સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.6

અધ્યાયાઃ ૫૧ -

સનત્કુમાર ઉવાચ
સુકેશસ્તુ તતો વ્યાસ પિતુઃ શ્રુત્વા સુદીનવત્

દુઃખિત૨ શ્ચિન્તયામાસ જન્તુના તાં ગતિં તદા૩ ॥ ૧ । ।
૫૮ વિદ્વિષ્ટઃ
-
ખ
.

...
સ્તદા
-
ખ
.

....
ભક્ષ્યો
-
ખ
.
। ૬૧ તવ પુત્રક
-
ક
.
। ૬૨ યથાગતિ
-
ક
.,
યથામતિ
-
ખ
.
। ૬૩ ભક્તઃ
-
ઘ
.
।
૬૪ સર્વયમ્યેઃ
-
ખ
.

ધન્યૈર્વિંશસ્ય
-
માયુષ્યં
-
ખ
.
। ૬૬ શ્રાવ્યં
-
ક
.
ખ
.
। ૬૭ સ્વર્ગમિચ્છતા
-
ખ
.
। ૬૮ સુમતિપ્રદં
-
ઘ
.
। ૬૯ નરકકીર્તનં સમાપ્તં
-
ઘ
.
।
૧ દીનવાક્
-
ક
..
વાન્
-
ખ
.
ઘ
.
। ૨ દીનવત્
-
ક
.
ઘ
.
। ૩ ગતિચિન્તકઃ
-
ખ
.

ચિન્તયાભિપરીતાત્મા દુઃખેન ચ સમાહતઃ

જન્તૂનાં મોક્ષણોપાયં મૂઢચેતા ન જજ્ઞિવાન્૫ । । ૨। ।
ચિન્તાપન્નઃ૬ સ તુ યદા પિતૄઁ સ્તાન્નાભ્યભાષત

તદા તે પિતરઃ સર્વે સુકેશમિદમૂચિરે ।

પિતર ઊચુઃ
અતીવ કિં ચિન્તયસિ કુતશ્ચિન્તા તવાનઘ ।
ઈશ્વરસ્ય સતઃ પુત્ર૯ નેદં તવ વિધીયતે ॥૪। ।
સુકેશ ઉવાચ
જન્તૂનાં કર્મજં ક્લેશં શ્રુત્વા યુષ્માભિરીરિતમ્ ।
ચિન્તયામિ કથં તેષાં મોક્ષોપાયો ભવેદિતિ ॥૫। ।
પિતર ઊચુઃ
અનાદૃત્ય ક્ષયં૧૦ પુત્ર મોક્ષસ્તેષાં ન વિદ્યતે ।
કર્મણઃ સ્વકૃતસ્યેહ સ ચ ભોગાત્ ક્ષયો મતઃ

ભોગશ્ચ નરકેવશ્યં જન્તુના સં૧૧ વિધીયતે ।
ન ચ તે નારકાઃ૧૨ શક્યા હર્ત્તું૧૩ કર્મક્ષયં વિના ॥૭। ।
અશક્યાઃ ખલુ યે હ્યર્થા ન તાન્ પ્રાજ્ઞસ્સમારભેત્ ।
અર્ણવસ્ય૧૪ પ્રતરણં યથા ત્વાં મૃત્યુમૃચ્છતિ૧૫

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્તઃ સ૧૬ તેજસ્વી પિતૄઁ સ્તાન્ હૄચ્છયાવૃતઃ

ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા માવમધ્વં૧૮ સુતં હિ મામ્ ।

૪ સર્વેષાં કરુણાત્મનાં
-
ખ
.,
સમાહિતઃ
-
ઘ
.
। ૫ મૂઢચેતા
-
ક
.,
કથં સ્યાદિતિ નિશ્ચયં
-
ખ
.,
ચિંતયામાસ વૈ તદા
-
ઘ
.

ચિન્તયાનઃ
-
ઘ
.
। ૭ તદા
-
ખ
.
। ૮ તાન્યુ
(
નુ
)
વાચ પિતૄન્ સ તુ
(
સુતઃ
?) -
ખ
.,
નાભ્યભાષત
-
ક
.
ખ
.,.. .
શ્ચાગત્ય ભાષતે
-
ઘ
.
। ૯ મહાદેવપ્રસાદાદ્ધિ
-
ખ
.

...
મનાદૃત્ય
-
ઘ
..
પાપક્ષયં વિના
-
ખ
.
। ૧૧ સ
-
ક
.
ખ
.
। ૧૨ નરકાઃ
-
ક
.
ઘ
.
। ૧૩ હન્તું
-
ઘ
.
। ૧૪ અર્ણવસ્યેવ
-
ખ
.
। ૧૫ તીરમપ્રાપ્ય નશ્યતિ
-
ખ
.

...
શ્ચ
-
ખ
.
। ૧૭ કૃપયા વૃતઃ
-
ઘ
.
। ૧૮ માવમંસ્થા
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.

કા શક્તિર્મમ૧૯ તાન્ જન્તૂન્ બલાત્ તારયિતું શુભાન્

મહાદેવપ્રસાદસ્તાન્૨૧ તારયિષ્યતિ૨૨ દુર્ગતીન્૨૩ । ।8.51.૧

યૂયં યથૈવ૨૪ તીર્ણાઃ સ્થ નરકસ્થા વિચેતસઃ

તથા તે૨૬ જન્તવસ્સર્વે તરિષ્યન્તિ૨૭ ન સંશયઃ । । ૧૧ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતસ્તાન્ સ તદા૨૮મન્ત્ર્ય મહાત્મા ગણનાયકઃ ।
સંપ્રવિશ્ય સમુદ્રામ્ભો હ્યન્તર્જલગતસ્તદા૨૯ ॥ ૧૨ । ।
જજાપ રુદ્રાન્ શુદ્ધાત્મા નિશ્ચલઃ સુસમાહિતઃ ।
જપતસ્તસ્ય યોગેન યુક્તસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥૧ ૩ । ।
ત્રૈલોક્યમખિલં વ્યાસ૩૦ તપસાભૂત્ પ્રતાપિતમ્

તતો દેવાસ્તદા સર્વે પિતામહમથાબ્રુવન્

કિમિદં ભગવન્ સર્વે તપ્યામ વિવશા વયમ્ ।
કસ્યેદં તપસો વીર્યં કસ્ય યોગોયમીદૃશઃ

ક એષ સુરશાર્દૂલ તપસ્તપ્યતિ૩૨ દારુણમ્

યાવદેવં ન દહતિ યાવન્નૈવ ન કુપ્યતે ॥ ૧

તાવત્ સર્વાનભિપ્રાયાન્ તસ્ય સંપાદય પ્રભો ।
સ એવમુક્તો૩૪ દેવૈસ્તૈર્ભગવાન્ દેવસત્તમઃ૩૫ । ।૧૭। ।
ઉવાચ મા ભયં વોસ્તુ નાયં કશ્ચિદસંમતઃ ।
સ એષ દેવદેવસ્ય૩૬ મહાત્મા૩૭ ગણનાયકઃ ।

સમુદ્રાન્તર્જલાસીનો૩૮ રુદ્રાન્ જપતિ યોગવાન્ ।
ન ચાસ્ય દુષ્ટોભિપ્રાયો લોકાન્પ્રતિ મહાબલાઃ૩૯ । ।૧

૧૯ કા ગતિર્મમ
-
ખ
.
। ૨૦ પિતઃ
-
ઘ
.

...
પ્રસાદાત્તાન્
-
ક
.,
પ્રસાદાત્તાં
-
ઘ
.
। ૨૨ નાશયિષ્યતિ
-
ઘ નાશયિષ્યામિ
-
ક
.
ઘ
.

દુર્ગતિમ્
-
ઘ
.
। ૨૪ તથૈવ
-
ક
.
। ૨૫ પિતામહાઃ
-
ખ
.
। ૨૬ તથૈવ
-
ઘ
.
। ૨૭ ભવિષ્યાન્તિ
-
ઘ
.
। ૨૮ પિતરો
-
ખ
.

?. .
સ્તથા
-
ક । ૩૦ સર્વં
-
ક
.
। ૩૧ પ્રધૂપિત ઇ
(
મિ
)
વાભવત્
-
ખ
.

.?.
સ્તપ
-
ક
.,
સ્તપસ્યતિ
-
ખ
.
। ૩૩ સુદારુણમ્
-
ખ
.
। ૩૪ એવમુક્તઃ સઃ
-
ઘ । ૩૫ કમલાસનઃ
-
ખ । ૩૬ એષ દેવસ્ય
રુદ્રસ્ય
-
ક ઘ । ૩૭ સુકેશો
-
ખ
.
। ૩૮ ર્જલે સમ્યક્
-
ખ
.
। ૩૯ પરિપૂર્ણોર્થઃ સર્વેષાં કરુણાત્મકઃ
-
ખ
.

નારકાનેવ નરકાદુદ્ધર્તુમભિમન્યતે ।
તદ્૪૦ યૂયં યદિ૪૧ મન્યધ્વે૪૨ ગત્વા રુદ્રં પ્રણમ્ય ચ

અર્થયામોસ્ય દેવસ્ય ક્રિયતામીપ્સિતો વરઃ ।
એવમસ્ત્વિતિ તે સર્વે બ્રહ્મણા સહ સંગતાઃ

ગતા મન્દરમવ્યગ્રા૪૩ નન્દિના સંપ્રવેશિતાઃ ।
તે દૃષ્ટવા દેવમીશાનં સ્તુત્વેદમબ્રુવન્૪૪ વિભુમ્૪૫

સુકેશો ભગવન્ તુભ્યં વલ્લભો ગણનાયકઃ ।
કારુણ્યં૪૬ પ્રાણિનાં કૃત્વા તપસ્તપ્યતિ દુશ્ચરમ્ ।

તસ્ય કામં સકામં૪૭ ત્વં કુરુષ્વ ભુવનેશ્વર ।
તેષાં વિજ્ઞપ્તિમાકર્ણ્ય દેવદેવસ્તતો૪૮ ભવઃ

બ્રહ્માદ્યૈઃ સહિતોભ્યાગાત્૪૯ સુકેશસ્ય તદાન્તિકમ્

સમુદ્રસ્તત્ર યે ચાન્યે૫૧ મુનયઃ૫૨ શંસિતવ્રતાઃ

અર્ધ્યમાદાય શતશો૫૩ નેમુઃ શઙ્કરમાગતમ્ ।
તમસૌ ગણપશ્રેષ્ઠં દેવદેવ ઇદં વચઃ ।

પ્રોવાચ મધુરં વ્યાસ મનઃશ્રોત્રસુખાવહમ્ ।
વત્સોત્તિષ્ઠ સુકેશ ત્વં પ્રાર્થયસ્વ યથેપ્સિતમ્

સર્વં તત્૫૪ સંપ્રદાસ્યામિ ત્વં હિ૫૫ નન્દિસમો મમ ।
તતઃ સુકેશ ઉત્થાય સ્તુત્વા ચ૫૬ વૃષભધ્વજમ્

પ્રણિપત્ય પુનર્વવ્રે કામં પૂર્વસમીહિતમ્

નરકેષુ નરા દેવ યાત્યન્તે પાપકારિણઃ૫૮

તેષામુપરિ૫૯ ચેતો મે દુઃખેનાર્દિતમીશ્વર

તે યથા પ્રતિમુચ્યન્તે સર્વ એવ જગત્પ્રભોઃ૬૧ । ।8.51.૩

.
તે
-
ક
.

..
.
મભિ
-
ખ
.

મન્યધ્વં
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૪૩ મન્દિરમવ્યગ્રા
-
ક
.

.. .
ત્વૈવમબ્રુવન્
-
ઘ । ૪૫ ચિરમ્
-
ઘ
.
। ૪૬ કરુણાં
-
ખ
.
।
૪૭ સકામ
-
ક
.,
પ્રકામ
-
ખ
.

..
સદા
-
ક
.
। ૪૯ હ્યાગાત્
-
ખ
.
। ૫૦ મહાત્મનાઃ
(
નઃ
)
-
ક
.
। ૫૧ સમુદ્રા
-
ક
,
સમુદ્રો મુનિભિસ્સાર્ધં
-
ખ
.
। ૫૨ યત્ર યે
-
ખ । ૫૩ સતતં
-
ક
.
। ૫૪ તત્સર્વં
-
ઘ
.,
સર્વ હિ ત્વત્
-
ખ । ૫૫ તુ
-
ખ
.
।
૫૬ તં
-
ક । ૫૭ તન્નિષ્પત્તિ ન સંશયઃ
-
ક
.
। ૫૮ સ્વેન કર્મણા
-
ખ
,
પાપકર્મિણઃ
-
ઘ
.
। ૫૯ તેષામર્થે
-
વ
.
। ૬૦ મે ચિન્તા કૃપયા પરમેશ્વર
-
ખ
,
મનો મેદ્ય
-
ઘ
.
।
૬૧ સુદુઃખિતાઃ
-
ખ

તથા કુરુ મમાદ્યૈવ વર એષ મયાર્થિતઃ

યે ચાધુના નરા દેવ યાત્યન્તે નરકેષુ વૈ ॥૩

તેષાન્તુ પ્રતિમોક્ષાર્થં યાચેહં ત્વાં સુરેશ્વર

તતસ્તદર્થિતં૬૪ દેવઃ પ્રયચ્છન્નિદમબ્રવીત્

એવં ભવતુ તે વત્સ મુક્તા૬૫ નારકિણો નરાઃ ।
અનયાપિ ચ ભક્ત્યા ત્વં કારુણ્યેન ચ વલ્લભઃ૬૬ । ।૩

સુતરાં ભવ નિર્વ્યગ્રઃ પરમૈશ્વર્યસંયુતઃ ।
તતસ્તે નારકાઃ સર્વે૬૭ વિમાનાનિ સમાશ્રિતાઃ

દેવદેવં તતોભ્યેત્ય સુકેશઞ્ચ પ્રણેમિરે ।
તમુવાચ પુનર્દેવઃ સુકેશં ગણનાયકમ્ ॥ ૩૫। ।
યો હિ૬૮ તારયતે જન્તૂનાપદઃ૬૯ કાઁશ્ચિદેવ તુ ।
તેષાં ધર્મપિતા ભૂત્વા સંસારં ન સ પશ્યતિ૭૦ ॥૩ ૬। ।
મનસાપિ હિ યઃ પ્રાણી ક્લેશાજ્જન્તૂન્સદેચ્છતિ

વિમોક્તું૭૨ સોપિ ધર્માત્મા સર્વદુઃખૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥૩૭। ।
યશ્ચોપાર્જ્ય સ્વયં ધર્મં જન્તુભ્યઃ સંપ્રયચ્છતિ ।
સુખાર્થં સોપિ સર્વેભ્યો૭૩ દુઃખેભ્યઃ૭૪ સંપ્રમુચ્યતે૭૫ ॥૩૮। ।
સ ત્વં પરેણ યોગેન ઐશ્વર્યેણ ચ સંયુતઃ ।
જન્તૂનાં તારણે યુક્તસ્ત્વયાન્યઃ કઃ સમો૭૬ ભુવિ ॥૩૯। ।
સુકેશ ઉવાચ
ભગવન્ ત્વત્પ્રસાદાન્મે સર્વમેતદ્ ભવિષ્યતિ ।
શક્તિર્મમ કુતો દેવ ત્વયૈવૈતત્ કૃતં વિભો

૬૨ વૃતઃ
-
ઘ
.
। ૬૩ યાચયેયં
-
ક
.
ઘ
.,
યાચયેયન્ત્વત્સકાશતઃ
-
ખ
.

સ્તુષ્ટસ્તદાર્થિતં
-
ખ
.

યુક્તા
-
ક
.
। ૬૬ સત્વાનાં કરુણાય ચ
-
ખ
.
। ૬૭ સત્વા
-
ઘ
.,
સત્વા મુક્તા યાતનસંસ્થિતાઃ
-
ખ
.
। ૬૮ મે
(
યો
)
પિ
-
ક
.
। ૬૯ જન્તૂનાપદં
-
ક
. .
દા
-
ખ
,..
પાદં
-
ઘ
.

પ્રયચ્છતિ
-
ખ ઘ
.
। ૭૧ સમુદ્ધરેત્
-
ઘ
.
। ૭૨ વિમુક્તઃ
-
ઘ
.
। ૭૩ ધર્માત્મા
-
ખ । ૭૪ સર્વદુઃખૈ
,.. -
ખ । ૭૫ સંપ્રયુજ્યતે
-
ઘ
.
। ૭૬ નરઃ
-
ખ
.,
ભવેત્
-
ઘ
.

દ
(
ન
?)
ચાન્યદસ્તિ કર્ત્તવ્યં૭૭ કૃત્યં૭૮ યન્મે મનોગતમ્ ।
તવાસ્મિ કિઙ્કરો દાસો નાશ્ચર્યં યન્મમેદૃશમ્૭૯ ।

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ભગવાન્ દેવો વિસૃજ્ય ગણનાયકમ્ ।
અભ્યગાત્ મન્દરં૮૦ વ્યાસ વૃતઃ સર્વામરૈસ્તદા

દેવા અપિ વિમાનસ્થાન્૮૧ નારકાન્ વીક્ષ્ય સર્વશઃ ।
શાન્તં ચ જગતો દુઃખં દૃષ્ટ્વા જગ્મુર્યથાગતમ્

ય ઇમં નારકોત્તારં શૃણુયાદ્વા પઠેત વા ।
સ દુઃખં સમનુપ્રાપ્ય૮૨ નાવસીદતિ કર્હિચિત્ । ।૪૪। ।
એતદ્યોગવિધાનસર્વસમયં૮૩ શ્રુત્વા નરો નિત્યશઃ
પાપાત્માપિ સુનિર્ઘૃણં પ્રતિભયં નાભ્યેતિ પાપાશ્રયમ્ ।
કિન્ત્વેતદ્ ય ઇહાભ્યુપેત્ય સતતં શૌચાન્વિતઃ શ્રાવયેત્
દેવબ્રહ્મણવૈદ્યસંસદિ દૃઢં ભક્તઃ૮૪ સદા શઙ્કરમ્૮૫ ॥૪૫। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નારકીયમોક્ષણે૮૬ એકપંચાશોધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
કે પુનસ્તં ન ગચ્છન્તિ નરકં શુભકર્મિણઃ ।
પાપેષ્વપિ રતા બ્રહ્મન્નેતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ ।

તથા સ્ત્રીણાં ચ કા યુક્તા ગતિઃ પરમિકા શુભા ।
કેન કર્મવિપાકેન એતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ । ।૨। ।
૭૭ કર્તા માં
-
ખ
.
। ૭૮ કૃતં
-
ખ
.
। ૭૯ નાશ્ચર્યાય મમેદૃશમ્
-
ખ
.
। ૮૦ મન્દિરં
-
ઘ
.
। ૮૧ વિમાનસ્થા
-
ખ
.
ઘ
.
। ૮૨ મહદપ્રાપ્ય
-
ઘ
.

...
મભયં
-
ખ
.
। ૮૪ ભક્ત્યા
-
ખ
.
। ૮૫ શઙ્કરેતિ
-
ખ
.

સુકેશમાહાત્મ્યં
-
ઘ
.

...
ભિરતાઃ પાપે
-
ક
.
ખ
,...
ષુ નિરતા
-
ઘ
.

..
શ્ચૈવ
-
ક
.,
દેવ
-
ખ
.
।
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
ન ગચ્છન્તિ નરા યેન૩ નરકં તં સુદુઃખિતાઃ

પાપકર્મણ્યપિ રતા૫સ્તાનિમાન્૬ શૃણુ માનદ૭ ।

નાગ્નિચિન્નરકં યાતિ ન ત્રિસૂત્રી૮ ન ગોવ્રતી

નાશ્વમેધેન યો યષ્ટા૧૦ ગો સહસ્રપ્રદો ન ચ૧૧ । ।૪। ।
ન ચ સ્વાધ્યાયનિત્યો યો રુદ્રજાપી ચ યો દ્વિજઃ

બ્રાહ્મણાન્૧૩ તારયેદ્યશ્ચ૧૪ આપદો મરણાન્તિકાત્ । ।૫ । ।
બ્રાહ્મણં૧૫ વ્યાધિતં દીનમનાથં દુઃખપીડિતમ્

શુશ્રૂષેદ્યાવદેતેન યુક્તો ધર્મેણ માનવઃ૧૭ ॥૬ । ।
બ્રાહ્મણં વાસયેદ્યસ્તુ ગૃહવાસપરિચ્છદૈઃ ।
નિઃસ્વં સ્વાધ્યાયસંપન્નં નરકં ન સ પશ્યતિ

તથા ગાઞ્ચૈવ સંમગ્નાં૧૮ પતિતાં શક્તિવર્જિતામ્ ।
સંરક્ષતિ ચ યુક્તાત્મા સ ચ તં નૈવ ગચ્છતિ । ।૮। ।
મહેશં યશ્ચ ભાવેન પરમેણ સમાધિના ।
ભક્ત્યા૧૯ સમર્ચયેન્નિત્યં સ ચ તં૨૦ નૈવ ગચ્છતિ ।

ઇતરેષાં તુ સંસારો ભવત્યેવ ન સંશયઃ ।
બ્રાહ્મણાસ્તં ન ગચ્છન્તિ વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ । । 8.52.૧૦ । ।
ષટ્કર્મનિરતા વ્યાસ આત્મધર્મવ્યવસ્થિતાઃ

તપઃશૌચસમાયુક્તા દયાવન્તો દૃઢવ્રતાઃ૨૨ । ।૧

પ્રતિગ્રહનિવૃત્તાશ્ચ ઈશભક્તાશ્ચ યે દ્વિજાઃ ।
ક્ષત્રિયા યે ચ રક્ષાર્થં પ્રજાનાં૨૩ નિત્યમુદ્યતાઃ ॥ ૧ ૨। ।
ત્યજન્તિ સમરે પ્રાણાન્ ન તે નરકગામિનઃ ।
વૈશ્યા વાર્તાસમાયુક્તા૨૪ ન્યાયધર્મવ્યવસ્થિતાઃ ।

૩ તુ ભૂતાનિ
-
ઘ
.
। ૪ સુદુઃખિત
-
ઘ

.
ભિરતા
-
ખ
.
વિરતા
-
ઘ

નિમાન્
ઘ
.
। ૭ મહામતે
ઘ
.
।
૮ ન સપુત્રો
-
ખ
,
ન સપુત્રી
. -
ઘ
.
। ૯ ગોપ્રદી
-
ઘ
.
। ૧૦ યેન યષ્ટોશ્વમેધેન
-
ખ
.
। ૧૧ ગોપાલનરતશ્ચ યઃ
-
ઘ
.
। ૧૨ નરઃ
-
ક
.

બ્રાહ્મણં
-
ક
.
ઘ
.
। ૧૪ યસ્તુ
-
ઘ
.
।
૧૫ તમેવ
-
ક
.,
તમેવં વાદિનં
-
ઘ
૧૬ ન કર્મણ્યં તથૈવ ચ
-
ક
.
ઘ । ૧૭ મુક્તઃ સ્યાદિહ માનવઃ
- -
ખ
.
। ૧૮ સંભગ્નાં
ક
.
ખ
.
। ૧૯ ભક્તઃ
-
ક
.
ઘ
.
। ૨૦ તાન્
-
ઘ । ૨૧ શાન્ત
(
આ
)
દાન્ત
(
આ
)
જિતેન્દ્રિયાઃ
-
ખ
.
। ૨૨ હ્યલોલુ
(
પાઃ
) -
ખ
.
। ૨૩ પ્રજાયા
-
ઘ
.
। ૨૪ સ્વવૃત્તિસંયુક્તા
-
ઘ
.

યેષાં વૃત્તિરવિચ્છિન્ના૨૫ દેવબ્રાહ્મણપૂજકાઃ

નરકં તે ન પશ્યન્તિ સ્વર્ગગાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ૨૭ ।

ભક્તા વર્ણત્રયં૨૮ યે ચ શૂદ્રા દર્પવિવર્જિતાઃ ।
બ્રાહ્મણાંશ્ચ વિશેષેણ નિત્યં યે સમુપાસતે૨૯ ॥૧ ૫। ।
તે ન૩૦ પશ્યન્તિ નરકં૩૧ સુગતિઞ્ચ૩૨ મૃતા યયુઃ ।
ચતુર્ષ્વપિ ચ વર્ણેષુ મનુજા ભાવતઃ૩૩ શિવમ્ । ।૧

શર્વાર્પિતક્રિયાવસ્થા૩૪ ભક્તા નિત્યમનુવ્રતાઃ ।
ન તે પ્રયાન્તિ નરકં પ્રાપ્નુવન્તિ પરાં ગતિમ્

પ્રાસાદં ચૈવ યે કૃત્વા દેવદેવમુપાસતે ।
અન્યાનપિ પિતૄઁસ્તે તુ નરકાદુદ્ધરન્ત્યુત

ખનિતાઃ પુષ્કરિણ્યો યૈસ્તડાગાનિ હ્રદાનિ ચ ।
રોપિતા વૃક્ષષણ્ડાશ્ચ૩૫ તેપિ તાન્૩૬ ન પ્રયાન્તિ૩૭ હિ ।

પરિત્રાણં દ્વિજાતીનામન્યેષાં ચૈવ દુઃખિનામ્ ।
નિત્યં પ્રકુર્વતે યે ચ તેપિ તાન્૩૮ ન વ્રજન્તિ હિ ॥8.52.૨૦ । ।
અક્રોધનાશ્ચ યે નિત્યં દેવબ્રાહ્મણપૂજકાઃ ।
નિત્યં દાનરતાશ્ચૈવ૩૯ ન તે ગચ્છન્ત્યધોગતિમ્

સત્યાભિધાનસંયુક્તા દુષ્ટારમ્ભવિવર્જિતાઃ

સ્વધર્માચારસંયુક્તાઃ૪૧ પશ્યન્તિ નરકં ન તે

લિઙ્ગાર્ચનરતસ્તસ્માત્૪૨ સર્વસ્માત્ પરિમુચ્યતે ।
ધ્યાની ત સર્વદા યો વૈ ગણાઞ્જપતિ વા શુચિઃ । ।૨૩ । ।
યોગી તુ

સર્સ
(
ર્વ
?)
પાપાનિ
કુર્વન્નપિ ન લિપ્યતે ।
સ્ત્રીણાં તુ પરમો દેવઃ પતિર્ભવતિ સર્વદા ॥૨૪। ।
૨૫ સતતં ન વ્યવચ્છિન્ના
-
ખ
.

