અશોકશાખામુત્ફુલ્લામાલમ્બ્યોન્મત્તષટ્પદામ્ ।
વસાનામંશુકં ચિત્રમાબદ્ધ૪૧ મણિમેખલામ્ ॥૪૬। ।
ગાયન્તીં મધુરં રક્તં સમં કલમનાકુલમ્

તારમન્દ્રાતિતારૈશ્ચ સ્વરૈઃ સમ્યગલંકૃતમ્ ।

સાક્ષાદિવ તપઃસિદ્ધિં શ્રિયં મૂર્ત્તિમતીમિવ ।
પ્રાપ્તામિવ રતિં સાક્ષાત્ કાન્તિં ચાન્દ્રમસીમિવ ॥૪૮। ।
મમૈવેયં૪૩ મમૈવેય૪૪ મિતિ તૌ દાનવોત્તમૌ

અભિસૃત્ય તુ તૌ૪૬ દેવીં પાણ્યોર્જગૃહતુઃ સમમ્૪૭

અથ દર્પમદક્રોધમાત્સર્યાવિષ્ટચેતસૌ ।
તૌ ચુક્રુધતુરત્યર્થમન્યોન્યસ્યાસુરોત્તમૌ ॥
8.62.
૫૦ । ।
તયોર્ગદેન્તકઃ૪૮ કાલો મૃત્યુશ્ચાવિવિશુર્દ્રુતમ્ ।
પ્રગૃહ્યાથ ગદે ક્રુદ્ધાવન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ ।

અથૈકૈકેન૪૯ તૌ તત્ર પ્રહારેણાભિતાડિતૌ ।
વિષણ્ણૌ ભિન્નસર્વાઙ્ગૌ૫૦ શિવશાપવિમોહિતૌ૫૧

૩૭ પીનોત્થિતપયોધરા
-
ક
.
ખ । ૩૮ આપિક્ષન્તી ચ
-
ક
.
ઘ
.

વિદ્રુમૈસ્તદા
-
ઘ

...
સ્તતઃ
-
ઘ
.

..
માલમ્બ્ય
(
મ્બ
) -
ક
,...
માનસ્યા
-
ઘ । ૪૨ સમદકગુણ્યા
-
ઘ
.
। ૪૩ મમૈવૈષા
-
ઘ
.
। ૪૪ મમૈવેતિ
-
ઘ
.
। ૪૫ દાનવૌ રૂપમોહિતૌ
-
ઘ
,
તૌ તદા દાનવોત્તમૌ
-
ઘ
.
। ૪૬ ચ તાં
-
ઘ
.,
શુભાં
-
ક । ૪૭ સ્વયં
-
ક
.
। ૪૮ તયોર્દં
(
ર્દે
)
હેન્તકઃ
-
ઘ । ૪૯ યથ ત્વૈકેન
-
ખ
.
। ૫૦ વિષણ્ણાસ્ધિતસર્વાઙ્ગૌ ક
.,
વિસંજ્ઞૌ
-
ઘ
.

શિરસા પરિમૌહિતૌ
-
ઘ
.

વિસંજ્ઞૌ પતિતૌ ભૂમૌ છિન્નમૂલાવિવ દ્રુમૌ ।
અથ નિર્યયતુસ્તત્ર૫૨ કામોપહતચેતસૌ

આત્માનૌ સહ શુક્રેણ તયોર્દાનવમુખ્યયોઃ ।
તૌ તદા૫૩ નિર્ગતૌ તત્ર તયોર્જીવૌ દુરાત્મનોઃ

બલિનૌ ચારુસર્વાઙ્ગૌ બાલાવાશુ બભૂવતુઃ ।
એકસ્તત્રાબ્રવીદ્બાલઃ શુંભોહં દ્વિષતામિતિ

નિશુંભોપ્યહમન્યસ્તુ બાલસ્તત્રાવદત્તદા ।
અથ વિન્ધ્યઃ૫૪ સમાસાદ્ય બાલૌ તાવમિતદ્યુતી

આદિદેશાત્મનઃ પત્નીં પાહિ ત્વં બાલકાવિતિ ।
વવૃધાતેથ તૌ તત્ર દાનવેન્દ્રસુતાવુભૌ

કૃષ્ણપક્ષક્ષયે યદ્વદ્ યુગપચ્છશિસાગરૌ

બુદ્ધ્વા તૌ ચ તદા જન્મ૫૬ દાનવાભ્યામરિન્દમૌ

તપશ્ચેરતુરત્યુગ્રં૫૭ પર્ણામ્બુપવનાશનૌ ।
તપસારાધિતસ્તાભ્યાં તત્રાગત્યાબ્રવીત્પ્રભુઃ

તુષ્ટાસ્મિ યુવયોઃ પુત્રૌ વરં કિં
ઽ

વા દદાન્યહમ્

વવ્રાતે તૌ વરં વીરાવજય્યા૬૦ વધ્યતાં સદા ॥
8.62.

પ્રાર્થનાં તાં તયોઃ શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચ પિતામહઃ ।
અવશ્યં પુત્રયોરેષ્યં મરણં યેનકેનચિત્

સુરેભ્યોન્યત્ર દૈત્યેન્દ્રાવમરત્વં ન વિદ્યતે ।
ઇત્યુક્તવન્તં બ્રહ્માણં વવ્રાતે દાનવૌ વરમ્

ઉભાવપિ૬૧ સુનિશ્ચિત્ય સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહૌ ।
જગન્માતુશ્ચ૬૨ યા કન્યા વિના તસ્યાઃ પિતામહ ॥૬૩। ।
મા૬૩ ભૂતામાવયોર્દેવ સદા મૃત્યુપરાજયૌ ।
એવમસ્ત્વિતિ તૌ પ્રોચ્ય દૈત્યેન્દ્રતનયાવુભૌ

૫૨ નિર્વવતુસ્તત્ર
-
ઘ
.
। ૫૩ તતસ્તૌ
-
ઘ । ૫૪ વિન્ધ્યં
-
ખ ઘ

.
ચ્છણિભાસ્કરૌ
-
ક
.
ખ
.,  ...
ત્સિન્ધુસાગરૌ
-
ઘ
.
। ૫૬ જગ્મુર્
-
ઘ । ૫૭ તપશ્ચરતુરત્યુગ્રં
-
ઘ
.
। ૫૮ કં
(?)
।
૫૯ દદામ્યહં
-
ક
.
ખ
.

...
વજેયા
-
ખ
। ૬૧ હતાવપિ
-
ઘ
-
। ૬૨ જગન્માતેવ
-
ઘ
,...
ન્માતે ચ
-
ક
.,
જગત્પતે
-
ખ
.
। ૬૩ ન
-
ખ
.

વિશ્વસ્ય જગતઃ સ્રષ્ટા તત્રૈવાન્તરધીયત ।
અથ તૌ તપસસ્તીવ્રાદ્વિરમ્ય કૃતમઙ્ગલૌ॥૬૫। ।
મૌલિનૌ૬૪ બદ્ધકવચૌ૬૫ હારાઙ્ગદવિભૂષિતૌ ।
હરિચન્દનદિગ્ધાઙ્ગૌ પીતકૌશેયવાસસૌ

વિન્ધ્યપ્રસ્થેષુ રમ્યેષુ ચેરતુ૬૬ર્દાનવોત્તમૌ ।
પિતામહાદ્ વરપ્રાપ્તિં શ્રુત્વા શુંભનિશુંભયોઃ

આજગ્મુર્દાનવા હૃષ્ટાઃ પાતાલતલવાસિનઃ ।
શંભુર્મયો ઘનઃ કેશિર્નરકો નમુચિર્દ્રુમઃ ।

અન્યે ચ કોટિશો દૃપ્તા હતશેષાઃ સુરદ્વિષઃ ।
વિન્ધ્યપ્રસ્થે નિષેદુસ્તે સમેતાઃ સર્વદાનવાઃ ।

નાનાદ્રુમલતાગુલ્મવિકીર્ણકુસુમોત્કરે

ધન્વિનો બદ્ધનિસ્ત્રિંશાશ્ચિત્રાભરણભૂષિતાઃ ॥
8.62.

સેન્દ્રચાપાસ્તડિત્વન્તો નભસીવ બલાહકાઃ ।
અથોવાચ મયસ્તત્ર દાનવો દાનવોત્તમૌ

પિતૃભ્યાં યુવયોર્ભુક્તં ત્રૈલોક્યમખિલં પુરા ।
યુવાભ્યામધુના દૈત્યો કસ્માન્નાદીયતે પુનઃ ।

સમેતાનમરાન્૬૮ સર્વાન્નિર્જિત્ય રણમૂર્ધનિ ।
યે સહાયા હિ વાં પિત્રો૬૯ ર્બભૂવુઃ સુરવિદ્વિષઃ

ત એવામી બલોન્મત્તાઃ સહાયા યુવયોર્યુધિ ।
ઇત્યુક્તવતિ દૈત્યેન્દ્રે મયે શુમ્ભો મહાસુરઃ । ।૭૪। ।
નિશુમ્ભસ્ય મુખં પ્રેક્ષ્ય વાક્યમિત્થં તદાબ્રવીત્ ।
ભૂર્લોકમખિલં દૈત્યા યુષ્માભિઃ સહ સાંપ્રતમ્ । ।૭૫। ।
સંવિભજ્ય સુરાન્સર્વાઞ્જેષ્યામો રણમૂર્ધનિ ।
જમ્બૂદ્વીપં સ્વયં સોથ જગ્રાહાસુરસત્તમઃ ॥૭૬ । ।
૬૪ ભૌમિનૌ
-
ધ
.
। ૬૫ બદ્ધકેયૂરૌ
-
ઘ
.
। ૬૬ ચરતુ
..  -
ઘ
.

..
કીર્ણે
વિસ્તીર્ણકુસુમોત્કરે
-
ખ
.

...
વ્રમરાન્
-
ઘ
.
। ૬૯ પુત્રૌ
-
ખ
.
ઘ
.

શાકદ્વીપં નિશુમ્ભાય દદૌ ભ્રાત્રે કનીયસે ।
શાલ્મલિદ્વીપગોમેદૌ૭૦ દાનવેભ્યો દદૌ પ્રભુઃ ।

ક્રૌઞ્ચદ્વીપકુશદ્વીપૌ દૈત્યેભ્યઃ પ્રદદૌ ચ સઃ ।
દૈત્યેન્દ્રઃ પુષ્કરદ્વીપં ભાર્ગવાય ન્યવેદયત્ ॥૭૮। ।
એવં પ્રતિવિભજ્યાશુ૭૧ ભૂર્લોકમખિલં તદા ।
ઇજ્યાઞ્જલિનમસ્કારાન્ યજ્ઞાન્ સર્વા૭૨શ્ચ સત્ક્રિયાઃ૭૩

આચ્છિદ્ય દૈવતેભ્યસ્તે જગૃહુર્દૈત્યદાનવાઃ ।
બભૂવાથ તતો યજ્ઞઃ કશ્યપસ્ય૭૪ મહાત્મનઃ ॥
8.62.

। ।
આગત્ય તં૭૫ તદા યજ્ઞં મમૃદુઃ૭૬ સુરશત્રવઃ ।
આધિપત્યં હિ નઃ કૃત્સ્ને૭૭ ભૂર્લોકે કશ્યપાધુના । ।૮ ૧ । ।
સર્વાવસ્થાસુ યજ્ઞે૭૮સ્મિન્નસ્માન્ ત્વં યષ્ટુમર્હસિ ।
એવમુક્તસ્તતો દૈત્યૈર્મારીચઃ કશ્યપસ્તદા । ।૮૨। ।
ગમ્ભીરમર્થવદ્વાક્યમુવાચેત્થં સ્મયન્નિવ ।
ત્રૈલોક્યમાત્મનઃ૭૯ કૃત્વા જિત્વા સર્વામરાન્ રણે ॥૮૩ । ।
યજ્ઞભાગાઁસ્તતો દૈત્યાઃ સર્વાનાદાતુમર્હથ ।
એવમુક્તાસ્તદા તેન દૈત્યદાનવસત્તમાઃ ।

બલં સર્વં સમાદાય૮૦ કૃત્વા સાઙગ્રામિકીઃ૮૧ ક્રિયાઃ ।
પ્રશસ્તેષુ કૃતાચારા મુહૂર્ત્ત૮૨ ર્ક્ષદિનેષુ તે ॥૮૫। ।
રથૈર્નાગૈસ્તુરઙ્ગૈશ્ચ નિર્યયુર્દૈત્યદાનવાઃ ।
પૃષ્ઠતઃ પુરતઃ સમ્યક્ પાર્શ્વયોરુભયોરપિ । ।૮૬। ।
વિધાય રક્ષો સંયત્તા યયુર્દેવાન્ જિગીષવઃ ।
તેષામાગમનં જ્ઞાત્વા દ્વિષતાં પાકશાસનઃ ।

સંહતાનાં૮૩ સુસંયત્તો૮૪ યુદ્ધ્વા નાકં જિગીષતામ્

વિધિં વિધાય સ્વપુરે૮૬ સમસ્તં દૌર્ગકર્મિકમ્ ।

૭૦ શાલ્મલિપ્લક્ષદ્વીપૌ ચ
(?),...
ગોમેયા
(?) -
ખ
.
। । ૭૧ પ્રતિવિભજ્યાથ
-
ઘ
.
। ૭૨ સર્વાં
-
ક
.
।
૭૩ સત્ક્રિયાં
-
ક
.
। ૭૪ કાશ્યપસ્ય
-
ક । ૭૫ તુ
-
ઘ
.
।
૭૬ સંગૃહ્ય
-
ઘ
-
। ૭૭ કૃત્સ્નં
-
ખ
.
ઘ
.

તસ્માત્ત્વં દાનવાન્
-
ઘ । ૭૯ મન્વિલં
? -
ઘ । ૮૦ સમાનાય્ય
-
ઘ
.
। ૮૧ સંગ્રામિકીઃ
-
ક
.
। ૮૨ મૂહૂર્તે
-
ખ
.
।
.
૮ ૩ સંઘાતાનાં
-
ખ
.
। ૮૪ દાનવાનાં
-
ઘ । ૮૫ યોધાનાં
વિજિગીષતામ્
-
ઘ
.
। ૮૬ સમરે
-
ઘ
.

પુણ્યેષુ૮૭ તિથિનક્ષત્ર

-
મુહૂર્ત્ત૮૯ કરણેષુ સઃ

મુનીન્ વિધિવદભ્યર્ચ્ય નમસ્કૃત્વા પિનાકિને ।

સાર્ધં સુરગણૈઃ સર્વેર્નિર્યયૌ કૃતમઙ્ગલઃ ।
હિમવચ્છિખરાકારં ચતુર્દન્તમનેકપમ્ ॥
8.62.

આરુહ્યૈરાવતં શશ્વન્મદતોયૌઘવર્ષિણમ્ ।
મહતાહૈમદણ્ડેન૯૧ રત્નાંશુપરિવેષિણા ।

ઉચ્છ્રિતેનાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન ભાસ્વતા

વીજ્યમાનઃ શરચ્ચન્દ્રકિરણોત્કરનિર્મલૈઃ

ચામરૈ રત્નદણ્ડાંશુસમૂહખચિતોદરૈઃ ।
આશીર્ભિર્જયશબ્દૈશ્ચ મુનિભિઃ પરિવર્દ્ધિતઃ

અભિતઃ સ્તૂયમાનશ્ચ સૂતમાગધબન્દિભિઃ ।
અથાવકાશે વિસ્તીર્ણે૯૩ સમે પાદપવર્જિતે

રચયામાસ દેવાનાં પદ્મવ્યૂહં૯૪ બૃહસ્પતિઃ ।
મરુદ્ભિઃ સહિતં કૃત્વા કણિકાયાં શતક્રતુમ્ર૯૫

પત્રેષુ ચ વસૂન્ રુદ્રાનાદિત્યાઁશ્ચ ન્યવેશયત્ ।
કેશરેષુ યમં૯૬ કાલં કુબેરવરુણાવપિ ।

અનન્તં સહિતં નાગૈર્નાલે૯૭ ગુરુરકલ્પયત્ ।
દેવાનન્યાન્ સમેતાઁશ્ચ રક્ષોગન્ધર્વસેનયા

પુનઃ સરઃ૯૮ સ પદ્મસ્ય પરિતઃ૯૯ પર્યકલ્પયત્ ।
અથ દાનવતૂર્યાણાં શબ્દં શ્રુત્વા દિવૌકસઃ ।

આજઘ્નુર્મુદિતા ભેરીર્નેદુર્નાદાઁશ્ચ સંઘશઃ ।
વિમિશ્રાન્૧૦૦ તૂર્યશબ્દેન શ્રુત્વા નાદાન્૧૦૧ દિવૌકસામ્

સંયત્તાઃ૧૦૨ સુતરાં ચક્રુઃ પ્રયત્નં દાનવેશ્વરાઃ ।
અથ તે દાનવા દૃષ્ટ્વા પદ્મવ્યૂહં દિવૌકસામ્ ॥
8.62.

૦

૮૭ પુણ્યે ચ
-
ખ
.
। ૮૮ તિથિનક્ષત્રે
-
ખ । ૮૧ મૂહૂર્તે
-
ખ
.
। ૯૦ ચ સઃ
- (?)
। ૯૧ હેમદણ્ડેન
-
ખ
.
ઘ
.
। ૯૨ મૂર્ધનિ
-
ચ
.

-
અથાકાશે સુવિસ્તીર્ણે
-
ઘ । ૯૪ પ્રતિવ્યૂહ
-
ઘ
.
। ૯૫ શતક્રતુઃ
-
ક
.
ઘ
.
। ૯૬ મયં
-
ક । ૯૭ નલિ
ક
.,
નાલે સમુપકલ્પયત્
-
ઘ
.
। ૯૮ પુરઃ
સરાન્
-
ક
.
ઘ
.,
પુરસ્તાત્સ
-
ખ
.
।
૯૯ સરિતઃ
-
ક
.
। ૧૦૦ વિમિશ્ર
-
ઘ
.
। ૨૦૧ નાદં ઘ
.
। ૧૦૨ સંયતૌ
-
ઘ

પપ્રચ્છુર્ભાર્ગવં તત્ર તદ્ભેદમમિતૌજસઃ ।
સ પૃષ્ટો દાનવશ્રેષ્ઠૈર્વ્યૂહભેદમનાકુલઃ૧૦૩ । । ૧૦૧ । ।
વિચિન્ત્ય ભાર્ગવો ધીમાનીત્થમાહાસુરાઁસ્તદા ।
વિકીર્ણાઃ૧૦૪ પરિતઃ૧૦૫ સર્વે તુષારનિકરા ઇવ૧૦૬ । । ૧૦૨ । ।
પદ્મવ્યૂહં સુરેન્દ્રાણાં હત૧૦૭ સમ્યક્ સુરદ્વિષઃ ।
એવમુક્તાસ્તતો૧૦૮ દૈત્યા ભાર્ગવેણ મહાત્મના ।

સિંહનાદં૧૦૯ વિનદ્યાશુ પરિતસ્તેભિસંપતન્

તતો યુદ્ધં સમભવદ્ દેવદાનવસૈન્યયોઃ । । ૧ ૦૪। ।
આયુધૈર્વિવિધૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પરસ્પરમભિધ્નતોઃ ।
સાદિનઃ સાદિભિઃ સાર્ધં નાગા નાગૈ રથા રથૈઃ ॥ ૧૦ ૫। ।
પત્તયઃ પત્તિભિર્દૃપ્તૈર્દૃપ્તા યુયુધિરે૧૧૧ યુધિ ।
કેચિદ્વિભિન્ના નારાચૈશ્છિન્નાઃ કેચિત્ પરશ્વધૈઃ ॥ ૧૦ ૬। ।
નિપેતુર્વ્યસવો૧૧૨ યૌધાઃ સેનયોરુભયોરપિ ।
છિન્ધિ ભિન્ધિ સહેદાનીં તિષ્ઠ મૂઢ ક્વ ગચ્છસિ ।

ઇતિ વાચઃ સુમુત્તસ્થુર્યુધિ યોધૈરુદીરિતાઃ

વસારુધિરસંસિક્તં૧૧૪ તનુત્રાવરણાચિતમ્ । । ૧૦ ૮। ।
હતનાગાશ્વકલલં૧૧૫ તદ્બભૂવ રણાજિરમ્ ।
અથ તૈર્દાનવૈસ્તત્ર૧૧૬ પીડ્યમાના દિવૌકસઃ । । ૧૦૯ । ।
સવ્રણા હતભૂયિષ્ઠાઃ શક્રમેવાભિશિશ્રિયુઃ

અનન્તં નાગમુખ્યાશ્ચ કુબેરં યક્ષરાક્ષસાઃ । ।
8.62.
૧૧૦ । ।
ભિન્ને વ્યૂહેય દેવાનાં પ્રહૃષ્ટા દૈત્યદાનવાઃ ।
સિંહનાદાન્ વિનદ્યોચ્ચૈ૧૧૮ સ્તૂર્યાણ્યાહત્ય ભૂયશઃ । । ૧૧૧ । ।
અભ્યદ્રવન્તઃ સંયત્તાઃ સમરે પાકશાસનમ્ ।
અથોત્થાપ્ય ગજં શક્રો વજ્રેણ શતપર્વણા । । ૧૧૨ । ।
૧૦૩ મેનાકુલમ્
-
ખ । ૧૦૪ વીસ્તીંર્ણાઃ
-
ખ। ૧૦૫ પતતઃ
ક। ૧૦૬ તુષારેણ હિમાગમે
ખ। ૧૦૭ હતં
-
ઘ
.,
હતા
-
ખ
.,
હતાઃ
-
ક । ૧૦૮ સ્તદા
-
ખ
.
। ૧૦૯ સિંહનાદાન્
-
ઘ
.

..
ભ્યપેત્ય ચ
-
ઘ
.
। ૧૧૧ સંયુયુ
?
ખ । ૧૧૨ ર્બહવો
-
ઘ
.
। પ

...
રુદાહૃતાઃ
-
ઘ
.
। ૧૧૪ સંસક્તં
-
ક
.,
સ
?- - -
।

?
। ૧૧૬ તે દાનવૈસ્તત્ર
-
ક
.
ખ
.

.
સંશ્રયુઃ
-
ક
.,
સંશ્રિતાઃ
-
ખ
.
ઘ
.
।
૧૧૮ વદન્ત્યુચ્ચૈ
-
ઘ

ચૂર્ણયામાસ સંક્રુદ્ધો વેત્યદાનવવાહિનીમ્ ।
દદાહ દાનવામાકં પરિતઃ૧૧૯ પાકશાસનઃ । । ૧૧ ૩ । ।
નિદાઘસમયે દીપ્તઃ શુષ્કકક્ષમિવાનલઃ

અથ શુમ્ભઃ સમભેત્ય સમરે શક્રમબ્રવીત્ । ।૧

દૃષ્ટોસ્યદ્ય૧૨૧ મયા શક્ર ન૧૨૨ જીવન્ પ્રતિયાસ્યસિ

અથાગત્ય તદા બ્રહ્મા પ્રાહેત્થં સુરસત્તમાન્ । ।૧ ૧૫। ।
ન યોદ્ધવ્યં સુરા દૈત્યૈરવધ્યા વઃ સુરદ્વિષઃ ।
ન યોદ્ધવ્યં ન યોદ્ધવ્યં સુરા દૈત્યૈર્મહાબલૈઃ । । ૧૧

પૂર્વલબ્ધવરા હ્યેતે અવધ્યાશ્ચ સુરદ્વિષઃ ।
અન્તર્દધુસ્તતસ્તસ્ય વાક્યં શ્રુત્વા દિવૌકસઃ ।
વિહાય સમરં સર્વે ક્ષિપ્રં સબલવાહનાઃ ।

અથ દૈત્યાઃ સુસંહૃષ્ટાસ્તૂર્યાણ્યાહત્ય ભૂયશઃ

નેદુરુચ્ચૈર્વચશ્ચેદમૂચુઃ સમરશાલિનઃ૧૨૫ । । ૧

તુરગખુરપુટાન્તક્ષુણ્ણરેણ્વન્ધકારે

દ્વિરદરથનિનાદત્રસ્તપાદાતવૃન્દે

વિગતભયવિષાદઃ સંયુગે શુંભસિંહો
જયતિ સુરવિજેતા વારિવાહોરુનાદઃ । । ૧ ૧૯। ।
તદનુ જયતિ દીર્ઘપીનથુબાહુઃ પૃથુરુચિરોન્નતસંહતોરુવક્ષાઃ ।
મૃગપતિગમનોમ્બુવાહનાદઃ સમરવરે૧૨૮ વિજયી નિશુંભસિંહઃ૧૨૯ । ।
8.62.

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે દેવાસુરસંગ્રામે શુંભનિશુંભવિજયો નામ૧૩૦ દ્વિષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
૧૧૯ પતિતઃ
-
ઘ
.
। ૧૨૦ શુષ્કકાષ્ઠમિવાનલઃ
-
ઘ । ૧૨૧ તુષ્ટોસ્મ્યદ્ય
-
ઘ । ૧૨૨ સ
-
ખ
.
। ૧૨૩ ત્વં ક્વ યાસ્યસિ
-
ખ । ૧૨૪ સર્વશઃ
-
ઘ । ૧૨૫ સમરપાલિનઃ
-
ક । ૧૨૬ ક્ષિપ્તરેણ્વન્ધકારે
-
ક
.

.. .
પાદાતિવૃન્દે
-
ક
.
। ૧૨ ન સુરસમરે
(?)
।
૧૨૯ તદનુ જયતિ દીર્ઘઃ
પીનબાહૂરુપાદઃ પૃથુરુચિરસુવક્ષાશ્ચોન્નતાંસઃ સુનેત્રઃ ।
મૃગપતિસમગામી તોયદધ્વાનનાદી
સુરસમરવિજેતા દૈત્યનાથો નિશુમ્ભઃ । । ઇતિઃ ખ
.
પુસ્તકપાઠ
.
દનકુલભયહંતા
દૈત્યનાથોસુરેન્દ્રસ્તદનુ જયતિ ધીમાન્ પીત
(
ન
?)
બાહૂરુવક્ષાઃ ।
મૃગપતિગતિલીલો દીર્ઘનેત્રો
વિશાલઃ પૃથુઽરુચિરલલાટો દૈત્યનાથો નિશુંભઃ । । ઇતિ
ઘ
.
પુસ્તકપાઠઃ । ।
૧૩૦ અસુરવિજયો નામ
-
ઘ
.

અથ નિર્જિત્ય સમરે દેવાન્ દેવદ્વિષસ્તદા

આજગ્મુઃ સહિતા વિન્ધ્યં શિખરાલીનતોયદમ્૨ । । ૧ । ।
પ્રસ્થાપ્ય વિધિવત્ સર્વાન્ તૌ તદા૩ દૈત્યદાનવાન્ ।
રેમાતે સહિતૌ વિન્ધ્યે કિન્નરોદ્ગીતકન્દરે । ૨ । ।
આરક્ષિકસ્તયોસ્તત્ર મૂકો નામ મહાસુરઃ ।
અપશ્યચ્છિખરે દેવીં૪ જ્વલન્તીમિવ

તેજસા । ।૩ । ।
પુણ્યલક્ષણસંપૂર્ણાં પુણ્યાભરણભૂષિતામ્

આગતાં તત્ર તાં સિદ્ધિં પુણ્યાનાં કર્મણામિવ ।

અથ મૂકસ્તદા દેવીં વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
દૃષ્ટ્વા જગામ મનસા શુંભં દાનવસત્તમમ્ ॥૫ । ।
યથેયં ચારુસર્વાઙ્ગી પ્રધાના સર્વયોષિતામ્ ।
તથા પુંસાં પ્રધાનોસૌ૭ શુમ્ભો દૈત્યેન્દ્રચન્દ્રમાઃ । । ૬। ।
વિસ્તીર્ણવક્ષસસ્તસ્ય૮ વિશાલજઘનસ્થલા ।
અનુરૂપા ભવેત્ પત્ની દીર્ઘાક્ષસ્યાસિતેક્ષણા । ।૭। ।
ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા તામુવાચ૯ સુમધ્યમામ્ ।
કા ત્વં ત્રસ્ત૧૦ સમુદ્ભ્રાન્તસૃગશાવ૧૧ વિલોચને૧૨ । ।૮। ।
કઃ પિતા તેનવદ્યાઙ્ગિ કા વા૧૩ માતા તવાનઘે ।
કિમર્થં વા વસસ્યત્ર૧૪ ગિરૌ દાનવસેવિતે ॥૯। ।
એવમુક્તાશ્ચ મૂકેન મહાયોગા સુરેશ્વરી ।
વિજ્ઞાય મનસા કાલં પ્રાપ્તં શુંભનિશુંભયોઃ ॥
8.63.
૧૦ । ।
સ્મિતપૂર્વમિદં પ્રાહ વાક્યં વાક્યવિશારદા ।
માનુષીં માં વિજાનીહિ ગિરાવસ્મિન્ કૃતાલયામ્ ।

આત્રેયઃ સ્વર્ગતો વિદ્વાન્ પિતા ચક્રચરો૧૫ મમ ।
વિહાય માં પુરો બાલાં માતાપ્યનુગતા પતિમ્ ॥ ૧૨ ।

..
સ્સદા
-
ઘ । ૨ શિશિરે નીલતોયદમ્
-
ખ
.,
શિખરં નીલતોયદમ્
-
ઘ
.
। ૩ પુનઃ સંસ્થાપ્ય વિધિવત્ સર્વાંસ્તે
-
ઘ
.
। ૪ રમ્યે
-
ક ।
૫ સ્વેન ।
-
ખ
ઘ।

દિવ્યાભરણભૂષિતામ્
-
ખ । ૭ પ્રધાનોયં
-
ઘ
.
। ૮ વપુષસ્તસ્ય
-
ઘ
.
। ૯ તાં વાચમિદમાહ
-
ઘ
.
। ૧૦ ત્વમત્ર
-
ઘ
.
। ૧૧ શાવક
-
ઘ । ૧૨ લોચના
-
ઘ
.
૧૩ કા ચ
-
ઘ
,
માતા વા કસ્તવ
-
ખ
.

-
કિમર્થમાગતાસ્યત્ર
-
ખ
.
। ૧૫ ચક્રધરો
-
ઘ

આજ્ઞપ્તાસ્મિ તદા માત્રા પ્રદાયાસ્ત્રાણિ દાનવ ।
વસ વિન્ધ્યે ગિરૌ રમ્યે યોગં૧૬ ચ કુરુ સર્વદા । ।૧ ૩ । ।
સાહં વચનમાર્યાયાઃ૧૭ પાલયન્તી નગોત્તમે ।
વસામિ સિંહશાર્દૂલ માતઙ્ગમૃગસેવિતે ॥૧૪। ।
ઇતિ દેવ્યા વચઃ શ્રુત્વા મૂકઃ૧૮ સંહૃષ્ટમાનસઃ ।
જગામ દાનવશ્રેષ્ઠં શુમ્ભં દ્રષ્ટું કૃતત્વરઃ । । ૧ ૫। ।
અથ શુંભં સમાસાદ્ય હર્ષેણોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
આચચક્ષ ઇવાકારૈરપૂર્વં રત્નદર્શનમ્ । । ૧

તં દૃષ્ટવા વિસ્મયોત્ફુલ્લં રક્તાયતવિલોચનઃ

મૂકમાહ તદા શુંભઃ કસ્માત્તુષ્ટોસિ દાનવ ।

એવમુક્તઃ સ શુંભેન મૂકો વચનમબ્રવીત્ ।
અપૂર્વમદ્ય દૃષ્ટં મે સ્ત્રીરત્નં શિખરે ગિરેઃ૨૦ ।

ન તાદૃશી મનુષ્યેષુ ન દેવેષ્વપિ૨૧ સુન્દરી ।
ન રક્ષસ્સુ૨૨ ન યક્ષેષુ ન ગન્ધર્વપુરેષુ વા । । ૧

ન નાગેષુ ન સિદ્ધેષુ ન દૈત્યપતિવેશ્મસુ ।
દૃષ્ટપૂર્વા મયા રાજન્ યાદૃશી સા૨૩ વરાંગના । ।
8.63.

૦। ।
કા ત્વં કસ્ય કિમર્થં વા વસસીહ ગિરાવિતિ૨૪ । પૃ
ષ્ટાબ્રવીન્મયા વાક્યમાત્રેયદુહિતા હ્યહમ્ । ।૨ ૧ । ।
વસામિ ચાત્ર૨૫ વિન્ધ્યસ્ય શિખરે માતુરાજ્ઞયા ।
ઇતિ ભર્ત્તુઃ સમાખ્યાય વિરરામ સ દાનવઃ૨૬ ।

અથ શુંભસ્ય હૃદયે મૂકસ્ય વચસા સહ ।
કામોવકાશમકરોદ્વિનાશાય સુરદ્વિષામ્ ॥૨ ૩ । ।
તતઃ પ્રોવાચ દૈત્યેન્દ્રઃ કામાકુલિતમાનસઃ

ગચ્છ મૂક મદર્થે તાં૨૮ પ્રલોભય સુમધ્યમામ્ ।

૧૯ યોગ્યં
-
ઘ
,
યોજ્યા
-
ક
,
દ્યાં
ખ

માદ્યયાઃ
ઘ। ૧૮ ઋતઃ
(
દૂતઃ
?)
-
ખ । ૧૯ વિસ્મયોત્ફુલ્લરક્તાન્તાયતલોચનમ
-
ઘ ।
:
૨૦ ગિરૌ
-
ક
,
ખ । ૨૧ દેવેષ્વસ્તિ
-
ક
.
। ૨૨ રાક્ષસેષુ
-
ઘ
.
। ૨૩ યાદૃશા તાદૃશા
-
ક ખ
.
। ૨૪ ગિરાવપિ
-
ક ખ
.
। ૨૫ ચિત્રે
-
ઘ
.
।
૨૬ વિરેમે મૂકદાનવઃ
-
ક
.
ખ
.
ઘ । ૨૭ સમાકુલિતમાનસઃ
-
ઘ
.
। ૨૮ ત્વં
-
ખ
,
ન
-
ક
.

એવમુક્તઃ સ શુંભેન દ્રુતમુત્થાય દાનવઃ ।
પ્રયયૌ યત્ર સા દેવી પ્રાગનેનાભિલક્ષિતા

તં દૃષ્ટવા દાનવં દેવી કૃતાઞ્જલિમુપસ્થિતમ્ ।
કિમર્થમાગતોસીતિ મૂકં પૃષ્ટવતી તદા ।

એવં પૃષ્ટોથ કૌશિક્યા પ્રાહેત્થં મૂકદાનવઃ ।
આર્યે દૂતોસ્મિ શુમ્ભસ્ય ત્વત્સમીપમુપાગતઃ

અથ દેવી સ્મિતં કૃત્વા પ્રસન્નમભિવીક્ષ્ય તમ્ ।
ઇત્થમાહાગતં દૂતં૨૯ કિં સ આહા૩૦ સુરેશ્વરઃ

ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા દેવ્યા પ્રાહ મૂકઃ કૃતાઞ્જલિઃ ।
આર્યે દૈત્યેશ્વરઃ શુંભઃ પત્નીત્વેન વૃણોતિ તે

તસ્ય દાનવસિંહસ્ય જેતુઃ શક્રસ્ય સંયુગે ।
ભવાગ્ર્યા સર્વપત્નીનાં પત્ની મૃગવિલોચને ॥
8.63.

એવમુક્તા તદા તેન વિહસ્યાહામરેશ્વરી

સ્વબાહૂનવલોક્યેત્થં યુદ્ધશુલ્કા૩૨ મવેહિ મામ્ ॥૩૧। ।
માં વિનિર્જિત્ય દૈત્યોસૌ પત્નીં વૈ કર્તુમર્હતિ ।
મયા વા નિહતો૩૩ યાતુ કાકગોમાયુભક્ષ્યતામ્૩૪

એવમુક્તવતીં દેવીમાહ મૂકો હસન્નિવ ।
પત્યા દાનવદૈત્યાનાં કિં તે યુદ્ધેન ભામિનિ ।

ક્રુદ્ધસ્ય યસ્ય૩૫ સમરે ન શશાક નિરીક્ષિતુમ્ ।
મુખમૈરાવતસ્કન્ધગતોપિ બલવૃત્રહા

શ્રુત્વા તદ્ વચનં તસ્ય પ્રાહ દેવી સ્મયન્નિવ

(?)
।
તૃણાનિ મમ દૈત્યેન્દ્રાઃ સર્વેપિ રણમૂર્ધનિ ॥૩૫। ।
નિવેદયસ્વ શુંભસ્ય ગચ્છ ત્વં દાનવાધમ ।
દૌત્યેનાસિ યતઃ પ્રાપ્તો મયાતો૩૭ ન વિહન્યસે

૨૯ કિમ્મા
...
-
ખ
.
। ૩૦ કિમાહાસૌ
-
ક
,
દાનવોસૌ
-
ખ
.
। ૩૧ મહેશ્વરા
-
ક
.,...
મરેશ્વરા
-
ખ
.

સ્વાન્ બાહૂનવલોક્યાહમવૈહિ
-
ક
.
।
૩૩ વિનિહતો
-
ખ
.
। ૩૮ ભોજ્યતામ્
-
ક
.
ખ । ૩૫ તસ્ય
-
ક
.
ખ
,
। ૩૬ સ્મયાદિવ
(?)
। ૩૭ ત્વં
-
ક

અથ પ્રણમ્ય તાં મૂકો યયૌ પાર્શ્વં સુરદ્વિષઃ ।
અનુજ્ઞાતશ્ચ તેનાસાવાખ્યાતુમુપચક્રમે

સા મયા પ્રાર્થિતા કન્યા ત્વદર્થે૩૮ દાનવોત્તમ ।
ઉવાચ યુદ્ધશુલ્કાસ્મિ જિત્વા માં નેતુમર્હસિ

ભૂયશ્ચોક્તવતી રાજન્ ગર્વમાલમ્બ્ય સાઙ્ગના ।
તૃણાનિ મમ સંગ્રામે દૈત્યા ઇતિ સવિસ્મયા ।

તત્તદા વચનં તસ્યા મૂકેનોક્તં નિશામ્ય સઃ ।
ક્રોધાદ્દર્પાચ્ચ કામાચ્ચ મમૃષે નાસુરોત્તમઃ

8.63.

અથોત્થાય સભાં રમ્યામગચ્છદ્દાનવાધિપઃ ।
સ્ફાટિકસ્તમ્ભનિર્વ્યૂહાં૪૦ વિચિત્રમણિતોરણામ્૪૧

તસ્યાં૪૨ સિંહાસને હૈમે સ્વાસ્તીર્ણે મહતિ સ્થિરે ।
નિષસાદ મહાબાહુઃ સુખાયાં૪૩ વરુણો યથા

અનુ તસ્ય નિશુંભોપિ નિષસાદ વરાસને ।
રત્નાઙ્ગદાંશુનિવહચ્છુરિતોરઃસ્થલસ્તદા

તયોરનુ મહાસત્વા વિવિશુર્દૈત્યદાનવાઃ ।
દરીં હિમવતો રમ્યાં વારિશ્યામા૪૪ ઇવામ્બુદાઃ

અથ તેષૂપવિષ્ટેષુ દૈત્યદાનવરાજસુ ।
પ્રોવાચ વચનં શુમ્ભો ઘનસ્તનિતનિસ્વનઃ

આરક્ષિકો ગિરો વિન્ધ્યે મદીયો મૂકદાનવઃ ।
વિન્ધ્યસ્ય શિખરે કન્યાં દૃષ્ટવાન્ ચારુરૂપિણીમ્

યુદ્ધશુલ્કાહમિત્યાહ ન મદર્થેનેન૪૬ સાર્થિતા

તૃણાનિ મમ દૈત્યેન્દ્રા ભૂયશ્ચોક્તવતી કિલ

જિત્વા તાં પ્રસભં કન્યાં સમરે ગર્વશાલિનીમ્ ।
વિચેષ્ટમાના૪૮ મવશામદ્યૈવાનેતુમુત્સહે

૩૮ ત્વદર્થં
-
ખ
.
। ૩૯ ક્રોધો દર્પશ્ચ કામશ્ચ સમં સર્વે
(
ર્વં
)
સમુત્થિતમ્
-
ખ
.
। ૪૦ નિર્વ્યૂહે
-
ક
,
નિર્યૂહે ખ
.

...
મણિતોરણે
-
ક
.,...
ણં
-
ખ
.

તસ્મિન્
-
ખ
.
। ૪૩ ભૂષિતો
-
ખ
.
। ૪૪ કરિશ્યામા
-
ક
,
સવિદ્યુતઃ
-
ખ ।
૪૫ યુદ્ધશૌલ્કિકમિત્યાહ
-
ખ । ૪૬ મદર્થેનેહ
-
ખ
.
। ૪૭ શ્રાવિતા
-
ક
.,
સા વૃતા
-
ખ
.
। ૪૮ વિવેષ્ટમાના ક
,
વિવેષ્ટ્યમાના
-
ખ
.

અથ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શંભુર્નામ મહાસુરઃ ।
પ્રહસ્યોચ્ચૈર્મહાબાહુરિદમાહાસુરેશ્વરમ્ ।

વામપ્રકૃતયઃ સર્વાઃ સ્વભાવેન વરાઙ્ગનાઃ ।
પરિસાન્ત્વ્યા સકૃદ્ રાજન્૪૯ તાં ત્વમાદાતુમર્હસિ ॥
8.63.

શ્રુત્વાથ વચનં શમ્ભોર્મયો દાનવસત્તમઃ ।
પ્રોવાચાભિનવોત્ફુલ્લનીલનીરજલોચનઃ

આકારઃ કઃ પુનસ્તસ્યાઃ કા વા ચેષ્ટા સુરાધિપ

પાર્શ્વસ્થાનિ ચ કાન્યસ્યાઃ સદોપકરણાનિ વા ।

ઇત્યુક્તવતિ દૈત્યેન્દ્રે મયે મત્તેભવિક્રમે ।
અથ દૈત્યપતિર્મૂકં પાર્શ્વસ્થં સમચોદયત્ । ।૧૩ । ।
યં પ્રશ્નં પૃષ્ટવાઁસ્તત્ર મયો મતિમતાં વરઃ ।
મૂકસ્તુ તં તદા સર્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે

સદા સુસંસ્થિતા વ્યક્ષા કરાલદશનાનના ।
અષ્ટબાહુર્ઘનશ્યામા સુનાસા વલ્ગુનિસ્વના૫૨ ।

સા
ર્શ્વસ્થાનિ
સદા તસ્યાઃ સર્વપ્રહરણાનિ૫૩ ચ ।
તનુત્રાણિ ચ મુખ્યાનિ ચિત્રાણ્યાભરણાનિ ચ

અત્યાદિત્યં વપુસ્તસ્યાઃ કાન્તિશ્ચાતિનિશાકરા

ઇત્યાખ્યાય તદા મૂકો વિરેમે દૈત્યસંસદિ

અથ દીર્ઘં વિનિઃશ્વસ્ય તદા મય મહાસુરઃ ।
પ્રોવાચ સદસિ૫૫ સ્વન્તં વચો વચનકોવિદઃ ।

નૂનમુત્પાદિતા દેવૈઃ કૃત્યા યુધિ પરાજિતૈઃ ।
વિન્ધ્યં મહીધ્રમાયાતા વિનાશાય સુરદ્વિષામ્

તદલં તે તયા રાજન્ સન્તિ કન્યાઃ સુમધ્યમાઃ ।
દીર્ઘાક્ષ્યશ્ચારુસર્વાઙ્ગ્યો દૈત્યદાનવવેશ્મસુ ॥
8.63.

૪૯ ગર્વ
-
ક
.
। ૫૦ વદ મૂક મહામતે
-
ઘ
-
। ૫૧ સુરયા
-
ખ
.
। ૫૨ વલ્ગુભાષિણી
-
ખ
.
। ૫૩ સર્વપ્રકરણાનિ
-
ક
.,
સદોપરકરાણિ
-
ઘ
.
।
૪ નિશાકર
-
ક ખ
.
। ૫૫ વચસિ
-
ક
.
ખ
.

સમ્યગાહૃત્ય તા રાજન્નનુરૂપાઃ કલસ્વનાઃ ।
યથેષ્ટં ક્રીડ સતતં પ્રાસાદોદરસંસ્થિતઃ૫૬

એવમુક્તે તદા વાક્યે મયેનાસુરસંસદિ ।
પ્રાહ વાક્યં તદા શુમ્ભો વિહસ્યેત્થં મહાસુરઃ

યદિ સા દૈવતૈઃ૫૭ સૃષ્ટા કૃત્યા૫૮ દાનવશાસને ।
અહત્વા દાનવાનાશુ તદા સા ન વિરંસ્યતે૫૯

યાવદેવ ન૬૦ કૃત્યાસ્માનભિયુંક્તે કૃતોદ્યમા ।
તાવદેવ પ્રસહ્યાશુ તાં વશે કર્તુમર્હથ

તતોનુમેનિરે સર્વે દૈત્યદાનવસત્તમાઃ ।
વચનં દૈત્યરાજસ્ય કાલેનાભિપ્રચોદિતાઃ

અથ સદસિ સમસ્તાન્ દૈત્યસિંહાઁસ્તદાનીં
ત્રિદશપતિવિજેતા વાક્યમેતદ્ વિહૃત્ય

ઉદપતદવલમ્બિસ્વચ્છશુભ્રોરુહારો
નવજલભરનમ્રઃ પ્રાવૃષીવામ્બુવાહઃ૬૨

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે
(
મહદર
?)
સંવાદે ત્રિષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
આહત્ય ભેરીઃ સન્નહ્ય૧ દિતિજા દાનવાશ્ચ તે ।
તદા સન્નાહયામાસૂ૨ રથનાગતુરઙ્ગમાન્

ગૃહીતતોયાનાનીય તતો દૈત્યા મતઙ્ગજાન્

મદસ્ફાતિકરાન્ દત્ત્વા ધૂપાઁશ્ચ કવલાનિ ચ

તથા કક્ષાશ્ચ૪ સન્નાહ્યા ગ્રૈવેયાઁશ્ચ સુસંસ્કૃતાન્ ।
અંકુશાન્ સર્વલોહાઁશ્ચ હેમરત્નપરિષ્કૃતાન્

...
સંસ્થિતાઃ
-
ક
.,..
સંસ્થિતં
-
ક
.
। ૫૭ દેવતૈસ્તદા
-
ક ખ । ૫૮ કન્યા
-
ક
.
। ૫૯ સાપિ વિરંસ્યતિ
-
ખ
.
। ૬૦ ન્ન
-
ક
.