..
પૂજને
-
ક
.
ઘ । ૨૭ ગોપ્તા ગોબ્રાહ્મણસ્ય ચ
-
ખ
.

...
વર્ણત્રયે
-
ખ
.
। ૨૯ યે
નિત્યમુપસેવતે
-
ક
.
। ૩૦ ન તે
-
ખ
.
। ૩૧ નરકાન્
-
ક
.,
નરકાનાગતિઞ્ચ
-
ઘ
.

.. .
રવા
-
ઘ
.,
ખનન્તિ
-
ખ
.
।
એતદનન્તરં
-
ત્રિસંધ્યં સતતં ભક્ત્યા ઇતિ મે વ્રત
-
માસ્થિતા
,
બ્રાહ્મણા યે ન પશ્યન્તિ
(?)
નરકં ન સ ગચ્છતિ
,
ઇતિ પાઠાધિકઃ ખ
.
પુસ્તકે । ૩૩ પુણ્યશ્ચ
-
ક
.
ખ
.,
પુણ્યો યે
(?)
। ૩૪ તાનિ
-
ક
.,
શર્વાર્પિતાનિ ચ
પુષ્પાણિ
-
ઘ
.

...
નિ
-
ખ
.

.
.
નિ
-
ક
.,
તત્ર
--
ખ
.
। ૩૭ ન યાન્તિ
-
ક
.
ખ
.,
ન વ્રજન્તિ
-
ઘ
.
। ૩૮ તં
-
ખ
.
। ૩૯ યે ચ
-
ઘ
.
।
૪૦ દુષ્ટતા
-
ક
.,
યે નરા ધર્મશીલિનઃ
-
ઘ
.
। ૪૧ સ્વધર્મકરણે શક્તા
-
ક
.
ઘ
.
। ૪૨ નિત્યં
લિઙ્ગાર્ચનરતઃ
-
ખ
.
। ૪૩ યોગજ્ઞઃ
-
ખ
.

તસ્માન્નાન્યં

પ્રપશ્યન્તિ યાઃ કાશ્ચિ૪૫દ્ધર્મચિન્તિકાઃ

કર્મણા મનસા વાચા યદ્ દદાતિ૪૭ જુહોતિ વા ॥ ૨૫। ।
પરિત્યજ્ય પતિં નારી ન તસ્ય ફલમશ્નુતે ।
પતિશુશ્રૂષણે રક્તા મનોવાક્કાયકર્મભિઃ૪૮

પતૌ૪૯ મૃતેપિ મનસા નાન્યમિચ્છતિ યા નરમ્

કરોતિ પુણ્યં યચ્ચાપિ પત્યુઃ સર્વં૫૧ પ્રયચ્છતિ ।
સા નારી નરકાન્ સર્વાન્ મનસાપિ ન ગચ્છતિ૫૨ ।

સંસારં નૈવ સા ઘોરં૫૩ સર્વં સંપ્રતિપદ્યતે

અન્યાસાં તુ ન સંદેહો નરકં પ્રતિ સુવ્રત૫૫

સનત્કુમાર ઉવાચ
સુકેશં ત્વનુગૃહ્યૈવં દેવોપિ વૃષવાહનઃ ।
-
- - - - - - -
કાષ્ઠકૂટાશ્રમં ગતઃ ।
અનુજગ્રાહ તં વિપ્રં કાષ્ઠકૂટં તપોધનમ્

વ્યાસ ઉવાચ
કિં તપસ્તસ્ય ભગવન્ બ્રાહ્મણસ્ય મહાત્મનઃ ।
કિયતા ચૈવ કાલેન વરં લેભે મહેશ્વરાત્ ॥8.52.૩

કસ્ય પુત્રઃ કસ્ય નપ્તા કિન્નામા સ ચ સત્તમઃ ।
એતદિચ્છામિ કથિતં ભગવન્ વિસ્તરાચ્છુભમ્૫૬ ॥૩

સનત્કુમાર ઉવાચ
ગૌતમસ્યાન્વયે૫૭ વિપ્રો નામ્ના કૃષ્ણ ઇતિ પ્રભુઃ

તસ્ય પુત્રોભવત્ ખ્યાતો ભૂમન્યુરિતિ નામતઃ ॥૩ ૨ । ।
તસ્ય પત્ન્યભવત્ સુભ્રૂ રાત્રેયી નામતો યશાઃ ।
સ કદાચિત્ કૃતોદ્વાહો ભૂમન્યુર્ન્નામ ગૌતમઃ । ।૩

...
વન્યત્
-
ક
.

યે કેચિદ્
-
ક
.
ખ
.
। ૪૬ ચિન્તકાઃ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૭ કરોતિ
. -
ઘ
.
। ૪૮ ત્રિવિધેનાપિ કર્મણા
-
ક
.
ઘ
.
। ૪૯ પત્યૌ
(?)
। ૫૦ ન ચાન્યં સેવતે પતિં
-
ઘ

કૃત્વા પુણ્યાનિ સર્વાણિ ફલં પત્યુઃ
... -
ખ
.
। ૫૨ ન પશ્યતિ
-
ખ
.
। ૫૩ ઘોરાન્
-
ખ
.
। ૫૪ ન
પ્રતિપદ્યતે
-
ખ । ૫૫ પ્રતિપદ્યતે
-
ઘ
.

?.?
વૃતં
-
ઘ
.
। ૫૭ ગોતમસ્યાનુજો
-
ઘ
.
। ૫૮ પ્રભો
-
ઘ
.

નાવિન્દત સુતં તસ્યાં જરયા ચાભિસંવૃતઃ ।
સ ભાર્યામાહ દુઃખાર્ત ઇદં વચનકોવિદઃ ॥૩૪। ।
પુત્રેણેચ્છન્તિ લોકાંશ્ચ અનૃણાશ્ચ ભવન્ત્યુત ।
જરાં પરિગત૫૯ શ્ચાહં ન ચ મે દૃશ્યતે સુતઃ ॥ ૩

સા ત્વં કઞ્ચિત્૬૦ સગોત્રં મે અનુજ્ઞાતા મયા શુભે ।
અભિપદ્યસ્વ૬૧ પુત્રાર્થં યાચે ત્વાં૬૨ પ્રાઞ્જલિર્ન્નતઃ

સુયશોવાચ

ન મયા શ્રુતમેતત્તે તથા નોક્તં ત્વયાનઘ ।
માદૃશી કથમેતદ્ધિ મનસાપ્યભિચિન્તયેત્

અત્રીણાન્તુ કુલે જાતા ગૌતમં કુલમાગતા ।
મદ્વિધા કથમેતદ્ધિ કુર્યાત્ સદ્ભિર્વિગર્હિતમ્

તપસા ધનમન્વિચ્છેજ્જીવિતાનિ સુખાનિ ચ ।
પુત્રાન્ કુલઞ્ચ લોકાંશ્ચ તપઃ કુરુ મહામુને ॥૩

તપસા૬૪ હિ સુતો

લબ્ધઃ શક્તિના સ પરાશરઃ ।
ઔર્વશ્ચ તપસા સ્વેન ચ્યવનેન મહામુનિઃ

વસિષ્ઠેન કપિઞ્જલ્યામિન્દ્રપ્રમતિરેવ ચ ।
શિલાદોજનયચ્ચૈવ તપસા નન્દિનં સુતમ્ ॥૪૧ । ।
તથા ભવાનપિ તપઃ કરોતુ સુસમાધિના ।
લપ્સ્યસે ત્વં સુતં શ્રેષ્ઠં મહાયોગબલાન્વિતમ્

માં હિ દૃષ્ટ્વા પુરા પ્રાહ અત્રિર્બ્રહ્મસુતઃ સ્વયમ્ ।
સત્પુત્રિણી૬૬ ભવિત્રીયં ન મિથ્યા તદ્ ભવિષ્યતિ ।

તપોસ્તિ મયિ યત્કિઞ્ચિત્ ત્વત્પ્રસાદાત્ સમર્જિતમ્

તેન સ્વેન ચ સંયુક્તો રુદ્રમારાધય પ્રભો૬૮ ।

૫૯ જરા
-
ક
.,
જરાપરિણતઃ
-
ખ
.
। ૬૦ કિઞ્ચિત્
-
ક
.
। ૬૧ મન્યસ્વ
-
ક
.
। ૬૨ યે ત્વં
-
ક
.
। ૬૩ યશોવાચ
-
ક
.,
આત્રેય્યુવાચ
-
ખ । ૬૪ તપસો
-
ક
.
।
૬૫ સુતા
-
ક
.
। ૬૬ સુપુત્રિણી
-
ખ
.
। ૬૭ સમાર્જિતમ્
-
ક
.
ખ
.
। ૬૮ પ્રભો
-
ક

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્તસ્સ૬૯ તેજસ્વી હ્રિયા૭૦ પરમયા યુતઃ ।
તયૈવં૭૧ સમનુજ્ઞાતો રુદ્રં શરણમીયિવાન્૭૨

ત્વરિતં સ૭૩ ચ સમાગમ્ય૭૪ નર્મદાં હર્ષસંયુતઃ ।
તસ્યાસ્તીરે૭૫ સમુદ્વિશ્ય૭૬ તસ્થૌ વાય્વાશનઃ૭૭ સમાઃ

સ તુ નૈવાભવદ્વિપ્રઃ કૃતાર્થસ્તેન કર્મણા ।
તતસ્સ દુઃખિતો

ભૂયઃ પ્રાણાયામેન તસ્થિવાન્

વર્ષમેકં તતો દેવસ્તમુવાચ તદા વિભુઃ ।
કિમેવં ક્લિશ્યસે વિપ્ર ન તવાસ્તિ સુતઃ ક્વચિત્

વ્યર્થસ્તેયં શ્ચ
(
શ્ર
?)
મસ્તાવન્નાસ્તિ
પુત્રસ્તવાનઘ ।
સ એવમુક્તો નિર્વિણ્ણો૭૯ નિરાશઃ પુત્રજન્મનિ૮૦ ।

ચિન્તયામાસ મરણં ન ગન્તું સ્વં ગૃહં૮૧ પ્રતિ
સ કાષ્ઠકૂટં સંભૃત્ય ગૃહીત્વાગ્નિં સુદુઃખિતઃ૮૨

વિલપ્ય બહુદુઃખાર્ત્ત આત્માનં દગ્ધુમૈચ્છત

તસ્ય રુદ્ર૮૪ સ્તમાલક્ષ્ય૮૫ વ્યવસાયં સુદુષ્કરમ્

પુત્ર પુત્રેતિ ગમ્ભીરમદૃશ્ય ઇદમબ્રવીત્

પુત્રસ્તે ભવિતા ગચ્છ મા ચૈવં૮૭ સાહસં કૃથાઃ

કાષ્ઠકૂટેતિ નામ્ના ચ૮૮ ભવિષ્યતિ સ તે સુતઃ ।
અથ હૃષ્ટમના વિપ્રો ગત્વા પત્ન્યાં૮૯ મહાતપાઃ

ઉત્પાદયામાસ સુતં૯૦ કાષ્ઠકૂટં મહામુનિમ્ ।
સંસ્કૃતસ્ય તુ કાલેન તસ્ય બુદ્ધિરભૂત્ તતઃ૯૧

...
શ્ચ
-
ખ
.
। ૭૦ ક્રિ
(
શ્રિયા
)? -
ખ
.
।
૭૧ તથૈવ
-
ક
.
ખ
.

..
મેયિવાન્
-
ક
.
ખ । ૭૩ તુ
-
ખ
.
। ૭૪ સમાગત્ય
-
ખ
.
। ૭૫ તસ્યાસ્તટે
-
ખ
.

સમુદ્દિશ્ય
-
ક
.
ખ
.
। ૭૭ વાય્યા
-
શનઃ
-
ક
.
। ૭૮ તતસ્સુદુઃખિતો
?

...
વિપ્રર્ષિ
-
ખ । ૮૦ પુત્રમાત્નઃ
-
ખ
.
। ૮૧ સ્વગૃહં
-
ઘ
..
સ્વાં
(
ન્ ગૃહાન્
?) -
ક
.
ખ
.

...
ઞ્વ દુઃખિતઃ
-
ક ખ ઘ
.

...
મિચ્છતિ
-
ધ
.
। ૮૪ વજ્રઃ
-
ઘ
.

...
સ્સમાલક્ષ્ય
-
ખ
.
। ૮૬ ચાભાષ્યવચનં ચેદમબ્રવીત
, -
ઘ
.
। ૮૭ મા ચ ત્વં
-
ક ઘ
.,
મૈવં ત્વં
-
ખ
.
। ૮૮ વૈ
-
ઘ
.

પત્નીં
-
ઘ
.
। ૯૦ પુત્રં
-
ઘ
.
। ૯૧ પરા
-
ઘ
.

અશક્તોયં વૃદ્ધભાવાન્મામધ્યાપયિતું૯૨ પિતા ।
તસ્માદ્ યાસ્યામિ ચામત્ર્ય૯૩ પિતરં વેદકારણાત્

સ ગત્વા માતરં વિપ્રઃ પિતરઞ્ચ મહાયશાઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા સમ્યગિદં૯૪ વચનમબ્રવીત્ । ।૫૬। ।
સુતો યુવાભ્યાં જાતોહં ધર્મહેતોર્ન કામતઃ

આવાં૯૬ તારયિતા ચાયં૯૭ તથૈવ ચ પિતામહાન્ । ।૫૭। ।
સન્તતતિશ્ચાપ્યવિચ્છિન્ના ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
ઇષ્ટાઁશ્ચ લોકાન્ પ્રાપ્સ્યાવ સુપુત્રેણેતિ૯૮ સર્વથા

પિતૄણાઞ્ચાનૃણો સ્યાવ ઇત્યભીષ્ટોસ્મિ વાં સુતઃ ।
સોહં ધર્મેષ્વકુશલઃ૯૯ શ્રુતિસ્મૃતિબહિષ્કૃતઃ ।

કર્ત્તાજ્ઞાનેન૧૦૦ તત્કર્મ પિતરો યેન દુઃખિતાઃ ।
ભવાંશ્ચ નિરયે મગ્ન૧૦૧ શ્ચિરં વત્સ્યતિ૧૦૨ દુષ્ટવત્ ॥8.52.૬૦ । ।
ભવાન્નાધ્યાપને૧૦૩ શક્તઃ સ્થવિરત્વાદ્૧૦૪ દિને દિને ।
પુત્રસ્નેહાચ્ચ કાર્યાચ્ચ૧૦૫ ન સમ્યગ્ ધારયિષ્યાસિ૧૦૬ ॥૬

ઇયં૧૦૭ ચ જનની નિત્યમેકપુત્રોયમિત્યુત

ત્વયા સમ્યક્ પ્રશાસ્યન્તં નૈવ મામનુમંસ્યતે ।

સોહમન્યં તપો નિત્યં નિરનુક્રોશમેવ ચ ।
આચાર્યં મતિસંપન્નં૧૦૯ સંશ્રયામીતિ મે મતિઃ । ।૬૩ । ।
ન ચાપિ તદ્૧૧૦ વ્યવસ્યામિ યુવયોર્નાસ્તિ કશ્ચન ।
કુર્યાદ્યઃ પાદયોર્નિત્યં શુશ્રૂષામિતિ ચિન્તયન્૧૧૧

ન ચ નાખ્યેયમેતદ્૧૧૨ વાં મયા ચિન્તા કૃતા૧૧૩ શુભમ્

અશુભં વાપિ યત્કિંચિદ્યુવાં મમ ગતિઃ પરા ।

૯૨ મમાધ્યાપયિતું
-
ક
.
ઘ
.

યાસ્યેહમામન્ત્ર્ય
-
ઘ
.
। ૯૪ પાદૌ
ઇદ
-
ખ
.
। ૯૫ પા
(
પ્રા
)
ર્થિત
-
શ્ચૈવ કામતઃ
-
ઘ
.
। ૯૬ યુવાં
-
ઘ
.
। ૯૭ ચાહં
-
ઘ
.
।
૯૮ સુપુત્રેણૈવ
-
ઘ । ૯૯ ધર્મેષુ કુશલઃ
-
ઘ
.
૧૦૦ કર્તું જાને ન
-
ઘ
.,
સ જ્ઞાનૈર્વિરહિતઃ
-
ખ । ૧૦૧ દુખં
-
ખ
.
। ૧૦૨ વત્સ્યામ
-
ખ
.

.
૩ ન ધ્યાપને
-
ઘ । ૧૦૪ સ્થવિરશ્ચ
-
ખ

...
દહાર્યશ્ચ
-
ખ
.
। ૧૦૬ વારયિષ્યસિ
-
ઘ
.
। ૧૦૭ ઇદ
-
ક
.
ખ
.
। ૧૦૮ નિત્યં મમૈકઃ પુત્ર ઇત્યુત
-
ઘ

...
ર્યમભિસમ્પન્નં
-
ઘ
.
। ૧૧૦ તં
-
ક
.
ખ
.
। ૧૧૧ ચિન્તયા
-
ઘ
.
। ૧૧૨ વચનાખ્યેયમેતદ્
-
ઘ
.
। ૧૧૩ કથં
-
ખ
.,
કૃતં
-
ઘ
.
। ૧૧૪ શુભા
-
ક
.

એવમુક્તૌ તુ પિતરૌ પુત્રેણ સુમહાત્મના ।
અશ્રુપૂર્ણેક્ષણૌ૧૧૫ સ્થિત્વા૧૧૬ મુહૂર્તમિદમૂચતુઃ ।
આઘ્રાયાલિઙ્ગ્ય૧૧૭ સંમૃજ્ય૧૧૮ સ્નેહાત્ પ્રિયસુતૌ૧૧૯ તદા

ભૂમન્યુરુવાચ
શુશ્રૂષા દ્વિવિધા પુત્ર પિતૄણાં ધર્મસંમિતા

યા કર્તવ્યા પ્રયત્નેન સુતેન સુમહાત્મના

ઐહિકી ચાઙ્ગશુશ્રૂષા યા પરત્ર ચ ધર્મદા ।
યયા તરન્તિ પિતરઃ કામાઁશ્ચાપ્નુવતેક્ષયાન્ ।
તત્રૈહિકં ન નો૧૨૧ હીષ્ટં૧૨૨ યથા હ્યામુષ્મિકં હિતમ્૧૨૩ ॥ ૬૮। ।
તસ્માદામુષ્મિકં કર્મ યદ્ ભવેત્તત્ સમાચર

ગચ્છાધીષ્વ શ્રુતિઞ્ચૈવ સ્મૃતિઞ્ચૈવ સુકર્મણામ્ ॥ ૬૯। ।
સુયશોવાચ

યથા૧૨૬ તેયં પિતા પુત્ર બ્રવીતિ વિદિતાત્મવાન્

તથા કુરુ યથા દેવો વરદસ્તે૧૨૮ ભવેદ્૧૨૯ ભવઃ । ।8.52.૭૦ । ।
ઉદરેણ૧૩૦ મયા દુઃખં૧૩૧ ધારિતસ્ત્વં મહામતે

તથા ચ બહુભિઃ ક્લેશૈર્લ્લબ્ધઃ સર્વાર્થસિદ્ધયે

પિત્રા ચ તપસોગ્રેણ પ્રાણાઁસ્ત્યક્ત્વાતિદુસ્ત્યજાન્ ।
મહાદેવાદ્ ભવાઁલ્લવ્ધસ્તસ્ય૧૩૩ યુક્તં સમાચર । ।૭૨। ।
યથા તુષ્ટો ત્વયા પુત્ર જીવૌ જીવેન સંગતૌ

આવામુભાવપિ સ્યાવ૧૩૫ તથા સમ્યક્ સમાચર૧૩૬ ॥૭૩ । ।
૧૧૫ સાશ્રુપૂર્ણેક્ષણૌ
-
ક ખ । ૧૧૬ દીનૌ
-
ઘ
.
। ૧૧૭ આઘ્રાય્યાલિઙ્ગ્ય
-
ક
.,
આધ્યાય્યા
. -
ખ
.
।
૧૧૮ સંમાર્જ્ય
-
ક
.
ખ
.

...
સુતં
-
ખ
। ઇતઃ પરં
- ``
તથા કુરુ યશો નિત્યં યેન નૌ દુઃખમાપ્તવાન્
ઇતિ પાઠોધિકો ઘ પુસ્તકે । ૧૨૦ ધર્મસંહિતા
-
ક
.
ખ । ૧૨૧ ન મે
-
ખ
.

...
ભીષ્ટં
(?)
। ૧૨૩ કૃતં
-
ખ
-
।
૧૨૪ સમાચરેત
-
ક
.
। ૧૨૫ માતો
..
-
ઘ
.
। ૧૨૬ અથ
-
ઘ
.
। ૧૨૭ વિદિતાર્થવાન્
-
ઘ
.
। ૧૨૮ વદતે
-
ન
.
।
૧૨૯ ભવો
-
ખ
,
યમુક્તવાન્
-
ક
.,
કરુણાત્મવાન્
-
ઘ
.
। ૧૩૦ સુદારુણં
-
ઘ
.
। ૧૩૧ દુઃખાદ્
-
ઘ
.
। ૧૩૨ મહામુને
-
ઘ
.

તપસ્તસ્માદ્
-
ઘ
.
। ૧૩૪ સંયુતૌ
-
ક
.
। ૧૩૫ આવાં નૈવ મરિષ્યાવ
-
ઘ
.,...
સ્યાતાં
-
ક
। ૧૩૬ ત્વમાચરેઃ
-
ખ
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતસ્તાભ્યામનુજ્ઞાત આઘ્રાતશ્ચૈવ મૂર્ધનિ ।
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય જગામ સ કૃતાત્મવાન્૧૩૭ ।

સ જગામ૧૩૮ તદા તાભ્યાં વિસૃષ્ટશ્ચ્યવનં૧૩૯ પ્રતિ ।
ઋગ્યજુર્ભ્યામિવોત્સૃષ્ટા સ્વાહુતિર્વરુણં પ્રતિ

સ તમાસાદ્ય તુષ્ટેન તેનાસૌ સફલઃ૧૪૦ કૃતઃ ।
ભાગધેયમિવ પ્રાપ્ય દેવૈર્મન્ત્રઃ પુરસ્સરઃ૧૪૧ ॥૭૬। ।
અથ પુત્રે ગતે તસ્મિન્ પિતા દિષ્ટાન્ત૧૪૨ મીયિવાન્

કાષ્ઠકૂટસ્તતોભ્યેત્ય કૃતવિદ્યઃ સુધાર્મિકઃ । ।૭૭। ।
અપશ્યન્માતરં દીનાં વિતોયામિવ૧૪૪ પદ્મિનીમ્

સોમહીનામિવ૧૪૬ નિશામાજ્ઞાહીનામિવ શ્રિયમ્

રુદતીમશ્રુપૂર્ણાક્ષીં૧૪૮ વિલપન્તીં સુદુઃખિતામ્

કાષ્ઠકૂટસ્તુ તાં દૃષ્ટવા દુઃખેન સમભિપ્લુતામ્

જયંત૧૫૦ ઇવ પૌલોમીં શક્રે નષ્ટેબ્રવીદિદમ્ । ।૭૯ । ।
કાષ્ઠકૂટ ઉવાચ
શ્રુતં મયેદં પ્રાગેવ કૃતં ચૈવોર્ધ્વદેહિકમ્

મા શોકે મન આધત્સ્વ એષ ધર્મઃ સનાતનઃ ।

દેવાનાઞ્ચ ઋષીણાં ચ યોગિનાઞ્ચ મહાત્મનામ્ ।
મર્ત્યાનાં કિં પુનર્માતર્મા૧૫૨ શુચ૧૫૩ સ્તં તપોધનમ્૧૫૪ । ।૮૧ । ।
અહં તેનાત્મનાત્મા વૈ

સૃષ્ટઃ૧૫૬ સ્વેનૈવ૧૫૭ તેજસા ।
પશ્ય માં કૃતકૃત્યં ત્વં ગાયત્રીવાત્મનઃ સુતમ્ ।

૧૩૭ સુકૃતાત્મવાન્
-
ક
.
ખ
.,
સ
કૃતાર્થવાન્
-
ઘ
.
। ૧૩૮ આજગામ
-
ખ
.
। ૧૩૯ વિશિષ્ટશ્ચાર્ચનં
-
ઘ
.
। ૧૪૦ ફલદઃ
-
ખ
.
। ૧૪૧ મન્ત્રપુરસ્સરઃ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૧૪૨ કાલેન
-
ક
.
ઘ
.

મેયિવાન્
-
ખ
,
સંયુક્ત
-
ક
,
સંમૃત
-
ઘ
.
। ૧૪૪ નિસ્તોયામિવ
-
ઘ
.,
નામતો
-
ખ
.

પક્ષિણીમ્
-
ઘ । ૧૪૬ ચન્દ્રહીનામિવ
-
ખ
.
। ૧૪૭ યજ્ઞહીનમપાશ્રમમ્
-
ઘ
,
પ્રિયાં
-
ક
.,
પ્રિયે
-
ખ
.