.
.
વિજેતુર્વાક્યમેતદ્ વિધૃત્ય
-
ક
.
। ૬૨ ઉદપતનવિલમ્બ્ય સ્વચ્છશુભ્રોરુહારન્નવજલધરનમ્રા
પ્રાવૃષેવામ્બુવાહઃ
-
ક
.,
ઉદપતદથ
શુંભઃ સ્વચ્છશુભ્રોરુહારો નવજલધરમત્તઃ
-
ઘ
,
પ્રાવૃષીવામ્બુધારા
-
ખ
.
। ૧ સન્નાહ્યાઃ
-
ક
.
। ૨ સન્નાહમાયાસૂ
-
ક
.
ખ
.
। ૩ દૈત્યેયાન્મત્તદિગ્ગજાં
(
ન્
)
-
ક
.
। ૪ કક્ષ્યાશ્ચ
-
ક
.

કરેણુષુ સમારૂઢાઃ સમન્તાદ્ ગજસાદિનઃ ।
આબબન્ધુર્વિચિત્રાણિ વર્માણિ વિધિવત્તદા ।

તિર્યગૂર્ધ્વમુખાન્ સસ્યગ્૫ બબન્ધુસ્તોમરેષુધીન્ ।
આયુધાનિ ચ સર્વાણિ બબન્ધુરુભયોરપિ । ।૫। ।
પાર્શ્વયોરાસનાનાં તુ ત્રયાણામપિ ભાગશઃ ।
વૈજયન્તીપતાકાશ્ચ સમુચ્છિશ્રિયિરે તતઃ ।

તુરઙ્ગાન્ સ્નાતપીતાઁશ્ચ વર્મિણો બદ્ધબાલધીન્ ।
આરૂઢા બદ્ધનિસ્ત્રિંશા૭ દાનવા લોહજાલિનઃ ।

આરૂઢા રથિનઃ કેચિદ્ રથાન્ યુક્તતુરઙ્ગમાન્ ।
સાયુધાન્સપતાકાઁશ્ચ પ્રયસ્તાન્ સ્વક્ષકૂબરાન્ । ।૮। ।
અથ શુંભો નિશુંભશ્ચ ભ્રાતરૌ દાનવેશ્વરૌ

આરુહ્ય બદ્ધકવચૌ બલોન્મત્તૌ મહાસુરૌ । ।૯ । ।
સાંગ્રામિકૌ સુસંયત્તૌ રથૌ વલ્ગત્તુરઙ્ગમૌ

સાયુધૌ સપતાકૌ ચ કાર્ત્તસ્વરમયૌ પૃથક્ । ।
8.64.
૧૦ । ।
નિર્જગ્મતુર્મહોરસ્કૌ પ્રયુક્તજયમઙ્ગલૌ ।
માગધૈર્વન્દિભિઃ સૂતૈઃ સ્તૂયમાનૌ પુરઃસરૈઃ । । ૧૧ । ।
તતો યાતું સમારબ્ધાસ્તૂર્યાણ્યાહત્ય સંઘશઃ ।
યત્રાસ્તે કૌશિકી દેવી તં શૈલમભિતોસુરાઃ ॥ ૧

અથ દાનવસિંહાનાં ધ્વજાઃ પેતુર્યિયાસતામ્ ।
અશિવઞ્ચ શિવા નેદુર્દીપ્તાયાં દિશિ સંસ્થિતાઃ ॥ ૧૩ । ।
પપાત નભસો રેણુઃ કપોતોદરધૂસરઃ ।
ઉપરિષ્ટાચ્ચ સેનાયા બભ્રમુર્ગૃધ્રવાયસાઃ

પ્રતીપઞ્ચ વવૌ તેષાં રજોગર્ભઃ સમીરણઃ ।
રરાસ પરુષં વ્યોમ ચચાલ ચ વસુન્ધરા । ।૧

૫ મથો સમ્યગ્
-
ખ
.
। ૬ આરૂઢાં
(
ન્
)
-
ક

...
શા
(
ન્
)
-
ક
.
। ૮ દેવકણ્ટકૌ
-
ક
.
। ૯ વલ્ગુતુરઙ્ગમૌ
-
ક
.
ખ
.

પરાજયનિમિત્તાનિ બુધ્યમાનાઃ સુરદ્વિષઃ ।
અભિજગ્મુઃ કૃતાન્તેન કૃષ્યમાણા ઇવાવશાઃ

આદિદેશાથ દૈત્યેન્દ્રો મૂકમારક્ષિકં તદા ।
ગૃહાણ શુલ્કમિતિ તાં બ્રૂહિ ગત્વા સુમધ્યમામ્ ।

સ ગત્વા વચનાત્તસ્ય પ્રણમ્યોવાચ કૌશિકીમ્ ।
શુલ્કં કિલ ગૃહાણાર્યે દીયમાનં સુરદ્વિષા ॥ ૧૮। ।
એવમસ્ત્વિતિ સા પ્રોચ્ય તં વિસૃજ્ય ચ દાનવમ્ ।
વ્યવર્ધત મહાયોગા યોગમાસ્થાય કૌશિકી

અથ તસ્યાઃ સમુત્પેદુ૧૦ ર્ગાત્રેભ્યઃ પ્રમદોત્તમાઃ ।
બદ્ધગોધાંગુલિત્રાણાઃ સાયુધા ભીમદર્શનાઃ । ।
8.64.

। ।
વાયસી વાયસાસ્યાનાં સ્ત્રીણાં કોટ્યા૧૧ સમાવૃતા

ઉપકા૧૩ કોકિલા૧૪ સ્યાભિસ્તાવતીભિર્મહાબલા ।

પ્રચણ્ડા સિંહવક્ત્રાભિર્દેવીભિરભિસંવૃતા ।
ઉગ્રા૧૫ વ્યાઘ્રમુખાભિશ્ચ પરિતઃ પરિરક્ષિતા

જયા ચ ગજવક્ત્રાભિર્જયન્તી૧૬ ચ મહાબલા ।
દેવીભિઃ શિખિવક્ત્રાભિરમેયા૧૭ ભિર્વૃતાનઘા ॥૨૩ । ।
જયમાના૧૮શ્વવક્ત્રાભિર્હંસાસ્યાભિઃ પ્રભાવૃતા

પ્રભાવતી ચ ચક્રાહ્વવદનાભિર્મહાબલા ॥૨૪। ।
શિવા ગોમાયુવક્ત્રાભિરશિવા વિદ્વિષાં રણે ।
સરમા શ્વમુખીભિશ્ચ૨૦ વૃતા પરમદુર્જયા

વિજયા શ્યેનવક્ત્રાભિઃ સર્વતઃ પરિરક્ષિતા ।
કંકાસ્યાભિર્વૃતા મૃત્યુર્હન્ત્રીભિઃ સમરે રિપૂન્

નિયતિર્મદ્ગુવક્ત્રાભિ૨૧ ર્દુર્જયાભિઃ પરૈર્યુધિ ।
અશનિઃ૨૨ કુક્કુટાસ્યાભિર્બહ્વીભિરભિનાદિતા૨૩ । । ૨૭।

.
સમુત્પેતુ
... -
ખ
.
। ૧૧ કોટ્યઃ
-
ખ । ૧૨ સમાશ્રિતાઃ
-
ખ
.
। ૧૩ ઉલૂકા
(?)
। ૧૪ કૌશિકા
...
-
ખ
.
। ૧૫ ઉષા
-
ક
.

...
ર્મહાબલઃ
-
ખ
.
। ૧૭ રામયા
-
ક
.
। ૧૮ જયમાલા
-
ખ

,?.
સ્સમાવૃતા
-
ક । ૨૦ સુમુખીભિશ્ચ
-
ખ
.
। ૨૧ નિયતી મદ્ગુવક્ત્રાભિ
-
ક
.
। ૨૨ શકુનિઃ
-
ખ
.

. .
રભિપાલિતા
-
ક
.

રેવતી વૃષદંશા ચ પૂતના કટપૂતના ।
આલમ્બા૨૪ કિન્નરી ષષ્ઠી શકુનિર્મુખમણ્ડિકા૨૫ । ।૨૮। ।
અલક્ષ્મીરધૃતિર્લક્ષ્મીઃ પોતકી વાનરી સ્પૃહા

એતાશ્ચાન્યાશ્ચ કૌશિક્યાઃ સંબભૂવુર્મહાબલાઃ । ।૨૯। ।
નાનાવેષધરાભિશ્ચ બહ્વીભિઃ પરિતો વૃતા ।
બિભ્રતીભિર્વિચિત્રાણિ કવચાન્યાયુધાનિ ચ ॥
8.64.

૦ । ।
સસર્જ કૌશિકી તૂર્ણં૨૭ હૈમાન્સાંગ્રામિકાન્ રથાન્ ।
યુક્તાનશ્વૈર્મનોવેગૈઃ સાયુધાનુચ્છ્રિતધ્વજાન્ । ।૩

વાજિનઃ સોપકરણાન્ મદોન્મત્તાન્૨૮ મતઙ્ગજાન્ ।
આયુધાનિ તનુત્રાણિ તૂર્યાણિ વિવિધાનિ ચ । ।૩ ૨। ।
ઉવાચ ચ મહાયોગા તા દેવીઃ૨૯ પુરતઃ સ્થિતાઃ

દેવ્યઃ શુંભો નિશુંભશ્ચ ભ્રાતરૌ દેવકણ્ટકૌ ॥૩ ૩ । ।
નેતું માં૩૧ કિલ સંગ્રામે વિજિત્ય રણમૂર્ધનિ ।
આગતૌ તૌ બલોન્મત્તૌ સહિતૌ દૈત્યદાનવૈઃ૩૨ । । ૩૪। ।
તાવહં૩૩ વિનિહંસ્યામિ શેષાન્ હત સુરદ્વિષઃ ।
અજરાશ્ચામરાશ્ચૈવ ભવિષ્યથ મહાબલાઃ ॥૩ ૫। ।
ઇતિ તાભ્યો વરં દત્ત્વા સમાદિશ્ય ચ તાસ્તદા

દેવીર્દેવી મહાભાગા યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયા૩૫ । ।૩

અથ સા સ્વરથં મહારથં૩૬ મનસાચિન્તયદચ્યુતા તદા ।
તમુપસ્થિતમાશુ ચિન્તિતં પ્રદદૌ યં ગિરિરાજનન્દના ॥૩૭। ।
જ્વલદગ્નિસમાનવર્ચ્ચસં પરિતો રત્નમયૂખમાલિનમ્ ।
પુરતઃ સમવેક્ષ્ય કૌશિકી સુકૃતં હેમમયં નભશ્ચરમ્ । ।૩૮। ।
વિવિધાયુધવર્મસંયુતં પ્રચલત્પિઙ્ગસટાકલાપિભિઃ ।
સમરે જયિભિર્દ્વિષદ્બલં૩૭ યુક્તં કેસરિભિર્મહાબલૈઃ ॥૩ ૯। ।
૨૪ અલક્ષ્મીઃ
-
ખ
.
। ૨૫ મુખમણ્ડિતા
-
ક
.
। ૨૬ સ્મૃતા
-
ખ
.
। ૨૭ સિંહં
(
શીઘ્રં
?) -
ક
.
। ૨૮ મનોન્મત્તાન્
-
ક
.
ખ
.
। ૨૯ દેવી
-
ક ખ ।
-
૩૦ સ્થિતાં
-
ક
.
ખ
.
। ૩૧ મે
-
ક
.
। ૩૨ શશિસૂર્ય
(
આ
)
ઇવા બભૌ
-
ખ
.

તાનહં
-
ક । ૩૪ તતઃ પુનઃ
-
ખ
.
। ૩૫ કૃતનિશ્ચયાઃ
-
ક
.
। ૩૬ સાશ્વરથં મહારથા
-
ખ
.

...
દ્વિષાં બલં
-
ખ
.

નૃત્યન્મયૂરેણ વિકીર્ણભાસા સમુચ્છ્રિતેનાતિતરાં દૃઢેન ।
હૈમેન રત્નદ્યુતિભાસ્વરેણ ધ્વજપ્રવેકેણ વિરાજમાનમ્ । ।
8.64.

। ।
જગ્રાહ વિજયા છત્રં સિંહી સૂતા તદાભવત્ ।
જયન્તી ચ જયા ચાસ્યા દધતુશ્ચામરાણ્યથ । ।૪૧ । ।
તતઃ સા બદ્ધકવચા વિવિધાયુધધારિણી ।
આરુરોહ રથં દિવ્યં સ્રુતાશીર્જયમઙ્ગલા૩૮ । ।૪૨ । ।
સંપૂર્ણચન્દ્રદ્યુતિનાથ મૂર્ધ્નિ સમુચ્છ્રિતેનાતપવારણેન ।
સંવીજ્યમાના ચ વિચિત્રદણ્ડૈઃ સુચામરૈરિન્દુમરીચિગૌરૈઃ । ।૪૩ । ।
તતસ્તાસ્તૂર્યમાહત્ય નેદુર્નાદાન્ પૃથગ્વિધાન્ ।
દેવ્યા દેવ્યઃ સુસંયુક્તા૩૯ બભૂવુશ્ચ પુરસ્સરાઃ । ।૪૪। ।
તેન નાદેન દૈત્યાનાં હૃદયાનિ ચકમ્પિરે ।
વિસસર્જ શકૃન્મૂત્રં હસ્ત્યશ્વઞ્ચાસુરે બલે । ।૮૫। ।
ચકમ્પ ઇવ ભૂર્લોકશ્ચુક્ષુભુઃ સાગરા ઇવ ।
વિચેલુરિવશૈલેન્દ્રાઃ પૂરિતં વ૪૦ નભસ્તલમ્ ।

તદા તદ્દેવતાનીકં પતાકાધ્વજશોભિતમ્ ।
વિરેજે વિનદત્તૂર્યં સિતનિસ્ત્રિંશસંકુલમ્૪૧ ।

બલાકાપંક્તિશબલં સેન્દ્રચાપં મહાસ્વનમ્ ।
નભસ્યે માસિ સતડિદ્ વૃન્દં જલમુચામિવ ।

તતો જગામ સંયચ્છદ્૪૨ દૈત્યેન્દ્રાભિમુખં તદા ।
જવેન દેવતાનીકં સંક્ષિપ્યેવ દિશો દશ૪૩ । ।૪૯ । ।
અથ દદૃશુરનીકમાગતં સુરરિપવો વિવિધોચ્છ્રિતધ્વજમ્ ।
પ્રતિભયજનનં મહાસ્વનં પ્રલય ઇવામ્બુદવૃન્દમુન્નતમ્ ॥
8.64.
૫૦ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે શુમ્ભનિશુમ્ભયુદ્ધે સૈન્યવર્ણનં નામ ચતુઃષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
૩૮ કૃતાર્થા જયમઙ્ગલા
-
ખ । ૯ સુસંયત્તાઃ
-
ખ । ૪૦ પ્રસ્ફોટેત
-
ખ
.,
પૂરિરતેનેવ
-
ક
.
। ૪૧ શિતનિસ્ત્રિંશસંકુલમ્
-
ખ
.
। ૪૨ સંયત્તં
-
ખ । ૪૩ દદર્શ હ
-
ખ
,
દશો દિશઃ
-
ક
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તા દેવતાઃ ક્રુદ્ધા દૈત્યાનગ્રેસરાઁસ્તદા ।
નિજઘ્નુ૧ર્વિવિધૈઃ શસ્ત્રૈસ્તે ચ તા વિભિદુ૨ ર્યુધિ । । ૧ । ।
દૈત્યા નાનાયુધોપેતા દેવીર્જઘ્નુ૩ સ્તદા રણે ।
અબલા૫ બલિનો વીરાઃ સમરેમરવિદ્વિષઃ

તુરઙ્ગિણસ્તુરઙ્ગસ્થાઃ પદાતીંશ્ચ૭ પદાતયઃ ।
રથિનો રથસંસ્થાશ્ચ ગજસ્થા૮ ગજસાદિનઃ૯ ॥૩ । ।
રથા૧૦ નાગાસ્તુરઙ્ગાશ્ચ૧૧ રથાન્૧૨ નાગાન્ તુરઙ્ગમાન્ ।
પદાતીઃ૧૩ સાદિનઃ શૂરાઃ સાદિનીશ્ચ૧૪ પદાતયઃ ॥૪। ।
દેવ્યોપિ યુધિ સંક્રુદ્ધાઃ પત્તિસાદિરથ૧૫ દ્વિપાન્ ।
નિર્જઘ્નુ૧૬ર્દાનવેન્દ્રાણાં પ્રાસશક્તિ પરશ્વધૈઃ૧૭

પાદૈશ્ચ પિપિષુઃ શૂરાન્નિપાત્ય ભુવિ દાનવાન્ ।
વિભિદુર્મુષ્ટિભિઃ કાશ્ચિચ્છિરાંસિ સુરવિદ્વિષામ્

વિદાર્યોરઃસ્થલં કાશ્ચિત્ સમરે દર્પશાલિનામ્ ।
પપુશ્ચ રુધિરં દેવ્યઃ પ્રાણૈસ્સહ સુરદ્વિષામ્ ॥૭। ।
છિન્નાઁશ્ચ ખણ્ડશઃ કેચિદ્૧૮ હેતીનુત્થાય૧૯ વેગિતાઃ ।
નિર્જઘ્નુ૨૦ ર્દેવતાઃ ક્રુદ્ધા મુષ્ટિભિર્વજ્રસંહતૈઃ ॥૮। ।
કેચિન્મદામ્બુનિષ્યન્દશ્યામગણ્ડસ્થલા ગજાઃ ।
પિપિષુઃ પરમક્રુદ્ધાઃ સમરે દેવતારથાન્૨૧

કપોલભિત્તિસંલીનમત્તષટ્પદપંક્તયઃ ।
હતારોહા ગજાઃ કેચિન્નિર્જઘ્નુર્દૈત્યદેવતાઃ ॥
8.65.
૧

વર્મિણઃ કેચિદુદ્ભ્રાન્તશિતનિસ્ત્રિંશપાણયઃ ।
ચિચ્છિદુર્દેવતાનીકં દેવતા દાનવાનપિ । ।૧

૧ નિર્જઘ્નુ
-
ક
.
। ૨ તામ્બિભિદુ
.. -
ક
.,
મિમૃદુઃ
-
ખ
.
। ૩ દેવીં જઘ્નુ
-
ક
.
। ૪ ભયાદ્
-
ખ
.

જવના
-
ઘ
.
। ૬ ધીરાઃ
-
ક
.
। ૭ પદાતીશ્ચ
-
ખ । ૮ ગજાશ્ચ
-
ખ
.

...
ઙ્ગજસાદિનઃ
-
ક
-
।
૧૦ રત્ના
-
ક
.
। ૧૧ તુરઙ્ગાશ્ચ
-
ક । ૧૨ રથૌ
-
ક
.
ખ । ૧૩ પાદાતીઃ
-
ક
.
। ૧૪ સાદિનશ્ચ
-
ખ
.
। ૧૫ રથાન્ દ્વિપાન્
-
ક
.
। ૧૬ નિજઘ્નુ
-
ક
.
। ૧૭ પ્રાશશક્તિપરશ્વધૈઃ
-
ક
.
। ૧૮ કાશ્ચિદ્
-
ખ
.
। ૧૯ નુચ્છ્રાય
-
ખ
.
। ૨૦ નિજઘ્નુ
-
ખ
.
। ૨૧ દેવદાનવાન્
-
ખ

મત્તાઃ પ્રતિચ્છન્ન૨૨મુખાઁશ્ચ૨૩ કેચિદ્ ગન્ધેન વિજ્ઞાય ગજાન્૨૪ ગજેન્દ્રાઃ ।
ઘ્રાત્વા તુ ગન્ધં સહસાભિજઘ્નુરાધોરણૈરપ્યભિસંગૃહીતાઃ૨ ૫ ॥ ૧ ૨। ।
વિસ્ફાર્યમાણાનિ મહાધનૂંષિ મહાબલૈર્દાનક્યોધમુખ્યૈઃ ।
તારં વિરેસુઃ૨૬ સમરાજિરેષુ ક્રૌઞ્ચા ઇવ વ્યોમ્નિ શરન્નિશાસુ૨૭ । ।૧

તૂર્યસ્વનૈર્જ્યાતલસન્નિપાતૈર્નાગાશ્વનાદૈ રથનેમિઘોષૈઃ ।
સંપૂર્ણકુઞ્જોદર૨૮ કન્દરોસૌ૨૯ વિન્ધ્યશ્ચચાલેવ તદા સમગ્રઃ૩૦ ॥૧૪। ।
દેવ્યઃ સમુત્સાર્ય રણે રિપૂણામુચ્ચૈર્વિનેદુઃ પ્રસભં બલાનિ ।
નેદુશ્ચ નાદાન્ પરિહૃષ્ટચિત્તાઃ પ્રોત્સાર્ય દેવીર્યુધિ દૈત્યયોધાઃ ॥ ૧૫ । ।
બલાનિ કિઞ્ચિત્ક્ષતજોક્ષિતાનિ પ્રચક્રિરે તત્ર ગતાગતાનિ ।
મહાવનાનીવ સમીરણેન સમીરિતાન્યુદ્ગતપલ્લવાનિ ॥ ૧ ૬। ।
છિન્નાનિ વક્ત્રાણિ પુરસ્સરાણાં વિચિત્રહૈમાભરણોજ્જ્વલાનિ ।
દેવીભિરાજૌ પતિતાનિ રેજુર્નિકૃત્તનાલાનિ યથામ્બુજાનિ

પ્રત્યાહતા વિદ્રુતભીતનાગા સા દેવતાભિર્નિહતાશ્વયોધા ।
દૈત્યેન્દ્રસિંહૈઃ પ્રતિસન્નિવૃત્તૈર્દોલાયમાનેવ ચમૂર્બભૂવ । ।૧૮। ।
હતા નિપેતુઃ સમરે નદન્તો દેવદ્વિષામઞ્જનશૈલકલ્પાઃ ।
દેવોભિરાબદ્ધવિચિત્રઘણ્ટા મર્માતિગૈર્વાણવરૈર્ગજેન્દ્રાઃ । ।૧

બલાનિ તેષામભિસૃત્ય વેગાદભ્યાહતાન્યાશ્વપસેરુરાજૌ ।
મહોદધિં પ્રાપ્ય વિવૃદ્ધિકાલે પ્રત્યાહતાનીવ સરિજ્જલાનિ ॥
8.65.

દેવ્યશ્ચ દૈત્યાશ્ચ મહાસમાજે વિરેજિરેન્યોન્યવિસક્તવાણાઃ

સંસક્તભાસોપગમે ઘનાનામભ્રે સમૂહા ઇવ તારકાણામ્ ॥૨૧ । ।
ઉદ્ઘુષ્ય નામાન્યથ૩૨ દાનવેન્દ્રા નિર્જગ્મુરાશુ૩૩ સ્વબલાદ્રથસ્થાઃ ।
ક્રુદ્ધાઃ સુયત્તા રથિનાં વરિષ્ઠા વિસ્ફાર્ય૩૪ ચિત્રાણિ શરાસનાનિ

દેવ્યોપિ સંયત્તતરા રથસ્થાઃ ક્રુદ્ધા જવેનાથ તદાભિસસ્રુઃ ।
મેઘસ્વનં પ્રત્યુદિયાય ષષ્ઠી કાર્તસ્વરં મૃત્યુરુદીર્ણકોપા૩૫ ।

૨૨ પ્રતિચ્છિન્ન
ખ। ૨૩ મુખાશ્ચ
ક
.
ખ
.
।
૨૪ ગજં
ક

રસ્તુતિસંગૃહીતાઃ ૨૬ વિનેદુઃ
-
ખ
.
।
૨૭ ક્રૌઞ્ચા ઇવ વ્યોમ શરન્નિશાન્તે
-
ક
.,
વ્યોમસરા
(?).
શરદ્વ્યોમશરન્નિશાન્તે
-
ખ । ૨૮ કુમભોદર
-
ખ
.
। ૨૯ કન્દરેષુ
-
ક
.
। ૩૦ સમગ્રં
-
ક
.
। ૩૧ વિષક્તબાણઃ
-
ક
.,
વિભક્તબાણાઃ
-
ખ

...
માણાન્યથ
-
ક
.
। ૩૩ રાજૌ
-
ખ
.
। ૩૪ વિસ્તાર્ય
-
ખ
.
। ૩૫ વેગં
-
ખ
,
વેગા
(?)

દ્રુમેણ લક્ષ્મીરથ૩૬ સંયુગસ્થા૩૬ મયેન કાન્તિઃ સરમા મુરેણ ।
ઘનેન ચણ્ડા નિયતિઃ ખરેણ પ્રભાવતી ધુન્ધુમયાત્ સરોષા૩૮ ॥૨૪। ।
દૈત્યા યુયુત્સોત્સુકમાનસાસ્તે૩૯ દેવીઃ સમાયાસ્સભુજૈસ્સશસ્ત્રૈઃ

અભ્યાયયુઃ શીઘ્રમમૃષ્યમાણાઃ ખ્યાતાવલેપાઃ સ્વરથૈસ્સુયત્તાઃ ॥ ૨૫ । ।
જ્યોતિઃપ્રકાશાન્તપનીયપુંખાનાકર્ણપૂર્ણાયતચાપમુક્તાન્ ।
સંપ્રેષયામાસુરદીનસત્વા બાણપ્રવેકાન્યુધિ દેવતાનામ્ । । ૨૬। ।
દેવ્યોથ તેષાં નિશિતાન્સુપુંખાન્મર્મચ્છિદો દૂરગમાન્સુપત્રાન્ ।
આગચ્છતાં દાનવયૂથપાનાં બાણાનનન્તાન્સસૃજુસ્તથૈવ ।

તે બાણમુખ્યા વિવિધા વિરેજુરન્યોન્યમુક્તા વ્યતિષજ્યમાનાઃ ।
તે પૂર્ણમાસ્યાં વિઘને દિનાન્તે ભાસઃ૪૧ સમૂઢા ઇવ૪૨ ચાન્દ્રસૌરાઃ૪૩ ॥ ૨૮। ।
છિન્ના નિપેતુર્યુધિ દેવતાભિર્ભુજાઃ સશસ્ત્રા દિતિજાધિપાનામ્ ।
નિરસ્તભોગા નિબિડા બૃહન્તો નિગીર્ણજિહ્વા ઇવ પન્નગેન્દ્રાઃ । ।૨૯। ।
મેઘસ્વનસ્યાથ રણે તદાનીં ક્રુદ્ધા શરૌઘાન્વિસસર્જ ષષ્ઠી ।
આગચ્છતસ્તાનભિતઃ પૃષત્કૈશ્ચિચ્છેદ દૈત્યઃ શતશોન્તરિક્ષે । ।
8.65.
૩૦ । ।
બાણાનથોદ્વીક્ષ્ય તદા નિકૃત્તાન્ લઘીયસોન્યાન્વિસસર્જ તૂર્ણમ્ ।
દૈત્યોપિ તાનાપતતઃ પૃષત્કાન્વ્રાતૈઃ શરાણાં બહુશશ્ચકર્ત્ત ।

નિકૃત્ય૪૪ બાણાન્દિતિજઃ પુનસ્તાન્૪૫ ચિક્ષેપ ષષ્ઠ્યા દશ રુક્મપુંખાન્

તાનાશુ ષષ્ઠી પ્રતિવાર્ય દૈત્યં વિવ્યાધ ષષ્ઠ્યા તપનીયપુંખૈઃ ॥૩

સ તૈર્વિભિન્નો રુધિરાક્તમૂર્તિઃ પ્રવિહ્વલઃ૪૭ ચ કિંચિદવાગ્ બભૂવ ।
અપાકરોત્તં સમરાત્ સ્વસૂતો૪૮ રથેન જામ્બૂનદચિત્રિતેન ॥૩ ૩ । ।
કાર્તસ્વનઃ૪૯ કાઞ્ચનચિત્રપુંખાન્૫૦ સસર્જ દેવ્યાઃ૫૧ સમરે પૃષત્કાન્ ।
ચિચ્છેદ તાન્ મૃત્યુરુદારપુંખૈરનાગતા૫૨ નેવ શરાઞ્છરૌઘૈઃ

..
ર્યુધિ
-
ખ । ૩૭ સંયુજસ્થે
-
ખ
.
। ૩૮ મિયાય રોષાદ્
-
ખ
.
। ૩૯ યયુઃ સોત્સુકમાનસાસ્તે
-
ક
.

...
ત્સ
ભુજૈઃ સહસ્રૈ
- -
ક
.
। ૪૧ ભાસાં
-
ક
.
। ૪૨ સમૂહા
-
ક । ૮૩ ચન્દ્રસૌરાઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૪૪ વિકૃત્ય
-
ક
.
। ૪૫ પુરસ્તાત્
-
ક ખ । ૪૬ રૂક્ષપુંખાન્
-
ક । ૪૭ સુવિહ્વલઃ
-
ખ
.
। ૪૮ સ સૂતો
-
ખ
.
।
૪૯ કાર્તસ્વરઃ
-
ખ । ૫૦ કાર્મુકાશ્ચિત્રાણઃ
? -
ખ
.
। ૫૧ દૈત્યાઃ
(
ત્યઃ
)
-
ખ
.

...
રનાશયં
-
ખ
.,...
ર્નભોગતા
(?)

છિત્ત્વા શરાઁસ્તસ્ય શરૈર્વિચિત્રૈર્વિવ્યાધ તં વક્ષસિ પઞ્ચષષ્ઠ્યા

ભિન્નઃ સ તૈરાશુ તથા વિરેજે વ્યોમ્ન્યર્કપાદૈરિવ૫૪ વારિવાહઃ

અશ્વાંશ્ચ તસ્યાશુ જઘાન મૃત્યુઃ પૃથક્ પૃષત્કૈ૫૫ સ્તપનીયપુંખૈઃ ।
આપ્લુત્ય દૈત્યોથ રથાદ્ધતાશ્વાત્પ્રગૃહ્ય ચર્માસિવરઞ્ચ ધૌતમ્ । ।૩ ૬। ।
ક્રુદ્ધો નિતાન્તાયતરક્તનેત્રો વેગેન દેવીમભિતઃ સસાર ।
તચ્ચર્મ તસ્યાપતતઃ૫૬ શરૌઘૈશ્ચકર્ત્ત મૃત્યુઃ શતશશ્શિતાગ્રૈઃ ॥૩૭। ।
સ કૃત્તચર્માવરણો૫૭ સુરેન્દ્રો નિસ્ત્રિંશમુદ્યમ્ય નિશાતધારમ્

અભ્યદ્રવન્મૃત્યુમભૂત્તદાનીં ખે રોહિણીં મેઘ ઇવાભિવિદ્યુત્

તમાપતન્તં યુધિ કાલકલ્પં મૃત્યુઃ શરૈરુગ્રભુજઙ્ગકલ્પૈઃ

જઘાન મર્મસ્વભિલક્ષિતેષુ વ્યયોજયચ્ચાસુભિરેનમાશુ । । ૩

લક્ષ્મીર્દ્રુમં બાણવરૈરજય્યા૬૦ સમાકિરદ્વારણરાજલીલમ્

કર્ણાન્તમુક્તૈ૬૨ ર્નિશિતૈરજિહ્મૈ રણાજિરે ચારુસુવર્ણપુંખૈઃ ॥
8.65.

અજિહ્મગાસ્તે વિવિધાઃ સુપત્રિતા દ્રુમસ્ય ગાત્રેષુ નિપેતુરાહવે ।
સ તૈર્વિચિત્રૈઃ શુશુભે વિષક્તૈર્મહાદ્રુમઃ પક્ષિગણરિવાશ્રિતૈઃ ॥૪૧ । ।
લક્ષ્મીં તતઃ કિંપુરુષાધિપોસૌ વિવ્યાધ બાણૈર્દશભિઃ સુપુંખૈઃ ।
વક્ત્રે સ પૂર્ણેન્દુસમાનવક્ત્ત્રાં બાહ્વોઃ પૃથક્ ચાષ્ટશતેન૬૩ ધીરઃ૬૪ ।

અચિન્તયન્તીષુ૬૫ વરાન્વરાસ્યા મુખેસ્ય તીક્ષ્ણાન્નિચખાન બાણાન્ ।
અન્યાનસખ્યાઁશ્ચ૬૬ પૃથક્ શરીરે સુપત્રિતાન્ હાટકમૃષ્ટપુંખાન્૬૭

લક્ષ્મ્યાસ્તતો દૈત્યપતિઃ શિતેન ભલ્લેન ચિચ્છેદ રથે ધ્વજાગ્રમ્

અશ્વાંશ્ચ તસ્યાશ્ચતુરશ્ચતુર્ભિઃ સૂતં ચ વિવ્યાધ શરેણ તૂર્ણમ્ । ।૪૪। ।
નારાચમાદાય તતોસ્ય લક્ષ્મીર્જઘાન સૂતં યુધિ દેવશત્રોઃ ।
વિવ્યાધ વાહાઁશ્ચ પૃથક્પૃષત્કૈધ્વજઞ્ચ ચિચ્છેદ રથસ્ય૬૯ તૂર્ણમ્

..
શષ્ઠ્યાઃ
-
ખ
.

યથાર્કપદૈર્દિવિ
(?)
। ૫૫ પૃથક્તૈ
-
ક ખ
.
। ૫૬ તમન્તકસ્યાપતતઃ
-
ખ
.
। ૫૭ સત્કૃત્ય
-
ક
,
કૃત્તચર્માવદનો
-
ખ
.

નિશીતધારૈઃ
-
ક
.,
નિશીતધારાં
-
ખ
.

..
તુલ્યૈઃ
-
ક
.

...
રજય્યં
-
ખ
.

વારણરાજલીલા
-
ક
.

...
કૃષ્ટૈઃ
(?)
। ૬૩ પૃષત્કાષ્ટશતેન
-
ક
.
। ૬૪ વીરઃ
-
ખ
.
। ૬૫ અચિન્તમાનેષુ
-
ક
.
। ૬૬ અનેકસંખ્યાંશ્ચ
-
ક
.

...
પૃષ્ટપુંખાન્
-
ખ
.
। ૬૮ રથધ્વજાગ્રે
-
ખ
.
। ૬૯ રથેતથાષ્ટૌ
-
ક
.

યન્ત્રા વિના તસ્ય રથં તદાનીં તે સાયકૈરપ્રતિમૈઃ પ્રતપ્તાઃ

સંગ્રામભૂમેરપનિન્યુરશ્વાઃ૭૧ પ્રાણાનિવ સ્વાન્૭૨ પરિરક્ષમાણાઃ ॥૪૬। ।
કાન્તિર્મયં બાણશતૈરવાકિરન્મયશ્ચ કાન્તિં નિશિતૈઃ શરૌઘૈઃ ।
નીહારપાતૈરિવ સાન્ધકારં તદા૭૩ તયોરન્તરમાસ તત્ર । ।૪૭। ।
આદાનસન્ધાનવિકર્ષણેષુ સ્થાનક્રમપ્રગ્રહતેજનેષુ

શિક્ષાગુણૈસ્તાવપરસ્પરેણ વિશેષયામાસતુરાજિમધ્યે ॥૪૮। ।
કાન્તિર્મયાસ્તાન્નિચકર્ત બાણાન્મયશ્ચ કાન્ત્યા વિશિખાન્વિમૃષ્ટાન્ ।
છિદ્રં સમાસેદતુરપ્રધૃષ્યૌ કિઞ્ચિન્ન તૌ યત્ર૭૫ પરસ્પરસ્ય

અશ્વેષુ સૂતે સરથે૭૬ ધ્વજે ચ સર્વેષુ ગાત્રાવયવેષુ ચાસ્ય

અજિહ્મગાન્ હાટકમૃષ્ટપુંખાન્૭૮ મયસ્ય કાન્તિર્નિચખાન બાણાન્ ॥
8.65.

મયશ્ચ કાન્તિં સરથા
ઽ

સસૂતાં૮૦ સચારુચિત્રધ્વજવાજિમુખ્યામ્ ।
સંછાદયામાસ શિતૈઃ પૃષત્કૈર્વનસ્થલીં મેઘ ઇવામ્બુવર્ષૈઃ । ।૫૧ । ।
ક્રુદ્ધાથ કાન્તિઃ સમરે મયસ્ય નારાચમુખ્યેન સુપત્રિતેન ।
સૂતં જઘાનાશુ રિપોસ્તદાનીમષ્ટાભિરષ્ટૌ૮૧ તુરગાઁશ્ચ બાણૈઃ

હતાશ્વસૂતો વિરથો૮૨ મયોથ નિસ્ત્રિંશમાદાય નિશાતધારમ્

જ્ઞાત્વૈવ કાન્ત્યા સમરે પ્રભાવં વિહાય યુદ્ધં વિયદુત્પપાત । ।૫૩ । ।
વિવ્યાધ તીક્ષ્ણૈઃ સરમા રણાજિરે બાણૈર્મુરં દાનવદૈત્યયૂથપમ્ ।
દૈત્યોપિ બાણૈઃ સરમામજિહ્મગૈરભ્યાહનદ્ ગૃધ્રમયૂરપત્રિભિઃ

ક્રુદ્ધાથ દેવી નિશિતેન તસ્ય ચિચ્છેદ ભલ્લેન ધનુર્વિચિત્રમ્ ।
અન્યદ્ધનુઃ સોથ તદા૮૪ ગૃહીત્વા વિવ્યાધ દેવ્યાશ્ચતુરસ્તુરઙ્ગાન્
.
। ।૫૫। ।
તે વિહ્વલાઃ શોણિતમુદ્વમન્તો દૈત્યેન્દ્રબાણાભિહતાસ્તુરઙ્ગાઃ ।
ભૂમૌ નિપેતુઃ સમરે શ્વસન્તઃ પ્રાણાઞ્જહુશ્ચાશુ સમં સમસ્તાઃ ।

ક્રુદ્ધાથ દેવી સરમાસુરસ્ય નિસ્ત્રિંશમુદ્યમ્ય સુપીતધારમ્ ।
ઉત્પત્ય ખં તસ્ય તદા જઘાન યન્તારમશ્વાઁશ્ચ મહાપ્રમાણાન્

૭૦ સુતપ્તાઃ
-
ખ

...
રાશુ
-
ક
.
ખ
.

...
વાશ્વાઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૭૩ સાન્ધકારૈ
-
ખ
.
। ૭૪ સ્થાન
-
ગ્રહપ્રગ્રહતેજનેષુ
-
ઘ
.
। ૭૫ તત્ર
-
ખ
-
। ૭૬ સૂતેષુ રથે
. -
ખ
.

. .
વાત્ર
-
ક
.
। ૭૮ પૃષ્ટપુંખાન્
-
ખ
.
। ૭૯ સરથં
-
ક
.
ખ
.
। ૮૦ સસૂતં
-
ક
.
ખ
.
। ૮૧ રથં તથાષ્ટૌ
-
ઘ
.
। ૮૨ હતાશ્વસૂતાદ્વિરથો
-
ક
.,
સસૂતં સરથં
-
ખ
.
।
૮૩ નિપીતધારમ્
-
ક
.
। ૮૪ શીઘ્રતરં
-
ખ
.

મુરોથ વેગેન તદાન્તરિક્ષમુત્પત્ય કોપાન્નિહતાશ્વસૂતઃ ।
વિવ્યાધ દેવીં દશભિઃસુતીક્ષ્ણૈઃ૮૫ શરૈરુરસ્યુગ્રભુજઙ્ગકલ્પૈઃ । ।૫૮। ।
અચિન્તયિત્વા સરમા શરાઁસ્તાન્૮૬ ધનુર્વિચિચ્છેદ તદા મુરસ્ય ।
સ કૃત્તધન્વા વિયતીન્દ્રશત્રુરન્તર્દધે સંયુગમાશુ હિત્વા ॥૫૯। ।
વિવ્યાધ ચણ્ડા ઘનમાપતન્તં શરૈઃ શિતાગ્રૈર્યુધિ રુક્મપુંખૈઃ ।
વિદ્ધઃ સ તૈર્દૈત્યપતિર્બભાસે કરૈરિવેન્દોરસિતઃ પયોદઃ ॥
8.65.

૦। ।
અભ્યદ્રવત્તાનવિચિન્ત્ય વાણાઁશ્ચણ્ડાં ઘનઃ સાયકજાલવર્ષી ।
આગચ્છતસ્તસ્ય શરૈસ્સુપત્રૈર્વિવ્યાધ ચણ્ડા રથવાજિમુખ્યાન્

ચિચ્છેદ દૈત્યોપિ સમુચ્છ્રિતાગ્રં ધ્વજં તુરઙ્ગાઁશ્ચ જઘાન દેવ્યાઃ ।
હિત્વા રથૌ તાવવતીર્ય ભૂમૌ૮૭ ગૃહીતચર્માસિવરૌ પ્રયત્તૌ

વિચેરતુર્મણ્ડલમાજિમધ્યે ભૂમિં તદાગ્રાઙ્ગુલિભિઃ સ્પૃશન્તૌ ।
તાઁસ્તાઁશ્ચ માર્ગાન્૮૮ લઘુપાદચારૌ છિદ્રં ન ચાન્યોન્યમવાપતુસ્તૌ

અભિપ્લુતોચ્ચપ્લુતસિંહપાતાન્૮૯ નિવૃત્તકાક્રીડિતકોર્ધ્વબાહૂન્ ।
ખગાપયાતાભિહતાપયાતાન્૯૦ નિષણ્ણકાવિદ્ધશિરોભિઘાતાન્૯૧ ॥૬૪। ।
ઉત્પ્લુત્ય વેગેન તદાથ તસ્ય શિરોધરામાશુ ચકર્ત ચણ્ડા ।
સ કૃત્તમૂર્ધા નિપપાત તસ્યાં સંગ્રામભૂમાવુરસાશુ દૈત્યઃ ।

સ શોણિતાદિગ્ધવપુસ્તદાનીં ઘનઃ પરાસુઃ પતિતો ધરણ્યામ્

રરાજ સન્ધ્યાચ્છુરિતોરુમૂર્ત્તિર્વિયદ્ગતો નીલ ઇવામ્બુવાહઃ૯૩ ॥૬૬ । ।
વિવ્યાધ તીક્ષ્ણૈર્નિર્યતિઃ સુપત્રૈઃ ખરં શરૈર્વક્ષસિ હેમપુંખૈઃ ।
આયોધને સંમુખમાપતન્તં ભલ્લેન ચાસ્ય ધ્વજમુચ્ચકર્ત૯૪ ।

વિદ્ધઃ સ તૈરભ્યપતન્સરોષો દેવીં જિઘાંસુઃ સમરેરિહન્તા ।
ગુર્વી ગદાં ચાશુ તદા ગૃહીત્વા ચિક્ષેપ દેવ્યા રુધિરાક્તમૂર્ત્તિઃ ॥૬૮ । ।
સા દાનવાગ્ર્યેણ ગદા૯૫ પ્રમુક્તા૯૬ વિચિત્રહેમોજ્જ્વલચારુઘણ્ટા ।
સંચૂર્ણયામાસ રથં નિયત્યાઃ૯૭ સૂતં ધ્વજં ચાશુ૯૮ સમુચ્છ્રિતાગ્રમ્

૮૫ શિતાગ્રૈઃ
-
ક
.
। ૮૬ સરોષા
-
ખ
.
। ૮૭ ભૂમિં
-
ક
.
ખ
.
। ૮૮ માત્રાં
-
ક
.

...
યાતાન્
-
ક
.

-
પથાનાભિહતાપયાતાન્
-
ક
.

શતાભિઘાતાન્
-
ખ
.
૯૨ ધરિત્ર્યાં
-
ખ
.
। ૯૩ નીચ ઇવમ્બુવાહઃ
-
ક
.

...
માચકર્ત
-
ખ
.
। ૯૫ તદા
-
ક
.
। ૯૬ પ્રયુક્તા
-
ખ
.
। ૯૭ નિયન્ત્રી
(
મ્
) -
ક
.,
નિયન્તા
-
ખ
.
। ૯૮ ચારુ
-
ક
.

ઉત્પત્ય તૂર્ણં નિયતિઃ સ્વવાહાત્

ક્રોધેન સંરક્તવિલોલનેત્રા ।
અભ્યેત્ય તં દાનવયોધમુખ્યં ખડ્ગેન મધ્યેસ્ય શિરઃ પફાલ ॥
8.65.

સ દાનવો વિસ્ફુટિતોત્તમાઙ્ગઃ ક્ષિતૌ વિરેજે સ્રુતરક્તધારઃ ।
વજ્રેણ ભિન્નઃ શિખરાગ્રદેશે ગિરિર્યથા ધાતુરસપ્રવાહી ॥૭૧ । ।
પ્રભાવતી ધુન્ધુમજિહ્મયાતૈઃ શિલીમુખૈરભ્યહનત્સુપત્રૈઃ ।
ઉરસ્યુદારા૧૦૦ દશભિઃ શિતાગ્રૈર્ઘનાઘનવ્રાતસમાનવર્ણૈઃ૧૦૧ ॥૭૨। ।
જઘાન સા ષોડશ દેવતારેસ્તુરઙ્ગમાન્ ષોડશભિઃ પૃષત્કૈઃ ।
નિહત્ય ચૈકેન રથેસ્ય૧૦૨ સૂતમેકેન ચાસ્ય ધ્વજમુચ્ચકર્ત

ધુન્ધુર્ગદાં ભારસહસ્રગુર્વી ચિક્ષેપ૧૦૩ કાર્તસ્વરચારુઘણ્ટામ્ ।
તામાપતન્તીં શતશશ્ચકર્ત્ત પ્રભાવતી દૈત્યપતિપ્રમુક્તામ્૧૦૪ । ।૭૪। ।
આદાય દૈત્યઃ પરિઘં૧૦૫ મહાન્તમાપ્લુત્ય૧૦૬ વાહાદભિતઃ સસાર ।
દેવીમસા૧૦૭વઞ્જનશૈલનીલો રણાજિરે કાલ ઇવાત્તદણ્ડઃ । ।૭૫। ।
અભ્યાપતન્તં યુધિ દાનવેન્દ્રં દેવી શરૈરભ્યહનત્ સુપત્રૈઃ ।
દેવ્યા૧૦૮ સમસ્તાનવિચિન્ત્ય બાણાનભ્યેત્ય તામાહવમૂર્ધ્નિ રોષાત્

ઉદ્ભ્રામ્ય વૈવસ્વતદણ્ડકલ્પં લૌહં પ્રયસ્તં૧૦૯ પરિઘોરુબાહુઃ ।
ન્યપાતયત્તં પરિઘં રથેસ્યા ગિરેર્નિતમ્બે કુલિશં યથેન્દ્રઃ ॥૭૭। ।
અચૂર્ણયત્તં રથમાશુ દેવ્યાઃ સાશ્વં સસૂતધ્વજહેમચક્રમ્ ।
કાલાયસોસૌ પરિઘોસુરાસ્તો વેગેન તત્રાપસસાર દેવી૧૧૦

દૃષ્ટા સ તાં તત્ર તદાપયાતાં તમેવ લૌહં પરિઘં ગૃહીત્વા ।
અભ્યદ્રવદ્ દાનવયોધમુખ્યો દિવીવ ચિત્રામસિતઃ૧૧૧ પયોદઃ । ।૭૯। ।
ઉત્પત્ય સા દિવ્યવરાસ્ત્રમુક્તૈઃ ક્ષુરપ્રમુખ્યૈઃ પરિઘઞ્ચકર્ત ।
ઉદ્યમ્ય મુષ્ટિં નિબિડં તતોસ્યા ભૂયોથ૧૧૨ દૈત્યો વિયદુત્પપાત ॥
8.65.