સાશ્રુ
-
પૂર્ણાક્ષીં
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૧૪૯ પ્લુતઃ
-
ઘ
.
। ૧૫૦ યજંત
-
ખ
.
। ૧૫૧ કૃતા ચૈવોદકક્રિયા
-
ક
.
ખ । ૧૫૨ કિમુ તન્ માતર્મા
- -
ખ
.
। ૧૫૩ મા રુદ
-
ક
.,
મા રોદી
-
ઘ
.
। ૧૫૪ તપોધને
-
ક
.
। ૧૫૫ સૃષ્ટઃ
-
ખ
,
ભાવઃ
-
ચ
.
। ૧૫૬ સ્વેન
-
ખ
.
।
૧૫૭ તેનૈવ
-
ખ
.

વેદાઃ સર્વે મયાધીતાઃ સાઙ્ગોપાઙ્ગાસ્સવિસ્તરાઃ ।
તથોપવેદાસ્સર્વે ચ૧૫૮ અધ્યાત્મઞ્ચૈવ કૃત્સ્નશઃ

યત્કિંચિત્ પુરુષૈર્જ્ઞેયં તત્સર્વં જ્ઞાનમેવ ચ ।
શ્રોતવ્યં ચ શ્રુતં સર્વમુપાસ્તાશ્ચાપિ૧૫૯ યોગિનઃ

અનેનાપિ૧૬૦ પ્રકર્ષેણ હૃષ્યમાણા મુદાન્વિતા ।
માં પાલય મહાસત્વે ગાયત્રીવ સદા ક્રતુમ્ । ।૮૫। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
શ્રુત્વા તસ્ય વચ૧૬૧ સ્તસ્તદ્વૈ૧૬૨ માતા૧૬૩ તથ્યં૧૬૪ મહાત્મનઃ ।
ભૂયસ્તરેણ૧૬૫ દુઃખેન૧૬૬ રુદતી૧૬૭ તમુવાચ હ ॥૮૬ । ।
સુયશોવાચ

પુત્ર નૈતદ્ધિ દુઃખં મે મૃતઃ સ ઇતિ૧૬૯ સંમતઃ ।
સર્વેષાં પ્રાણિનામેતદ્વિહિતં મર્ત્યધર્મિણામ્ ।

સ ચાપિ કૃતકૃત્યશ્ચ મહાત્મા તપસાન્વિતઃ ।
ન તસ્ય૧૭૦ શોચ્યમસ્માભિરિહ કિઞ્ચિદ્ધિ૧૭૧ વિદ્યતે ॥૮૮। ।
આત્માનં પુત્ર શોચામિ યાહં તેન વિના કૃતા ।
તમેવાનુ મૃતા નાસ્મિ તવાગમનકાંક્ષિણી

નાર્થા ન ભોગસ્વજના ન પુત્રા નૈવ૧૭૨ બાન્ધવાઃ ।
યોષિતાં

તત્ર તિષ્ઠન્તિ પતિર્યત્રાવતિષ્ઠતે । ।8.52.૯ ૦ । ।
પતિર્યદિ૧૭૪ તતઃ સર્વં૧૭૫ નાસ્તિ કિઞ્ચિત્ પતિં વિના

સર્વં હિ દુઃખદં તાસાં૧૭૭ યાસાં નાસ્તિ પતિઃ સુત૧૭૮ । ।૯૧ । ।
૧૫૮ તુ
-
ખ

.. .
શ્ચૈવ
-
ખ
.
। ૧૬૦ અનેન હિ
-
ક
.
ખ
.
। ૧ ૬૧ તત
-
ઘ
.
। ૧૬૨ સર્વં
-
ખ
.
। ૧૬૩ યાથાતથ્યં
-
ઘ
.
। ૧૬૪ તસ્ય
-
ક
.

સ્તારેણ
-
ખ
.
। ૧૬૬ દુઃખાર્તા
-
ખ
.
। ૧૬૭ રુદન્તી
-
ખ
.
। ૧૬૮ યશો
-
ક
.
ખ
.
। ૧૬૯ ઇત્યેવ
-
ખ
.,
સ શ્રુતિસાગરઃ
-
ઘ
.
। ૧૭૦ તસ્યા ઘ ।
૧૭૧ કિઞ્ચિન્ન
-
ઘ
.
। ૧૭૨ ન
મમાદ્યાખિલા ભોગાઃ સ્વજનાઃ પુત્ર નાખિલાન્ભોગાન્ સ્વજનાઃ
.. -
ઘ
.
। ૧૭૩ યોજિતા
-
ઘ
.
। ૧૭૪ પતિર્યત્ર
-
ઘ
.
। ૧૭૫ ન તત્ સર્વં
-
ખ
,
ગતિઃ સર્વા
-
ઘ
.
।
૧૭૬ પતિવ્રતા
-
ઘ

...
મેતાસાં
-
ખ
.
। ૧૭૮ સુતઃ
-
ક
.
ખ
.

ઇદં ચ૧૭૯ મે પુનર્દુઃખં યત્ત્વાં તેન૧૮૦ સહાદ્ય વૈ ।
નાભિનન્દામિ સંહૃષ્ટા સુતં૧૮૧ શ્રીરવિ વિષ્ણુના

બહુશઃ સ હિ મામાહ૧૮૨ કાષ્ઠકૂટ ઇહૈષ્યતિ

કૃતવિદ્યસ્તતસ્તસ્ય વરયિષ્યે સ્નુષાં શુભામ્૧૮૪ ॥૯૩ । ।
કાશ્યપસ્યોદલસ્યેયં સુતા૧૮૫ ગુણવતી ભૃશમ્

તામહં વરયિષ્યામિ કાષ્ઠકૂટસ્ય સુવ્રતામ્

તદા૧૮૭ દ્રક્ષ્યામિ તં પુત્રં સપત્નીકં દૃઢવ્રતમ્ ।
અગ્નીઁશ્ચૈવાહરિષ્યામિ૧૮૮ પત્નીવન્તં૧૮૯ સમીક્ષ્ય વૈ૧૯૦। ।૯૫। ।
પત્ન્યાઃ૧૯૧ કદાહં પુત્રસ્ય પાણિગ્રહણતોષિતઃ ।
શુભાનિ મનસા વાચા વિધાસ્યામિ બહૂન્યપિ

એવં મનોરથવતસ્તસ્ય પુત્રવતસ્તથા

પ્રિયપુત્રસ્ય૧૯૩ નૈવાભૂદેતદ્ દહતિ માં સુત ॥૯૭। ।
મયા ત્વમુક્તપૂર્વશ્ચ૧૯૪ ગચ્છન્વૈ તસ્ય૧૯૫ સન્નિધૌ ।
જીવૌ૧૯૬ યથા ત્વાં૧૯૭ પશ્યાવસ્તચ્ચ૧૯૮ નૈવાભવત્તથા૧૯૯ । ।૯૮। ।
વજ્રસારમયં મેદ્ય૨૦૦ હૃદયં ન હિ૨૦૧ દીર્યતે
યા ત્વાં પશ્યામિ પુત્રેહ વિના તેનાસતી૨૦૨ પુનઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સા કુરરી યદ્વદ્વિના પત્યા મહાયશા ।
વિલપ્ય બહુદુઃખાર્ત્તા પપાત ધરણીતલે

તાં કાષ્ઠકૂટો દુઃખાર્તાં પતિતાં ગતજીવિતામ્ ।
વિસંજ્ઞામગ્નિના દગ્ધ્વા વિલલાપ સુદુઃખિતઃ । ।૧ ૦૧ । ।
૧૭૯ તતશ્ચ
-
ક
.
। ૧૮૦ ત્વયાનેન
-
ખ
.
। ૧૮૧ સુખં
-
ક
.
ખ
.,
કામં
-
ઘ
.
। ૧૮૨ તામાહ
-
ઘ
.
।
૧૮૩ ઇહેષ્યતિ
-
ક
.
ખ
.
। ૧૮૪ સુતાં
-
ખ
.
।
૧૮૫ શુભા
-
ખ
.

...
રિહ
-
ખ
.
। ૧૮૭ કદા
-
ખ
.
। ૧૮૮ અગ્નિં ચૈવાહરિષ્યામિ
-
ખ
.
। ૧૮૯ પત્નીરત્નં
-
ક
.
ખ । ૧૯૦ વે
-
ક
.,
હ
-
ખ
.

પત્ન્યા
-
ક
.
ખ
,

...
સ્તસ્ય પુત્ર તવ પિતુઃ
...
-
ઘ
.
। ૧૯૩ પ્રિયશ્ચ તસ્ય
-
ઘ
.

...
સ્સર્વઞ્ચ
-
ક
.
। ૧૯૫ સ્વૈ
...
-
ખ
.,..
ન્નૈતસ્ય
-
ખ
.
। ૧૯૬ શિવૌ
-
ઘ
.

.. .
વાં
-
ઘ
.
। ૧૯૮ સ્તત્ર
-
ઘ
.
। ૧૯૯ ત્તદા
-
ઘ । ૨૦૦ પુત્ર
-
ઘ ।
૨૦૧ યન્ન
-
ક
.
ઘ
.

નેનાસતી
-
ક। તેનાસતાં
-
ઘ
.

હા તાત મમ દુર્બુદ્ધેરધર્મજ્ઞસ્ય ચૈવ હિ

-
- - - - - - - - - - - - - - -
। । ૧૦ ૨। ।
ક્વ ગતોસિ ન મેદ્ય ત્વં સભાર્યઃ સંપ્રભાષસે ।
નનુ ત્વયાહં નિર્દિષ્ટો૨૦૪ ગચ્છાધીષ્વેતિ હૃષ્ટવત્૨૦૫ । । ૧૦૩ । ।
સોહમદ્યાગતોધીત્ય૨૦૬ કસ્માન્માં નાભિભાષસે ।
નનુ૨૦૭ તે તપસા લબ્ધઃ પરેણ ચ૨૦૮ સમાધિના । ।૧ ૦૪। ।
પુત્રોહં દેવદેવાદ્વૈ રુદ્રાત્ કિં નાભિભાષસે ।
કિં મયાપકૃતં૨૦૯ તાત સહભાર્યસ્ય તેનઘ૨૧૦ ॥ ૧૦૫ । ।
યન્માં સહામ્બયાગત્ય૨૧૧ દૃઢં નૈવાભિનન્દસિ

હા હતોસિ મયૈકેન દુષ્પુત્રેણ દુરાત્મના । ૧૦ ૬। ।
અરાજકમિદં મન્યે પિતૃઘ્નં માં ન હન્તિ યત્ ।
એવં સ વિલપન્ વ્યાસ ઋષિભિર્બહુભિસ્તથા । । ૧

સંસ્થાપિતઃ સમાશ્વસ્તે નાકરોદુદકક્રિયામ્ ।
ઇમાં પ્રતિજ્ઞાં ચક્રે ચ૨૧૩ ઋષિમધ્યે મહાતપાઃ । । ૧ ૦૮। ।
દુષ્કરાં૨૧૪ સર્વભૂતાનામુપસ્પૃશ્ય કૃતાઞ્જલિઃ

અદ્યપ્રભૃતિ નોચ્છ્વાસં કરિષ્યામિ કથઞ્ચન । । ૧૦ ૯। ।
વાયવો મે શરીરસ્થા ન ચરિષ્યન્તિ૨૧૬ કર્હિચિત્ ।
નિમેષોન્મેષરહિત એકપાદોર્ધ્વબાહુમાન્૨૧૭ । ।
કાષ્ઠલોષ્ઠોપલીભૂતો ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ ॥ 8.52.૧૧૦ । ।
રુદ્રં દ્રક્ષ્યામિ૨૧૮ યાવચ્ચ યાવચ્ચ પિતરં તથા ।
સભાર્યં સં૨૧૯ પ્રપશ્યામિ તાવદ્ વ્રતમિદં મમ ।

૨૦૩ હ
-
ક
.
ટિ
.

ત્વયાહમુદ્દિષ્ટો
-
ક
,...
હમાદિષ્ટો
(?)

..
વાન્
-
ક
-

...
ધીત્વા
-
ક
,
ખ
.
। ૨૦૭ અમ્બ
-
ઘ
.
। ૨૦૮ પરેણૈવ
-
ઘ
.
। ૨૦૯ ન કૃતં
-
ઘ
.
। ૨૧૦ સભાર્યસ્ય સ
(
તો
?)
નઘ
-
ખ
.,...
તેન વૈ
-
ઘ
.

...
ગક્વા
-
ક
.
ખ
.

...
નન્દસે
-
ખ
.
। ૨૧૩ સ
-
ખ
.
। ૨૧૪ પુષ્કરાત્
-
ખ
.
। ૨૧૫ કૃતાંજલિમ્
-
ક
.
। ૨૧૬ કરિષ્યન્તિ
-
ખ
.

...
બાહુના
-
ખ
.
। ૨૧૮ વક્ષ્યામિ
-
ક
.
। ૨૧૯ ચ
-
ક
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ઋષિભિસ્તૈસ્તુ૨૨૦ દૃશ્યમાનો મહાતપાઃ ।
મહેશ્વરં સદા ધ્યાયન્ તત્રૈવ સમતિષ્ઠત૨૨૧ ॥ ૧૧ ૨। ।
તસ્ય દેવઃ૨૨૨ સ્થિતસ્યૈવં પિતૃભક્ત્યા૨૨૩ તથાપિ ચ ।
તુષ્ટો દિનેષ્ટમે વ્યાસ સ્વયમેવાહ શઙ્કરઃ । । ૧૧૩ । ।
દેવદેવ ઉવાચ
કાષ્ઠકૂટ પ્રયચ્છામિ દિવ્યં ચક્ષુસ્તવાનઘ ।
પશ્ય માં ત્વં સુવિશ્રબ્ધમદૃશ્યં યોગિનામપિ ॥ ૧ ૧૪। ।
બ્રૂહિ પુત્ર વરં ચાપિ યસ્તે હૃદિ સમાહિતઃ ।
પ્રદાસ્યામિ ન સન્દેહઃ સુનિશ્ચિત્યાભિધત્સ્વ૨૨૪ મામ્૨૨૫ ॥૧ ૧

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ દૃષ્ટવા દેવેશમુદ્યન્તમિવ ભાસ્કરમ્ ।
પપાત પાદયોર્હૃષ્ટ ઇદઞ્ચોવાચ સુસ્વરમ્૨૨૬ ॥ ૧૧ ૬। ।
કાષ્ઠકૂટ ઉવાચ
ભગવન્ મૃત્યુના માતા પિતા ચ મમ યોજિતૌ ।
જીવેતાં તાવુભૌ દેવ એતદિચ્છામ્યહં વરમ્૨૨૭ ॥ ૧

દેવદેવ ઉવાચ
તાવુભૌ૨૨૮ નરકં ઘોરં પ્રપન્નૌ૨૨૯ મૃત્યુનાર્દિતૌ ।
ન તૌ શક્યૌ પુનર્જીવૌ૨૩૦ કર્તુમન્યદ્વૃણીષ્વ મે૨૩૧ । ।૧

કાષ્ઠકૂટ ઉવાચ
નાહમન્યં વરં દેવ કથઞ્ચિદપિ કામયે ।
પિત્રર્થોયં સમારમ્ભસ્તદ્વિધત્સ્વ નમસ્તવ । । ૧૧૯ । ।
૨૨૦ ત
(
તો
)
મહર્ષિભિસ્તૈસ્તુ
-
ખ
.

...
તિષ્ઠતિ
-
ખ । ૨૨૨ દેવે
-
ક
,
હ્યવ
-
ખ । ૨૨૩ પિતૃભક્ત
-
ખ
.
। ૨૨૪ સન્દેહં
- -
ક
ઽ અચિરેણાભિધત્સ્વ તત્
-
ઘ
.,
ઇતઃ
પૂર્વં એતસ્મિન્તિરે તત્ર દેવો રુદ્રઃ સમભ્યગાત
ઇતિ
પદ્યાર્ધં દૃશ્યતે ઘ
.
પુસ્તકે । ૨૨૫ તમ્
-
ક । ૨૨૬ સત્વરમ્
-
ઘ
.
। ૨૨૭ એતદિચ્છામિ વેદિતું
-
ઘ
.
। ૨૨૮ તૌ મૃતૌ
-
ક
.
ઘ
.
। । ૨૨૯ પ્રયાતૌ
-
ખ
.
। ૨૩૦ પ્રણેતારૌ
-
ઘ
.
। ૨૩૧ મયા દુષ્કૃતકર્મણા
-
ઘ
.

દેવદેવ ઉવાચ
શરીરં ચેન્મૃતસ્યાસ્તિ તચ્છક્યં૨૩૨ જીવિતેન હિ ।
સયોજયિતુમદ્યૈવ૨૩૩ દગ્ધસ્યૈતન્ન વિદ્યતે । । 8.52.૧૨૦ । ।
તયોર્નચાસ્તિ વૈ દેહો૨૩૪ ન ચાન્યત્ કરણં૨૩૫ તથા ।
યાદૃક્ ચ સ પિતા તુભ્યં ભવાઁસ્તાદૃક્ છરીરતઃ

શરીરમેતત્ત્વં યચ્છ તતો જીવૌ૨૩૭ ભવિષ્યતઃ૨૩૮ ।

કાષ્ઠકૂટ ઉવાચ
તાભ્યાં૨૩૯ વૈ નાસ્ત્યકર્તવ્યં૨૪૦ કર્તવ્યં ચેન્મતં ભવેત્
(?)
।
શરીરં ચ વિના દૃષ્ટમુત્થાનં વૈ ધ્રુવસ્ય ૨૪૧ તુ
(?)
॥ ૧ ૨૨। ।
ન ચાપિ મે શરીરેણ વિના તાભ્યાં૨૪૨ રતિઃ પ્રભો ।
તસ્માદ્ ગૃહાણ દેવશ શરીરં યદિ મન્યસે ॥૧

તસ્યૈવેદં તહાદેવ અઙ્ગાદઙ્ગઃ સમુત્થિતમ્ ।
તસ્માદ્યચ્છસ્વ દેવેશ ન મે કાર્યમનેન હિ ॥ ૧

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ભગવાન્દેવઃ પ્રહસ્ય૨૪૩ ઋષિસત્તમ

પ્રીતાત્મા પ્રત્યુવાચેદં યુયુક્ષુસ્તં૨૪૫ શુભેન હિ ॥૧

દેવદેવ ઉવાચ
પરીક્ષેયં કૃતા પુત્ર તવ ધર્મવૃતાં વર

પિતૃભક્ત્યાનયા સમ્યક્ તુષ્ટોસ્મિ શૃણુ મે વચઃ ॥૧

અક્ષયશ્ચાવ્યયશ્ચાપિ જરામૃત્યુવિવર્જિતઃ

ઐશ્વર્યેણ ચ સંયુક્તઃ પ્રિયો મે ગણપો ભવાન્૨૪૮ ॥ ૧ ૨૭। ।
કાષ્ઠકૂટ ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વયોગબલાન્વિતઃ ।
કામગેન વિમાનેન મત્કૃતેન ચરિષ્યસિ ॥ ૧ ૨૮। ।
૨૩૨ ન શક્યં ઃ ઘ
.
।
૨૩૩ મન્યેન
ખ ઘ
.
। ૨૩૪ દેહો વૈ
ઘ
.
। ૨૩૫ કારણં ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૨૩૬ સમીરિતઃ
-
ઘ

ઽ

જીવો
-
ઘ
.
। ૨૩૮ ભવિષ્યતિ
-
ઘ । ૨૩૯ તુભ્યં
-
ઘ
.,
નાન્યં
-
ક
.

.
નાસ્તિ કર્તવ્યં
-
ઘ । ૨૪૧ ચાધ્રુવસ્ય
-
ઘ
.
। ૨૪૨ વિજ્ઞાનાભ્યાં
-
ઘ
.
। ૨૪૩ પ્રહૃષ્ટ
-
ઘ
.
। ૨૪૪ સત્તમે
-
ઘ
.
। ૨૪૫ મુમુક્ષુસ્તં
-
ઘ
.
। ૨૪૬ પુત્રવતાં
-
ઘ
.
। ૨૪૭ અજરો મૃત્યુવર્જિતઃ
-
ક
.
। ૨૪૮ ભવ
-
ઘ
.

ઇમે ચ ઋષયઃ સર્વ આશ્રમેસ્મિન્ તપસ્વિનઃ ।
તવૈવાનુચરા ભૂત્વા ભવિષ્યન્તિ ગણેશ્વરાઃ । । ૧ ૨૯। ।
અક્ષયાશ્ચાવ્યયાશ્ચૈવ૨૪૯ મહાયોગબલાન્વિતાઃ

ઐશ્વર્યેણ ચ તુલ્યાસ્તે ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ । । 8.52.૧૩૦ । ।
અયઞ્ચ તે પિતા પુત્ર ભૂમન્યુઃ સહ ભાર્યયા ।
તવૈવાનુચરો૨૫૧ ભૂત્વા ત્વત્સમઃ સમુપસ્થિતઃ । ।૧ ૩૧ । ।
શ્વેતઞ્ચ પર્વતં દિવ્યં વિમાનૈરુપશોભિતમ્ ।
કામગં સં૨૫૨ પ્રયચ્છામિ નિવાસં સ્વર્ગસન્નિભમ્ । । ૧૩

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ભગવાન્દેવ અનુગૃહ્ય તમૂર્જ્જિતમ્ ।
જગામ મન્દરં ભૂયઃ સોપીષ્ટં દેશમાવ્રજત્ । । ૧૩૩ । ।
યાવદ્ દેવી તપોયુક્તા પિતુઃ૨૫૩ શિખરમાસ્થિતા

તાવદ્ દેવ૨૫૫ ઇદં સર્વં ચકાર કથિતં હિ યત્૨૫૬ ॥૧ ૩

ય ઇદં૨૫૭ દેવદેવસ્ય ચેષ્ટિતં શૃણુયાન્નરઃ ।
શ્રાવયીત દ્વિજાન્ વાપિ૨૫૮ ન સ દુર્ગતિમાપ્નુયાત્૨૫૯ ॥૧

નિત્યમેતદધીયાનઃ૨૬૦ શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ ।
દેહભેદં સમાસાદ્ય રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ ॥ ૧૩ ૬। ।
થ ઇમં બહુપાપનાશનં પરમં રુદ્રસમીપયોજનમ્ ।
પઠતે ચ ગુણપ્રસાધનં સ મૃતો યાતિ ન દીનસંભવમ્ । । ૧

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે કાષ્ઠકૂટમહાભાગ્યં નામ દ્વિપઞ્ચાશોધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
દેવી ભગવતી સા હિ હિમવત્તનયાવ્યયા ।
કિયન્તં કાલમચરત્તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ । ।૧ । ।
૨૪૯ અક્ષયશ્ચાવ્યયશ્ચૈવ
-
ક
.
ખ
.

..
ન્વિતઃ
-
ક । ૨૫૧ તથૈવાનુચરો
-
ઘ
.
। ૨૫૨ તં
-
ક
.
। ૨૫૩ ગિરે
. -
ઘ
.

...
માશ્રિતા
-
ક
.
। ૨૫૫ તાવદેવ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૨૫૬ ચ
-
ઘ
.
। ૨૫૭ ઇમં
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૨૫૮ પાપા
-
ઘ
.
। ૨૫૯ ન દુર્ગતિમવાપ્નુયાત્
-
ખ
.,
મ સદ્ગતિમવાપ્નુયાત્
-
ઘ
.
। ૨૬૦ મેતદધીયઁશ્ચ
-
ક
.

કથં લબ્ધવતી ચાપિ વરં વરશતારણિઃ

એતદિચ્છામિ કથિતં સર્વ વૈ દ્વિજસત્તમ૨ । ।૨। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
શૃણુ કાલે વ્યતીતે હિ તપો દેવ્યાઃ સુદુશ્ચરમ્ ।
પ્રયતા૩ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા સમાધાય મનસ્તથા

દિવાકરેભિસન્ધાય૪ ચક્ષુષી૫ મન એવ ચ ।
તસ્થૌ વૃક્ષાવબદ્ધેવ દાર્વર્ચ્ચાનિમિષેક્ષણા૬

સુવર્ચલેન૭ સાદિત્યમીક્ષતી પર્યવર્તત

એકપાદોર્ધ્વબાહુશ્ચ નિરુચ્છ્વાસા બભૂવ હ૯ । ।૫। ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં સા નિશ્ચલોપલવત્ સ્થિતા ।
વ્યાઘ્રદ્વિતીયા રુદ્રાણી તપોયુક્તા૧૦ શુભવ્રતા ।

ન ચાસ્યા ગ્લાનિરભવન્ન બલક્ષય એવ વા ।
પૂર્વવચ્ચ હિ૧૧ સા દેવી તપસો વાવતિષ્ઠત૧૨ ।

તસ્યાસ્તપઃપ્રભાવેણ સર્વં સસ્થાણુજંગમમ્

અભાવોપહતં૧૪ યદ્વજ્જગદાર્ત્તમતિષ્ઠત૧૫ ।

નાતિદીપ્તોભવત્ સૂર્યશ્ચન્દ્રમા ન પ્રકાશતે

જ્યોતીંષિ તિમિરાણ્યાસન્ વ્યોમ્નિ સિદ્ધા ન યાન્તિ ચ

મમ્લુશ્ચ દેવમાલ્યાનિ વિમાનાનિ ચ પેતિરે

સ્વર્ગેપિ ન સુખં તેષામૌત્સુક્યં ચાપિ જાયતે૧૮ ॥8.53.૧

ધૂમાયન્તિ દિશઃ સર્વાસ્ત્રૈલોક્યઞ્ચૈવ કૃત્સ્નશઃ ।
વિદ્યાધૃતાં ગતિર્ભગ્ના પ્રજ્વલન્ત્યાયુધાનિ ચ૧૯ । ।૧

મૃગા વ્યાઘ્રાશ્ચ સિંહાશ્ચ વિડાલોલૂકમૂષિકાઃ

પન્નગા૨૧ નકુલાશ્ચૈવ એકસ્થાઃ સઞ્ચરન્ત્યુત । ।૧

૧ ત્વન્યદુરાસદં
-
ઘ
.,..
રણી
-
ખ ।
૨ ચ વિપ્રસત્તમ
-
ઘ । ૩ પ્રયતઃ
-
ક
.
ખ
.