। ।
૯૯ સ્વબાહોઃ
-
ક
.
। ૧૦૦ ઉરઃસુધારા
-
ખ
.
। ૧૦૧ ઘનેન પ્રાતઃસુ સમાનવર્ણૈઃ
-
ખ
-
। ૧૦૨ રથસ્ય
-
ક
,
રથે સ
-
ખ
.
। ૧૦૩ ચિચ્છેદ
-
ખ
.
। ૧૦૮ પ્રયુક્તા
-
ખ
.

દૈત્યમ્પરિઘં
-
ક
-

.
માસવ્રુ
-
ક
.

સમા
-
ક
.
ખ
.
। ૧૦૮ દેવ્યાઃ
-
ક
.
। ૧૦૯ પ્રયન્તા
(
ત્તઃ
?) -
ક
.

દેવીં
-
ક
.

...
વસિતઃ
-
ખ
.

ભુજેથ
-
ખ

તં મર્મગૈર્મર્મસુ બાણમુખ્યૈઃ સંતાડયદ્દાનવમાશુ દેવી ।
ભિન્નઃ સ તૈર્મર્મગમૈઃ સુપુંખૈરન્તર્દધે દાનવયોધમુખ્યઃ

અથ સમરમપાસ્ય યોધમુખ્યૈ
-
ર્વિહતપરાક્રમપૌરુષૈરપેતૈઃ

સુરપતિરિપવો વિનદ્ય નાદાન્
દ્વિરદવરાનધિતસ્થુરાત્તશસ્ત્રાઃ ॥૮૨। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે શુંભનિશુંભસંગ્રામે દેવીયુદ્ધ નામ પઞ્ચષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
દેવ્યોપિ તેષાં વિદિતપ્રયત્ના ગજોત્તમાનારુરુહુઃ સયત્નાઃ
।
શુચીન્મદામ્બુસ્રવતઃ૨ સુદન્તાન્ પ્રશસ્તગાત્રામ્બરહસ્તપક્ષાન્

(?)

સુપુષ્કરાનુન્નતવૃત્તકુમ્ભાન્૪ સુબાલધીનઞ્ચિતચારુકર્ણાન્ ।
સુદન્તવેષ્ટાન્ કલવિઙ્કનેત્રાન્સુવક્ષસઃ સ્વાસનપૃષ્ઠવંશાન્

સાઙ્ગ્રામિકાનગ્રજવાન્૫ વયઃસ્થાન્સુશિક્ષિતાનુન્નતપૂર્વકાયાન્ ।
આબદ્ધવર્માયુધચિત્રઘણ્ટાન્૬ સમુચ્છ્રિતોરુધ્વજવૈજયન્તીન્

તાસાં પતાકાધ્વજશોભિતાનિ વિચિત્રનાનાયુધભૂષણાનિ ।
માતઙ્ગવૃન્દાનિ તદા બભૂવુર્વને વનાનીવ સમાગતાનિ । ।૪। ।
દૈત્યાપિ તે વારણમૂર્ધ્નિ ષણ્ણા

વિસ્ફારયન્તો વિબભુર્ધનૂંષિ ।
સેન્દ્રાયુધાઃ સાશનિશબ્દગર્ભાઃ શૈલેષુ મેઘા ઇવ સન્નિલીનાઃ

સૈન્યાનિ તાન્યાહનને ગજાનામાધોરણૈરાશ્વભિચોદિતાનિ ।
અન્યોન્યમાપેતુરભીરિતાનિ૮ વાતેન વૃન્દાનિ યથા ઘનાનામ્૯ ।

વેગેન નાગાનભિસૃત્ય નાગા મદાન્મદશ્યામમુખાન્વિષાણૈઃ ।
લોહાભિનદ્ધૈર્બિસકાણ્ડગૌરૈઃ શમ્બૂકદેશેષ્વભિજઘ્નુરાજૌ૧૦ ॥૭।

...
રુપેતૈઃ
-
ક
.
ખ
.
।
૧ સમન્તાત્
-
ક
.,
પ્રમત્તાન્
-
ખ
.
। ૨ શુચિર્મદા વર્ષ્મવતઃ
-
ક
.,
આવિર્મદાવદ્ધવૈતઃ
-
ખ
.
। ૩ પ્રશસ્ત
-
ગાત્રામ્બરતઃ સુહસ્તાન્
-
ખ
.
। ૪ વૃક્ષકુમ્ભાન

-
ક
.

...
નુગ્રજવાન્
-
ક
.

ચર્માયુધચિત્રઘણ્ટાન્
-
ક
.

ઘણ્ટા
-
ખ
.
। ૮ સમીરિતાનિ
-
ક ૯ ઘનાઘનાનામ્
-
ખ

...
રભિજઘ્નુરાજૌ
-
ક
.
ખ
.

પ્રસાર્ય હસ્તાનભિતશ્ચ કેચિદ્દાનાનુગન્ધં દ્વિરદાભિસેરુઃ ।
આધોરણૈરઙ્કુશપાશવાગ્ભિ૧૧ રવિધ્યમાનાપિ મદાભિદૃપ્તાઃ૧૨

છિન્નાનિ પેતુર્નિશિતૈઃ ક્ષુરપ્રૈઃ સમુચ્છ્રિતાન્યાતપવારણાનિ ।
ચિત્રાઃ પતાકા વિવિધા ધ્વજાશ્ચ પરસ્પરેણાહનને ગજેભ્યઃ૧૩

યોધા નિપેતુઃ પરિનિષ્ટનન્તો વિદ્ધાઃ શરૈર્મર્મસુ દેવતાભિઃ ।
સફેનમાસ્યૈ૧૪ રુધિરં વમન્તો ધનૂંષિ સજ્જાનિ૧૫ કરૈર્દધાનાઃ । ।
8.66.

૦ । ।
નાગા નિપેતુઃ૧૬ પરિતોભિપદ્ય૧૭ મર્માતિગૈ૧૮ર્બાણવરૈર્વિભિન્નાઃ ।
દેવીભિરાજૌ દિતિજાધિપાનાં વાતાભિનુન્ના ઇવ ગણ્ડશૈલાઃ ॥૧

માતઙ્ગમુખ્યાન્પતિતાન્ પરાસૂન્૧૯ રણાજિરે નીલગિરીન્દ્રકલ્પાન્ ।
ગન્ધેન નાગાઃ સમદાઃ૨૦ પરીત્ય વિનમ્ય કેચિદ્૨૧ વદનૈર્વિનેદુઃ૨૨ ।

છિન્નાનિ વક્ત્રાણિ સકુણ્ડલાનિ ભુજાસ્સશસ્ત્રાશ્ચ૨૩ સુચન્દનાક્તાઃ ।
પેતુર્ગજેભ્યોસુરયૂથપાનાં દેવીભિરાજૌ નિશિતૈઃ ક્ષુરપ્રૈ૨૪ ॥ ૧૩ । ।
ચુકૂજુરુચ્ચૈઃ પરિતો ધનૂંષિ વિનેદુરાહત્ય સુરારિમુખ્યાઃ ।
વિપુસ્ફુરુર્જ્યાઃ પરિકૃષ્ય મુક્તાઃ શરાભિવિદ્ધાશ્ચ૨૫ ગજા નિષેદુઃ ।

નાગૈઃ પતદ્ભિર્વિશિખાભિવિદ્ધૈઃ સમુચ્છ્રિતોરુધ્વજચારુપૃષ્ઠૈઃ ।
આસ્તીર્યતે ભૂરનિલપ્રનુન્નૈઃ સતાલવૃક્ષૈરિવ શૈલપાદૈઃ

નાગા ગજાનાહનનેભિજઘ્નુ૨૬ર્દૈત્યાશ્ચ દેવીર્દિતિજાઁશ્ચ દેવ્યઃ ।
દૈત્યાન્ ગજેન્દ્રા દ્વિરદાંશ્ચ દૈત્યાઃ ક્રુદ્ધાઃ૨૭ સરોષાનભિસૃત્ય તત્ર

શસ્ત્રાભિતપ્તૈઃ પતિતૈસ્સમન્તાન્માતઙ્ગવૃન્દૈર્ગિરિસાનુકલ્પૈઃ ।
સઞ્ચારયોગ્યા ન બભૂવ ભૂમિરાયોઘને દૈવતદાનવાનામ

અભ્યદિતાનિ સ્વબલાનિ દૃષ્ટ્વા દેવીભિરાજૌ નિહતદ્વિપાનિ ।
શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચ સમાજભૂમિમાજગ્મતુર્દૈત્યપતી રથસ્થૌ ॥ ૧૮। ।
અગ્રેસરૈઃ પત્તિતુરઙ્ગનાગૈર્વ્રાતૈશ્ચ દેવદ્વિષતામુપેતૌ ।
વિસ્ફારયન્તૌ ધનુષી વિચિત્રે યુદ્ધાય યત્તૌ પરિઘોરુબાહૂ । । ૧

...
રાવિધ્યમાનાપિ
-
ક
,.. .
રાસિ
...
-
ખ
.

.
ભિમદાવિદૃપ્તાઃ
-
ક
.
ખ
.,...
પિ મદાવદૃપ્તાઃ
-
ખ
.
। ૧૩ ગજાશ્ચ
-
ક
.

..
ન્સૈ
-
ક
.
। ૧૫ સજ્યાનિ
-
ખ
.
। ૧૬ નિષેદુઃ
-
ક
.

.. .
પદ્મા
-
ક
.
ખ
.

પદ્માતિગૈ
-
ક
.
। ૧૯ ગતાસૂન્
-
ક
.
। ૨૦ સમદાન્
-
ક
.
। ૨૧ કિંચિદ્
-
ક
.
ખ
.

.. .
દ્દિરેદુઃ
-
ક
.
। ૨૩ સ
-
ક
.
ખ
.
। ૨૪ નિશિતક્ષુરપ્રૈઃ
-
ક
.
। ૨૫ શરાતિવિદ્ધાશ્ચ
-
ક
.
। ૨૬ જગ્મુ
-
ક
.
। ૨૭ ક્રુધા
-
ક
.

જ્ઞાત્વા તયોરાગમનં તદાનીં દેવી ચલત્પિઙ્ગલકેશરાઢ્યાન્ ।
સઞ્ચોદયામાસ રથસ્ય સિંહાન્ વિસ્ફારયન્તી સમરે ધનૂંષિ ॥
8.66.

જ્યાનિં જવસ્યાથ તુરઙ્ગમાણાં મદપ્રમોષઞ્ચ મહાદ્વિપાનામ્ ।
ચેતોવિમોહં સુરવિદ્વિષાં ચ ચાપસ્વનેનૈવ૨૮ ચકાર દેવી

આજૌ સમાસ્થાય પરં પ્રયત્નં શરાઃ સુરાણાં રિપુભિઃ સમસ્તાઃ ।
અપ્રાપ્ય દેવીં પતિતાઃ પૃથિવ્યાં પરાજયં પ્રાહુરિવાસુરાણામ્૨૯ । ।૨૨। ।
ગભસ્તિભિઃ સ્થાવરજઙ્ગમાનિ વ્યાપ્નોતિ યદ્વત્ સવિતા દિનેષુ ।
તદ્વચ્છરૌઘૈર્દિતિજાધિપાનાં રણાજિરે વ્યાપ બલાનિ દેવી ॥૨૩ । ।
નિપેતુરાશુ વ્યસવસ્તુરઙ્ગમા વિચસ્ખલુર્મત્તગજાઃ ક્ષરન્મદાઃ ।
ચકમ્પિરે યોધવરાઃ સુરદ્વિષાં સમં૩૦ સમસ્તાઃ સમરે શરાહતાઃ

અર્ચ્ચિર્ભિરિદ્ધૈર્જ્વલિતો યથાનલઃ કક્ષાણિ શુષ્કાણિ દહત્યવારિતઃ ।
દીપ્તૈઃ શરોઘૈઃ૩૧ સમરેમરદ્વિષાં સૈન્યાનિ તદ્વત્ પ્રદદાહ કૌશિકી

છાયાં૩૨ યથા સ્થાવરજંગમાનાં મધ્યન્દિનેલ્પાં૩૩ કુરુતે વિવસ્વાન્ ।
દેવી તથા તાં ધ્વજિનીં રિપૂણામલ્પાવશિષ્ટાં સમરે ચકાર

આહૂય દેવીમથ દાનવાધિપૌ વિસ્ફાર્ય ચાપે મહતી ભિસેરતુઃ ।
તીક્ષ્ણૈઃ સુપત્રૈર્વિશિખૈશ્ચ કૌશિકીં સંછાદયામાસતુરાહવાજિરે ॥૨૭। ।
ચાપેષુ યત્તૌ૩૪ હરિષુ ધ્વજેષુ મહાભુજૌ ક્રોધપરીતચિત્તૌ ।
દૈત્યેશ્વરૌ સંયતિ દેવતાયા નિચખ્નતુર્વાણવરાન્સુપત્રાન્ ।

દૈતેશ્વરાસ્તાનથ સાયકૌઘાનચિન્તયિત્વા રિપુદર્પહન્ત્રી

વિવ્યાધ દૈત્યૌ૩૬ યુધિ રુક્મપુંખૈ૩૭સ્સુપર્વભિર્વાણવરૈસ્તુપત્રૈઃ

દૈત્યાવપીષૂનવિચિન્ત્ય૩૮ શૂરૌ ગદે પ્રગૃહ્યોજ્જ્વલચારુઘણ્ટે ।
ઉદ્ભ્રામ્ય૩૯ યત્નાતિશયેન દેવ્યા રણાજિરે ચિક્ષિપતુર્બૃહત્યૌ ॥
8.66.

૦ । ।
૨૮ ચાપસ્વનેનેવ
-
ક
.
। ૨૯ બાહુરિવાસુરાણામ્
-
ખ
.
। ૩૦ સમાઃ
-
ખ
.
। ૩૧ શરૈઃ સા
-
ખ
.
। ૩૨ છાયા
-
ક
.
ખ
.
। ૩૩ મધ્યે દિનેલ્પાં
-
ખ
.
। ૩૪ યસ્ત્યાન્
-
ક
.,
યન્ત્રાં
-
ખ
.

...
હર્ત્રી
-
ક
.

બાણાન્
-
ખ
.
। ૩૭ રૂક્ષપુંખૈઃ
-
ક
.
। ૩૮ દૈત્યાવપીષ્ટન્ન વિચિન્ત્ય
-
ઘ
.,
તૌ ન વિચિન્ત્ય
-
ખ
.
।
૩૯ ઉદ્ગમ્ય
-
ક
.

તે વ્યોમ્નિ બાણૈશ્શતશો નિકૃત્ય સુપર્વભિર્હાટકચારુપુંખૈઃ ।
વિચ્છેદ દેવી કવચે વિચિત્રે તયોઃ ક્ષુરપ્રૈરપરૈઃ શિતાગ્રૈઃ ॥૩

જઘાન ચાશ્વાનથ સારથી ચ૪૦ ધ્વજૌ ચ ચિત્રૌ રથયોશ્ચકર્ત્ત ।
ચખાન ચાન્યાનપિ સત્પૃષત્કાન્ સુરદ્વિષો ર્મર્મસુ હેમપુંખાન્

શુંભો નિશુંભશ્ચ રથાવપાસ્ય૪૧ દૈત્યેશ્વરૌ બાણવરાભિતપ્તૌ ।
આદાય નિસ્ત્રિંશવરૌ તદાનીમુત્પેતતુર્વ્યોમ શિતાસિનીલમ્

અથ નભસિ વિમેઘે ધૌતનિશ્ત્રિંશનીલે
દ્રુતતરમભિસૃત્ય ગ્રીવયોઃ સંપ્રગૃહ્ય ।
દિતિતનયપતી તૌ૪૨ નિષ્પિપેષાશુ દેવી
વિગતભયવિષાદૈઃ સ્તૂયમાના મુનીન્દ્રૈઃ ॥૩૪। ।
અસૃગથ વદનાભ્યામુદ્વમન્તૌ સફેનં
સપદિ વિહતવીર્યૌ૪૩ પિષ્ટસર્વાઙ્ગસન્ધી ।
અસુભિરપગતૈસ્તૌ રક્તપર્યન્તનેત્રૌ

ક્ષિતિતલમભિતસ્તૌ પેતતુર્દૈત્યસિંહૌ ॥૩૫। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે શુંભનિશુંભનિપાતન નામ ષટ્ષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
આજગ્મુઃ કૌશિકીં દ્રષ્ટુમથ વિન્ધ્યં દિવૌકસઃ ।
આદિત્યા વસવો રુદ્રા મરુત્વાન્ મરુતોશ્વિનૌ

ધર્મા૧ઙ્ગિરોશનો૨ દક્ષવસિષ્ઠભૃગુકશ્યપાઃ

પુલસ્ત્યપુલહાગસ્ત્યસનકાત્રિસનન્દનાઃ૪

અપ્સરોયક્ષગર્ન્વાઃ૫ સિદ્ધા નાગા મહોરગાઃ ।
ઉપવેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ વેદા૬ વિદ્યા સરસ્વતી

.
રથસારથીઁશ્ચ
-
ક
.
।
૪૧ રથાવપાત્ય
-
ખ
.

દિતિતનયપતિભ્યાં
-
ખ
.

વિહિતવીર્યૌ
-
ક
.

પર્યસ્તનેત્રૌ
-
ક
.
।
૧ ધર્મો
-
ખ
.
। ૨ ઉશના
-
ક
.
ખ
.

..
કાશ્યપાઃ
-
ક
.

.
સ્સનન્દનાઃ
-
ક
.
। ૫ ગન્ધર્વ
...
-
ક
.
। ૬ દેવ
(
બેવ
?)
-
ખ
.

સમુદ્રાઃ સરિતઃ શૈલાસ્તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ ।
માતરો લોકપાલાશ્ચ નક્ષત્રાણિ ધ્રુવો ગ્રહાઃ ॥૪। ।
અથોચુર્દેવતા દેવીં૭ દ્યુતિમત્યો મહાદ્યુતિમ્ ।
પ્રહૃષ્ટા હૃષ્ટમનસા૮માસીનામસુરદ્વિષઃ૯ ॥૫। ।
દાનવેન્દ્રૌ મહાસત્વૌ ત્વયા ત્રૈલોક્યકણ્ટકૌ ।
નિઘ્નત્યા દેવિ લોકાનાં દુઃખશલ્યમપાકૃતમ્

ઋષયઃ પાવનં દેવિ હવિર્જુહ્વતિ સામ્પ્રતમ્ ।
છન્દાંસ્યધીયતે ચોચ્ચૈરાચરન્તિ વ્રતાનિ ચ

યજ્ઞોયમધુના વિપ્રૈરિજ્યતે૧૦ બહુદક્ષિણઃ ।
ઉટજેષુ ચ વિશ્વસ્તા મુનયઃ શેરતે સુખમ્ । ।૮। ।
આસતે૧૧ નિર્ભયા દેવિ૧૨ સન્તઃ સન્માર્ગમાશ્રિતાઃ ।
આવિર્ભૂતઃ પુનર્લોકે વિચ્છિન્નઃ સત્ક્રિયાપથઃ૧૩

લોકપાલાઃ શિરાંસ્યુચ્ચૈસ્ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ બિભ્રતિ ।
પૃક્તઃ પુષ્પરજોભિશ્ચ સુખો વાતિ સમીરણઃ ॥
8.67.

જલાનિ દેવિ સરિતઃ સ્વચ્છાનિ શિશિરાણિ ચ ।
ત્વત્પ્રસાદાન્મહાયોગે૧૪ વહન્તિ વિગતક્લમાઃ । ।૧ ૧ । ।
ઇદાનીઞ્ચ પુનર્જાતા ગિરયો ગિરિજાત્મજે ।
વિજ્વરાઃ શિશિરસ્વાદુનિર્જ્ઝરોદકવાહિનઃ । ।૧

ફણાન્૧૫ સ્વસ્તિકચક્રાઙ્કાનુચ્ચૈર્દધતિ ભોગિનઃ ।
ઉદન્વન્તશ્ચ૧૬ વિશ્વાસાદિદાનીં સુખમાસતે ॥ ૧૩ । ।
ભ્રમન્ત્યપ્સરસો દેવિ ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ સાંપ્રતમ્ ।
સચ્ચેતોવિમલે વ્યોમ્નિ૧૭ વિલાસાલસલોચનાઃ ।

સિદ્ધાઙ્ગનાશ્ચ સેવન્તે વિશ્વસ્તા દેવિ સાંપ્રતમ્ ।
શિખરેષુ મહીધ્રાણામુત્ફુલ્લાન્ ચન્દનદ્રુમાન્ । । ૧

..
ર્દેવદેવેન્દુ
-
ખ
.
। ૮ હૃષ્ટમનસ
(?)

.?.
મસુરદ્વિષાઃ
-
ક
.,...
ષં
-
ખ
.
। ૧૦ રીજ્યતે
-
ખ
.
૧૧ આસાતે
-
ક
.
। ૧૨ દેવી
-
ક
.
।
૧૩ સ ક્રિયાપથઃ
-
ખ
.
। ૧૪ મહાસત્વા
-
ખ
.
। ૧૫ ફણાઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૧૬ ઉદન્વતશ્ચ
-
ક
.
ખ
.

વિમલવ્યોમ્નિ
-
ક
.

સ્વભાવાન્મધુપાનાચ્ચ રક્તોત્પલવિલોચનાઃ

વિચરન્ત્યધુના યક્ષા ગન્ધમાદનસાનુષુ ॥ ૧૬। ।
સુખં બિભર્ત્તિ વસુધામિદાનીં વિગતક્લમઃ

શેષઃ ફણૈઃ સ્વ૨૦ રત્નાંશુવિતાનપરિવેષિભિઃ

માતા ત્વમસિ લોકાનાં ભીતાનામભયપ્રદા ।
વૃણુ૨૧ દેવિ વરાનિષ્ટાનભિષિચ્યસ્વ ચાચ્યુતે ।

એવમુક્તા સુરૈર્દેવી પ્રાહ કિઞ્ચિત્ સ્મયન્નિવ ।
ઇચ્છામિ પિતરં દ્રષ્ટુમસમગ્રેન્દુમૌલિનમ્૨૨ ॥ ૧ ૯। ।
સુપ્રસન્નં પ્રસન્નાઞ્ચ જનનીં શૈલનન્દનામ્ ।
પિતૃભ્યાં ચાધ્વનુજ્ઞાતા૨૩ મભિષેક્ષ્યથ માં તતઃ । ।
8.67.

એવમુક્તાઃ સુરા દધ્યુરવ્યગ્રમનસસ્તદા

સપત્નીકં મહાદેવમમિતદ્યુતિપૌરુષમ્

અથ તે દદૃશુર્દેવા દેવદેવમુમાપતિમ્ ।
તેજસામિવ સર્વેષાં સંઘાતં પુરતઃ સ્થિતમ્

જટાનાં પ્રાન્તબભ્રૂણાં શિરસા ભારમુન્નતમ્ ।
બિભ્રાણં૨૫ જ્વલિતં૨૬ વહ્નિં દીપ્તાનામર્ચિષામિવ૨૭

કર્પૂરભઙ્ગગૌરેણ સ્નાતં પુણ્યેન ભસ્મના ।
પ્રાન્તહેમલતાજાલં રૌપ્યં ગિરિમિવોચ્છ્રિતમ્૨૮ ।

તેજસા સ્વેન તેજાંસિ તિરયન્તં૨૯ દિવૌકસામ્ ।
મધ્યન્દિને પ્રદીપાનામર્ચીંષીવ દિવાકરમ્૩૦

સુધામ્બુસ્યન્દિનીં૩૧ તન્વીમેકતઃ૩૨ પરિવેષિણીમ્

દધાનં૩૪ મૌલિના કિઞ્ચિત્કુટિલામૈન્દવીં કલામ્ ॥૨૬। ।
૧૮ રક્તશૈવલલોચનાઃ
-
ક
,
રક્તશૈલવિલોચનાઃ
-
ખ
.
। ૧૯ વિગતક્લમૈઃ
-
ક । ૨૦ સ્વૈ
- (?)
। ૨૧ શૃણુ
-
ખ
.

...
મહમદ્યેન્દુમૌલિનમ્
-
ઘ
.

ચાભ્યનુજ્ઞાતા
- (?)

...
મનસા
તદા
-
ક ખ
.
। ૨૫ વિભ્રમાણં
-
ખ
.
। ૨૬ જ્વલિતો
-
ક
.
ખ
.

વહ્નિર્દીપ્તાનામર્ચિષામિવ
-
ક
.
ખ
.

...
ત્થિતમ્
-
ખ
.
। ૨૯ તિરસ્કુર્વન્
-
ક
.
ખ
.

.
દિવાકરઃ
-
ક
.
ખ
.

સુધામ્ભઃ સ્થન્દિનીં
-
ખ
.,...
સ્યન્દિનીં
-
ક
.
ખ
.

...
રેકતઃ
-
ક
.,
એકતઃ
-
ખ
.

પરિવેષિણી
-
ક
.
ખ
.
। ૩૪ દધાનાં
-
ક
.

વિજિહ્મામુજ્જ્વલાં૩૫ ગુર્વીં ધૂસરાં ભસ્મરેણુના ।
સૈંહીં વસાનમાલમ્બા૩૬ મીષદ્ભઙ્ગવતીં૩૭ ત્વચમ્ । ।૨૭। ।
છુરિતોપાન્તકાયેન૩૮ ફણરત્નમરીચિભિઃ

મહતા ભોગપતિના વક્ષઃસ્થલવિસર્પિણા

ભવાનીં૪૦ ચાસ્ય પાર્શ્વસ્થાં દીપ્યમાનાં સ્વતેજસા ।
વસાનામંશુકં રક્તં કલ્પપાદપસંભવમ્

મન્દારમાલામુત્ફુલ્લાં મત્તાલિકુલસેવિતામ્ ।
દધાનામુત્તમાઙ્ગેન સ્વરેણૂત્કરપિઞ્જરામ્ ॥
8.67.

સ્વઃશિલ્પિઘટિતૈ૪૧શ્ચિત્રૈ રત્નાંશુપરિવેષિભિઃ

શાતકુંભમયૈઃ શ્લાઘ્યૈર્ભૂષિતાં ભૂષણોત્તમૈઃ । ।૩

બિભ્રતીં રુચિરાં શુદ્ધાં શરચ્ચન્દ્રાંશુનિર્મલામ્ ।
શિરોધરેણામહતીમેકાવલિમનુત્તમામ્

અથોત્થાય સુરાસ્સર્વે કૌશિકીં ચાનતાનના ।
તયોશ્ચરણપદ્મેષુ નિપેતુસ્તુષ્ટમાનસાઃ । ।૩૩ । ।
અથોદ્વીક્ષ્ય મહાદેવઃ કૌશિકીમિદમબ્રવીત્ ।
અજેયા સર્વભૂતાનાં મહાયોગા મહાદ્યુતિઃ

વિચરિષ્યસિ લોકાઁસ્ત્વં સર્વત્રાપ્રતિઘાતિની ।
ઇમાશ્ચ દેવતાઃ સર્વાસ્ત્વત્પ્રસાદાદનિન્દિતે ॥૩૫। ।
ભક્ત્યા બલ્યુપહારૈશ્ચ પૂજયિષ્યન્તિ૪૩ માનવાઃ ।
વરદા ચાપિ ભક્તાનાં ભવિષ્યસિ સદાનઘે । ।૩ ૬। ।
અભિષિચ્યસ્વ ચ ક્ષિપ્રં સુરૈરસુરસૂદનિ ।
કૃત્સ્નં રક્ષ ચ ભૂર્લોકં૪૪ પૂજ્યમાના સદાવ્યયે ॥૩૭। ।
શર્વાણી ચ પરિષ્વજ્ય મૂર્ધ્નિ ચાઘ્રાય કૌશિકીમ્ ।
પ્રાહ પ્રીતા મહાભાગા૪૫ મત્પ્રભાવાદ્૪૬ ભવિષ્યસિ

૩૫ વિજિહ્મનગરાં
-
ક
.,
વિજિહ્મં તુ
-
ખ
.
। ૩૬ વસાનમાલમ્બી
-
ક
.
। ૩૭ રજોવતીં
-
ખ
.
। ૩૮ છુરિતોપાત્તકાયેન
-
ક
.
। ૩૯ નખરત્નમરીચિભિઃ
-
ક
.

.
ભવાનીં
-
ક
.
। ૪૧ સુશિલ્પિઘટિતૈ
-
ક
,
સ્વશિલ્પિઘટિતૈ
-
ખ
.
। ૪૨ પરિવેષ્ટિતૈઃ
-
ક
.
। ૪૩ પૂજન્તિ ત્વાં તુ
-
ખ
.
। ૪૪ ભૂલોકં
-
ખ
.
।
૪૫ પ્રાપ્તઃ પિતા મહાભાર્યા
-
ખ
.
।
૪૬ મત્પ્રસાદાદ્
-
ખ

અર્ચયન્તિ યથા માં ચ સુરા યક્ષા મહોરગાઃ ।
ગન્ધર્વા મુનયઃ સિદ્ધાસ્તથા ત્વામપ્યનિન્દિતે । ।૩ ૯। ।
અર્ચયિષ્યન્તિ સર્વત્ર ભક્તાઃ સ્તોસ્યન્તિ ચાવ્યયે ।
એવં તસ્યૈ વરં૪૭ દત્ત્વા ગિરિજાવૃષભધ્વજૌ ॥
8.67.

નમસ્કૃતૌ૪૮ તદા દેવૈરન્તર્દધતુ૪૯રવ્યયૌ ।
અથેન્દ્રો વિશ્વકર્માણમાદિદેશ તદા પ્રભુઃ । ।૪૧ । ।
સુધર્મેવ સભા દિવ્યા ક્રિયતામિહ સામ્પ્રતમ્ ।
ઋતૂઁશ્ચ સર્વાઁ સ્તત્રેત્થમાદિદેશ શતક્રતુઃ

નાનાપુષ્પોત્કરૈઃ ક્ષિપ્રં ભૂમિઃ સમ્યગ્ વિભૂષ્યતામ્ ।
ક્ષુપગુલ્મલતાવૃક્ષ૫૦ પુષ્પરેણુસુગન્ધયઃ ॥૪૩ । ।
આક્ષિપન્તો મનાંસ્યત્ર સુખા વાન્તુ સમીરણાઃ ।
સિઞ્ચન્તુ વારિભિઃ પુણ્યૈર્વિન્ધ્યપ્રસ્થં પયોમુચઃ ।

તારં નદન્તુ શિખિનઃ પ્રહૃષ્ટાઃ સર્વતોદિશમ્

નૃત્યન્તુ પરિતશ્ચિત્રાન્દર્શયન્તઃ૫૨ પૃથગ્વિધાન્

રસાન્ભાવાન્વિલાસાઁશ્ચ સર્વેપ્યપ્સરસાં૫૩ ગણાઃ ।
પ્રતિસાર્યા સુવીણાશ્ચ ગન્ધર્વા મધુરસ્વરમ્૫૪ ।

લયતાલસમં ગેયં૫૫ ગાયન્તુ ચ સમન્તતઃ

આહન્યન્તાં સમન્તાચ્ચ દેવદુન્દુભયો ભૃશમ્ ।

પાણિભિઃ કઠિનૈસ્તૂર્ણં૫૭ ચિત્રરૂપા મહાસ્વનાઃ ।
મન્દાનિલસમુદ્ધૂતા લીનાલિકુલપંક્તયઃ ।

પતન્ત્વસ્મિન્પ્રદેશે ચ દિવ્યાઃ કુસુમવૃષ્ટયઃ ।
ઉચ્છ્રિયન્તાં સમન્તાચ્ચ૫૮ પતાકાશ્ચિત્રમૂર્તયઃ૫૯ ॥૪૯। ।
૪૭ વરાન્
(?)
। ૪૮ નમસ્કૃત્વા
-
ખ
.
। ૪૯ દેવીરન્તર્ધે ચ
-..
ખ
.
। ૫૦ લતાવૃક્ષાઃ
-
ખ
.
। ૫૧ દિશઃ
-
ખ
.
।
૫૨ દર્શયન્તઃ
-
ક ખ
.,
દર્શયન્તુ
-
ક
.
। ૫૩ ચાપ્સરસાં
-
ક
.
ખ
.

..
.
સ્વનાઃ
-
ક
,
સ્વરાઃ
-
ખ
.
। ૫૫ જયતાલસમં
-
ક
.,
ઋષ્યતાલ સમા
-
ખ
.
। ૫૬ સમં તત ઇતિ વા છેદઃ

...
સ્તૂર્યં
-
ક
.
ખ
.
।
૫૮ પતાકાશ્ચ
-
ખ
.
। ૫૯ સમન્તાચ્ચિત્રમૂર્તયઃ
-
ખ

ધ્વજાશ્ચ વિવિધાકારા હેમદણ્ડાઃ સુસંસ્કૃતાઃ ।
અથાશુ નિર્મમે

તત્ર વિશ્વકર્મા મહાદ્યુતિઃ૬૧ । ।
8.67.

।
નાનારત્નોજ્જ્વલસ્તમ્ભાં વિચિત્રમણિવેદિકામ્

વજ્રસ્ફટિકનિર્યૂહાં જામ્બૂનદમયીં શુભામ્ ॥૫૧ । ।
ઇન્દ્રનીલોરુસોપાનાં૬૩ મુક્તાદામાવલમ્બિનીમ

સધ્વજાં સપતાકાં ચ૬૫ ઘણ્ટાસ્વન૬૬ નિનાદિતામ્૬૭ ॥૫૨। ।
તપોનિયમયજ્ઞાનાં સાક્ષાત્ સિદ્ધિમિવોદ્ગતામ્

ભિન્નકાલાનિ પુષ્પાણિ દદૃશુર્દેવતાસ્તદા

સમં સુપુણ્યગન્ધીનિ૬૯ વિચિત્રાણિ બહૂનિ ચ ।
પુષ્પકિઞ્જલ્કગર્ભાશ્ચ સુખસ્પર્શાઃ સુગન્ધયઃ ॥૫૪। ।
નાદયન્તો મુહુર્ઘણ્ટા વવુસ્તત્ર સમીરણાઃ ।
પ્રજગુઃ૭૦ સુરગન્ધર્વા નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ।

ઋષયસ્તુષ્ટુવુર્ગીભિઃ પુણ્યાભિઃ કૌશિકીં તદા ।
સર્વરત્નૌષધૈર્ગન્ધૈઃ પૂર્ણાઃ પુણ્યૈશ્ચ૭૧ વારિભિઃ

આનીતાસ્તત્ર કલશા હેમરત્નમયાઃ શુભાઃ ।
પદ્મરાગમયૈઃ સિંહૈશ્ચતુર્ભિર્વજ્રકેશરૈઃ૭૨ ।

ઉચ્છ્વસદ્ભિરિવ શ્રીમદુહ્યમાનં હિરણ્મયમ્

સર્વરત્નપ્રભાજાલખચિતોપાન્તમણ્ડલમ્ ।

કલ્પયામાસ દેવ્યાશ્ચ વિશ્વકર્મા વરાસનમ્ ।
સ્તુતિભિર્જયશબ્દૈશ્ચ સ્તૂયમાના સમન્તતઃ

ઋષિભિર્દેવતાભિશ્ચ દેવદેવસુતા તતઃ ।
તસ્મિન્ સિંહાસને દિવ્યે નિષસાદાથ કૌશિકી । ।
8.67.

૬૦ નિર્મિમે
-
ક ખ । ૬૧ મહાદ્યુતિ
-
ક । ૬૨ વિચિત્રાં
મણિવેદિકીમ્
-
ખ
.
। ૬૩ પલાસેકાં
-
ખ
.
। ૬૪ મુક્તાદામાર્થલમ્બિનીમ્
-
ક । ૬૫ સપતાકાશ્ચ
-
ક
.
ખ
.
। ૬૬ સ્વર
-
ક
.
। ૬૭ વિનાદિતામ્
-
ખ
.

...
વાગતામ્
-
ક
,...
રિવોદ્ગતાં
-
ખ
.
। ૬૯ પુણ્યગન્ધાનિ
-
ક
.
। ૭૦ પ્રગીતાઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૭૧ પૂર્ણૈશ્ચ
-
ક
,
પૂર્ણાશ્ચ
-
ખ

...
ર્ધ્વજકેશરૈઃ
-
ખ
.

..
હિરણ્ય
-
ખ
.

કૃતસ્વસ્ત્યયના વિપ્રૈઃ સુહુતે૭૪ જાતવેદસિ

વસાના વાસસી શુક્લે કલ્પદ્રુમસમુદ્ભવે

મુક્તાદામાવબદ્ધાઙ્ગી શુક્લસ્રગનુલેપના ।
તતઃ સપ્તર્ષયો વિષ્ણુર્ધર્મો યજ્ઞઃ પ્રજાપતિઃ

આદિત્યાઃ કશ્યપો૭૬ રુદ્રા લોકપાલા હુતાશનાઃ ।
શૈલેન્દ્રાઃ પૃથિવી ગઙ્ગા૭૭ ચન્દ્રમા મરુતોશ્વિનૌ ॥૬૩ । ।
સમુદ્રા વસવો લક્ષ્મીઃ સન્ધ્યા કીર્તિઃ સરસ્વતી ।
નાગેન્દ્રા વિહગેશાશ્ચ વિવિધાશ્ચ સરિદ્વરાઃ

આદાય કલશાન્ સર્બાનભ્યષિઞ્ચન્ત૭૮ કૌશિકીમ્ ।
પૂર્ણેન્દુબિમ્બપ્રતિમં રત્નદણ્ડં મહાદ્યુતિમ્

જગ્રાહ વિતતં છત્રં સ્વયમેવ શતક્રતુઃ ।
ચામરૈર્હેમદણ્ડૈશ્ચ દીર્ઘૈશ્ચન્દ્રાંશુનિર્મલૈઃ

બીજયામાસુ૭૯ રાયસ્તૈર્લોકપાલાસ્તદાવ્યયામ્ ।
ઉવાચ ચ તતઃ શ્રીમાન્ કૌશિકીં પાકશાસનઃ

પાહિ કૃત્સ્નાં ભુવં દેવિ ભગિની ત્વં મમાવ્યયે ।
ભક્તાનનુગૃહાણેશે જહિ ચામરકણ્ટકાન્ ।
વિચરસ્વ સમસ્તાંશ્ચ લોકાન્ સિદ્ધગણાર્ચિતા ।

ઇતિ વચનમથોક્ત્વા કૌશિકીં દેવરાજ
-
સ્ત્રિદશગણસમેતઃ શુભ્રલોલોરુહારઃ

ઉદપતદથ વિન્ધ્યાદ્વિક્ષિપન્વ્યોમ્નિ નીલાન્
સલિલભરવિનમ્રાનમ્બુવાહાન્સમન્તાત્ ।

ય ઇમં શૃણુયાન્નિત્યં પઠેદ્વા સત્સમાગમે

ઇહ લોકે સુખં પ્રાપ્ય સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥
8.67.

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે કૌશિક્યભિષેકો નામ સપ્તષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
૭૪ હુત્વા વૈ
-
ખ
.
। ૭૫ જાતવેદસં
-
ખ । ૭૬ આદિત્યકાશ્યપો
-
ક
.
। ૭૭ રુદ્રા
-
ક
.
।
૭૮ સર્વેપ્યભ્યસિઞ્ચન્ત
(?)
। ૭૧ બીજ્યમાના
.. -
ક
.
। ૮૦ શુભ્રલમ્બોરુહારઃ
-
ખ
.,
વજ્રહસ્તોરુવાહઃ
-
ઘ
.
। ૮૧ મત્સમાગમે
-
ઘ
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તા દેવતા દેવી કૌશિકી દેહસંભવાઃ ।
ન્યવેશયન્મહાભાગા દેશેષુ નગરેષુ ચ

બહુપુત્રાં પ્રલમ્બો ચ લઙ્કાયાં સન્ન્યવેશયત્ ।
લમ્બૌષ્ઠીં૧ વૃષદંશાં ચ કિન્નરીં ચૈવ સિંહલે

ગોકર્ણે રેવતીં દેવીં પાણ્ડ્યેષુ મુખમણ્ડિકામ્ ।
આભીરેષ્વશિવાં ચૈવ શાન્તિં ચ વરણાતટે ॥૩ । ।
વત્સગુલ્મે પ્રભાં દેવીં લક્ષ્મીં કોલગિરાવપિ

ઉપકાં પારસીકેષુ વાયસીં યવનેષુ ચ

પ્રચણ્ડાં ચ તુષારેષુ૩ કોશલેષુ ચ લમ્બિકામ્ ।
જયાં ચ વિજયાં ચૈવ સ્વપુરે સંન્યવેશયત્ । ।૫। ।
પ્રભાવતીં કલિઙ્ગેષુ જયન્તીં નાગસાહ્વયે ।
કાશ્મીરેષુ૪ ચ સા૫ ષષ્ઠીં સરમાં મલયેષુ ચ

પૂતનાં ચ સુપીરેષુ મૃત્યું પૃષ્ટપુરે૬ તથા

કોટીવર્ષે૮ બાહુમાંસાં૯ પૌણ્ડ્રેષુ કટપૂતનામ્

અસ્પૃષ્ટાં મધ્યદેશે તુ૧૦ કિન્નરીં બર્બરેષુ ચ ।
વારાણસ્યાં નિરાયાસ્યાં૧૧ ચિત્રઘણ્ટાં ચ કૌશિકીમ્૧૨

મહાકાલીં મહાકાલે વાનરીં શબરેષુ૧૩ ચ ।
શેષાશ્ચ દેવતાઃ સર્વા ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ ।

કર્વટેષુ મહીધ્રેષુ કૌશિકી સંન્યવેશયત્ ।
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય સ્વર્ણાક્ષે હિ મહાતપાઃ

8.68.
૧ ૦। ।
યત્ર વિષ્ણુર્વરં લેભે૧૫ દેવમારાધ્ય શઙ્કરમ્ ।
ચક્રં સુદર્શનં નામ દ્વિષતામન્તકોપમમ્

૧ લમ્બોષ્ઠીં
-
ખ
.
। ૨ કૌઞ્ચગિરાવપિ
-
ઘ
.
। ૩ ખારેષુ
-
ક
.
। ૪ કશ્મીરેષુ
-
ક
.
। ૫ સ્થિતા
-
ખ
.
। ૬ પિષ્ટપુરે
-
ખ
.
। ૭ તદા
-
ક
.

..?
સે
-
ક
.
। ૯ બહુમાંસાં
-
ક
.
ખ
.
। ૧૦ શુ
(
ષુ
?) -
ખ
.
। ૧૧ નિરાયાસાં
-
ક
.
। ૧૨ કૌશિકી ।
(?)
। ૧૩ શબલેષુ
-
ખ
.
।
૧૪ સ્વર્ણાકૃતિ
-
ખ
,
કૃષ્ણાકૃતિર્મહાતપાઃ
-
ઘ
.

ર્વઁરાઁલ્લેભે
-
ક
.
ખ
.

ઋષિરાસ્તે મહાભાગઃ શરદ્વાન્નામ૧૬ ગૌતમઃ ।
તસ્ય યજ્ઞં૧૭ જગામાથ દેવી તેન નિમન્ત્રિતા । । ૧

તસ્યાસ્તત્રાગમં જ્ઞાત્વા સૂનુઃ શુમ્ભસ્ય૧૮ વીર્યવાન્ ।
આજગામાશુ તં દેશં મહિષો નામ દાનવઃ ।

સુસંહતઃ પૃથૂરસ્કો મહાગ્રીવઃ સુબાલધિઃ ।
વક્ત્ર
(
ક્ર
?)
શૃઙ્ગઃ
પૃથુખુરો૧૯ વિશાલોચ્છ્રિતમસ્તકઃ ।

બદ્ધવૈરાશયઃ ક્રૂ રો૨૦ મહાસત્વોતિદુર્જયઃ ।
વજ્રનિષ્પેષપરુષં નર્દમાનો મહાસ્વનઃ । ।૧ ૫। ।
અઞ્જનાદ્રિસમપ્રખ્યો યુયુત્સુર્બલદર્પિતઃ ।
દેવ્યાઃ પન્થાનમાવાર્ય૨૧ દાનવેન્દ્રસુતઃ સ્થિતઃ ।

વિજ્ઞાય તસ્યાગમનં યોગેશા૨૨ વિન્ધ્યવાસિની ।
જગામ ત્વરિતા તત્ર યત્રાસૌ દાનવાધમઃ૨૩ । । ૧૭। ।
અથ દૃષ્ટ્વા સ તાં દેવીં ક્રોધાદ્રક્તતરેક્ષણઃ ।
અભ્યાજગામ વેગેન યત્નમાસ્થાય દાનવઃ

ઉદ્વાલધિસ્તીક્ષ્ણવિષાણકોટિઃ સુપીનવક્ષાઃ કઠિનોર્ધ્વકર્ણઃ ।
અભ્યાપતદ્ ગુગ્ગુલતામ્રનેત્રો જવેન દેવીમસિતાદ્રિકલ્પઃ ॥ ૧

તં કૌશિકી વીક્ષ્ય તદાપતન્તં દૈત્યેન્દ્રપુત્રં મહિષં સરોષમ્ ।
ચુક્રોધ તામ્રાયતચારુનેત્રા સ્થિતા ધરણ્યામસુરેન્દ્રહન્ત્રી ॥ ॥
8.68.