.. .
તિસન્ધાય
-
ઘ
.
। ૫ ચક્ષુશ્ચ
-
ક
.
ખ
.
। ૬ સા
તદાનિમિષેક્ષણા
-
ઘ । ૭ શનૈઃ શનૈઃ
-
ઘ
.
। ૮ પર્યવર્તતે
-
ક
.
। ૯ ચ
-
ક
.

તેન યુક્તા
-
ખ

...
ચ્ચાપિ
-
ઘ
.
। ૧૨ તપસૈવાવતિષ્ઠત
-
ક
,
તપસે ચાવતિષ્ઠત
-
ઘ
.
। ૧૩ સ્થાવરગંગમમ્
-
ઘ
.
। ૧૪ અભવોપહતં
-
ખ । ૧૫ ત્તં વ્યતિષ્ઠત
-
ખ
.
ઘ
.
। ૧૬ કાન્તિહીન
-
શ્ચ ચન્દ્રમાઃ
-
ખ
.
। ૧૭ નિપેતિરે
-
ખ
,
નિપેદિરે
-
ક
.
। ૧૮ ચોપજાયતે
-
ખ
.
। ૧૯ ન જ્વલન્ત્યાયુધાનિ ચ
-
ઘ
.

...
પક્ષિણઃ
-
ખ
.
। ૨૧ પક્ષિણંઃ
-
ક
.
ઘ
.

તતો દેવાઃ સમાગત્ય ઊચુઃ સર્વે પરસ્પરમ્ ।
વિપર્યયોયં નાકસ્માત્૨૨ ત્રૈલોક્યસ્યાસ્ય દૃશ્યતે૨૩ ॥૧

કારણં મહદત્રાસ્તિ નેદં નિષ્કારણં ભવેત્ ।
તસ્માદ્વયમજાનન્ત એતં૨૪ સર્વ૨૫ વિપર્યયમ્૨૬

કિન્તિષ્ઠામઃ સમુદ્વિગ્ના ગચ્છામ૨૭ બ્રહ્મણોન્તિકમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા તે સુરાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ

વૈરાજભવનં ગત્વા બ્રહ્માણં૨૮ સંપ્રણેમિરે

પૂજિતા બ્રહ્મણા સમ્યગુપવિષ્ટા યથાર્હતઃ

પૃષ્ટાસ્તેનાગમે હેતુમૂચુ૩૦ ર્હૃચ્છોકપીડિતાઃ ।
ભગવન્ લોકતત્ત્વં ચ૩૧ સર્વં પ્રત્યક્ષવદ્૩૨ વિભોઃ૩૩

લોકોયં વિપરીતોદ્ય કિમર્થં શંસ નઃ પ્રભો

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા ભીતાનાં સર્વયોગવિત્

ઉવાચ મધુરં શ્લક્ષ્ણમિદં ગમ્ભીરવદ્વચઃ ।
એષા હૈમવતી દેવી રુદ્રાણી લોકધારણી

તપશ્ચરતિ યુક્તાત્મા યોગમાસ્થાય નિશ્ચલમ્

અદ્ય વર્ષસહસ્રં હિ દિવ્યં તસ્યાઃ સમાધિના ।
વર્ષાણાં દ્વે શતે ચૈવ તથાન્યચ્છરદાં શતમ્

તપશ્ચરન્ત્યા૩૬ યોગેન તસ્યૈષા૩૭ તપસઃ સુરાઃ ।
પ્રભાવો યેન લોકાનાં વિપરીતત્વમાગતમ્ ॥૨૧। ।
દેવા ઊચુઃ
યદિ તસ્યાઃ પ્રભાવેણ મહોત્પાતભયં ત્વિદમ્ ।
અતો ભૂયો દહેલ્લોકાઁસ્તસ્માત્તાં સન્નિવારય

૨૨ ત્રૈલોક્યે
-
ખ
.,
ચાસ્ય
-
ઘ ।
૨૩ અકસ્માત્સંપ્રદૃશ્યતે
-
ખ
.

એતાન
, -
ખ
.,
એતત્
-
ઘ
.
। ૨૫ સર્વં
-
ઘ
,,
સર્વે
-
ખ
.

વિપર્યયાન્
-
ખ । ૨૭ ગચ્છામો
-
ક
.
ખ
.
। ૨૮ વૈરાજં
-
ઘ
.
। ૨૯ સંપ્રપેદિરે
-
ઘ
.,
ચ
.. -
ખ
.

હેતું તમૂચુઃ
-
ઘ
.
। ૩૧ લોકતત્વજ્ઞ
-
ઘ
.
। ૩૨ સર્વ દૃગક્ષવદ્
-
ખ
.
। ૩૩ વિભો
-
ક
.
ખ
.
। ૩૪ કિંચ તત્કારણં બ્રૂહિ યેન સર્વે
વિમોહિતાઃ
-
ઘ
.
। ૩૫ લોકધારિણી
-
ઘ
.
। ૩૬ તપશ્ચરત્યા
-
ક
.
ખ
.
। ૩૭ તસ્યૈવ
-
ખ
.

સા હિ દેવી તપોયુક્તા અતો ભૂયો વિભાવરી ।
લોકાનિમાન્ સહાસ્માભિર્દહેદપિ ન સંશયઃ ।

તસ્માલલોકહિતાર્થાય અસ્માકં વચનાદપિ ।
તથા કુરુ યથા સાધ્વી૩૮ વિનિવર્ત્તેત૩૯ શોભના ।

પિતામહ ઉવાચ

એવં ભવતુ ગચ્છધ્વં નિર્વૃતા૪૧ ભવતા૪૨ નઘાઃ ।
વરપ્રદાનેનેષ્ટેન૪૩ રુદ્રાણીં૪૪ સ્થાપયામ્યહમ્ ॥૨૫। ।
ગતેષ્વથ તુ૪૫ દેવેષુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
વિમાનં કાઞ્ચનં શુભ્રં૪૬ વેદિકાશતસંકુલમ્ ॥૨૬। ।
કિઙ્કિણીજાલસન્નદ્ધં મુક્તાદામાવભાસિતમ્ ।
ઇન્દ્રનીલમયૈઃ સ્તમ્ભૈ૪૭ ર્જાલૈર્જામ્બૂનદૈસ્તથા૪૮

ઘંટાભિર્વિશ્વરૂપાભિઃ૪૯ સમન્તાત્ પરિવારિતમ્

વજ્રેન્દ્રનીલ૫૧ વૈદૂર્યમહાનીલાદિભાસિતમ્ ।

સ્તૂપિકાભિશ્ચ યોગ્યાભિઃ સ્ફાટિકાઙ્કાભિરાવૃતમ્

સર્વલોહમયં૫૩ તદ્ વૈ સ્વયં દેવેન નિર્મિતમ્ ॥૨૯ । ।
પઞ્ચ ભૂતમયં૫૪ તદ્ધિ પ્રકૃતિસ્થમથાપિ ચ ।
શબ્દાભિજાલસમ્બદ્ધં ઘણ્ટેન્દ્રિયસુશબ્દવત્ । ।8.53.૩ ૦ । ।
મુક્તાદામાષ્ટકૈર્યુક્તં કિઙ્કિણીષોડશાવૃતમ્ ।
વિંશતિ૫૫ ર્વેદિકાશ્ચાત્ર વિમાનં૫૬ તન્મહાપ્રભમ્ । । ૩૧ । ।
શતાર્દ્ધલક્ષણૈ૫૭ ર્દિવ્યૈર્મણિમૂભિ૫૮ સ્તથાચિતમ્ ।
આસનૈર્બહુભિર્યુક્તં લોકસ્થાનૈઃ

સમન્તતઃ૬૦ । । ૩૨ । ।
૩૮ હિ
-
ઘ
.
। ૩૯ વિનિવર્ત્તંતિ
-
ક
.
ખ ઘ
.

બ્રહ્મા ઉ
-
ખ । ૪૧ નિવૃત્તા
-
ક ખ
,
નિર્વૃત્તા
-
ક

...
થા
-
ક । ૩ વરદાનેન હસ્તેન
-
ઘ
.
। ૪૮ રુદ્રાણાં
-
ઘ
.
। ૫૮૫ ગતેષુ તેષુ
-
ઘ । ૪૬ શુભં
-
ઘ । ૪૭ર્જાલૈઃ
-
ખ
.
। ૪૮ જમ્બુનદમયૈસ્તથા
-
ખ
.
। ૪૯ વેશ્મરૂપાભિઃ
-
ઘ
.,
ર્દિવ્ય
... -
ઘ
.

.
પરિનાદિતમ્
-
ખ । ૫૧ વજ્રનીલેન્દ્ર
-
ક
.
ખ ઘ

સ્ફટિકાઙ્કાભિરાવૃતમ્
-
ખ
.

સર્વલોકમયં
-
ખ
.
ઘ
.
। ૫૪ પઞ્ચચૂડમયં
-
ઘ
.
। ૫૫ વિશન્તિ
-
ખ
.
। ૫૬ કિંમાનં
-
ક
.,
વિહાયં
-
ખ
.
। ૫૭ શાતકુમ્ભમયૈ
-
ઘ । ૫૮ ભૂતૈ ક
.,
ખ । ૫૯ સ્થાને
ક । ૬૦ સુસંમિતમ્
-
ખ
,

આરુરોહ વિમાનં તદ્ બ્રહ્મા સ્વમુનિભિ૬૧ સ્સહ ।
વેદૈઃ૬૨ સહ૬૩ તથા મન્ત્રૈઃ શાસ્ત્રૈઃ૬૪ સર્વૈ૬૫ સ્તથૈવ ચ । ।૩

મધ્યે તસ્યાસનં દિવ્યં૬૬ સ્વર્ણપદ્મોપગં૬૭ દૃઢમ્

સુખોપવિષ્ટસ્તત્રાસૌ૬૯ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ । । ૩૪। ।
તસ્ય
પાર્શ્વે તુ સાવિત્રી ગાયત્રી ચૈવ સુપ્રભા ।
ઋગ્વેદો દક્ષિણેનાસ્ય યજુર્વેદશ્ચ૭૦ પશ્ચિમે ॥૩ ૫। ।
ઉત્તરે સામવેદસ્તુ અગ્રતોથર્વણસ્તથા ।
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ ધર્માશ્ચ નિયમાશ્ચ તપાંસિ ચ૭૧ । ।૩ ૬। ।
દાનાનિ ચ વિચિત્રાણિ ક્રતવઃ સેષ્ટયસ્તથા

સપ્તવ્યાહૃતયઃ૭૩ પુણ્યાસ્તથા લોકાશ્ચ સર્વશઃ । । ૩૭। ।
પર્વતાશ્ચૈવ નદ્યશ્ચ તથા લોકસ્ય માતરઃ ।
લોકપાલાઃ પ્રજાધ્યક્ષા દક્ષો ધર્મસ્તથૈવ ચ ॥૩૮ । ।
ભૃગુરત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ૭૪ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ।
મરીચિરઙ્ગિરાશ્ચૈવ રુચિશ્ચૈવ મહાયશાઃ ॥૩

ઋભુઃ સનાતનશ્ચૈવ વિરાજશ્ચ મહાતપાઃ ।
પિતરશ્ચૈવ દેવાશ્ચ બ્રહ્મણો યાઃ૭૫ પ્રસૂતયઃ ।

પૃથિવી વાયુરાકાશમાપો જ્યોતિસ્તથૈવ ચ

એતે ચૈવ યથોદ્દિષ્ટાઃ સાગરા દિશ એવ ચ ॥૪૧ । ।
વિદ્યાશ્ચ ધર્મકારાશ્ચ અગ્રતસ્તેવતસ્થિરે ।
બ્રહ્મદણ્ડશ્ચ દણ્ડશ્ચ કલશઃ કાઞ્ચનસ્તથા ।

કમણ્ડલુશ્ચ તસ્યાસીત્ પાર્શ્વયોરુભયોરપિ ।
યજ્ઞોપવીતં શ્રીમચ્ચ ઓઙ્કારશ્ચ તથાગ્રતઃ ।

૬૧ સ મુનિભિઃ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૬૨ દેવૈઃ
-
ખ
.

...
રિહ
-
ઘ
,
મહાભાગૈઃ ર
-
ખ
.
।
૬૪ ચાપિ
-
ક
.
। ૬૫ સર્વૈઃ શાસ્ત્રૈ
-
ઘ
.
। ૬૬ હૈમ
-
ખ
.
। ૬૭ પમં
-
ઘ
.
રિ
-
ખ
.
। ૬૮ પ્રભુઃ
-
ખ
.
। ૬૯ઉપોપવિષ્ટસ્તત્રાસૌ
-
ક
.
ખ
.

...
દોસ્ય
(
દસ્ય
)
।
-
ખ

તપાંસિ વિવિધાનિ ચ
-
ક
.
ઘ
.
। ૭૨ સહ ઇષ્ટિભિઃ
-
ખ
.,
તપસ
-
ઘ
.,

સર્વવ્યાહૃતયઃ
-
ઘ
,
તથા વ્યાહૃતયઃ
-
ક
.
ખ
.

ભૃગુર્વસિષ્ઠ અત્રિશ્ચ
ક
.
। ૭૫ યે
-
ક
.,
બ્રહ્મણોપિ
-
ઘ
.,
યે ચ સૃષ્ટયઃ
-
ખ
.

..
શ્ચ પઞ્ચમઃ
-
ખ
.

અક્ષસૂત્રં૭૭ ચ યોગશ્ચ૭૮ જપ્યં૭૯ ચૈવાગ્રતઃ સ્થિતાઃ

સ્વાહા સ્વધા વષટ્ વૌષ૮૧ ડગ્નિશ્ચૈતાનિ પાર્શ્વતઃ૮૨ ॥૪૪। ।
યમાશ્ચ નિયમાશ્ચૈવ સાધનાનિ૮૩ બહૂનિ ચ ।
ધર્મસ્યૈતાનિ૮૪ સર્વાણિ૮૫ પાર્શ્વસ્થાન્યભવઁસ્તતઃ૮૬ । ।૪૫। ।
દયા કૃપાથ૮૭ દાનઞ્ચ શ્રદ્ધા ચૈવ હ્રિયા૮૮ સહ ।
ઋષીણાં પાર્શ્વગાઃ સર્વા દક્ષિણા યજ્ઞપાર્શ્વગા૮૯ । ।૪૬। ।
તતો દેવાશ્ચ યે કેચિદ્ બ્રહ્મલોકનિવાસિનઃ ।
સર્વે સમધિરુહ્યાશુ સમન્તાદવતસ્થિરે ।

એવં તેષુ વિમાનં તત્૯૦ સમારૂઢેષુ સર્વશઃ ।
સુખાસીનેષુ સર્વેષુ બ્રહ્મા સમનુચોદયત્ । ।૪૮। ।
તચ્ચોદિતં યોગવિદગ્રગામિના૯૧ મહાવિમાનોત્તમસર્વગામિના

યયૌ પ્રભાવેણ મનોનુગામિના યથા મનઃ સર્વસૃજેવ૯૩ હેતુના ॥૪૯। ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે દેવીવરપ્રદાને બ્રહ્મણઃ પ્રયાણં નામ ત્રિપઞ્ચાશત્તમોધ્યાયઃ
.
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતસ્તેન વિમાનેન સર્વસૃક્ ચતુરાનનઃ

જગામ મન્દરં૨ ધીમાન્ વિચિત્રોપલકન્દરમ્૩

સ તમાસાદ્ય વિસ્તીર્ણમનૌપમ્યમતિપ્રભમ્ ।
દૂરાદ્ દૃષ્ટિસુખં૪ દૃષ્ટવા સભાસ્થા૫નિદમબ્રવીત્ ।

ઇદં રુદ્રગૃહં શુભ્ર૬મદૃશ્યં૭ સુકૃતામપિ

દેવાનામપિ પશ્યધ્વં ભાસ્કરાકારવર્ચસમ્ ।

૭૭ બ્રહ્મસૂત્રં
-
ઘ
.
। ૭૮ યોગઞ્ચ
-
ક
.
ખ
.
। ૭૯ જાપ્યં
-
ખ
.
। ૮૦ સ્થિતં
-
ઘ
। ૮૧ વષટ્ ચૈવ
-
ખ
.,
કારઃ
-
ઘ
.
। ૮૨ શ્ચૈકપાર્શ્વતઃ
-
ખ
.
। ૮૩ સધ
(
વ
)
નાનિ
-
ખ
.

ધર્માણ્યેતાનિ
-
ક
.
। ૮૫ માર્ગાણિ
-
ઘ
.

...
નિ
સમંતતઃ
-
ઘ
,...
નાભવઁસ્તતઃ
-
ક ખ
.,
તથા
-
ખ
.
। ૮૭ ક્ષમા દીક્ષા થ
-
ઘ
.
। ૮૮ ક્રિયા
-
ખ
.
।
૮૯ પાર્શ્વં ત
. -
ઘ । ૯૦ તં
-
ક ખ
.
ઘ । ૯૧ યોગવિદા સમાધિના
-
ક । ૯૨ મહાવિમાનં
વૃષસર્વગામિના
-
ઘ
.
। ૯૩ સર્વસૃજેન
-
ખ
.
ઘ
.

..
.
સૂક્ષ્મચતુર્મુખઃ
-
ઘ
.

...
મક્ષરં
-
ઘ
.
। ૩ શોભિતોત્પલકન્દરમ્
-
ઘ
.
। ૪ મુખ
-
ઘ
.

સદ્યસ્તા
-
ઘ
.
। ૬ શુભ
-
ઘ
.
। ૭ સદૃષ્યં
-
ઘ
.
। ૮ ન કૃતાત્મભિઃ
-
ખ
.

ઇદં પ્રવિશ્ય દેવાનાં૯ યજ્ઞશ્રી

ઽ
ર્નાપસર્પતિ ।
જયશ્ચ નિત્યં યુદ્ધેષુ ધર્મશ્ચ સુમહાનપિ । ।૪। ।
એતત્ સૃષ્ટં સ્વયં તેન૧૧ મનસાનુપમદ્યુતિ ।
ન હ્યસ્ય સદૃશં કિઞ્ચિદણ્ડેસ્મિન્ વિદ્યતે ગૃહમ્ ।

ઇદં પ્રવિશ્ય ધર્માત્મા ભૂયો૧૨ દુઃખં૧૩ ન વિન્દતિ

ન ચાપિ જન્મ પ્રાપ્નોતિ૧૫ નિત્યમૈશ્વર્યગો હિ સઃ । ।૬। ।
અનિર્દેશ્યમિદં યોગાદ્ યોગિનામપિ નિત્યશઃ ।
અન્યસ્તુ કુત એવેદં વર્ણયીત મહાનપિ ॥૭। ।
એતદસ્મદ્વિમાનસ્ય વાયુનાભ્યાહતં રુષા ।
વર્ધતે ગિરિણા સાર્ધં વિન્ધ્યસ્ય શિખરં યથા ।

એતદસ્મદ્વિમાનસ્ય માર્ગમાવૃત્યધિષ્ઠિતમ્ ।
ઊર્ધ્વં તિર્યગધસ્તાચ્ચ દેવદેવસ્ય તેજસા

એતદન્ધં૧૬ તમઃ કૃત્વા મેધોસૌ જીવનઃ સ્વયમ્
(?)
।
વજ્રોદ્યતકરઃ સ્રગ્વી પ્રત્યુદ્યાત્યભિનાદયન્ । । 8.54.૧૦ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ભગવાન્દેવો બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
વિષ્ટભ્ય તત્૧૭ વિમાનાગ્ય્રમવતસ્થે કૃતાઞ્જલિઃ ।

તુષ્ટાવ ચ૧૮ તદા દેવં શર્વમુગ્રં કપર્દિનમ્ ।
તે ચૈવ ઋષયઃ સર્વે વિમાનસ્થા સુસંયતાઃ । ।૧ ૨ । ।
પ્રકાશં ચક્રિરે સર્વં જગત્ સ્થાવરજંગમમ્ ।
તતસ્સ મેઘઃ સ્વં સ્થાનમગમદ્ વૃષ્ટિસર્જનઃ । ।૧

દિશશ્ચ વિમલાઃ સર્વાઃ પ્રકાશશ્ચાભવદ્ ભૃશમ્ ।
તં જપન્તં વિદિત્વા ચ ભગવાન્ ગોવૃષધ્વજઃ૧૯ ॥ ૧૪। ।
૯ પ્રવિશ્ય તાં દેવ
-
ઘ
.,
દેવાશ્ચ
-
ક
.
। ૧૦ યદ્ભીતો
-
ઘ
,... -
ર્નો
-
ખ
.
। ૧૧ દુરારોહં
-
ઘ
.
। ૧૨ દુઃખં
-
ખ
.
। ૧૩ ભૂયો
-
ખ
.,
વિન્દેન્ન
-
ક । ૧૪ ન વિદ્યા
-
ખ
.,
દુઃભાક્
-
ક
.

જાયતે ભૂયો
-
ખ
.
। ૧૬ એતદન્તં
-
ખ
.
। ૧૭ તં
-
ક
.
ખ
.
। ૧૮ સ
-
ઘ
.,
તદેવં હિ
-
ખ
.

સ વૃષધ્વજઃ
-
ક
.

નન્દિનં દ્વારદેશસ્થમિદમાહ સુરેશ્વરઃ

એષ બ્રહ્મા વિમાનેન મામિહ દ્રષ્ટુમાગતઃ । । ૧ ૫। ।
બ્રૂહિ યેનાગતોસીહ કાર્યેણ વિદિતોસિ મે ।
કુરુ તદ્ ગચ્છ શીઘ્રં તુ૨૧ કાલસ્તસ્યાયમાગતઃ । । ૧ ૬। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
સ એવમુક્તો રુદ્રેણ નન્દી પ્રમથનાયકઃ

દ્વાઃસ્થ૨૩ એવ૨૪ વિમાનસ્થં બ્રહ્માણમિદમબ્રવીત્૨૫ ॥૧૭। ।
નન્દ્યુવાચ
યૂયં જ્ઞાતા ભગવતા યેન કાર્યેણ ચાગતાઃ ।
કુરુધ્વં કિલ૨૬ તચ્છીઘ્રં કાલોયં૨૭ તસ્ય વર્તતે । ।૧૮। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ કૃત્વા મનસા નમસ્કારં હિ શમ્ભવે ।
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય૨૮ મન્દરં પ્રજગામ હ । ।૧ ૯। ।
સ મન્દરગિરિં સર્વં પરિહૃત્ય મહામનાઃ ।
શાકદ્વીપસ્ય મધ્યેન જમ્બૂદ્વીપમુપાગમત્૨૯ ॥8.54.૨ ૦ । ।
સ દૃશ્યમાનો દેવૈશ્ચ૩૦ મુનિભિશ્ચ યતવ્રતૈઃ ।
હિમવન્તં ગિરિશ્રેષ્ઠમુપાગમ્યેદમબ્રવીત્૩૧ ।

એતદ્ધિમવતઃ શૃઙ્ગમુચ્છ્રિતં કાન્તિમત્ સ્થિતમ્ ।
યુગાન્તાદિત્યસંકાશં દૂરાત્ સમભિલક્ષ્યતે ॥૨૨ । ।
અત્ર૩૨ સા જગતો૩૩ ધાત્રી ધાત્રી૩૪ પુત્રમિવૌરસમ્ ।
પાલયન્તી જગત્ સર્વં તપસ્તપ્યતિ૩૫ શૈલજા । ।૨૩ । ।
અહો નુ૩૬ શિખરં પુણ્યં ભાગ્યવચ્ચાપિ સર્વથા ।
યદેનં૩૭ ગિરિપુત્ર્યર્થે૩૮ વરૈર્યોક્ષ્યતિ કામહા ।

૨૦ મહેશ્વરઃ
-
ખ
.
। ૨૧ ત્વં
-
ખ
.
। ૨૨ પ્રથમનાયકઃ
-
ક
.
। ૨૩ સ્વયં
-
ઘ
.

...
મેવ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.

...
સ્થમિદં બ્રહ્માણમબ્રવીત્
-
ક
.
ઘ
.
। ૨૬ કિં ન
-
ઘ
.
। ૨૭ કિલ તચ્છીઘ્રકાલોયં તપસઃ
-
ખ
.
। ૨૮ મુપાસૃત્ય
-
ખ
.
। ૧૯ મયાગમત્
-
ક । ૩૦ દેવેણ
-
ખ
.
। ૩૧ મુપગમ્યેદમબ્રવીત્
-
ખ । ૩૨ યત્ર
-
ઘ
.
।
૩૩ જગતાં
-
ઘ
.
। ૩૪ કાલં
-
ઘ
.
। ૩૫ સ્તપ્સ્યતિ
-
ક
.
। ૩૬ મહાંતં
-
ઘ
.
। ૩૭ યદેતદ્
(?)
। ૩૮ ગિરિપુત્ર્યર્થં
-
ખ
.

પશ્યધ્વં તપસો વીર્યં દેવ્યાઃ સુચરિતસ્ય વૈ ।
યદેતચ્છિખરં દૃષ્ટવા ન પશ્યામ૩૯ પુનર્ભવમ્૪૦ ।

સ એવં કથયન્નેવ વિમાનેન૪૧ ચતુર્મુખઃ ।
ઋષિભિઃ સહિતઃ સર્વૈઃ શિખરદ્વારમાગતઃ । । ૨૬ । ।
તત્રૈનં૪૨ રુદ્રસચિવા ઉદ્યતાયુધપાણયઃ

ભર્ત્સયન્તોભ્યવર્તન્ત તિષ્ઠતિષ્ઠેતિવાદિનઃ । । ૨૭। ।
તાન્ બ્રહ્મા શ્લક્ષ્ણાયા વાચા સાન્ત્વપૂર્વમુવાચ હ ।
પ્રશંસમાનસ્તાન્સર્વાન્૪૪ પ્રાઞ્જલિર્મુક્તમાનસઃ ॥૨૮। ।
બ્રહ્મોવાચ
યૂયં સર્વે મહાત્મનાન ઐશ્વર્યેણ સમન્વિતાઃ ।
અક્ષયા૪૫ હ્યમરાશ્ચૈવ તથાપ્રતિહતાશ્ચ હ । । ૨ ૯। ।
મહાયોગબલોપેતા અજય્યા યુધિ કેનચિત્। ।
કો યુષ્માનતિવર્તેત૪૬ શક્રોપિ૪૭ પ્રવરેશ્વરાઃ૪૮

દેવદેવાજ્ઞયા યોહમાગતો૪૯ મન્દરાદિહ ।
દેવ્યા વરપ્રદાનાર્થમનુજ્ઞા ક્રિયતાં મમ૫૦ । । ૩૧ । ।
ગણેશ્વરા ઊચુઃ

દેવ્યા દાતા સ્વયં દેવો વરાનિષ્ટાન્ મહામનાઃ ।
વરં હિ૫૨ દેવી ત્વન્યસ્માન્૫૩ મનસાપિ૫૪ ન ચિન્તયેત્ ॥૩

શક્તો દેવોનુગ્રહીતું જગત્સર્વં મહેશ્વરઃ

ત્વામપ્યેષોનુગૃહણાતિ કિમુ દેવીં૫૬ જગત્પતિઃ૫૭ ॥ ૩૩ । ।
પિતામહ૫૮ ઉવાચ
અશક્તો ન મહાદેવો વરં દાતું મહામનાઃ ।
ય એવં ચિન્તયેદ્ દેવં ન ભવેત્ સ કથઞ્ચન

૩૯ પશ્યામઃ
-
ઘ
.
। ૪૦ પાર્વતી પુનઃ
-
ઘ
.,...
ર્ભયં
-
ક
.,..
ર્વયં
-
ખ
.

વિમાનેવ
(
વૈ
) -
ક
.
। ૪૨ તત્ર તે
-
ઘ
.
। ૪૩ આયુધોદ્યતપાણયઃ
-
ક ખ
.
ઘ
.,
ઉક્ષતાયુધ
... (?)
। ૪૪ પ્રવેપમાનસ્તાન્
સર્વાન્
-
ક
.
। ૪૫ અક્ષરા
-
ખ

. .
નભિવર્તેત
-
ખ । ૪૭ શક્તોપિ
- (?)

.
શ્વરઃ
-
ક
.

સોહમાયાતો
-
ખ
-
। ૫૦ તામિતિ
-
ખ । ૫૧ ગણેશ ઉવાચ
-
ક
.,
ગણેશ્વર ઉવાચ
-
ખ
.
। ૫૨ ન ચૈવ
-
ક
.
ઘ । ૫૩ યુષ્મત્તો
-
ખ
,
ત્વદ્વિધાન્
-
ઘ
.
। ૫૮ તુ
-
ક
,
હિ
-
ઘ
.

સર્વમશેષતઃ
-
ખ
.
। ૫૬ કિમુતાંવૈ
-
ખ
.,
કિન્ન
-
ઘ
.
। ૫૩ જગસ્થિતિમ્
-
ક । ૫૮ બ્રહ્મો
-
ખ

ન દેવી ભગવત્પાર્શ્વાદિચ્છતે કિલ પાર્વતી

વરાનિષ્ટાઁસ્તતો દેવો મામિહ પ્રૈષયચ્છિવઃ૬૦ । ।૩

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તે૬૧ યુક્તમનસો૬૨ યુક્તં પ્રત્યક્ષમીશ્વરાઃ ।
મહેશ્વરમપશ્યન્ત કૃતાનુજ્ઞં ચ૬૪ લોકપમ્૬૫ ॥૩ ૬। ।
નિયુક્તાશ્ચ૬૬ પુનઃ૬૭ સર્વે બ્રહ્માણં લોકકારણમ્ ।
ઊચુર્ગણેશ્વરાઁસ્તત્ર

વિદિતાર્થા૬૯ મહામુને૭૦ । ।૩૭। ।
પ્રેષિતો દેવદેવેન જ્ઞાતોસ્માભિઃ પિતામહ ।
ત્વં વિશસ્વાધુના દેવ પાર્વત્યા વરદિત્સયા૭૧ ॥૩૮। ।
અવતીર્ય વિમાનાત્તુ તતઃ શીઘ્રં પિતામહઃ ।
નિલિલ્યે૭૨ શિખરે તસ્મિન્નાનાધાતુવિચિત્રિતે । ।૩ ૯। ।
અથ સોપલધાતુનિર્ઝરો૭૩ ગિરિરાજોતિમહાશિલોચ્ચયઃ

વિનિસૃષ્ટદિવાકરામલો૭૫ દિદિવે૭૬ દિવ્ય ઇવોદયાચલઃ૭૭ ।

.
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે દેવ્યા વરપ્રદાને બહ્માગમનં નામ ચતુષ્પઞ્ચાશત્તમોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તં સહસાયાતમપશ્યત્સાચલાત્મજા ।
ઋષિભિસ્તૈર્મહાભાગૈસ્સમન્તાત્પરિવારિતમ્ । ।૧ । ।
રશ્મિભિસ્તેજસાં યોનિં મધ્યાહ્ન ઇવ ભાસ્કરમ્ ।
સા તમર્ઘેણ૧ પાદ્યેન મધુપર્કેણ ચૈવ હિ

પૂજયામાસ રુદ્રાણી ચતુર્વક્ત્રમુપાગતમ્

૫૯ ન દેવીં ભગવાન્
દદ્યાન્નેચ્છતે કિં ન પાર્વતી ।
-
ઘ
.
। ૬૦ પ્રેશયચ્છિવઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૬૧ તં
-
ક
.
ખ
.

યુક્તમનસા
-
ઘ
.
। ૬૩ યુક્તા
-
ઘ
.
। ૬૪ કૃતાનુજ્ઞાશ્ચ
-
ખ
.
ઘ
.
। ૬૫ લોકપઃ
-
ખ
.
। ૬૬ બુદ્ધ્વા કાર્યં
-
ખ
.
। ૬૭ તતઃ
-
ઘ
.

..
સ્સર્વે
-
ક
.
ખ ઘ
.
। ૬૯ વિદિતાત્મા
-
ઘ
.
। ૭૦ મહાત્મનિ
-
ઘ
.

...
લિપ્સયા
-
ખ
.
। ૭૨ નિલિખ્ય ક
.
। ૭૩ સોત્પલધાતુનિર્ઝરો
-
ખ
.

શિલોચ્ચયે
-
ક
.

...
લઃ
-
ખ
.,.. .
લં
-
ક
.,...
લઃ
-
ઘ
.
। ૭૬ સ ગિરિં
-
ક
.,
સ ગિરિર્દિવ્ય
-
ખ
.
ઘ
.
। ૭૭ ઇવોદયાકરઃ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.

...
મર્ઘ્યેણ
-
ક । ૨ હ
-
ખ
.

બ્રહ્મોવાચ
લોકસ્ય જનની ભૂત્વા ધારયિત્વા જગત્તથા ।
કિમિદં તપસા ભૂયો લોકં દગ્ધુમિહેચ્છસિ । । ૩ । ।
મા સૃષ્ટ્વા જગદેતત્ત્વં તપસ્યન્તી વિનાશય ।
બુદ્ધ્વૈવં૩ ધારયસ્વેમં લોકં દેવિ નમસ્તવ ।

ત્વત્તો રુદ્રેણ લોકોયમહઞ્ચૈવ પુરાનઘે ।
સૃષ્ટાઃ સ્મો૪ વરદે દેવિ મા નઃ કૃત્વા વિનાશય ॥૫। ।
તપસા તવ૫ રુદ્રાણિ જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
તપ્યતે ગ્રીષ્મમધ્યાહ્ને જલાત્૬ પદ્મમિવોદ્ધૃતમ્ ।

કિં વા તે હૃદયે દેવિ યદ્યપિ૭ સ્યાત્ સુદુષ્કરમ્ ।
વરં વૃણીહિ સર્વાણિ દાતાસ્મિ હિમવત્સુતે । ।૭। ।
દેવ્યુવાચ
વરદોસિ યદીશાન મમ દેવ ચતુર્મુખ ।
અયં ભક્તોનુરક્તશ્ચ મમ નિત્યં પ્રિયઃ પ્રભો ।

વ્યાઘ્રોસ્ય૮ તાવદ્યચ્છસ્વ તતો દાસ્યસિ મે વરમ્ ।
અદ્ય વર્ષસહસ્રં વૈ સ્થિતસ્યાસ્ય મમાગ્રતઃ । । ૯। ।
ધ્યાયતો નિમિષસ્યૈવ સ્તબ્ધકર્ણસ્ય લોકપ ।
અસ્મૈ ધત્સ્વ વરં દેવ નાસ્મિ તાવદ્વરાર્થિની । ।8.55.૧

પિતામહ૯ ઉવાચ
એષ તિર્યગ્ દુરાત્મા ચ ત્વાં ભક્ષયિતુમાગતઃ ।
નાસ્ય શુદ્ધં મનો દેવિ ક્રૂરોયં પાપચેતનઃ

પશ્યૈનં દુષ્ટમનસં૧૧ નાસ્ય શ્રેયો મનસ્ત્વયિ૧૨

...
મં
-
ક
.,.
વ
-
ઘ
.
। ૪ સ્મ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.

..
તીવ
-
ક
.

દિનાત્
-
ઘ
.
। ૭ યદપિ
?
। ૮ વ્યાઘ્રસ્ય
-
ક
.
ખ
.
। ૯ બ્રહ્મ
-
ખ
,
દેવ
-
ઘ
.

પાપચેતસઃ
-
ઘ
.
। ૧૧ દુષ્ટચેતાસૌ
-
ખ
.
। ૧૨ મનસ્વિનિ
-
ખ
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ સા તદ્વચઃ શ્રુત્વા રુદ્રાણી લોકભાવની

દિવ્યેન ચક્ષુષાપશ્યદજ્ઞાનાત્ કૃતસાહસમ્

અનન્યભક્તઃ૧૪ પૂર્વઞ્ચ૧૫ જાતિદોષેણ દૂષિતઃ

વિદિતાર્થા તતો ભૂત્વા ઉવાચ હિમવત્સુતા ।

ભગવન્ કો૧૭ હિ લોકેષુ૧૮ તિર્યક્ત્વે સતિ નિશ્ચલઃ

સ્તબ્ધકર્ણેક્ષણો દિવ્યમહોપ્યેકમભોજનઃ

અવતિષ્ઠેત કિં યોયં સહસ્રમવતિષ્ઠત ।
વર્ષાણાં સુમહાતેજા નાયં તિર્યક્ષુ સંસ્કૃતઃ૨૦ ॥૧

ભવત્વયં દુષ્ટચેતાસ્ત્વદુષ્ટો૨૧ વા મહાબલઃ

મમાનુગ્રાહ્ય ઇત્યેવ૨૩ વરો હ્યસ્ય૨૪ પ્રદીયતામ્

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ભગવાન્ દેવશ્ચતુર્વક્ત્રઃ પિતામહઃ ।
ઉવાચ વચનં દેવીમૃષીણાં શૃણ્વતાં તદા

આર્યાણાં દસ્યવોપીહ૨૫ સંસર્ગાત્ સિદ્ધિમાપ્નુયુઃ ।
યથાયં ક્રૂરકર્માપિ૨૬ સિદ્ધિં પ્રાપ્સ્યત્યનુત્તમામ્૨૭

તસ્માદાર્યાઃ સદા સેવ્યા નિત્યં પાપકૃતાપિ૨૮ હિ ।
સિદ્ધિમેતિ નરઃ ક્ષિપ્રમપાપાનાં સમીપગઃ૨૯ । ।૧

અનુગ્રાહ્યસ્તવાનિન્દ્યે પાપોયં દુષ્ટચેતનઃ ।
અતોસ્મૈ૩૦ બ્રૂહિ દેવેશે વરો યસ્તવ રોચતે

દેવ્યુવાચ
અમરો જરયા ત્યક્ત અક્ષયશ્ચાવ્યયસ્તથા ।
મહાયોગબલોપેતો મહદૈશ્વર્યસંયુતઃ

ગણેશ્વરો મમેષ્ટશ્ચ ભવત્વેષ યદીચ્છસિ

૧૩ ભાવિની
-
ઘ
.
। ૧૪ અત્યન્તભક્ત
-
ખ
.
। । ૯ પૂર્વમ્મે
-
ખ । ૧૬ દૂષિત
-
ખ
.
। ૧૭ ભગભક્ષો
-
ક । ૧૮ લોકોયં
-
ક
.
। ૧૯ નિશ્ચલં
-
ક । ૨૦ સંવૃતઃ
(
સંભૃતઃ
)
-
ખ
.,
સ્વયં ગતઃ
-
ઘ
.
। ૨૧ અ દુષ્ટો
-
ખ
.
ઘ
.
। ૨૨ મહામનાઃ
-
ઘ
.
। ૨૩ ઇત્યેવં
-
ખ
.
। ૨૪ હ્યસ્મૈ
-
ખ
.,
હ્યેષ
-
ઘ । ૨૫ દર્પ
(
ર્શ
)
નાદેવ
-
ખ
.
। ૨૬ હિ
કુકર્માપિ
-
ખ
,
કુરુતેકર્મ
-
ઘ
.
। ૨૭ યાસ્યત્યનુત્તમામ્
-
ખ
.
ઘ । ૨૮ પાપકૃતોપિ
-
ક
.
ઘ
.
। ૨૯ સમીપત
-
ઘ
.
। ૩૦ અતો મે
-
ઘ
.
। ૩૧ મહદાશ્ચર્યમયુતઃ
? -
ઘ
.

પિતામહ૩૨ ઉવાચ
એવં ભવતુ ભદ્રં તે સર્વમેતદ્ ભવિષ્યતિ ।
જાનાસિ બ્રહ્મબન્ધૂનાં બ્રહ્મદત્તસ્ય મંત્રિણમ્ । ।૨૨ । ।
ત્વયિ ભક્તિઃ૩૩ પુરાપ્યસ્ય શાપાદ્ વ્યાઘ્રગતિં ગતઃ ।
પઞ્ચાલસ્ય ચ યક્ષોયં પ્રતીહારોભવત્ પુરા ।

ત્વયા મયા યદદ્યાસ્ય કૃતેયં નન્દિરીદૃશી ।
તસ્માદ્ ગમિષ્યતિ ખ્યાતિં સોમનન્દીતિ નામતઃ । ।૨૪। ।
યશ્ચૈનં૩૪ કીર્તયેદ્ દુર્ગે કાન્તારેષુ ભયેષુ૩૫ ચ ।
શાર્દૂલસિંહદ્વીપિભ્યો ન ભયં તસ્ય જાનતે । । ૨૫। ।
વદ૩૬ ત્વમપિ ચેશાનિ૩૭ યસ્તે પ્રિયમનોરથઃ ।
યાવદ્૩૮ દદામિ૩૯ સર્વન્તે૪૦ નિયોગાત્ પારમેશ્વરાત્૪૧ ।

દેવ્યુવાચ
ઇચ્છામિ ભગવન્ દિવ્યં વર્ણં કનકસપ્રભમ્ ।
ગૌરીતિ૪૨ લોકે ખ્યાતા ચ ભવેયં કમલોદ્ભવ । ।૨૭। ।
પિતામહ૪૩ ઉવાચ
એવમસ્તુ જગન્માતર્યદિચ્છસિ તપોધને

અન્યં વરય ભદ્રન્તે૪૫ વરં૪૬ દેવિ દદામિ૪૭ તે । ।૨૮। ।
મહદ્ધીદં તપસ્તપ્તં ભવત્યા લોકભાવનમ્ ।
નાનુરૂપો વરસ્તસ્ય તસ્માદન્યોપિ મૃગ્યતામ્ ॥૨૯। ।
દેવ્યુવાચ
ઇચ્છામિ ભગવન્પુત્રં સર્વધર્મભૃતાં૪૮ વરમ્ ।
મહાબલં મહોત્સાહં૪૯ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ । ।8.55.૩ ૦ । ।
૩૨ બ્રહ્મો
-
ખ
.
। ૩૩ ભક્તિં
-
ઘ । ૩૪ યશ્ચૈવં
-
ખ । ૩૫ વનેષુ
-
ઘ
.
। ૩૬ વરં
-
ઘ
.

યાચસ્વ
-
ઘ
.
। ૩૮ તાવદ્
-
ઘ
.
। ૩૯ દદાનિ
-
ક
ઘ
.
। ૪૦ દેવેશિ
-
ઘ
.
। ૪૧ પરમેશ્વરાત્
-
ઘ
.
। ૪૨ સૌરીતિ
-
ખ
.
।
૪૩ બ્રહ્મો
-
ખ
.
। ૪૪ મહામતે
-
ખ
,
મહાધને
-
ઘ
.
। ૪૫ વરં પ્રયચ્છામિ
-
ખ । ૪૬ બ્રૂહિ
-
ખ । ૪૭ યત્પ્ર દદાનિ
-
ક ખ

લોકધર્મભૃતાં
-
ખ
૪૯ મહાત્માનં
-
ઘ
.

પિતામહ ઉવાચ
પુત્રસ્તે ભવિતા દેવિ મહાયોગબલાન્વિતઃ ।
અજેય૫૦ સ્સર્વભૂતાનામષ્ટૈશ્વર્યગુણાન્વિતઃ૫૧ । ।૩

જેતા હન્તા તથા દેષ્ટા૫૨ અજરોવધ્ય એવ ચ ।
અનાદેશ્યશ્ચ૫૩ સતતં સર્વેષાં પ્રાણિનાં વરઃ ॥ ૩ ૨। ।
સદા બાલોથ સુભગો ધર્મજ્ઞો ધર્મવત્સલઃ ।
દેવબ્રાહ્મણગોપ્તા ચ વિદ્વાન્ સર્વજ્ઞ એવ ચ ।

ષણ્મુખો દ્વાદશભુજઃ શક્તિપાણિસ્તથૈવ ચ ।
બ્રહ્મણ્યશ્ચ શારણ્યશ્ચ૫૪ દેવદ્વિટ્સંઘહા તથા ॥ ૩૪। ।
અયોનિજો મહાતેજા૫૫ લોકાનાં સુખકૃચ્ચ હિ

શનૈરેતદુવાચાસૌ તતશ્ચ વિરરામ હ । ।૩ ૫। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
વરાન્ સ૫૭ દત્ત્વા દેવેશઃ કૃત્વા ચાપિ૫૮ પ્રદક્ષિણામ્

વિમાનં તં સમારુહ્ય સ્વં લોકમગમત્તદા૬૦ ।૩

રુદ્રાણ્યપિ ગતે તસ્મિન્ સોમનન્દિપુરઃસરા ।
સ્થિતાકાશં સમાસ્થાય રોહિણીવ બુધાનુગા । ।૩૭ । ।
મન્ત્રાનુગેવ ગાયત્રી જયન્તેન શચી યથા ।
તથા સા ભાતિ રુદ્રાણી સોમનન્દિપુરઃસરા । । ૩૮ । ।
ય ઇમં પઠતે સદા વિપશ્ચિત્ પુરુષઃ પ્રાતરતન્દ્રિતો હિ કશ્ચિત્

કુરુતે ન ભયં હિ સોમનન્દિર્વરદસ્તસ્ય હરશ્ચ સોમનન્દી૬૨

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે સોમનન્દિદેવ્યોર્વરપ્રદાનં નામ પંચપંચાશત્તમોધ્યાયઃ
૫૦ અજય્યઃ
-
ખ । ૫૧ સમન્વિતઃ
-
ક
.
। ૫૨ તથા ચેષ્ટા
-
ક
.
। ૫૩ અનાવેશ્યશ્ચ
-
ખ
.
। ૫૪ સદા દેવિ
-
ઘ
.
। ૫૫ મહાતેજો
-
ક ખ । ૫૬ ત્સદા
- (?)
। ૫૭ દત્ત્વા ચ
-
ઘ
.
। ૫૮ ચાભિ
... -
ઘ
.
ક
.
। ૫૯ પ્રદક્ષિણં
-
ક ખ
.
ઘ
.
। ૬૦ સ્વર્લોકમગમત્તદા
-
ઘ
.
। ૬૧ કર્હિચિત્
-
ઘ
.
। ૬૨ સોમનન્દિરિતિ
-
ઘ
.

વ્યાસ ઉવાચ
ભગવન્ યત્ત્વયાખ્યાતં પૂર્વં નરકવર્ણને

દુષ્કૃતં કર્મ કૃત્વા તુ નરા નરકગામિનઃ૨ ।

ભવન્તિ૩ સુકૃતાઃ સર્વે૪ સ્વર્ગસૌખ્યસમાયુતાઃ

બ્રાહ્મણા દુષ્કૃતં કૃત્વા ગત્વા દુર્ગતિમાપદમ્ ॥૨। ।
કથં ભૂયઃ સમાયન્તિ સ્વર્ગ૭સૌખ્યફલં મહત્ ।
યોનીર્વા કથમાગમ્ય બહ્વીઃ સંકરજાતિષુ ।
ભૂયઃ સુકૃતિનો ભૂત્વા પ્રાપ્નુવન્તિ શુભાં ગતિમ્ ॥૩ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
શૃણુ વ્યાસ પુરાવૃત્તં૮ દશાર્ણેષુ તુ યચ્છ્રુતમ્

સપ્તાનાં૧૦ દ્વિજશિપ્યાણામશુભં શુભમેવ ચ । ।૪। ।
આસીત્ સુપર્વા વિખ્યાતઃ કૌશિકો બ્રાહ્મણઃ શુચિઃ ।
ધાર્મિકશ્ચ વદાન્યશ્ચ વિદ્વાન્ વિપ્રૈઃ સપૂજિતઃ । ।૫ । ।
તસ્ય શિષ્યા બભૂવુર્હિ સપ્ત દુર્મેધસશ્ચ તે

ગુરુશુશ્રૂષણેસક્તા૧૨ નામતસ્તાન્નિબોધ મે ॥૬। ।
આત્રેયઃ કણ્ડરો૧૩ નામ ઉપમન્યુશ્ચ દામનઃ

શાણ્ડિલ્યશ્ચૈવ હાલોભૂદ્ ગાર્ગ્યશ્ચ૧૫ વિદલસ્તથા ।

શૈશિરો ગૌતમશ્ચૈવ દણ્ડકીલશ્ચ કાશ્યપઃ ।
વિદર્ભશ્ચૈવ હારીત ઇતીમે સપ્ત વિશ્રુતાઃ ।

ઉપાધ્યાયોથ તાન્વિપ્રાન્ પ્રોવાચેદં મહાતપાઃ ।
અચિરાદ્ ગામિતો ગત્વા યાજ્યદત્તાં સુરૂપિણીમ્ ।

ગત્વાનયત હોમાર્થે૧૬ શીઘ્રં માહિષ્મતીં પુરીમ્ ।
ત એવમુક્તાસ્તેનૈવ માહિષ્મત્યાસ્ત્વતન્દ્રિતાઃ ।

૧ નરકવર્ણનં
-
ઘ
.

- -
નિર્ભયાઃ
-
ખ
.
। ૩ તરન્તિ
-
ઘ
.
। ૪ સ્વર્ગે
-
ક
.
ખ । ૫ સર્વસૌખ્યસમાયુતાઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૬ બ્રાહ્મણં
-
ક
.
। ૭ સ્વર્ગે
-
ક
.
। ૮ યથાવૃત્તં
-
ઘ
.
। ૯ યચ્છુભં
-
ક
.
ખ
.,
દ્વિજન્મનાં
-
ઘ
.
।
૧૦ મર્ત્યાનાં
-
ઘ
.
। ૧૧ સ્તુ
-
ખ
.,
સ્તથા
-
ઘ
.
। ૧૨ ભક્તા
-
ક
.,
રક્તા
-
ખ
.,
શુશ્રૂષણરતાઃ
-
ઘ
.
। ૧૩ કુંડુરો
-
ઘ । ૧૪ નામતઃ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.

...
દ્દર્ભશ્ચ
-
ઘ
.
। ૧૬ હોમાર્થં
-
ખ
.