। ।
અભ્યેત્ય તાં દાનવરાજસૂનુર્બલેન મત્તઃ પરમેણ દેવીમ્ ।
અભ્યાહનદ્વક્ષસિ લોલહારે શૃંગેણ શક્રાયુધકર્કશેન । ।૨

વિષહ્ય તં તસ્ય તદા પ્રહારં જગ્રાહ શૃઙ્ગે મહિષં કરેણ ।
ઉદ્ભ્રામ્ય ચોચ્ચૈઃ પરિતઃ સરોષા ન્યપાતયદ્ ભૂમિતલે શ્વસન્તમ્ ।

ઉદ્ગૃહ્ય સા બાલધિમિન્દ્રશત્રોઃ કૃત્વા ચ પાદં શિરસિ પ્રસહ્ય

ત્રિશૂલમાદાય બિભેદ પૃષ્ઠે વ્યયોજયચ્ચાસુભિરાશુ દૈત્યમ્ ॥૨૩ । ।
૧૬ સરસ્વાન્નામ
-
ઘ
.
। ૧૭ સંજ્ઞાં
-
ક
.
। ૧૮ જમ્ભસ્યેતિ પુરાણાન્તરસંમતઃ પાઠઃ ।
૧૯ પૃથુશિરો
-
ખ

.
ક્રુદ્ધો
-
ક
.

..
માવૃત્ય
-
ખ
.
। ૨૨ યોગેન
-
ખ
.
। ૨૩ દાનવોધમઃ
-
ખ
.
। ૨૪ પ્રગૃહ્ય
-
ખ
.,
પ્રસહ્યં
-
ક
.

કુલિશકઠિનશૃઙ્ગં નીલજીમૂતકલ્પં
મહિષમથ નિહત્ય પ્રૌઢદર્પન્તદાનીમ્ ।
વિવિધકુસુમવૃષ્ટ્યા૨૫ સર્વતઃ કીર્યમાણા
ધરણિધરમગચ્છત્ કૌશિકી સન્નિવાસમ્ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે મહિષાસુરવધો નામાષ્ટષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
ભગવન્ સર્વલોકજ્ઞ પિતામહસમદ્યુતે

તપઃ કૃત્વા તદા દેવી પુષ્કલં હિમવત્સુતા ॥ ૧ । ।
વરં૨ યથેપ્સિતં૩ લબ્ધ્વા બ્રહ્મણો ગૌરવર્ણતામ્ ।
કિમન્યદકરોદ્વિપ્ર તપસોન્તે મહામુને । ।૨ । ।
સોમનન્દી ચ શાર્દૂલઃ કિમવાપ વરં૪ શુભમ્ ।
એતન્મે પૃચ્છતો બ્રૂહિ ભક્તાય પ્રણતાય ચ૫ । ।૩ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
નમસ્કૃત્ય મહાદેવં પરમં બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ।
યં પઠન્તિ સદા સાંખ્યાઃ૭ પુરુષં પંચવિંશકમ્

યોગિનશ્ચૈવ ષડ્વિંશં બ્રહ્માદ્યાશ્ચ દિવૌકસઃ ।
પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા શિરસા તં ત્રિલોચનમ્ । ।૫। ।
ગૌર્યા સમાગમો વ્યાસ શઙ્કરસ્ય યથાભવત્ ।
તત્ પ્રવક્ષ્યામિ તે૮ સર્વં શૃણુ યોગવિદાં વર ।

તસ્મિન્ હિમવતઃ શૃઙ્ગે તપઃ કૃત્વા સુદુષ્કરમ્ ।
ગૌરાઙ્ગી સા તદા ભૂત્વા શુદ્ધહેમસમપ્રભા ॥૭। ।
દર્શને શઙ્કરસ્યાથ શર્વાણી મતિમાદધે ।
મન્દરં ગિરિમાગમ્ય સહિતા સોમનન્દિના । ।૮। ।
૨૫ કુસુમવર્ષૈઃ
(?)
।
૧ મહાદ્યુતે
-
ક
.
। ૨ વરાન્
-
ખ
.
। ૩ યથેપ્સિતાન્
-
ખ
.
। ૪ રમં
-
ક
.,
પરં
- (?)
। ૫ પ્રણતાય પ્રિયાય ચ
-
ખ
.
। ૬ નમસ્કૃત્વા
-
ક
.
ખ
.
।
ઽ
૭ સાંખ્યં
-
ખ
.
। ૮ પ્રવક્ષામ્યહં
-
ખ
.

અપશ્યદ્ભવને ભર્તુર્દ્વારમૂલે સમાસ્થિતમ્ ।
નન્દિનં ગણપં દેવી દીપ્તપટ્ટિશધારિણમ્

તતો નન્દીશ્વરં દૃષ્ટ્વા ભક્તં પ્રેમ્ણા ગિરીન્દ્રજા ।
એહિ વત્સ ચિરાદ્ દૃષ્ટસ્ત્વમિત્યુક્તવતી તદા ॥
8.69.

નન્દી સંપ્રેક્ષ્ય તાં ચાપિ ગૌરાઙ્ગીં હેમસપ્રભામ્ ।
હર્ષેણ મહતા યુક્તઃ પાદયોરપતદ્ ભૃશમ્ ॥૧

પ્રણમ્ય સ તદા ધીમાનસ્તુવત્ પર્વતાત્મજામ્ ।
નમઃ સિદ્ધ્યૈ મહાદેવ્યૈ રતયે ગતયે૯ નમઃ

ત્વં ક્રિયા કારણં ત્વં ચ પ્રકૃતિર્મુક્તિરેવ ચ

કાન્તિર્દ્યુતિસ્તથા તુષ્ટિશ્શાન્તિઃ સ્વસ્ત્યયનં૧૧ પરમ્

દક્ષિણા નિયતિર્મૃત્યુઃ સન્ધ્યા વિદ્યુદહઃ ક્ષપા ।
પૃથિવી કૌશિકી શ્રીશ્ચ શર્વાણી શર્વવલ્લભા

ગણમાતા દિતિશ્ચૈવ પવિત્રા વિન્ધ્યવાસિની ।
કૃષ્ણા કાત્યાયની ગૌરી ભૂતમાતા તથેશ્વરી

ભવ દેવિ પ્રસન્ના મે ભક્તસ્ય પ્રણતસ્ય ચ ।
અથ દેવી તદા દૃષ્ટ્વા નન્દિનં પાદયોર્નતમ્

પ્રોવાચ વરદાસ્મીતિ સ ચ વવ્રે વરં શુભમ્ ।
પ્રસન્નાં૧૨ નિત્યમેવ ત્વામિચ્છામિ૧૩ વરમુત્તમમ્

એવમસ્ત્વિતિ સા પ્રોચ્ય૧૪ પ્રવિવેશાયતેક્ષણા ।
અગ્રતોસ્યા યયૌ નન્દી સોમનન્દી ચ પૃષ્ઠતઃ

ચન્દ્રલેખોભયોર્મધ્યે૧૫ ગ્રહયોરિવ સા બભૌ ।
દૂરાદેવ સમાલોક્ય દેવદેવો મુદાન્વિતઃ

આજગામ મહાતેજાઃ સંભ્રમોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
પપાત પાદયોર્દેવી દેવદેવસ્ય ધીમતઃ ॥
8.69.

૯ ત
(
ગ
)
તયે રતયે
-
ખ
.

..
ર્યુક્તિરેવ ચ
-
ખ
.

..
સ્તુષ્ટ્યયનં
-
ક
.
। ૧૨ પ્રસન્ના
-
ક
.
ખ
.

ત્વમેતો
(
ષો
?)
સ્તુ
-
ખ । ૧૪ પ્રોવાચ
-
ખ । । ૫ ચન્દ્રલેખા
તયોર્મધ્યે
-
ખ
.

અથ દેવસ્તદાયાતાં દેવીં ગિરિવરાત્મજામ્ ।
સમુવાચ૧૬ સુરશ્રેષ્ઠઃ સમાલોક્ય મુહુર્મુહુઃ

દિષ્ટ્યાસિ૧૭ પ્રીતવદના૧૮ દિષ્ટ્યા ચ સફલં તપઃ

દિષ્ટ્યા૨૦ ચેદં૨૧ વરં વર્ણં ગૌરં કનકસપ્રભમ્ । ।૨૨। ।
પ્રિયન્નઃ૨૨ સર્વથા દેવિ પરમં યત્ત્વમાગતા ।
પ્રતિજ્ઞાં પૂરયિત્વેહ શાર્દૂલોયં કુતશ્ચ તે

એવમુક્તા તદા દેવી ભર્ત્રા પ્રણયપેશલમ્ ।
કથયામાસ દેવાય સર્વઞ્ચરિતમાત્મનઃ ॥૨૪। ।
દેવ્યુવાચ
પ્રાગહં યત્ત્વયા દેવ કૃષ્ણવર્ણેતિ ભાષિતા ।
તદા મન્યુપરીતાઙ્ગી ગૌરવર્ણસમીપ્સયા । ।૨૫। ।
હિમવચ્છિખરં ગત્વા તપોહં મહદાસ્થિતા ।
ચિન્તયન્તી સદૈવ ત્વામેકપાદેન સંસ્થિતા

યસ્મિન્નિવ દિને તત્ર તપોહં સમુપાશ્રિતા ।
તસ્મિન્નેવૈષ શાર્દૂલઃ સોમનન્દી મમાગ્રતઃ ।

વ્યતિષ્ઠત મહાદેવ ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તત્તપોયુક્તાહમાસ્થિતા

તાવન્તં કાલમેષોપિ મમાતિષ્ઠત્ સમીપતઃ ।
સ્તબ્ધલાઙ્ગૂલનેત્રાસ્યો નિરાહારો વિલોકયન્

આગતસ્તપસશ્ચાન્તે બ્રહ્મા મમ વરપ્રદઃ ।
તમહં પૂર્વમસ્યાર્થે વરં સંપ્રાર્થય

વિભો૨૫। ।
8.69.
૩

તેનાયમમરો દેવ જરાશોકવિવર્જિતઃ ।
મમૈવાનુચરઃ પાર્શ્વે કૃતો યોગી ચ શઙ્કર ।
વર્ણં ચેદમદરવ તવાદેશાત૨ ૯ પિતામહઃ । ।૩

૧૬ તામુવાચ
-
ક
.
ખ
.

દૃષ્ટ્વા
(
ષ્ટા
)
સિ
-
ખ
.
। ૧૮ પ્રીતિવદગા
-
ક । ૧૯ ફલમુત્તમા
(
મુત્તમં
?) -
ક
.
। ૨૦ દૃષ્ટ્યા
-
ખ
.
। ૨૧ દેવં
-
ખ
.
। ૨૨ પ્રસન્નઃ
-
ખ
.
। ૨૩ મહ્યં
-
ખ
.
। ૨૪ વરમપ્રાથંય
-
ક
.
ખ
.
। ૨૫ વિભોઃ
-
ક
.
ખ
.
। ચ
-
૨ તવાદેવા
(
તદા દેવી
) -
ખ
.

દેવદેવ ઉવાચ
પરિતુષ્ટોસ્મિ તે દેવિ વરં વૃણુ યથેપ્સિતમ્ ।
મૃગેન્દ્રોયં ગણશ્રેષ્ઠઃ૨૭ સોમનન્દી મહાબલઃ ॥૩

યાદૃશો મમ નન્દીશસ્તાદૃશસ્તે૨૮ ભવિષ્યતિ ।
યદન્યદ્ બ્રૂહિ તત્સર્વં કરિષ્યામિ તવ પ્રિયે૨૯ । ।૩ ૩ । ।
દેવ્યુવાચ
યસ્મિન્દેશે મહાદેવ તપશ્ચરિતમુત્તમમ્

તં ભૂયોપિ ત્વયા સાર્દ્ધં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ શઙ્કર । ।૩૪। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્તસ્ય પાર્વત્યા પ્રોવાચ પરમેશ્વરઃ ।
રોચતે ચારુસર્વાઙ્ગિ ગન્તું તત્ર મમાવ્યયે ॥૩

રમ્યં તદ્ધિમવચ્છૃઙ્ગ તપ્તં યત્ર તપસ્ત્વયા ।
નન્દિનં સ તદાહૂય ગણપાઁશ્ચ સહસ્રશઃ ॥ ૩ ૬। ।
જગામ સહિતો દેવ્યા હિમવન્તં મહાગિરિમ્ ।
દેવૈર્વિદ્યાધરૈસ્સિદ્ધૈર્ગન્ધર્વૈર્મુનિસત્તમૈઃ । ।૩૭। ।
વન્દ્યમાનોસકૃદ્દેવઃ સ્તૂયમાનશ્ચ સર્વશઃ

નન્દિનઃ૩૨ પૃષ્ઠમારૂઢઃ૩૩ પ્રક્રીડિતગણેશ્વરઃ૩૪

હિમવદ્ગિરિમાગમ્ય તં પ્રદેશમુપાગમત ।
સ તં૩૫ શિખરમાસાદ્ય રમ્ય૩૬ ધાતુવિભૂષિતમ્ । ।૩

તુતોષ પરમપ્રીતો રેમે ચ સગણેશ્વરઃ ।
આગતં તમથો દૃષ્ટ્વા મૂર્તિમાનચલસ્તદા ।
ઉપતસ્થે મહાદેવં પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ । ।
8.69.

। ।
કૃત્વા તદર્ઘકુણ્ડન્તુ૩૭ તસ્મિઞ્છિખરસત્તમે ।
વરદાનેન શૈલેન્દ્રમન્વગૃહણાત્૩૮ પિનાકધૃક્ ।

૨૭ ગણાઃ શ્રેષ્ઠાઃ
-
ખ । ૨૮ ચ તાદૃશસ્તે
ખ । ૨૯ પ્રિયં
(?)
।
૩૦ તપશ્ચરણમુત્તમમ્
ક।
૩૧ સર્વતઃ
-
ક
। ૩૨ નાદિતં
-
ક
.,
નન્દિનં
-
ખ । ૩૩ વૃષમારૂઢઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૩૪ પ્રક્રીડતિ ગણેશ્વરઃ
-
ખ
.
। ૩૫ સિતં
-
ક
.
। ૩૬ રમ્ય
-
ક
.
।
૩૭ વરદકુષ્ઠ
(?)
ન્તુ
-
ખ

મનુગૃહણાત્
-
ક
,  ,..
મનુગૃહ્ય
-
ખ
.

અમરો જરયા ત્યક્તઃ સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ ।
અભેદ્યશ્ચૈવ વજ્રેણ મત્પ્રસાદાદ્ ભવિષ્યસિ

પુણ્યસ્ત્વમચલશ્રેષ્ઠ ભવિતા પાપમોચનઃ ।
ગૌરીશિખર ઇત્યેવ લોકે ખ્યાતિં ગમિષ્યસિ ।

દૂરાદેવ નગશ્રેષ્ઠ દૃષ્ટ્વા ત્વામુચ્છ્રિતં૩૯ જનાઃ ।
સવપાપૈર્વિમોક્ષ્યન્તે૪૦ યાસ્યન્તિ ચ પરાં૪૧ ગતિમ્

ત્રિરાત્રમુષિતો યસ્ત્વામભિરુહ્ય શુચિવ્રતઃ ।
દૃષ્ટ્વા ગૌરીમથાભ્યર્ચ્ય બ્રાહ્મણં૪૨ તર્પયિષ્યતિ

નારી વાથ નરો વાપિ લોકં ગૌર્યાઃ સ યાસ્યતિ ।
યશ્ચેહ ત્યક્ષ્યતે પ્રાણાન્નિયમેન સમાહિતઃ ॥૪૬। ।
સ ગાણપત્યં સંપ્રાપ્ય મયા સાર્ધં ચરિષ્યતિ ।
ગૌર્યાશ્ચાત્રૈવ સાન્નિધ્યં સર્વદા તે ભવિષ્યતિ

સનત્કુમાર ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા તં૪૩ નગશ્રેષ્ઠં દેવદેવસ્ત્રિલોચનઃ ।
પાર્વત્યા સહિતસ્તત્ર પરિચક્રામ સર્વતઃ

અથાપશ્યચ્છિલાં વ્યાસ સૌવર્ણાં મણિભૂષિતામ્ ।
કથયામાસ તાં દેવ્યૈ શિલાં પશ્યેતિ સ પ્રભુઃ૪૪

તમાહ દેવી દેવેશમિહ તપ્તં મયા તપઃ ।
પ્રિયમેવં૪૫ મમ સ્થાનં સોમનન્દિન એવ ચ ॥
8.69.

અથ તામનુજગ્રાહ શિલાં પ્રીત્યા ભવસ્તદા ।
શુચિરસ્યાં નિરાહારં ત્રિરાત્રં૪૬ યઃ૪૭ કરિષ્યતિ ॥૫૧। ।
ભવેત્તપ્તં તપસ્તેન લોકઞ્ચ તવ યાસ્યતિ ।
એકપાદેન યો મર્ત્યસ્તિષ્ઠેદેકમહઃ શુચિઃ૪૮

તપનાભિમુખો ભૂત્વા ત્વદ્ભક્તસ્ત્વત્પરાયણઃ ।
સોપિ યાસ્યતિ તે લોકં ગણપશ્ચ ભવિષ્યતિ ।

૩૯ તામુચ્છ્રિતં
-
ક ખ । ૪૦ વિમોક્ષ્યન્તિ
-
ક ખ । ૪૧ પરમાં
ક

બ્રહ્માણં
ક। ૪૩ તમિત્યુક્ત્વા
-
ક
.
ખ
-
। ૪૪ સત્પ્રભઃ
-
ક
.

મેતન્
-
ખ
.
। ૪૬ નિરાહારઃ
-
ક
.
ટિ
.,
નિરાહારત્રિરાત્રં
-
ખ
.
। ૪૭ યત્
-
ક
.

ચ્છચિઃ
-
ક
.

પ્રાણાન્ પરિત્યજેદ્યશ્ચ શિલાયામિહ દુસ્ત્યજાન્ ।
સોપિ તપ્તતપા ભૂત્વા બ્રહ્મલોકં ગમિષ્યતિ । ।૫૪। ।
ઇમઞ્ચ પર્વતોદ્દેશમાસ્પદં સોમનન્દિનઃ ।
યોભિગચ્છેદહોરાત્રં૪૯ સોપિ નન્દિસમો ભવેત્

અથાપૃચ્છત્ પુનર્દેવઃ પાર્વતીં વિચરન પ્રભુઃ ।
કથમેતાનિ કુણ્ડાનિ બભૂવુરિહ શૈલજૈ । ।૫૬। ।
એવં પૃષ્ટા પુનર્દેવી વાક્યમેતજ્જગાદ હ ।
યદાહમાગતા દેવ તપસ્તપ્તુમિહ પ્રભો૫૦ । ।૫૭। ।
સ્તનયોઃ૫૧ પ્રસ્રુતે૫૨ ધારે મહત્યૌ મે તદાસકૃત્ ।
એતે૫૩ તાભ્યાં કૃતે કુણ્ડે સિતતોયે મહાપ્લવે૫૪ ।

તપસ્તપ્તુમલઙ્કરાનહં ત્યક્તવતી યદા ।
તદા તેભ્યઃ સ્રુતા દેવ જલધારાપતદ્ દ્રુતમ્

તથા

ચેદમપાં કુણ્ડં૫૬ દ્વિતીયં મે કૃતં શુભમ્ ।
બ્રહ્મણશ્ચ યદા લબ્ધં ગૌરવર્ણત્વમુત્તમમ્ર૫૭ । ।
8.69.

૦ । ।
શરીરાન્મે તદા દેવ કૃષ્ણા૫૮ કોશી૫૯ વિનિષ્ક્રમત્

તસ્યાં૬૧ કોશ્યાં૬૨ સમુત્પન્નમેતત્ કુણ્ડં તૃતીયકમ્

અસ્મિન્ પ્રદેશે દેવેશ ત્વામભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ ।
હવિર્ભિર્મન્ત્રયુક્તાભિરગ્નિકાર્યં કૃતં મયા

ઇમાનિ પાદપસ્થાનિ વલ્કલાનિ સમાસતે ।
ઇદં કૃષ્ણાજિનં શુભ્રં સ્થાપિતં તત્૬૩ પુરા મયા ।

અથ શ્રુત્વા મહાદેવઃ પાર્વત્યા વચનં પ્રભુઃ ।
પ્રત્યુવાચ તદા દેવીં પ્રીત્યા પરમયા યુતઃ ।

સ્તનતોયેન યત્૬૪ પૂર્ણે૬૫ તવ કુણ્ડે શશિપ્રભે ।
સ્તનકુણ્ડેતિ તેનૈતે૬૬ યાસ્યેતે ખ્યાતિમુત્તમામ્

૪૯ સોભિગચ્છેદહોરાત્ર
-
ખ
,
યોધિતિષ્ઠેદહોરાત્રં
(?)
। ૫૦ પ્રભુઃ
-
ક । ૫૧ તયોસ્તુ
-
ખ । ૫૨ પ્રસ્તુતે
(?)
। ૫૩ નમે
(
ઇમે
)
।
-
ખ । ૫૪ મહાહ્રદે
-
ખ
.
। ૫૫ તદા
-
ક
.

હીદં મહત્કુણ્ડં । ૫૭ ગૌરવર્ણ
-
મનુત્તમં
)
। ૫૮ કૃષ્ણ
-
ક ખ
.
। ૫૯ કૌશી
-
ક
.
। ૬૦ વ્યનીષ્ક્રમત્
-
ક
,
નિરક્રમત્
?
।
૬૧ તસ્યા
(?
। ૬૨ કોશ્યાઃ
(?)
૬૩ યત્
(?)
૬૪ યે
-
ક
.
ખ
.
। ૬૫ પૂર્ણં
-
ક
.
।
૬૬ તેનૈવ
-
ખ
.

ઉપવાસી નરો યોત્ર સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય ચ દેવતાઃ ।
તર્પયિત્વા પિતૄન્સર્વાન્ બ્રાહ્મણાન્ભોજયિષ્યતિ

તદ્ ભવેદક્ષયં તસ્ય ગણશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ ।
અલંકારાત્ સ્રુતા૬૭ ધારા યેયં તવ વરાનને ।

એષાલંકારધારેતિ નામ્ના ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ ।
અસ્યાં સ્નાત્વા નરો યસ્તુ પિતૄન્સંતર્પયિષ્યતિ

અક્ષયં તદ્ ભવેચ્છ્રાદ્ધમશ્વમેધઞ્ચ વિન્દતિ ।
નીલતોયમિદં યત્તે મહત્ કુણ્ડં શુભોદકમ્

નીલકુણ્ડમિતિ ખ્યાતિમેતત્ સર્વત્ર યાસ્યતિ ।
યોસ્મિન્નિયમવાન્ સ્નાત્વા તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ ॥
8.69.