ગામાદાય નિવર્તન્તો૧૭ મૃત્તિકાવતિમન્તશઃ

અનાવૃષ્ટ્યા તતસ્તેતુ દુર્ભિક્ષે પરિવર્તતિ૧૯ ॥ ૧૧ । ।
ક્ષુધાપરિગતાઃ સર્વે કિંભક્ષાઃ સંબભૂવિરે ।
સપ્તમેહનિ૨૦ સંજાતે૨૧ નિરાહારાઃ સુદુઃખિતાઃ

અમન્ત્રયન્ત૨૨ ગામેતાં ભક્ષયામ કિમાસ્યતે ।
તેષાં યઃ કણ્ડરો૨૩ નામ આત્રેયકુલસંભવઃ

સ તાનુવાચ મા ધેનું ભક્ષયામ ગુરોરિમામ્ ।
ગુરોરર્થે હિ નઃ શ્લાઘ્યા૨૪ મૃત્યુરપ્યવિચક્ષણાઃ ।

મા ગુરોઃ ક્રોધનિર્દગ્ધા યાસ્યામ નિધનં વયમ્ ।
તે યદા તદ્વચો નૈવ જગૃહુઃ ક્ષુત્પ્રપીડિતાઃ ॥ ૧૫। ।
સ તદોવાચ ભૂયસ્તાનિદં વચનમર્થવત્ ।
યદિ વોવધૃતં૨૫ વિપ્રા ભક્ષણેસ્યાસ્તપોધનાઃ ॥ ૧

મા વૃથા ભક્ષયામૈનાં પિત્રર્થે૨૬ પ્રોક્ષયામહે ।
મા નો દોષદ્વયેનેહ લોપો૨૭ ભવતુ શોભનાઃ

એવં હ્યલ્પેન દોષેણ

વયં યોક્ષ્યેમ૨૯ સર્વથા ।
ત એવમુક્તાઃ સમ્યક્તુ વચસ્તસ્યાવધાર્ય ચ૩૦ । ।૧૮। ।
પ્રોક્ષયામાસુરવ્યગ્રા પિત્રર્થે તાં૩૧ પયસ્વિનીમ્ ।
તતઃ સંસ્કૃત્ય વિધિવદ્ નિવેદ્ય ચ મહામુને૩૩ । ।૧

હુતાગ્નયસ્તતો ભૂત્વા પ્રત્યેકમુપભુજ્ય૩૪ ચ ।
વત્સમેકં ગલે બદ્ધ્વા આનિન્યુર્ગુરવે૩૫ તદા । ।8.56.૨ ૦ । ।
અથ દૃષ્ટવા સ૩૬ તં વત્સં ધેનું પપ્રચ્છ૩૭ તાન્દ્વિજઃ ।
ત ઊચુઃ પથિ શાર્દૂલોવધીત્તામિતિ નિર્ઘૃણાઃ૩૮

૧૭ વર્તન્તે
-
ઘ
.
। ૧૮ મૃત્યુકાલવશં ગતા
- -
ઘ
.,.
તરઃ
- -
ક
.
। ૧૯ પરિવર્તત
-
ક
.
। ૨૦ માસિ
-
ખ
.
। ૨૧ જાતે ચ
-
ક
.,
એતે ચ
-
ખ
.
। ૨૨ આમન્ત્રયન્ત
-
ખ
.
ઘ । ૨૩ કાણ્ડરો
-
ક
.
। ૨૪ શ્લાઘ્યો
-
ખ
.
। ૨૫ વોવભૃતં
-
ક
,,
વા નિશ્ચિતં
-
ઘ । ૨૬ પિત્ર્યર્થે
-
ક
,
પિત્ર્યર્થં
-
ખ
.,
પિતૄણાં
-
ઘ
.
। ૨૭ લેપો
-
ક
.,
લોભાદ્
.
ઘ

શ્રિયા પુષ્ટ્યા તતસ્તે તુ
-
ઘ
,
ત્વ
(
સ્વ
) -
ક
.

યોક્ષ્ય
-
ખ
.,
યોક્ષ્યા
-
ક
.,
મોક્ષા
-
ઘ
.
। ૩૦ વચસ્તસ્ય પ્રધાર્ય ચ
-
ઘ
.
। ૩૧ તુ
-
ખ
.

તપસ્વિનીમ્
-
ખ
.
। ૩૩ મહાત્મને
-
ક
.
ખ
.
। ૩૪ મુપ
.
-
ઘ
.
। ૩૫ બદ્ધમાનિન્યુર્ગુરવે
(?)

., .
ધાર્ય ચ
-
ખ
.
। ૩૭ યચ્છ મે
-
ખ
.
। ૩૮ તમૂચૂસ્તસ્ય વૈ શિષ્યા ન લબ્ધા ગોરિતસ્તતઃ
-
ઘ
.

અથ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા શંકયા ચ દુરાત્મનામ્ ।
દિવ્યેન ચક્ષુષાપશ્યદ્ ભક્ષિતાં તૈર્મહાતપાઃ । । ૨૨ । ।
સતઃ સ રોષાદ્ રક્તાક્ષો૩૯ નિર્દહન્નિવ તાઁસ્તદા

ઉવાચ વત્સં દૃષ્ટવા ચ૪૧ કૃપયા ભૃશદુઃખિતઃ૪૨ ॥૨ ૩ । ।
યુષ્માભિર્ભક્ષિતા સા હિ તથ્યં૪૩ ન કથિતં ચ મે ।
કર્મણા તેન તસ્માદ્વો ગતિઃ કષ્ટા૪૪ ભવિષ્યતિ૪૫ । ।૨૪। ।
પ્રસાદિતઃ સ તૈઃ શિષ્યૈર્બ્રાહ્મણઃ સુમહાદ્યુતિઃ

કૃપયા સ ચ તાનાહ ભૂયઃ સર્વાનિદં વચઃ

યદુક્તં૪૭ તન્મયા તથ્યં૪૮ ન૪૯ તન્મિથ્યા૫૦ ભવિષ્યતિ ।
યેષાં તુ કૃતવન્તઃ૫૧ સ્થસ્તેધ્યવસ્યન્તિ૫૨ યચ્છુભમ્૫૩ ॥૨

મત્સમીપે ચ ન સ્થેયમિદાનીં વઃ કથઞ્ચન ।
દૃષ્ટવા વત્સમિમં બાલં મા વો ધક્ષ્યામિ ગચ્છત૫૪

અથ તે સહિતાઃ સર્વે નષ્ટસંજ્ઞા વિચેતસઃ

કાલેન સમયુજ્યન્ત ચિન્તયન્તો ગુરોર્વચઃ । ।૨૮। ।
દશાર્ણા નામ સા વ્યાસ સરિત્ પુણ્યજલા શુભા

તસ્યાસ્તીરે વનં દિવ્યં વિશ્રુતં તત્ સુભાસ્વરમ્ ॥૨૯। ।
તત્ર વ્યાધોભવચ્છૂરઃ ક્ષુપકો૫૭ નામ વીર્યવાન્ ।
તસ્ય પુત્રાભવઁસ્તે વૈ ચિતકાયાં મહાબલાઃ ॥8.56.૩

ચિતકા સંપ્રસૂતા૫૮ તુ પુત્રાઁસ્તાન્ સપ્ત સંમતાન્ ।
વ્યાધાઃ સર્વેભવંસ્તે વૈ ચૈતકા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ॥ ૩ ૧। ।
ચરન્તિ સધનુષ્કાસ્તે નિઘ્નન્તો૫૯ મૃગપક્ષિણઃ ।
સિંહાન્ વ્યાઘ્રાન્ ગજાઁશ્ચૈવ૬૦ વરાહાદીઁશ્ચ સર્વશઃ૬૧ । ।૩

૩૯ રોષતામ્રાક્ષો
-
ઘ
.

.
તેજસા
-
ખ
.
। ૪૧ તુ
-
ઘ
.
। ૪૨ ચ સુદુઃખિતઃ
-
ખ
.,
દુઃખપીડિતઃ
-
ક ઘ
.
। ૪૩ તયા
-
ઘ
.
। ૪૪ નષ્ટા
..
-
ઘ
.
। ૪૫ સંસારાન્ પ્રતિપદ્ય
(
ત્સ્ય
)
થ
-
ખ । ૪૬ બ્રાહ્મણૈસ્સ મહાદ્યુતિઃ
-
ક
.
ખ ઘ । ૪૭ યદ્યુક્તં
-
ઘ
.
। ૪૮ ચોક્તં
-
ઘ
.
। ૪૯ ચ
-
ખ
.

...
થ્યં
-
ક

.
ન્તો
-
ક । ૫૨ યોધ્ય
... -
ક
.
। ૫૩ યોધ્યવસ્યત
-
ખ
.
। ૫૪ વ્યાધત્વં સમગચ્છત
-
ઘ
.
। ૫૫ વિસંજ્ઞા નષ્ટચેતસઃ
-
ક
.
ઘ
.
। ૫૬ પુણ્યજલા સદા
-
ક
.
। ૫૭ ક્ષુપજો
-
ખ
.

.
તે
-
ઘ
.
। ૫૯ ઘ્નન્તો વૈ
-
ક
.
ખ
.

ગણાઁશ્ચૈવ
-
ઘ
.
। ૬૧ વરાહાઁશ્ચ
સુદારુણઃ
-
ઘ
.

તેષાં નામાનિ યાનિ સ્મ વ્યાધત્વે૬૨ તાનિ મે શૃણુ ।
કાણ્ડારોર્જુનકો નામ દમનઃ સિંહકોભવત્૬૩ । ।૩

હાલોભૂદ્ વ્યાઘ્રકશ્ચૈવ વિદલઃ૬૪ શરભસ્તથા ।
શૈશિરો હિમવાઁશ્ચૈવ હસ્તિકો દણ્ડકીલકઃ ।

વિદર્ભો૬૫ વજ્રકશ્ચૈવ નામાન્યેતાનિ તેષુ હિ

એકશ૬૭ સ્તેટવીં ઘોરાં ચરન્તિ૬૮ પિશિતાશનાઃ૬૯ ।

હિંસ્રાઃ સત્વાન્તકાઃ સર્વે યોનિં દુષ્ટામુપાગતાઃ ।
કદાચિદ્વિચરન્તસ્તે મૃગાન્ ઘ્નન્તસ્તથૈવ ચ । ।૩

ઉપાધ્યાયાશ્રમં પ્રાપ્તાઃ કર્મણા૭૦ સુકૃતેન હ ।
તત્ર૭૧ તેષાં ભયોદ્વિગ્નાઃ સર્વ એવાભવન્ મૃગાઃ । ।૩૭। ।
મૃગાન્ ભીતાન્ સમાલક્ષ્ય સ વિપ્રઃ સુમહાતપાઃ ।
ન્યવૈક્ષત

દિશઃ સર્વા વ્યાધાઁશ્ચાપશ્યદાગતાન્

સ્વશિષ્યાઁસ્તાન્૭૩ પરિજ્ઞાય ધ્યાનાદ્ વ્યાધત્વમાગતાન્

પ્રોવાચ કરુણાવિષ્ટસ્તેષામેવ શુભેપ્સયા૭૫ । ।૩

શુશ્રૂષિતઃ પુરા વિપ્રૈર્યુષ્માભિરહમાદરાત્

કર્મણા તેન ચેદાનીં ગોબધ્યાકૃતશાપતઃ । ।8.56.૪૦ । ।
વ્યાધત્વમિહ સંપ્રાપ્તાઃ કુત્સિતં હિંસ્રવૃત્તિ યત્

સા ચ૭૮ ગૌઃ પિતૃકાર્યેણ ભક્ષિતા વો ન હિંસયા ।

તસ્માદ્ યૂયમિતો ભ્રષ્ટા૭૯ જાતિસ્મરણસંયુતાઃ ।
મૃગાઃ કાલઞ્જરે ભૂત્વા૮૦ ચક્રવાકાઃ પુનઃ૮૧ સરે ॥૪૨ । ।
દ્વીપે તતઃ પુનર્હંસા ભૂત્વા વૈ માનસે હ્રદે ।
ભૂયશ્ચ માનુષા ભૂત્વા જાતૌ જાતૌ૮૨ સચેતનાઃ ॥૪૩ । ।
યોગયુક્તા મહાત્માનો મત્પ્રસાદાદતન્દ્રિતાઃ ।
સર્વકિલ્બિષનિર્મુક્તા બ્રહ્મલોકમવાપ્સ્યથ ।

૬૨ વ્યાધાનાં
-
ઘ
.
। ૬૩ શિશિરો હિમવાઁશ્ચૈવ વિરૂપો
વિશ્વરેતનઃ । વીરો વીરતરુઃ સ્વેદો નામાન્યેતાનિ તેષુ ચ
-
ઘ
.
। ૬૪ વિશદઃ
-
ખ
.
।
૬૫ વિભર્ગો
-
ક
,
વિભગ્નો
-
ખ
.
। ૬૬ ચ
-
ઘ
.
। ૬૭ એકદા
-
ક
.
ઘ
.
। ૬૮ ચરન્તઃ
-
ઘ
.
।
૬૯ પિષિતૈષિણઃ
-
ઘ
.
। ૭૦ કર્મ સ્મ
(
સ્વ
?) -
ઘ
.

તસ્ય
-
ઘ
.
। ૭૨ અવૈક્ષત
-
ખ । ૭૩ સ શિષ્યાઁસ્તાન્
-
ખ
.,
સ મુનિ
-
ઘ
.

ધ્યાનાત્મા સમુપસ્થિતાન્
-
ઘ
.

શુભં વચઃ
-
ઘ
.

...
રિદમાતરાત્
-
ઘ
.
।
૭૭ હિંસ્રવૃત્તિમત્
-
ખ
.
ઘ
.
। ૭૮ સાધુ
-
ઘ
.
।
૭૯ ભૂય ઇયમિતો
-
ખ
,
તસ્માત્ શાપાત્
પરિભ્રષ્ટા
-
ઘ
.
। ૮૦ ભૂતા
-
ઘ
.
। ૮૧ પુરા
-
ઘ
.
। ૮૨ યાતાઃ
-
ઘ
.

એતચ્છ્રુત્વા તતસ્તેષાં પૂર્વા સ્મૃતિરજાયત ।
ઉપાધ્યાયોયમસ્માકમિતિ બુદ્ધૌ૮૩ તદા૮૪ ભવત્

તતઃ કર્મ જુગુપ્સન્તઃ પૂર્વ૮૫જાતિકૃતં ચ યત્

પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય દશાર્ણામભિતો૮૭ યયુઃ ॥૪૬। ।
દશાર્ણાતીરમાસાદ્ય સંમન્ત્ર્ય ચ પરસ્પરમ્ ।
જાતિં પૂર્વાં૮૮ સ્મરન્તસ્તે મૃત્યુમેવ પ્રવવ્રિરે

નિશ્ચિતાનાં૮૯ તતસ્તેષાં કાણ્ડરો૯૦ યોભવદ્ દ્વિજઃ ।
વ્યાધોર્જુનકનામા૯૧ સ ઇદં વચનમબ્રવીત્

ભવન્તો યન્મયા૯૨ પૂર્વમુક્તાસ્તન્ન કૃતં હિ વઃ ।
ઇદાનીં સમનુપ્રાપ્તં માવમન્યત મે વચઃ

શ્રેયો વોહં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં કુરુતૈવ ચ ।
જાતિમેતાં વિમોક્ષ્યામ યેન હાસ્યામ ન સ્મૃતિમ્ ।

પુત્રાનિચ્છન્તિ પિતરઃ પુષ્ટ્યર્થં તારણાય ચ ।
વયં ચ જનિતાસ્તેન વ્યાધેન સુમહાત્મના ॥૫૧ । ।
સંવર્દ્ધિતાશ્ચ ક્લેશેન માત્રા પિત્રા તથૈવ ચ ।
અનાપૃચ્છ્ય૯૩ કથં તૌ તુ મૃત્યુમિચ્છામહે વયમ્ ॥૫૨। ।
તે યૂયં૯૪ યદિ મન્યધ્વં તાવાપૃચ્છ્ય૯૫ વિસર્જિતાઃ

યોક્ષ્યામ શ્રેયસાત્માનમેતદ્વો૯૭ હિતમુત્તમમ્ । ।૫૩ । ।
ન ચેદ્વિસર્જયેતાં તૌ૯૮ તયોઃ૯૯ શુશ્રૂષણે રતાઃ ।
તતસ્તાવદ્ધિ તિષ્ઠામો યાવત્ કાલેન તૌ મૃતૌ । ।૫૪। ।
તતો વયં કૃતાત્માનો હ્યનૃણાઃ૧૦૦ સર્વથાપિ ચ ।
ગમિષ્યામો ગતિં૧૦૧ પુણ્યામેતન્નઃ શ્રેય ઉત્તમમ્ ॥૫૫। ।
એવમસ્ત્વિતિ તે સર્વે ગૃહીત્વા તસ્ય તદ્વચઃ ।
ચિન્તયન્તઃ પુરો૧૦૨ જન્મ ગૃહાનેવાભિજગ્મિરે ॥૫૬। ।
૮૩ બુદ્ધિ
-
ઘ

...
સ્તતો
-
ઘ
.
। ૮૫ જુગુપ્સમાનાસ્તે પૂર્વં
-
ખ । ૮૬ તત્
-
ઘ
.
।
૮૭ દશાર્ણ
-
મભિતો
-
ક ઘ
.
। ૮૮ પૂર્વાં જાતિં
-
ખ
.
। ૮૯ નિશ્ચિન્તાનાં
-
ક
.

.
કાણ્ડારો
-
ખ
.
। ૯૧ જનકનામા
-
ઘ
.
। ૯૨ યે મયા
-
ખ
.
। ૯૩ દૃષ્ટ્વા
-
ક
.,
દૃષ્ટા
-
ખ
.
। ૯૪ તદ્યૂયં
-
ખ
.,
તે મૃત્યું
-
ઘ
.
। ૯૫ મા પૃષ્ટ્વા
તૌ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૯૬ વિવર્જિતાઃ
-
ખ
.
। ૯૭ શ્રેયસે માનમેતદ્વો
-
ખ
.
। ૯૮ તં
-
ઘ
.

તાભ્યાં
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૧૦૦ કૃતાત્માન અનૃણાઃ
-
ક
.
ખ । ૧૦૧ મતિં
-
ક
.
। ૧૦૨ પુરા
-
ક
.
ઘ
.

તાનાગતાન્ પિતા દૃષ્ટ્વા માતા ચ ચિતકા તદા ।
તુષ્ટ્યા પરમયા૧૦૩ યુક્તા ઇદં તાનૂચતુર્વચઃ૧૦૪ ॥૫૭। ।
પુત્રકાઃ સુચિરાદદ્ય યૂયમભ્યાગતા ગૃહમ્

અદ્યાવાં૧૦૬ સુદૃઢં મૂઢૌ૧૦૭ કિં ચિરં કૃતમિત્યુત૧૦૮

ચિતકોવાચ
ક્ષુધાવિષ્ટઃ પિતા વોદ્ય૧૦૯ પુત્રસ્નેહેન પુત્રકાઃ ।
નાત્તિ માંસમિદં૧૧૦ પક્બં સુરાઞ્ચ ન પિબત્યયમ્ ।

સનત્કુમાર ઉવાચ
તેપિ જાતિં જુગુપ્સન્તઃ સર્વે વૈ પાપયોનયઃ ।
ઇદમૂચુઃ ક્ષુપં ચૈવ ચિતકાઞ્ચ શુભં વચઃ ॥ 8.56.૬૦ । ।
ભવન્તોશ્નન્ત્વવિઘ્નેન પુષ્ટયે શાન્તયેપિ ચ ।
નાશ્નીમો૧૧૧ વયમદ્યેહ૧૧૨ શ્વો ભોક્ષ્યામો૧૧૩ ન સંશયઃ ॥૬૧ । ।
તતસ્તૌ વૃદ્ધભાવેન ન બુભુક્ષાસહૌ તદા ।
આહારયેતામાહારં સુતુષ્ટૌ ચ બભૂવતુઃ ॥ ૬૨। ।
તૌ તુ તુષ્ટૌ સમાલક્ષ્ય સર્વેથ શિરસા નતાઃ ।
ઊચુઃ પ્રયત્નતો૧૧૪ વાક્યમૈક૧૧૫મત્યેન તે તદા । । ૬૩ । ।
પિતરૌ પરિનિર્વિણ્ણા વયમેતેન જન્મના ।
ઇચ્છામસ્તત્ પરિત્યક્તું૧૧૬ તન્નઃ સંમન્તુમર્હથઃ૧૧૭

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પિતા તાનિદમબ્રવીત્

પરિષ્વજ્ય સુતાન્૧૧૯ સર્વાન્ બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ૧૨૦ । ।૬૫। ।
અહમાસં પુરા પુત્રા બ્રાહ્મણઃ શંસિત૧૨૧વ્રતઃ

દિવોદાસસ્ય રાજર્ષેઃ સખા પરમસંમતઃ । ।૬૬। ।
૧૦૩ ચ પરયા
-
ઘ
.
। ૧૦૪ તાવૂચતુર્વચઃ
-
ક
.
। ૧૦૫ ગૃહાન્
-
ક
.
। ૧૦૬ અદ્ય વઃ
-
ખ
.
। ૧૦૭ કિંચિત્
-
ખ
.,
ભૂમૌ
-
ઘ
.

ચૈવં કૃત્યમિત્યુત
-
ઘ
.,
ચિરાદાગમ્યતેત્યુત
-
ખ
.
। ૧૦૯ ચાદ્ય
-
ઘ
.
। ૧૧૦ માંસમિમં
-
ક
.
ખ
.
। ૧૧૧ મ
-
ક
,
નાશ્નીયા
-
ખ
.

. .
મદ્યાહં
-
ક
.
ખ
.
। ૧૧૩ વયમદ્ય ન ભુંજાના
ભક્ષાત્માનો
-
ઘ
.,..
મ
-
ક
.
ખ
.

પ્રયતતો
-
ક
,
પ્રમનસો
-
ખ ઘ । ૧૧૫ મેકમત્યેન
-
ક
.
ખ
.

.
સંપરિત્યક્તું
-
ક
.,..
સ્તૌ
-
ખ
.,
ઇદં તુ સં
... -
ઘ । ૧૧૭ શંસિતુમર્હથઃ
-
ઘ
.
। ૧૧૮ માતા સમબ્રવીત્ ખ
,
। ૧૧૯ સ તાન્
-
ઘ

...
લેક્ષણૌ
-
ખ । ૧૨૧ સં શિતવ્રતઃ
-
ઘ

...
વ્રતાઃ
-
ક
.

સ કદાચિદ્વને રમ્યે ધનુષા કુરુતે ભૃશમ્ ।
.........
॥। ૬૭। ।
યોગ્યાત્તમહમાહેદં૧૨૩ ન ત્વં૧૨૪ વેત્સિ ધનુર્નૃપ ।
અજાનન્૧૨૫ કિમિદં ક્લેશં વ્યર્થમેવ૧૨૬ કરોષિ ચ ॥૬૮। ।
પ્રોવાચ રાજા વિપ્રાણાં મન્ત્રજ્ઞાનં વિધીયતે ।
આમન્ત્રણે ભોજને ચ વાચા ચ કુશલા દ્વિજાઃ૧૨૭

-
. . . . . .. .  .                       -
।
સ મયા હસતા૧૨૮ પ્રોક્ત આનયસ્વ ધનુર્મમ ॥8.56.૭૦ । ।
યાવત્ ક્ષિપામિ લક્ષ્યાય૧૨૯ શરં યત્ર બ્રવીષિ મામ્

સ તથોક્તસ્તદા૧૩૧ મહ્યં સશરં ધનુરર્પયત્ ॥૭૧। ।
તેનોક્તં લક્ષ્યમુદ્દિશ્ય૧૩૨ શરઃ ક્ષિપ્તો મયા તતઃ ।
તત્રાભવત્ સ્થિતો વિપ્રો મૃગચારી દૃઢવ્રતઃ ॥૭૨ । ।
સ તેન વિદ્ધસ્તેજસ્વી મમાર સહસૈવ ચ ।
સોહં૧૩૩ તં મૃતમાલક્ષ્ય૧૩૪ રાજ્ઞા તેન વિસર્જિતઃ ।

બ્રહ્મવધ્યાભયાદ્ ઘોરાત્ પિતરં પરિપૃષ્ટવાન્ ।
પ્રોવાચ ન ભયં તેસ્તિ બ્રહ્મવધ્યા કુતસ્તવ

જાત્યન્તરશતં૧૩૫ ગત્વા દૃષ્ટમેતત્૧૩૬ સ્વયંભુવા ।
તતોહં પરયા ભક્ત્યા પિતૃશુશ્રૂષણે રતઃ ॥૭૫। ।
અનયા ભાર્યયા સાર્ધં૧૩૭ સ્થિતો વૈ૧૩૮ બહુલાઃ સમાઃ ।
સ કદાચિત્ પિતા ચાપિ મમ કાલેન સંયુતઃ૧૩૯

અવતસ્થે ચ તત્રૈવ અનયૈવ સહાનઘાઃ ।
અથ કાલેન મહતા ગવાહં વિનિપાતિતઃ ॥૭૭। ।
૧૨૩ યો સ્યાન્ત
...
-
ખ
,
યો ધ્યાતુ મૃગકામે
-
ઘ
.
। ૧૨૪ તત્ત્વં
-
ખ
.
। ૧૨૫ ન જાનન્
-
ઘ
.,
અજ્ઞાનં
-  (
નાત્
)
।
-
ઘ
.
। ૧૨૬ વ્યર્થં કર્મ
-
ઘ
.
। ૧૨૭ સદા
-
ક
.
ઘ
.,
તદા
-
ખ

સહસા
-
ખ
.
। ૧૨૯ લક્ષાય
-
ક
.
ખ
.
ઘ । ૧૩૦ હિ
-
ખ । ૧૩૧ તદોક્તસ્તદા
-
ક
.
ખ
.
ઘ । ૧૩૨ લક્ષમુદ્દિશ્ય
-
ક ખ
.
। ૧૩૩ સાહ
-
ખ
.
। ૧૩૪ મૃગમાલક્ષ્ય
-
ક
.
ખ ઘ । ૧૨૫ જાત્યન્તારગતં
-
ખ
.,
જ્ઞાતં
-
ઘ
.

હૃષ્ટમેતત્
-
ક
.,
દૃઢમેતત્
-
ખ । ૧૩૭ સાકં
-
ઘ

.
હં
-
ખ
.

સંવૃતઃ
-
ઘ
.
।
.

અગ્નિસ્થં ચાવરૂઢૈષા રુદન્તી માં૧૪૦ શુભેક્ષણા ।
સોહં ગવા હતશ્ચેતિ મૃગચારિવધેન ચ । ।

વ્યાધજન્મનિ વિપ્રત્વાદ્ ભ્રષ્ટઃ૧૪૧ પાપેન જજ્ઞિવાન્ ।
જાતોસ્મિ૧૪૨ જન્મનાં પુત્રાઃ સહસ્રં ભૃશદારુણમ્ ॥૭૯। ।
પિતૃભક્ત્યા ચ હિ તયા સમ્યગારાધનેન ચ ।
નાનશન્મે૧૪૩ સ્મૃતિઃ પુત્રા જ્ઞાનં ચાપિ પ્રવર્તતે૧૪૪ ।

જાનામિ બ્રાહ્મણાન્ ભ્રષ્ટાન્૧૪૫ સર્વાન્ વૈ ગોકૃતેન વઃ

ગુરોશ્ચૈવાનુશાપેન ભ્રષ્ટસજ્ઞાઁસ્તથૈવ ચ૧૪૭ । ।૮૧ । ।
પશ્ચાત્તદાજ્ઞયા પુત્રાન્ સર્વાન્વૈ મુક્તચેતસઃ ।
લબ્ધસંજ્ઞાઁસ્તથા ચૈવ સર્વાનદ્ય મહાબલાઃ૧૪૮

માતા ચેયં૧૪૯ હિ વો૧૫૦ વેત્તિ સાધ્વી નિત્યં પતિવ્રતા ।
યદહં વો બ્રવીમ્યદ્ય તત્કુરુધ્વં મમ પ્રિયમ૧૫૧ ।

અવાપ્સ્યથ૧૫૨ તતઃ શ્રેયઃ સર્વે યૂયમતન્દ્રિતાઃ

અનામયા વિશોકાશ્ચ૧૫૪ ન ચ સંજ્ઞાં પ્રહાસ્યથ૧૫૫ । ।૮૪। ।
પુત્રા જન્મેદમન્ત્યં મે૧૫૬ મનુષ્યેષુ૧૫૭ ન સંશયઃ ।
ઇતો મૃતેન ગન્તવ્યં મયા બ્રહ્મસદઃ શુભમ્ । ।૮૫। ।
તે૧૫૮ યૂયં માં પ્રતીક્ષધ્વં કંચિત્કાલ૧૫૯મતન્દ્રિતાઃ

સ્વર્ગતે મયિ યચ્છ્રેયસ્તત્કરિષ્યથ મા શુચઃ ।

અવશ્યઞ્ચ સુતૈર્માતા પિતા ચૈવ સુદુઃખિતૌ

શુશ્રૂષિતવ્યૌ૧૬૨ નાન્યોસ્તિ ધર્મોસ્માદ્૧૬૩ બલવત્તરઃ ॥૮૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતસ્તે વિસ્મિતા ભૂત્વા નષ્ટશોકા વિમત્સરાઃ ।
તં૧૬૪ કાલં પર્યુપાસન્ત યાવત્તૌ જહતુસ્ત્વસૂન્૧૬૫

૧૪૦ રુદતી
-
ક
.
। ૧૪૧ વિપ્રત્વભ્રષ્ટઃ
-
ખ
.

. .
સ્મિન્
-
ખ
.
ખ
.
। ૧૪૩ ન નાશં મે
-
ક
.
। ૧૪૪ મે સંપ્રવર્તતે
-
ખ
.,
ચાપ્યપ્રવર્તતે
-
ક
.,
પ્રવર્તત
-
ક
.
। ૧૪૫ તુષ્ટાન્
-
ઘ
.
। ૧૪૬ સર્વાનાગ
(
સ્
)
॥ કૃતેન વઃ
-
ઘ
.
।
૧૪૭ ભ્રષ્ટસંગાઁસ્તથૈવ ચ
-
ઘ
.

મહાબલાન્
-
ઘ
.
। ૧૮૯ માત્રેયં
(
યી
) -
ખ
.
। ૧૫૦ નો
-
ઘ
.
। ૧૫૧ કુરુધ્વમતન્દ્રિતાઃ
-
ક । ૧૫૨ અવાપ્સ્યત
-
ઘ
.

..
મતન્ત્રિતાઃ
-
ઘ
.
। ૧૫૪ વિકોશાશ્ચ
-
ખ । ૧૫૫ પ્રહાસ્યતે
-
ઘ । ઇતઃ પૂર્વં ક્ષુપ
ઉ
.
ઇતિ ક
. -
ઘ
.
। ૧૫૬ મમેદં
-
યજ્જન્મ
-
ઘ
.
। ૧૫૭ મનુષ્યત્વે
-
ખ
.
। ૧૫૮ તદ્
-
ખ ।
૧૫૯ કિંચિત્કાલ
. -
ક
.
ખ
.
ઘ
.

...
મતંત્રિતાઃ
-
ઘ
,
। ૧૬૧ સુદુઃખિતૈઃ
-
ક
.,
સુખેધિતૈઃ
-
ખ
.
। ૧૬૨ શુશ્રૂષિતવ્યો
-
ક
.
ખ ઘ । ૧૬૩ ધર્મોન્યો
-
ખ । ૧૬૪ તત્
-
ક
.
ખ
.

...
સ્તનૂમ્
-
ઘ
.

તયોરતીતયોઃ સમ્યક્૧૬૬ કૃત્વા તે હ્યૌર્ધ્વદેહિકમ્

દશાર્ણાયાં મહાનદ્યાં વિધિનાનશનેન૧૬૮ હ ॥૮૯। ।
અસાધયન્ત આત્માનં વ્યાધાઃ સપ્તાપિ તે તદા

કાલઞ્જરે ગિરૌ૧૭૦ ભૂયો મૃગાઃ સપ્તૈવ જજ્ઞિરે ।

સ્મરન્તસ્તત્ર તે જાતિં મરુત્પ્રપતનેન હ ।
સાધયિત્વા તદાત્માનં ચક્રવાકેષુ૧૭૧ જજ્ઞિરે૧૭૨ ॥૯ ૧ । ।
મૃગત્વે યાનિ નામાનિ તેષાં તાનિ નિબોધ મે ।
દીર્ઘજીવી હ્યનાધૃષ્ટો વાયુવેગોભિકમ્પનઃ૧૭૩

શ્રીપાર્શ્વઃ શંખપાચ્ચૈવ સોમલક્ષ્યશ્ચ૧૭૪ સપ્તમઃ ।
જાતિં સ્મરન્તસ્તે પૂર્વામન્યોન્યમભિમાન્ય૧૭૫ ચ । ।૯૩ । ।
સહિતાઃ સહસા પ્રાણાન્ મરુત્પ્રપતનાજ્જહુઃ ।
તે સપ્તસંખ્યા વ્યાધેષુ મૃગેષુ ચ તથા પુનઃ ।

જન્મ પ્રાપ્ય પુનર્જાતાઃ શરદ્વીપે ખગાસ્તતઃ ।
શરદ્વીપમિતિ ખ્યાતં૧૭૬ કામ્પિલ્યેષુ સરઃ શુભમ્ ।

તત્રાપિ ચક્રવાકાસ્તે સપ્તાજાયન્ત સોદરાઃ ।
મરુદ્દેવઃ૧૭૭ શિખંડી ચ રથનેમિસ્વરસ્તથા

શિખી જીવોથ વૃક્ષશ્ચ ધ્વજ ઇત્યેવ તે સ્મૃતાઃ

તેષાં તત્રોપપન્નાનાં કદાચિદણુહઃ સ્વયમ્ ।
કામ્પિલ્યકો મહાતેજા રાજા તં દેશમાગમત્ । ।૯૭। ।
સ તત્સરઃ સમાસાદ્ય સ્ત્રીભિઃ સહઃ૧૭૯ મુદાન્વિતઃ ।
રેમે મન્દાકિનીં પ્રાપ્ય અપ્સરોભિરિવામરઃ ॥૯૮। ।
તં ક્રીડમાનં સંદૃશ્ય મરુદ્દેવસ્ય તત્ર વૈ ।
ચક્રવાકસ્ય તસ્યાસીત્૧૮૦ સ્પૃહા તાન્ વિષયાન્ પ્રતિ૧૮૧ ॥૯૯। ।
૧૬૬ સદ્યઃ
-
ક
.
। ૧૬૭ હ્યૂર્ધ્વદૈહિકમ્
-
ક
,
હ્યૂર્ધ્વદેહિકમ્
-
ખ
.
। ૧૬૮ નસનેન
-
ઘ
.,
ના શકેન
-
ક
.
ખ
.
। ૧૬૯ સપ્તવ્યાધાસ્તથાપિ તે
-
ખ
.
। ૧૭૦ કાલાઞ્જરગિરૌ
-
ખ । ચ ૭૧ ચક્રવાકાશ્ચ
-
ખ
.
। ૧૭૨ જગ્મિરે
-
ઘ
.

...
તિકોપનઃ
-
ખ

...
ક્ષ્યોથ
-
ક
.
। ૧૭૫ મતિમાન્ય
-
ખ
.
। ૧૭૬ ઇતિ ખ્યાતઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૧૭૭ મનોદેવ
-
ઘ
.
। ૧૭૮ રથનેમિસ્વનસ્તથા
-
ઘ
,
। ૧૭૯ સહસ્ત્રીભિઃ
-
ખ
.

.
તત્રાસીત્
-
ખ
.
। ૧૮૧ વિષયાનપિ
(
ભિ
)
-
ક
.,
વિષયં પ્રતિ
-
ખ
.

યદ્યસ્યાહં૧૮૨ સુતઃ સ્યાં વૈ પ્રાપ્નુયાં રાજ્યમેવ ચ

તતોહં વિષયાનેતાન્ પ્રાપ્નુયાં નાત્ર સંશયઃ । ।8.56.૧

તસ્ય તચ્ચિન્તિતં જ્ઞાત્વા દ્વિતીયશ્ચક્રસાહ્વયઃ ।
શિખંડીતિ સમાખ્યાતઃ સ તમાહ તદા હસન્ । । ૧૦૧ । ।
ભવતા રાજપુત્રત્વં રાજ્યં ચૈવ વિચિન્તિતમ્ ।
તત્રાહં તે૧૮૪ પુરોધાઃ સ્યાં મમાપ્યેષ મનોરથઃ ॥ ૧૦ ૨। ।
તાભ્યાં૧૮૫ તચ્ચિન્તિતં જ્ઞાત્વા રથનેમિસ્વરસ્તતઃ

અચિન્તયત તત્રાહં સચિવઃ સ્યાં તવ પ્રભો૧૮૭ । ।૧ ૦૩ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તેષાં તથા ચિન્તયતાં ત્રયાણામિતરે તતઃ

ચક્રાહ્વયાસ્તદા ક્રુદ્ધા ઇદં તાનબ્રુવન્ વચઃ ॥ ૧

અચિન્તનીયં યુષ્માભિશ્ચિન્તિતં વિષયાર્થિભિઃ ।
તસ્માદ્ યૂયમિતો૧૮૯ મુક્તા અવાપ્સ્યથ મનોરથમ્ । ।૧ ૦૫। ।
તાઞ્છપ્ત્વા૧૯૦ દીનમનસઃ સમાલક્ષ્ય પુનશ્ચ તે ।
યેન તદ્રાજપુત્રત્વં ચિન્તિતં રાજ્યમેવ ચ । ।૧ ૦

કૃપયા તમિદં વાક્યમબ્રુવન્નષ્ટચેતસમ્ ।
બહુસાન્ત્વગુણોપેતં૧૯૧ સ્વયં દુઃખિતવદ્યથા૧૯૨ । । ૧

વયં તવ પ્રભાવેણ તીર્ણાઃ કૃચ્છ્રમિદં પ્રભો ।
ભવાન્ મતિપ્રદોસ્માકં સેતુભૂતો મતો હિ નઃ ॥૧ ૦૮। ।
ભવાન્ યદિ૧૯૩ હિ ન બ્રૂયાત્ પિતૄણાં ગૌર્નિવેદ્યતામ્ ।
શુશ્રૂષેમશ્ચ ન૧૯૪ પિતૄન્ ન સ્મ૧૯૫ સંજ્ઞા તતો ભવેત્ । ।૧

તવ પ્રભાવાદેતન્નો૧૯૬ યૌગૈશ્વર્યપ્રવર્તનમ્ ।
તતો વયં પુનઃ૧૯૭ શ્રેયસ્તવ બ્રૂમઃ શૃણુષ્વ નઃ૧૯૮ ॥8.56.૧

૧૮૨ અદ્યાસ્યાહં
-
ક
.
। ૧૮૩ પ્રાપ્નુયાદ્રાજ્યમેવ ચ
-
ક
.
ખ
.

ત્વત્
-
ઘ
.
। ૧૮૫ તસ્ય
-
ઘ
.

...
સ્વનસ્તતઃ
-
ઘ
.
। ૧૮૭ પ્રભોઃ
-
ખ

...
મિતરેતરં
-
ઘ
.
। ૧૮૯ ભૂય ઇતો
-
ખ
.
। ૧૯૦ તાન્દૃષ્ટવા
-
ઘ

બહુશાસ્ત્રગુણોપેતં
-
ઘ
.

ત્તથા
-
ઘ
.
। ૧૯૩ ભવાનપિ
-
ઘ
.
। ૧૯૪ શુશ્રૂષધ્વમપિ
-
ઘ
.
। ૧૯૫ નષ્ટ
(
આ
)
સંજ્ઞા
-
ક । ૧૯૬ તસ્માત્તવ પ્રભાવાન્નો
-
ઘ
.
। ૧૯૭ ભૂયોપ્યથ વયં
-
ઘ
.
। ૧૯૮ સ્તુ શૃણ્વત ખ
,
તત્ ઘ

તાવત્ત્વં સક્તહૃદયો૧૯૯ ભવિષ્યસિ નરાધિપ ।
યાવદસ્મદ્વચસ્તત્થ્યં ન શ્રોષ્યસિ સહાયવાન્ ।
યોગજ્ઞાનમવાપ્યૈવ૨૦૦ પ્રાપ્સ્યસે ચ ગતિં શુભામ૨૦૧ । ।૧

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતસ્તે સહિતાઃ સર્વે યુક્તાત્માનો૨૦૨ મહાખગાઃ
।
ખગત્વં સંપરિત્યજ્ય૨૦૩ યોનિમન્યાં૨૦૪ પ્રપેદિરે
.
॥૧

સર્વે તતસ્તે મુનિકોપદગ્ધા વ્યાધા મૃગાશ્ચક્રસમાહ્વયાશ્ચ ।
જાતાઃ પુનર્માનુષવિગ્રહેષુ યોગેશ્વરાસ્તે ત્રય એવ રાજ્યે ॥૧ ૧૩ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે સપ્તવ્યાધોપાખ્યાને કૌશિકશાપે ષટ્પઞ્ચાશોધ્યાય
સનત્કુમાર ઉવાચ
ચત્વારસ્તે તુ શાસ્તારઃ૧ ખગાઃ સ્વચ્છન્દતઃ પુનઃ ।
યાયાવરસ્યઃ વિપ્રસ્ય સુતા જાતા૨ મહાત્મનઃ ।

તેષુ જાતેષુ વિપ્રોસાવક્લેશેન૩ મહાતપાઃ ।
વૃત્તિં સમાનયામાસ૪ તેષાં ભાગ્યપુરઃસરઃ । । ૨। ।
ચીર્ણવેદવ્રતાસ્તે તુ વેદાન્સાઙ્ગાનધીત્ય ચ ।
યોગમેવ ન્યષેવન્ત૬ તન્નિષ્ઠાસ્તત્પરાયણાઃ ॥૩ । ।
ઇતરેપિ૭ ત્રયો વ્યાસ કર્મણા સ્વેન ચોદિતાઃ

પ્રત્યપદ્યન્ત તજ્જન્મ યત્ પુરા તૈ૯ ર્વિચિન્તિતમ્
.

પ્રથમો હ્યણુહાજ્જજ્ઞે બ્રહ્મદત્ત ઇતિ સ્મૃતઃ ।
એકોણુહસ્ય પુત્રોભૂદ્ દ્વિતીયસ્તત્પુરોધસઃ ।

-
સત્વહૃદયો
ખ
,
શક્રભવને
-
ઘ । ૨૦૦ મથાપ્યેવં
-
ઘ
.....
મવાપ્યૈનં
-
ક
.
ખ
.
। ૨૦૧ શુભાં
ગતિં
-
ખ

...
મુક્તાત્માનો
-
ઘ
.
। ૨૦૩ યોગજ્ઞત્વં પરિત્યજ્ય
-
ખ
.
। ૨૦૪ ગતિમન્યાં
-
ખ
.
। શપ્તારઃ
-
ખ

,
જજ્ઞે
-
ક
.,
જજ્ઞુ
.. -
ખ
.,
જગ્મુ
.. -
ઘ
.

...
સૌ ક્લેશેન ચ
-
ક
.,
સા બહુમાન
-
પુરઃસરઃ
-
ઘ
.
।
૪ સંજનયામાસ
-
ખ
.
। ૫ દાંતા દેવવ્રતાસ્તેપિ
-
ઘ
.

-..
નાભ્યસેવન્ત
-
ખ
.
। ૭ અપરેપિ
-
ઘ
.
। ૮ તેજસા
-
ખ
.
। ૯ પુરા તૈર્યત્
, -
ઘ

તૃતીયઃ સચિવસ્યાથ ત્રયસ્તે જન્મ તદ્૧૦ ગતાઃ ।
ત્રયોગ્નય ઇવાસંસ્તે લોકાસ્ત્રય૧૧ ઇવાથવા ।
અવર્દ્ધન્ત મહાત્માન૧૨ સ્ત્રયસ્તે સાગરા ઇવ ।

તેષામવાપ્તવિદ્યાનાં યોગ્યાનાં ચ સ્વકર્મણિ

પિતરઃ સ્વાનિ કર્માણિ૧૪ પ્રદદુર્હૃષ્ટમાનસાઃ

અણુહઃ પ્રદદૌ રાજ્યં બ્રહ્મદત્તાય પુષ્કલમ્ ।
કીર્તિમત્યા ચ સહિતસ્તતો વનમગાચ્ય સઃ ॥૮। ।
પુરોધા ધૃતરાતસ્તુ૧૫ પુત્રં સ્વે કર્મણિ પ્રભુઃ ।
સ્થાપયિત્વા જગામાથ૧૬ પંચાલં શંસિતવ્રતઃ ।

સચિવોપિ સુધન્વા તુ બ્રહ્મધન્વાનમચ્યુતમ્

પુત્રં સ્વે કર્મણિ સ્થાપ્ય જગામ સહ ભાર્યયા ॥ 8.57.૧ ૦। ।
ગતેષુ તેષુ સ્વાઁલ્લોકાન્૧૮ બ્રહ્મદત્તઃ પ્રતાપવાન્ ।
પઞ્ચાલબ્રહ્મધન્વભ્યાં૧૯ સહ રાજ્યં ચકાર હ ॥૧

પ્રશાસતસ્તથા રાજ્યં યજતો ભુઞ્જતશ્ચ હ

જગ્મુઃ સુખેન બહુલાઃ સમાઃ સુકૃતિનસ્તદા૨૧

અથ કાલેન મહતા સભાર્યઃ સસુહૃજ્જનઃ ।
તસ્થૌ સ વેશ્મનિ૨૨ સુખં કુબેર ઇવ પુષ્પકે૨૩ ।

તતઃ સર્વરુતજ્ઞાતા૨૪ પિપીલં કામકારણાત્

પિપીલિકાયાઞ્ચાટૂનિ૨૬ કુર્વાણં સોન્વપશ્યત૨૭ ॥ ૧૪। ।
સ તુ જ્ઞાનાદ્૨૮ વિનિશ્ચિન્ત્ય૨૯ કૃમિયોનાવપીદૃશમ્ ।
વિવૃતં૩૦ શબ્દવચ્ચૈવ હાસમુત્સૃજતાનઘ૩૧ । ।૧ ૫। ।
૧૦ તાં
-
ઘ । ૧૧ લોકપાલા ઘ
.,
ભૂયસ્તે
-
ક
.
। ૧૨ શિવાત્માન
-
ઘ
.
। ૧૩ સ્વેન કર્મણા
-
ઘ
.
। ૧૪ સ્વામિકર્માણઃ
-
ઘ
.
। ૧૯ ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ
-
ખ
.,
શ્રુતવાગસ્તુ
-
ઘ
.
। ૧૬ જગામાશુ
-
ખ

...
પ્રચ્યુતઃ
-
ઘ
-
।
૧૮ સ્વર્લોકાન્
-
ઘ
.

...
ન્યાભ્યાં
-
ક
.
ખ
.,
સત્વાભ્યાં
-
ઘ
.
।
૨૦ જયતસ્તસ્ય તૈઃ સહ
-
ઘ
.

સ્તથા
-
ખ ઘ
.
। ૨૨ સ્વવેશ્મનિ
-
ક
.
। ૨૩ પુષ્કરે
-
ઘ
.
। ૨૪ સર્વરુતં જ્ઞાત્વા
-
ક
.
ખ
.
ઘ

પિપીલકમકારણાત્
-
ઘ
.,
કામકારિણં
-
ક
.

...
શ્ચાટૂનિ
-
ક
.
ખ
.,  ...
ઞ્ચાશક્તમાનસં
-
ઘ
.
। ૨૭ સોનુપશ્યત
-
ક
.
ઘ

જ્ઞાત્વા
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૨૯ વિનિશ્ચિત્ય
-
ખ
,
ઘ
..

..
નિમિત્તં
-
ખ
.

...
નઘ
-
ક
.

તત્તસ્ય હસિતં દૃષ્ટ્વા પત્ની નીલોત્પલેક્ષણા

ચુકોપ કિમિદં મેદ્ય વિકૃતં લક્ષિતં ત્વયા

તાં સ રાજા સ૩૩માવિગ્નઃ૩૪ પ્રિયાં પ્રાણૈર્ગરીયસીમ્ ।
પ્રસાદય૩૫ન્ન ચૈવાસ્ય પ્રસીદત૩૬ શુભાનના

સા યદા બહુ તથ્યઞ્ચ૩૭ ઉચ્યમાના ન તુષ્યતિ ।
તદા તસ્યાઃ પ્રસાદાર્થે ૩૮ સ વિષ્ણું સંપ્રસાદયત્ ।

દેવં૩૯ સાલવનં૪૦ ગત્વા પઞ્ચાલેન સહૈવ સઃ ।
બ્રહ્મધન્વપુરોવાહો રથેન મહતા મહાન્૪૧ । ।૧ ૯। ।
તત્રાસૌ સપ્તમે ત્વહ્નિ૪૨ વિષ્ણુનાભિવિસર્જિતઃ ।
જગામ નરશાર્દૂલઃ કામ્પિલ્યં૪૩ સ્વં પુરોત્તમમ્૪૪

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ચત્વારો બ્રાહ્મણાઃ શુભાઃ ।
યોગેન મહતા યુક્તા ઇદમૂચુઃ પરસ્પરમ્ ॥૨૧ । ।
વયં કૃતાર્થાઃ કિં કાર્યમિહ તિષ્ઠામ માનુષે ।
ગચ્છામ૪૫ બ્રહ્મયોનિં સ્વાં મુચ્યામોસ્માન્મહાભયાત્૪૬

અવસીદન્તિ તે ચૈવ૪૭ ત્રયોસ્માકં૪૮ સહવ્રતાઃ ।
બોધયામેહ૪૯ તાઁશ્ચૈવ યથા નેયુઃ પરાભવમ્૫૦

તતસ્તે પિતરં સર્વે પ્રણમ્યોચુર્દ્વિજાતયઃ ।
વયં યોગેશ્વરાસ્તાત સિદ્ધા વૈ૫૧ સ્વેન કર્મણા ।

આપૃચ્છામો ગમિષ્યામઃ સ્વાં યોનિં બ્રહ્મનિર્મિતામ્ ।
ત્યક્ત્વેમાન્૫૨ માનુષાન્ દેહાન્ન૫૩ વિસર્જય નમસ્તવ

૩૨ નિલોત્પલેક્ષણં
-
ઘ
.
। ૩૩ રાજાન
-
ખ
.
। ૩૪ સમાશ્વાસ્ય
-
ઘ
.,
સમાવિગ્નાં
-
ખ
.
।
૩૫ અડભવિ આર્ષ
?
। ૩૬ પ્રસીદતિ
-
ઘ
.
। ૩૭ બહુધા તેન
-
ઘ
.
। ૩૮ પ્રસાદાર્થં
-
ઘ
.
। ૩૯ દેવ
-
ક
.

સપ્તનંદં
-
ઘ
.
। ૪૧ તદા
-
ઘ
.
। ૪૨ ચાહ્નિ
-
ઘ
.
ખ
.
। ૪૩ કમ્પિલ્યં
-
ક
.
ખ
.

સ્વપુરોત્તમમ્
-
ક
.
। ૪૫ ગચ્છામો
ગતિમિષ્ટાં સ્વાં
-
ઘ
.

...
પિ મુચ્યામો મહાભયાત્
-
ઘ
.
। ૪૭ ચૈવાત્ર
-
ઘ
.
। ૪૮ યેસ્માકં ચ
-
ઘ
.

અવબોધેમ
-
ક
.
ખ
.,
આરાધયામ
-
ઘ
.

પરાભવઃ
-
ઘ
.
। ૫૧ સિદ્ધાશ્ચ
-
ઘ
,
। ૫૨ ત્યક્ત્વેમં
-
ખ
.
। ૫૩ માનુષ દેહં
-
ખ
.