તસ્યાક્ષયં ભવેત્ સર્વં પાપેભ્યસ્સ૬૮ પ્રમુચ્યતે ।
મૃતશ્ચ સ નરો દેવિ યત્ર તત્ર યથા તથા

કૌશિક્યા વિન્ધ્યવાસિન્યા મહાગણપતિર્ભવેત્ ।
અગ્નિકાર્યમિહ સ્નાત્વા યઃ કુર્યાદ્ બ્રાહ્મણઃ શુચિઃ

અગ્નિહોત્રં હુતં તેન ભવેદ્ દ્વાદશવાર્ષિકમ્ ।
એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ પ્રોત્થાય મુનિસત્તમ

ગૃહીત્વા પાદપસ્થાનિ વલ્કલાનિ તદા પ્રભુઃ ।
નદી ભવેતિ સંપ્રોચ્ય ચિક્ષેપ પ્રહસન્નિવ ॥૭૪। ।
તાન્યભૂવંસ્તદા વ્યાસ નદી સ્વચ્છજલા શુભા

તટજૈર્વિવિધૈર્વૃક્ષૈર્હંસચક્રાહ્વશોભિતા૭૦

તામુવાચ સુરશ્રેષ્ઠઃ પુણ્યતોયાં મહાનદીમ્

ચીરેભ્યો નિસ્સૃતા૭૨ યસ્માત્ ત્વમત્ર સરિતાં વરા

લોકે પુણ્યતમા તસ્માન્નિશ્ચીરેતિ ભવિષ્યસિ

ત્વયિ સ્નાત્વા નરઃ ક્ષિપ્રં સર્વપાપૈર્વિમુચ્યતે૭૪

૬૭ અલંકારસ્રુતા
-
ખ
.
। ૬૮ પાપેભ્યશ્ચ
-
ક
.
ખ
.

નદીષ્વનુજલાશયા
-
ખ
.
। ૭૦ સેવિતા
(?)
।
૭૧ સુપુણ્યતોયવન્નદીં
-
ખ
.

ચીરેભ્યઃ પ્રસૃતા
-
ક
.
ખ
.
। ૭૩ ભવિષ્યતિ
-
ક
.
ખ
.

...
વિમોક્ષ્યતે
-
ક
.

પિતૄન્સન્તર્પયેદ્યસ્તુ શ્રાદ્ધં તસ્યાક્ષયં ભવેત્ ।
કપિલાઞ્ચાત્ર યો દદ્યાદ્ બ્રાહ્મણાય સમાહિતઃ । ।૭૮। ।
ગોસહસ્રફલં તસ્ય ભવિષ્યતિ વરાનને ।
અગ્રમારુહ્ય યસ્માત્ત્વમત્ર તપ્તવતી તપઃ

અગ્રારણ્યમિતિ ખ્યાતિમેતદ્યાસ્યતિ સર્વતઃ

મહાફલં૭૬ મહાપુણ્યં૭૭ સર્વસિદ્ધિપ્રદં શુભમ્ । ।
8.69.

। ।
પઞ્ચયોજનસંસ્થાનં૭૮ ગૌરીશિખરમુત્તમમ્ ।
ઇહોપોષ્ય૭૯ શુચિઃ સ્નાત્વા૮૦ ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ

દેહભેદં સમાસાદ્ય વિમાનસ્થો વિરાજતે ।
કૃષ્ણાજિનં મહાપુણ્યં સર્વપાપહરં તવ ॥૮૨ । ।
ઇદં દ્રક્ષ્યતિ યો વિપ્રઃ૮૧ સ્વર્ગસ્તસ્ય ન દુર્લભઃ ।
યત્ફલં નૈમિશારણ્યે પુષ્કરેષુ ચ યત્ફલમ્ ।

તદેવ લભતે દેવિ દૃષ્ટવા કૃષ્ણાજિનં દ્વિજઃ ।
વત્સ્યામિ ચૈવ સતતં ત્વયા સાર્ધમિહ પ્રિયે

આવામિહ સ્થિતૌ દેવિ યોર્ચયિષ્યતિ માનવઃ ।
આવયોર્ગણપો ભૂત્વા જગત્ સર્વં ચરિષ્યતિ૮૨ ॥૮૫ । ।
એવં નગેન્દ્રં સ તદાનુગૃહ્ય મુનીન્દ્ર સાર્ધં ગિરિરાજપુત્ર્યા ।
દેવૈસ્સસિદ્ધૈરનુગમ્યમાનઃ શર્વઃ પુનર્મન્દરમાજગામ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે દેવીસમાગમે કોશીશિલાસ્તનકુણ્ડાજિનગૌરી૮૩ શિખરવરપ્રદાનં૮૪ નામ
ઊનસપ્તતિ૮૫ તમોધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
સ ગત્વા મન્દરં ભૂયો ગિરિપુત્ર્યા સહ પ્રભુઃ ।
યચ્ચકાર મહાદેવસ્તન્મે બ્રૂહિ મહામુને । । ૧ । ।
૭૫ સર્વશઃ
-
ક
.
। ૭૬ મહત્ફલં
-
ક
.
ખ
.
। ૭૭ મહત્
પુણ્યં
-
ક
.
ખ
.
। ૭૮ સંખ્યાતં
-
ક
.
ખ
.
। ૭૯ ઇહાપોષ્ય
-
ક
,
ઇહોપાષ્ય
-
ખ
.

..
.
સ્ત્વાન્તુ
-
ક । ૮૧ વિપ્ર
. -
ખ
.
। ૮૨ સ વિચરિષ્યતિ
-
ક
.
। ૮૩ ગૌર્યાઃ
-
ખ
.
। ૮૪ સમાપ્તં
-
ખ
.
। ૮૫ અષ્ટષષ્ટિ
-
ક
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
મન્દરં ગિરિમાગત્ય૧ પાર્વત્યા સહિતો હરઃ ।
રેમે હિરણ્મયે દિવ્યે સર્વરત્નવિભૂષિતે

ચારુસોપાનસંકીર્ણે ચિત્રપટ્ટશિલાતલે ।
તસ્મિન્ પુરવરે શ્રેષ્ઠે મનસા નિર્મિતે તદા ।

ગણેશ્વરૈર્મહાયોગૈર્નન્દીશ્વરપુરોગમૈઃ ।
સિદ્ધૈર્મુનિવરૈશ્ચૈવ સેવ્યમાનો જગત્પતિઃ

ઉવાસ સહિતો દેવ્યા વન્દ્યમાન૨સ્તથૈવ ચ ।
તસ્યૈવં દીવ્યતો વ્યાસ દેવદેવસ્ય ધીમતઃ

સહસ્રાક્ષઃ શશાઙ્કશ્ચ વાયુશ્ચૈવ તદા ગતાઃ ।
સમાગમ્ય પુરદ્વારં દૃષ્ટ્વા તે નન્દિનં સ્થિતમ્

ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા શઙ્કરં સં૪ દિદૃક્ષવઃ

યથા પશ્યામ દેવેશં નન્દિન્ તત્કર્તુમર્હસિ । ।૭। ।
અથ નન્દી સમાગત્ય દ્વારમૂલે સમાસ્થિતઃ ।
શમ્ભોર્નિવેદયામાસ ત્રીન્દેવાન્ તુ સમાગતાન્ ॥૮। ।
વિશન્ત્વિતિ સમાજ્ઞપ્તે દેવદેવેન નન્દિનિ

વિવિશુસ્તે ત્રયો દેવાઃ શઙ્કરસ્યાન્તિકં તદા

પ્રણમ્ય સહિતાસ્તસ્થુઃ પશ્યન્તો વરદં વિભુમ્

અથ તાન્પ્રાહ લોકેશઃ શિરોભિઃ પ્રણતાન્ સ્થિતાન્ । ।
8.70.

કા વઃ૯ કર્તવ્યતા દેવાઃ કિમર્થં યૂયમાગતાઃ ।
બ્રૂત દાસ્યામિ તત્સર્વં યદ્યન્મૃગયથામરાઃ૧૦

અથ દેવઃ સહસ્રાક્ષો વચઃ પ્રોવાચ શઙ્કરમ્ ।
હિરણ્યકશિપું હન્તુમસુરેન્દ્રં મહાબલમ્

યચ્ચકાર વપુર્વિષ્ણુર્નારસિંહં ભયાનકમ્ ।
તં હત્વાપિ સ દૈત્યેન્દ્રં વિષ્ણુઃ પરબલાર્દનઃ ॥૧ ૩।

...
માગમ્ય
,
ખ
.

ન
(
ન્દ
)
માન
-
ક
.
। ૩ સમાગત્ય
-
ક
.
। ૪ શઙ્કરસ્ય
-
ક
.
ખ । ૫ દિદૃક્ષયા
(? )
। ૬ સમાગમ્ય
-
ક
.
। ૭ નન્દિનઃ
-
ક
.
।
૮ વદનં
(
વિભો
?) -
ખ
.
। ૯ ચ
-
ખ
.

મૃગયતામરાઃ
-
ક ખ

તદ્રૂપં નૈવ૧૧ સન્ત્યજ્ય સ્વં વેષમકરોદ્૧૨ વિભો ।
તેન રૂપેણ દેવેશ ક્રૂરેણાપિ હિતેપ્સુના

ન વયં નિર્વૃતા ભૂત્વા ત્રાસાત્તિષ્ઠામ શંકર ।
સ યથા સિંહરૂપં તત્પરિત્યજતિ માધવઃ ॥ ૧ ૫। ।
પ્રસાદં નસ્તથા કર્તુમર્હસિ ત્વં સુરોત્તમ ।
અથ પ્રોવાચ તં શક્રં દેવદેવઃ પિનાકધૃક્ ॥૧

સિંહરૂપં યથા શક્ર વિષ્ણુસ્ત્યક્ષ્યતિ ભીષણમ્ ।
કરિષ્યામિ તથા શક્ર વ્યેતુ તે માનસો જ્વરઃ

અથ વાયુસ્તદા૧૩ દેવં વ્યજ્ઞાપયત શંકરમ્ ।
અશરીરો યથા ન સ્યાં તથા મે કર્તુમર્હસિ ।

શ્રુત્વા પવનવિજ્ઞપ્તિં દેવસ્તસ્મૈ ત્રિલોચનઃ

શરીરં સુમહત્ પ્રાદાદ્યેનાસૌ મૂર્તિમાનભૂત્ । ।૧ ૯। ।
વિજ્ઞાપિતં શશાઙ્કેન તતો વ્યાસ મહાત્મના ।
દક્ષેણાહં પુરા શપ્તો યક્ષ્મદેહો ભવિષ્યસિ ॥
8.70.

।
સ યથા યક્ષ્મહીનઃ સ્યાં પ્રસાદં મે તથા કુરુ ।
વિજ્ઞપ્તિં૧૫ શશિનઃ શ્રુત્વા દેવસ્તસ્મૈ વચઃ૧૬ પ્રભુઃ

ઇદં૧૭ પ્રાહ મહાતેજાઃ શશિને પ્રણતાય તુ ।
તપઃ કૃત્વા પ્રભાસે ત્વં યક્ષ્યહીનો ભવિષ્યસિ ॥૨૨। ।
ઇતિ લબ્ધ્વા વરં સર્વે ત્રયોપિ સુરસત્તમાઃ ।
વાયુસોમસહસ્રાક્ષાઃ સ્વાનિ વેશ્માનિ ભેજિરે ।

વ્યાસ ઉવાચ
ભગવન્સ કથં તેન નરસિંહેન સૂદિતઃ ।
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યઃ કિંપ્રભાવશ્ચ સોભવત્ ।
કિં વીર્યં૧૮ કિં તપશ્ચાસ્ય શંસૈતત્ પૃચ્છતો મમ

૧૧ તદ્રૂપમેતત્
-
ખ
.
। ૧૨ સ્વવેષમકરોદ્
-
ખ
.,
સ્વં વેષં નાકરોદ્
(?)
। ૧૩ સ્તથા
-
ખ
.
।
૧૪ શ્રુત્વા વિજ્ઞપ્તિમેતસ્ય તસ્મૈ દેવસ્ત્રિલોચનઃ
-
ખ
.
। ૧૫ વિજ્ઞપ્તં
-
ક
.
ખ
.
। ૧૬ વરં
-
ક
.
ખ
.
। ૧૭ ઇમં
-
ક
.
ખ
.
। ૧૮ કિં વયાઃ
-
ક
.
ખ
.,
કિં વીર્યં
(?)

સનત્કુમાર ઉવાચ
દિતિર્નામાભવત્ પત્ની કશ્યપસ્ય૧૯ પ્રજાપતેઃ ।
દક્ષસ્ય દુહિતા વ્યાસ૨૦ સા જજ્ઞે તનયદ્વયમ્ ।

હિરણ્યકશિપું જ્યેષ્ઠં હિરણ્યાક્ષં કનીયસમ્ ।
અભિષિક્તઃ સ દૈત્યાનાં રાજાભૂદ્ બ્રહ્મણા પુરા

દાનવાનામથેન્દ્રત્વે વિપ્રચિત્તિર્મહાબલઃ ।
સહસ્રાક્ષશ્ચ દેવાનામેતદિન્દ્રત્રયં બભૌ ॥૨૭। ।
અથ તેષાં તદા વ્યાસ ત્રૈલોક્યં સંપ્રશાસતામ્ ।
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યઃ શક્રરાજ્યજિહીર્ષયા ॥૨૮। ।
ત્રૈલોક્યમાત્મસાત્ કર્તું મતિં તપસિ સન્દધે ।
સ ગત્વા દક્ષિણામાશાં શ્રીપર્વતસમાસ્થિતઃ

તપસ્તીવ્રં મહત્તેપે દૈત્યરાજો મહાબલઃ ।
સ્વરક્તેન જુહાવાગ્નૌ સંમિશ્રાઃ સમિધશ્ચરૂન્

8.70.

ઊર્ધ્વબાહુનિરાલમ્બો દિવા સૂર્યાર્પિતેક્ષણઃ ।
એકપાદોનિમેષશ્ચ સોતિષ્ઠત્ કૃતનિશ્ચયઃ ॥૩

દ્વે સહસ્રે તદાબ્દાનાં દિવ્યાનાં સ્થિતવાન્બલી ।
મહતા તપસા તસ્ય ત્રૈલોક્યં સંપ્રચુક્ષુભે૨૨ ॥૩૨। ।
અથાભ્યેત્ય સુરશ્રેષ્ઠો બ્રહ્મા કમલવાહનઃ ।
ઇષ્ટં૨૩ વૃણુ વરં રાજન્નિતિ પ્રોવાચ સાદરમ્

તં દૃષ્ટત્વા દૈત્યરાજસ્તુ બ્રહ્માણં વરદં પ્રભુમ્ ।
વરં પ્રાર્થિતવાન્ વ્યાસ શૃણુ યાદૃશમીપ્સિતમ ॥૩૪। ।
ભગવન્યદિ તુષ્ટોસિ વર એષોસ્તુ૨૪ મે વિભો ।
અમરઃ સ્યામવધ્યશ્ચ જરાહીનો મહાબલઃ

ન શસ્ત્રેણ૨૫ નચાસ્ત્રેણ ન રાત્રૌ ન દિવા તથા

નૈવાર્દ્રેણ ન શુષ્કેણ ન પુંસા૨૭ ન ચ યોષિતા૨૮ ।

૧૯ કાશ્યપસ્ય
-
ક
.
। ૨૦ તાત
-
ઘ
.

.
શ્ચરુ
-
ક
,
..
શ્ચરં
(
શ્ચિર
?) -
ખ
.
। ૨૨ સંપ્રવક્ષતે
-
ખ
.
। ૨૩ ઇદં
-
ક
.
।
૨૪એષોસ્તિ
-
ખ
.
। ૨૫ ન મન્ત્રેણ
-
ક
.
ખ
.

...
થવા
(?)
। ૨૭ પુંસા
-
ક
.
। ૨૮ યોષિતાં
-
ક
.

અબ્રવીત્૨૯ સોન્તરં વ્રહ્મા૩૦ સ ચૈનં સમભાષત ।
અતશ્ચ યોન્યથા મૃત્યુ૩૧ર્ભવિષ્યતિ સ મે પ્રભો

એવમસ્ત્વિતિ તં પ્રોચ્ય બ્રહ્મા સુરવરોત્તમઃ ।
જગામાત્મપુરં૩૨ ક્ષિપ્રં શાન્તઃ પ્રીતઃ પિતામહઃ

સોપિ સર્વાસુરશ્રેષ્ઠો હિરણ્યકશિપુસ્તદા ।
જિત્વા શક્રં સ્વયં રાજ્યં ચકાર દિતિનન્દનઃ

ત્રૈલોક્યમાત્મસાત્ કૃત્વા જિત્વા સર્વાન્દિવૌકસઃ ।
આત્મનૈવાભવચ્છક્રઃ સ્વયં વાયુઃ સ્વયં યમઃ ।
ધનેશો વરુણો વહ્નિસ્સર્વ એવાભવત્ સ્વયમ્ ॥
8.70.

પ્રણમધ્વં યજધ્વં માં બ્રહ્માહં સપુરન્દરઃ ।
ઇતિ પ્રાહ ઋષીન્સર્વાન્સિદ્ધાન્વિપ્રાંશ્ચ સોસુરઃ

વ્યાસ ઉવાચ
શ્રીપર્વત ઇતિ પ્રોક્તો યસ્ત્વયા૩૩ મુનિસત્તમ ।
કથં શ્રીપર્વતોસૌ વૈ૩૪ કિં પુણ્યં તત્ર કિં ફલમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ
હન્ત૩૫ તે કથયિષ્યામિ યન્માં પૃચ્છસિ સુવ્રત ।
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો યત્ર તેપે મહત્તપઃ

ગિરૌ તસ્મિન્મહાપુણ્યે દેવદેવો બૃષધ્વજઃ ।
ઉમયા સહિતો દેવ્યા રેમે નિત્યં મહાદ્યુતિઃ

તિષ્ઠતસ્તત્ર૩૬ દેવસ્ય દેવી ગિરિવરાત્મજા ।
તપઃસિદ્ધાન્ મહાયોગાન્૩૭ જ્વલનાદિત્યવર્ચ્ચસઃ

કૃત્વા પ્રદક્ષિણાં૩૮ શમ્ભોસ્સપ્રણામં મહામુને ।
ગચ્છતસ્તાન્મુહુર્દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ ભુવનેશ્વરમ્

૨૨ સોબ્રવીત્
-
ખ
.

.
બ્રહ્મન
-
ખ
.
। ૩૧ અધશ્ચોર્ધ્વં ન મે મૃત્યુ
-
ઘ

...
માત્મપરં
(
પદં
)
?-
ખ
.
। ૩૩ યત્ત્વયા ક
.
ખ
.
। ૩૪ સોવૈ
(
પર્વતોસૌ
વૈ
?) -
ક
-
ખ
.
। ૩૫ અહં
-
ક
.
ખ
.

..
સ્તસ્ય
-
ક
.

.
મહાયોગી
(
ગા
?)
-
ક
.
ખ । ૩૮ પ્રદક્ષિણં
-
ક
.
ખ
,

ક એતે દેવ સંસિદ્ધા યોગીશાસ્ત્વાં પ્રણેમિરે ।
તતો દેવઃ પ્રહસ્યૈનામુવાચ પરમેશ્વરઃ ।

યોગસિદ્ધા મહાત્માનો યોગે પાશુપતે સ્થિતાઃ ।
ય ઇહારાધ્ય માં દેવિ જહુઃ પ્રાણાન્નરોત્તમાઃ ॥૪૮। ।
ત એતે સિદ્ધદેહાર્થાઃ૩૯ સ્વછન્દગતિચારિણઃ ।
મોક્ષસિદ્ધેઃ પરાં૪૦ નિષ્ઠાં ગન્તારઃ પરમં પદમ્ ।

અથ સઞ્ચિન્ત્ય સુચિરં વિસ્મયાયતલોચના ।
દેવં પ્રોવાચ શર્વાણી વચઃ પરમપૂજિતમ્ ॥
8.70.

યથાહમપિ દેવેશ પ્રાપ્નુયાં સિદ્ધિમીદૃશીમ્

કરિષ્યામિ તથા યત્નમેષા ચાસ્મિ ગતા વિભો ।

તતઃ કૃત્વા શ્રિયો રૂપં દેવી પરમશોભના

મહત્તત્ર તપસ્તેપે સહસ્રં પરિવત્સરાન્ ।

દેવશ્ચાસ્યા વરં પ્રાદાત્તૈઃ સમાનં૪૩ મહાદ્યુતિઃ ।
કૃત્સ્નસ્યાધ્યાત્મતન્ત્રસ્ય૪૪ મયા પ્રોક્તસ્ય ભામિનિ ।

મહાયોગેશ્વરી સિદ્ધા પરાર્થજ્ઞા ભવિષ્યસિ ।
અયઞ્ચ પર્વતઃ શ્રીમાન્નામ્ના તવ ભવિષ્યતિ૪૫ ।

શ્રીપર્વત ઇતિ ખ્યાતશ્ચિત્રરૂપવિભૂષિતઃ ।
સમન્તાદ્યોજનશતં મહાપુણ્યો ભવિષ્યતિ । ।૫૫। ।
ઇહાગમ્ય ચ યો દેવિ ત્વાં માં ચ ગિરિનન્દને

શુચિઃ સ્નાત્વા૪૮ર્ચયેન્મર્ત્ત્યઃ સ લોકં મમ યાસ્યતિ૪૯

યસ્ત્વિહ૫૦ ત્યક્ષ્યતે પ્રાણાઞ્છ્રીગિરાવચલોત્તમે ।
ત્રિનેત્રઃ કામગો ભૂત્વા ગાણપત્યમવાપ્નુયાત્૫૧ । ।૫૭। ।
ઇહાગત્ય ચ યે શૈલં કરિષ્યન્તિ પ્રદક્ષિણમ્ ।
શર્વાયતનસંયુક્તં૫૨ ભવિષ્યન્તિ ચ૫૩ તે ગણાઃ

૩૯ એતે સિદ્ધાશ્ચ દેહાર્થાઃ
-
ખ
., ...
ર્વા
(
ર્ષા
)
-
ક
.
। ૪૦ મોક્ષસિદ્ધિપરાં
-
ક
.,
સિદ્ધિં
-
ખ
.

..
મીદૃશં
-
ક
.,
...
મીશ્વરીં
-
ખ । ૪૨ પરમશોભનં
-
ખ
.
। ૪૩ સમં સ
-
ક
। ૪૪ મન્ત્રસ્ય
-
ક । ૪૯ ભવિષ્યસિ  ક
.
ખ । ૪૬ દ્રુમવિભૂષિતઃ
-
ખ
.
। ૪૭ નન્દિનિ
(?)
। ૪૮ સ્નાતો
-
ખ
.
। ૪૯ મમ લોકં ચ યાસ્યતિ
-
ખ
.
। ૫૦ યશ્ચેહ
-
ખ
.
। ૫૧ સ ગાણપત્યમાપ્નુયાત્
-
ક
.
। ૫૨ સર્વાયતન
-
સંયુક્તં
-
ખ
.
। ૫૩ હિ
-
ક

અતિશયરમણીયે સિદ્ધસંઘૈરુપેતે
સુરભિકુસુમચિત્રે શ્રીગિરૌ યે પુમાંસઃ ।
વ્યપગતમલદોષા માં પ્રપશ્યન્તિ શુદ્ધા
વિયતિ વિહગયુક્તૈસ્તે વિમાનૈઃ પ્રયાન્તિ ॥૫

ઇતિ
સ્કન્દપુરાણે શ્રીગિરિવરપ્રદાનં૫૪ નામ સપ્તતિતમો૫૫ ઽધ્યાયઃ