પિત્રોવાચ
પુત્રાનિચ્છન્તિ પિતરસ્તારયિષ્યન્તિ નો ભયાત્ ।
ભયં તચ્ચૈહિકં પુત્રાઃ પરત્ર ચ દુરાસદમ્ ।

તે યૂયમૃણસંયુક્તા૫૪ અમુક્ત્વા સ્વં૫૫ નિબન્ધનમ્ ।
કથં ગચ્છથ૫૬ ભદ્રં વો નાધર્મં પરિપશ્યથ૫૭ ।

સુતા ઊચુઃ
વયં યોગેશ્વરાસ્તાત લોકાઁસ્તુભ્યમનામયાન્

પ્રયચ્છામો૫૯ ન સંદેહો યત્ર૬૦ ગત્વા ન શોચસિ૬૧

અસ્માભિસ્ત્વં કથં પુત્રૈર્બ્રહ્મત્વં નાપ્નુયાઃ પિતઃ ।
ઇહાપિ લોકે દ્રવ્યં તે વિધાસ્યામસ્તથા૬૨ શૃણુ

ઇદં૬૩ ત્વં૬૪ પત્રમાદાય૬૫ બ્રહ્મદત્તસ્ય દર્શય ।
સ વાચયન્નેવ૬૬ નૃપો વૃત્તિં તે સંવિધાસ્યતિ ॥8.57.૩ ૦ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
પ્રભાવજ્ઞસ્તતસ્તેષાં૬૭ પિતા સ મુનિપુઙ્ગવ

મેને તદ્વૈ૬૯ તથા સર્વમનુમેને ચ તત્પુનઃ । ।૩

અથાસનાનિ બદ્ધ્વા તે યુક્તા જગ્મુસ્તપોધનાઃ

જ્યોતિર્ભૂતાનપશ્યચ્ચ પિતા તેષામતિદ્યુતિઃ ।

સ તુ લેખં સમાદાય પુત્રાન્સ્વાનભિચિન્તયન્

કામ્પિલ્યમગમત્તૂર્ણં દિદૃક્ષુર્નૃપસત્તમમ્

સ ચ રાજા સાલવના૭૨ દાગતઃ પ્રાવિશત્૭૩ પુરમ્ ।
બ્રાહ્મણો દૂરત૭૪ શ્ચાસ્ય તં લેખં સમદર્શયત

૫૪ યૂયં મૃગસંમુક્તા
?-
ઘ
.
। ૫૫ અનુક્રોશ
-
ઘ
.
। ૫૬ ગચ્છત
-
ઘ
.

પવિપશ્યત
-
ક
ખઃ
-
પરિપચ્યત
-
ઘ

-..
સ્ત્વદ્ય નિરામયાન્
-
ઘ
.
। ૫૯ પ્રયચ્છામ
-
ક
.
ખ
.
। ૬૦ યેષુ
-
ક
.,
ઘ । ૬૧ ન શોચતિ
-
ઘ । ૬૨ તથા
-
ખ । ૬૩ ઇમ
-
ક ખ
.
।
૬૪ ત
-
ઘ
.
। ૬૫ પુત્રમાદાય
-
ક
-
ખ મંત્રમાદાય
-
ઘ ।
૬૬ ધારયન્નેવ
-
ઘ

પ્રભાવાન્નિર્ગતસ્તેષાં
-
ઘ
.

મુનિપુઙ્ગવઃ
-
ક
.,
ખ
.
। ૬૯ તચ્ચ
-
ઘ । ૭૦ યુક્તાત્માનસ્તપોધના
.
-
ઘ
.
। ૭૧ પરિચિન્તયન્
-
ઘ । ૭૨ રાજા સાલવનાત્ તસ્માત્
ઘ
-
। ૭૩ પ્રવિશન્
-
ક
.
। ૭૪ બ્રાહ્મણૈર્દૂરત
-
ક
.

નિમિત્તાનિ ચ સંલક્ષ્ય શુભાનિ સ નરાધિપઃ ।
લેખમાનયતેત્યુક્ત્વા ધારયામાસ તં રથમ્ ॥૩ ૫। ।
સ પુરદ્વારસંસ્થસ્તુ રથેન મહતા તદા ।
બ્રહ્મધન્વ૭૫ ધૃતચ્છત્રઃ૭૬ પઞ્ચાલા૭૭ વીજિતાનનઃ ॥૩

ગૃહીત્વા લેખમવ્યગ્રમવાચયત૭૮ તં તદા ।
શ્લોકદ્વયં૭૯ ચાપ્યભવત્તસ્મિઁલ્લેખે શુભપ્રદમ્

યે તે ગુરુકૃતાચ્છાપાદ્ ગોવધેનાવપીડિતાઃ ।
પિતૃભક્ત્યા કૃતજ્ઞાના૮૦ જાતાઃ સર્વે શુભોદયાઃ ॥૩૮। ।
સપ્તવ્યાધા દશાર્ણેષુ૮૧ મૃગાઃ કાલઞ્જરે ગિરૌ ।
ચક્રવાકાઃ શરદ્વીપે૮૨ હંસાઃ સરસિ માનસે ॥૩ ૯। ।
તેપિ જાતાઃ કુરુક્ષેત્રે બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
પ્રસ્થિતા દીર્ઘમધ્વાનં યૂયં કિમવસીદથ । ।8.57.૪૦ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
શ્લોકદ્વયં૮૪ તથા૮૫ શ્રુત્વા ત્રયસ્તે વિષપીતવત્ ।
મોહં તદા તુ૮૬ સંપ્રાપ્ય લબ્ધસંજ્ઞા વિશન્પુરમ્

તે પ્રવિશ્ય પુરઞ્ચૈવ વેશ્મ૮૭ ચૈવાપ્યતન્દ્રિતાઃ ।
ઇતિ ચેતિ ચ સંચિન્ત્ય૮૮ વનાય દધિરે મનઃ । ।૪૨। ।
સા ચ૮૯ પત્ની મહાભાગા અભિગમ્ય૯૦ નરાધિપમ્ ।
ઇદમાહ મુદા યુક્તા રાજાનં સસુહૃજ્જનમ્ ।

ભવાન્ યોગેશ્વરો ભૂત્વા સક્તો ભોગેષુ સર્વશઃ ।
પ્રબોધાર્થં તતોહન્તે ક્રોધમાહારયન્તદા

૭૫ પુરોધસા
-
ષ । ૭૬ ધૃતં છત્રં
-
ક
.
। ૭૭ પાઞ્ચાલી
-
ખ
.
। ૭૮ અવાચયત્
-
ક
.

શ્લોક્ત્રયમિત્યન્યત્ર । ૮૦ હૃતજ્ઞાના
-
ક
.
। ૮૧ તુ
-
ક
.

સરદ્વીપે । ૮૩ તેભ્યઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૮૪ શ્લોકત્રયમિત્યન્યત્ર । ૮૫ તદા
- -
ખ
। ૮૬ નુ
-
ખ
.

વેશ્યં
-
ખ

...
નુતા
-
ક
.
વેનાય
-
ખ
.
। ૮૯ સાપિ
-
ક
.

.
અધિગમ્ય ખ

જાનામિ ત્વાં રુતજ્ઞઞ્ચ૯૧ જાનામિ ત્વાં ખગન્તથા ।
અતોહં જાનતી રાજન્ પ્રતિબોધાર્થમુદ્યતા

તસ્માદ્વિપ્રમિમઞ્ચૈવ તેષાં પિતરમવ્યયમ્ ।
ધનેન યોજયસ્વાદ્ય પુત્રં૯૨ રાજ્યેભિષિચ્ય ચ૯૩ । ।૪૬। ।
શ્વો ગચ્છાવ૯૪ વનં રાજન૯૫ મા કાલં પ્રતિપાલય ।
રાજા તત્કૃત્યમખિલં૯૬ કૃત્વા પત્ન્યા સહવ્રતઃ૯૭ । ।૪૭। ।
જગામ વનમુદ્દિશ્ય યોગેન ચ દિવં યયૌ ।
પંચાલોપિ ગતે તસ્મિન્ તપઃ કૃત્વા સુદુશ્ચરમ્૯૮ ॥૪૮ । ।
ચકાર પારણં૯૯ ચૈવ યક્ષત્વં૧૦૦ ચાપ્યવાપ૧૦૧ હ ।
બ્રહ્મધન્વા ચ કાલેન૧૦૨ સુમહાત્મા૧૦૩ દૃઢવ્રતઃ ॥૪૯। ।
હિમવત્તનયાં દેવીં તપસા સમપશ્યત

વરદાં તાં તદા દૃષ્ટવા૧૦૫ બ્રહ્મધન્વાબ્રવીચ્છુભામ્

ઇચ્છામિ કામરૂપિત્વં૧૦૬ ત્વદ્ભક્તિં ચૈવ૧૦૭ નિત્યદા ।
કૃચ્છ્રં મહચ્ચ પ્રાપ્તસ્ય૧૦૮ ત્વયૈવોદ્ધરણં તતઃ

એવમસ્ત્વિતિ સા ચોક્ત્વા જગામેષ્ટાં ગતિં તદા ।
બહ્મધન્વાપિ મત્તોભૂન્મદનેન દુરાત્મવાન્૧૦૯ ॥૫૨। ।
સ ભૂત્વા ધાર્મિકઃ પૂર્વમધર્મેણાભિપીડિતઃ

અભિમેને૧૧૧ સ કન્યાશ્ચ૧૧૨ ઋષીપત્નીશ્ચ સર્વશઃ ॥૫૩ । ।
ભર્તૃરૂપેણ ગત્વા ચ કામેન સ વિમોહિતઃ ।
ન ચ કશ્ચિદ્વિજાનાતિ૧૧૩ તથા૧૧૪ વર્તન્તમન્તશઃ । ।૫૪। ।
અથ હાલ૧૧૫ ઇતિ ખ્યાતો મૃગચારી મહાતપાઃ ।
તસ્ય પત્ની સુધર્માભૂન્નામ્ના રૂપવતી૧૧૬ દૃઢમ્

૯૧ મૃગી તં ચ
-
ઘ
.
। ૯૨ પુત્રો
-
ખ
.

...
ભિષેચ્યતાં
-
ખ
.,. .
તે
-
ઘ
.
। ૯૪ ગચ્છાવો
-
ક
.,
ગચ્છામ
-
ખ ઘ ।
.
૯૫ રાજ્યા
(
ત્
)
-
ક
.
। ૯૬ તત્સર્વમખિલં
-
ઘ
.
। ૯૭ દૃઢવ્રતઃ
-
ઘ
.
। ૯૮ સુદુસ્તરમ્
-
ઘ
..
। ૯૯ પરમં
-
ખ
.,
પાવનં
-
ઘ
.
। ૧૦૦ પઞ્ચત્વં
-
ઘ
.
। ૧૦૧ ચૈવમાપ
-
ઘ
.
। ૧૦૨ કામેન
-
ઘ
.
। ૧૦૩ સ મહાત્મા
-
ઘ
.
। ૧૦૪ તામપશ્યત
-
ઘ । ૧૦૫ બ્રહ્મન
-
ઘ
.
। ૧૦૬ કામરૂપત્વ
-
ઘ
.
। ૧૦૭ ત્વદ્ભક્તત્વં ચ
-
ખ । ૧૦૮ કૃચ્છ્રે મહતિ સંપ્રાપ્તે
-
ઘ
.
। ૧૦૯ દુરાત્મના
-
ઘ
.
। ૧૧૦ તિપીડિતઃ
-
ખ । ૧૧૧ અભિમાને
-
ખ
.,
અભિરેમે
-
ઘ
.
। ૧૧૨ શકલ્યાશ્ચ
-
ઘ
.,
કામાચ્ચ
-
ખ
.

ન કશ્ચિત્તં
-
વિજાનાતિ
-
ઘ
.
। ૧૧૪ વૃત્તં
-
ઘ
.
। ૧૧૫ કાલ
-
ઘ
.
। ૧૧૬ ધર્મવતી
-
ક
,

કથયન્તિ હિ તાં દેવાઃ સિદ્ધાશ્ચ સહ ચારણૈઃ ।
અસમા રૂપતોન્યાભિ૧૧૭સ્ત્રિષુ૧૧૮ લોકેષુ ભામિની૧૧૯ ॥ ૫૬। ।
ન ચ તસ્ય સભાર્યસ્ય૧૨૦ અન્તરં સ બુબોધ હ ।
કસ્મિન્૧૨૧ કાલે ભવેત્તસ્યા૧૨૨ વિરહઃ૧૨૩ પતિના સહ

સ બ્રહ્મધન્વા તાં શ્રુત્વા તથા રૂપવતીં સતીમ્ ।
પત્યાસ્યા વિરહાકાંક્ષી વ્યાઘ્રરૂપં ચકાર હ

કૃત્વા ચ સુમહદ્રૂપં વિકૃતં ભૈરવં તદા ।
અત્રસયત્ મૃગાન્ વ્યાસ દર્શનેન સુબાલિશઃ૧૨૪ ॥૫૯। ।
તદ્૧૨૫ વ્યાઘ્રભયસંત્રસ્તમૃગયૂથં તદા વિભો ।
મનોનિલજવવ્યગ્ર૧૨૬મદૃશ્યં સંપ્રપદ્યત ॥8.57.૬૦ । ।
મૃગૈઃ સહ ચ હાલોપિ૧૨૭ જીવિતૈષી તદા ગતઃ ।
સુધર્મા૧૨૮ બ્રાહ્મણી સાપિ૧૨૯ ભયાદ્ વ્યાઘ્રસ્ય ભામિની૧૩૦ ॥૬ ૧ । ।
સ્ત્રીસ્વભાવાચ્ચ પતિતા૧૩૧ નાન્વગચ્છન્મૃગવ્રજમ્ ।
એકાકિનીઞ્ચ તાં દૃષ્ટવા બ્રહ્મધન્વા દુરાત્મવાન્

વ્યાઘ્રરૂપં સમુત્સૃજ્ય તામિદં પ્રત્યભાષત ।
મૃદુના સાન્ત્વયુક્તેન૧૩૨ વચસા ભયપીડિતામ્ ॥૩

મા ભીર્ભવતુ તે ભદ્રે૧૩૩ પતિસ્તેહં સુમધ્યમે ।
મૃગરાજો ગતોસૌ ચ સમાશ્વસ મમ પ્રિયે

તં સમાશ્વસ્ય સાપશ્યત્ પતિરૂપં મહાયશા ।
હૃદા ચાચિન્તયદ્૧૩૪ દૃષ્ટો મયાસૌ તૈર્મૃગૈઃ સહ

જીવિતૈષી પલાયન્ વૈ૧૩૫ કુતોયં પુનરાગતઃ ।
દેવેન્દ્રો મા દુરાચારઃ સદા ધર્ષ૧૩૬ત્યતન્દ્રિતઃ

૧૧૭ રૂપેણાસમતાં
-
ખ
.,
અભિરેમે સ તાં ચાપિ
-
ઘ
.
। ૧૧૮ સ્ત્રીષુ
-
ઘ
.
। ૧૧૯ ભાવિની
-
ખ
.
ઘ
.
। ૧૨૦ ન સ તસ્યાઃ શુભાપાંગ્યા
-
ખ ઘ
.
। ૧૨૧ તસ્મિન્
-
ક
.,
યસ્મિન્
-
ખ
.
ઘ
.

...
ભવત્તસ્યા
-
ઘ
.
। ૧૨૩ વિવાહઃ
-
ઘ । ૧૨૪ દિવાનિશં
-
ઘ । ૧૨૫ તં
-
ઘ
.
। ૧૨૬ મનોનિલવદવ્યગ્ર
-
ક
.
ખ
.,
મનોની
..
-
ઘ
.
। ૧૨૭ સહચરઃ સોપિ
-
ઘ
.
। ૧૨૮ સુધન્વા
-
ઘ
.
। ૧૨૯ ચાપિ
-
ઘ
.
। ૧૩૦ કામિની
-
ખ
.
। ૧૩૧ પતિના
-
ઘ
.

શન્તિયુક્તેન ઘ
.
। ૧૩૩ ભદ્રં મે
(
તે
)
-
ક ખ

...
પચિન્તયદ્
-
ખ
.
। ૧૩૫ પલાયઁશ્ચ
-
ખ
.
। ૧૩૬ ધર્ત્તુ
-
ક
.
ખઃ
.
। ધર્ષં
?

સોયં કામયિતું પ્રાપ્તઃ કિન્ન સ્યાદન્તરૈષિવાન્ ।
તસ્માદ્ દ્રક્ષ્યામ્યહં સમ્યગ્ દુષ્ટં દિવ્યેન ચક્ષુષા

સનત્કુમાર ઉવાચ
એતસ્મિન્નન્તરે સોથ બ્રહ્મધન્વા કરેગ્રહીત્ ।
તામિદં ચોચિવાન્ હષ્ટઃ૧૩૭ કિં ત્વં ચિન્તયસે હૃદા ॥૬૮। ।
ન મામાલિઙ્ગસેદ્ય ત્વં૧૩૮ મૃત્યોરાસ્યાદ્વિનિર્ગતમ્

નનુ
તેહં પ્રિયો ભર્તા મા ક્રુધો વરવર્ણિનિ

તતસ્તાં સ તદા દૌષ્ટ્યાત્ કપોલે સમજિઘ્રત ।
પરિષ્વજ્ય ચ દુષ્ટાત્મા ગાત્રૈર્ગાત્રાણ્યપીડયત્

નીવીં વ્યસ્રં સયચ્ચૈવ૧૪૦ અધરં ચાપિબદ્ બલાત્ ।
બુબુધે સા ચ તં દુષ્ટં કર્મણા તેન શોભના

સુધર્મોવાચ
ન ત્વં મમ પતિર્મૂઢ શક્રસ્ત્વં નાત્ર સંશયઃ ।
ન ભૂયો૧૪૧ મદનસ્યાસ્મિ૧૪૨ વિષયોહં૧૪૩ સુદુર્મતે

સ તયાપ્યેવમુક્તસ્તુ અવધૂતશ્ચ સર્વશઃ ।
પપાત ધરણીપૃષ્ઠે સ્વં ચ રૂપં પ્રપદ્યત ॥૭૩। ।
તતઃ સા ક્રોધતામ્રાક્ષી ધક્ષ્યમાણેવ ચક્ષુષા ।
નિરીક્ષ્ય વદનં સુભ્રૂરિદં વચનમબ્રવીત્ ॥૭૪। ।
ઋષિપત્ન્યસ્ત્વયા બહ્વ્યો વ્યંસિતાઃ દુષ્ટચેતસા

ન માદૃશી ત્વયા કાચિદન્યા હ્યસાદિતા૧૪૫ પુરા

ઇદાનીં કર્મણસ્તસ્ય પૂર્વમાચરિતસ્ય તે

ફલં પ્રાપ્તમિદં પશ્ય મત્સકાશાદ્ દુરાસદમ્

.
।

૧૩૭ દૃષ્ટવા
-
ખ
.,
ધૃષ્ટ
?

સોહમાલિંગ હેભદ્રે
-
ખ
.

વિનિર્ગતઃ
- -
ખ
.

વિસ્રંયચ્ચૈવ
-
ક
.
ખ
.,
વિસ્રંસયઁશ્ચૈવ
-
ખ
.

ન ભયે
-
ખ
,
ઉભયો
.
ક
.

.
.
સ્તિ
-.
ક
.
વ
.
। ૧૪૩ બિક્ષયોર્ધ્વં
-
ખ
,
વિષમેર્ધ્વં
-
ક
.
।
ઽ
૧૪૪ દુષ્ટચેતસઃ
-
ક
,

.. .
પ્યાસાદિતા
-
ખ
.
। ૧૪૬ ચ
-
ખ
.
। ૧૪૭ દુરાસદ
-
ક
.
ખ
.

યદેવ રૂપં કૃત્વા ત્વં૧૪૮ મૃગાનત્રાસયો૧૪૯ બલાત્ ।
વિચરિષ્યસિ તેનૈવ રૂપેણ બહુલાઃ સમાઃ । ।૭૭। ।
અશક્તશ્ચાપિ હન્તું ત્વં ભવિતા માનુષં૧૫૦ ક્વચિત્ ।
ષષ્ઠે ચ કાલે સંપ્રાપ્તે મૃગં ભક્ષ્યમવાપ્સ્યસિ ॥૭૮। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
અભિવ્યાહૃત્ય તં ક્રૂરં શુભાચારા મનસ્વિની ।
જગામ તાન્મૃગાઁસ્ત્વેવ તતઃ પતિમપશ્યત । ।૭૯। ।
સોપિ દુઃખેન સન્તપ્તો મન્વાનસ્તાં હતેતિ૧૫૧ ચ ।
વિલપન્નેવ૧૫૨ તાં દૃષ્ટવા પરિષ્વજ્યેદમબ્રવીત્

દિષ્ટ્યા ત્વમસિ સંપ્રાપ્તા મૃત્યોરાસ્યાદ્વિનિઃસૃતા ।
કચ્ચિન્ન તેન દૃષ્ટાસિ મૃગરાજેન શોભને । ।૮૧ । ।
સુધર્મોવાચ
નાસૌ મૃગેન્દ્રો દુર્બુદ્ધિઃ કોપ્યસૌ કામરૂપવાન્ ।
મદર્થં૧૫૩ સમનુપ્રાપ્તો મયા૧૫૪ દગ્ધઃ પતઙ્ગવત્ ॥૮૨। ।
સ શાપાન્મમ દુષ્ટાત્મા૧૫૫ શાર્દૂલપ્રકૃતિં ગતઃ ।
રાજેવ શક્તિશાપેન સૌદાસો રાક્ષસીં તનુમ્ । ।૮૩ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા હાલો ધર્માર્થતત્ત્વવિત્ ।
દિવ્યેન ચક્ષુષાપશ્યદ્ બ્રહ્મધન્વાનમવ્યયમ્૧૫૬ ।

તામુવાચ સતીં ભાર્યામિદં સ કરુણાત્મકઃ ।
કૃતં દુષ્ટં ત્વયાત્રેયિ સદ્ભિઃ કર્મ વિગર્હિતમ્૧૫૭

મહતસ્તપસસ્તેદ્ય ક્ષયોયં સુમહાન્ કૃતઃ ।
ન દુષ્યન્તિ સ્ત્રિયઃ સાધ્વિ નદ્યો યદ્વદ્ વિગાહનૈઃ૧૫૮

૧૪૮ સો
(
દૌ
?) -
ક
.,
તુ
-
ખ
.

...
નત્રાસયદ્
-
ક ખ । ૧૫૦ માનુષાન્
-
ક
.
। ૧૫૧ મત્વાતસ્તાં હતેતિ ચ
-
ક
.,
પ્રિયાં પત્નીમચિન્તયત્
-
ખ
.
। ૧૫૨ વિલલાપ ચ
-
ક
.
। ૧૫૩ મદનં
-
ક । ૫૫૪ સમનુપ્રાપ્તસ્તતો
-
ક
.
। ૧૫૫ શાપાદ્ દુષ્ટકર્માસૌ
-
ખ
.

..
મપ્યુત
-
ખ
.
। ૧૫૭ સર્વં
-
ક । કર્મસઙ્ગિન્ વિગર્હિતમ્
?
। ૧૫૮ દ્ધિજન્તુભિઃ
-
ક
.,
દ્વિજાન્તવૈઃ
-
ખ
.

ન ચૈવ શક્યં૧૫૯ ધર્મેણ સંગુપ્તાં ત્વાં પ્રમર્દિતુમ્

યથા વિષેણ સંછન્નમન્નં ભોક્તું હિ માનવૈઃ । ।૮૭। ।
અત્ર તે વર્ત્તયિષ્યામિ પુરાવૃત્તં મહાતપે ।
યત્ પતિવ્રતયા પૂર્વં કૃતં દીપ્તેન તેજસા ॥૮૮। ।
આસીદ્ ભલન્દનો૧૬૧ નામ ઋષિઃ પરમધાર્મિકઃ ।
વિદ્વાઁશ્ચૈવ૧૬૨ દયાવાઁશ્ચ પૃથિવીવદ્ વ્યવસ્થિતઃ૧૬૩ ।

ઋગ્નામ્ની૧૬૪ તસ્ય ભાર્યાભૂદ્ વાસિષ્ઠી પુણ્યલક્ષણા ।
રૂપેણાપ્રતિમા સાધ્વી ન તસ્યાઃ સ્ત્રીઃ૧૬૫ સમા ક્વચિત્ ॥8.57.૯૦ । ।
પતિવ્રતા મહાભાગા સર્વધર્મવિદુત્તમા ।
તસ્યાઃ પતિમૃતે નાન્યદ્દૈવતં ભુવિ વિદ્યતે ॥ ૯૧ । ।
અપશ્યત કદાચિદ્વૈ દેવાસ્તૌ કમલેક્ષણામ્ ।
તસ્યા રૂપગુણોન્મત્તા૧૬૬ લેભુર્ન૧૬૭ ધૃતિમેકશઃ । ।૯૨। ।
ન શક્યતે ચ સા પ્રાપ્તું ન દૂતીભિર્ન કર્મણા

ન દાનેન૧૬૯ ન સંમાનૈ૧૭૦ ર્ન બલેન ન સેવયા

વહ્નિસ્તામગ્ન્યગારસ્થાં૧૭૧ પ્રવિષ્ટામગ્રહીચ્છુભામ્

ન ચાપિ૧૭૩ સાહમસ્મીતિ૧૭૪ ન ચ નાસ્મીત્યથા૧૭૫બ્રવીત્

ન ક્રોધો નાપિ દર્પોસ્યા ન માનો૧૭૬ ન ચ મત્સરઃ

તસ્યાઃ પ્રિયમભૂન્નાન્યત્ પતિમેવાન્વચિન્તયત્૧૭૮ ।

વિભાવસુરપિ૧૭૯ વ્યક્તમિયં મામિચ્છતીતિ હ ।
અભ્યુપેત્ય ન૧૮૦ દુષ્ટેતિ૧૮૧ ભાવેન સુરસત્તમઃ૧૮૨ ॥૯૬। ।
અથ હિત્વા સ્વકં દેહમદેહઃ૧૮૩ સમપદ્યત ।
એવં વૈ ભાસ્કરો વાયુર્વરુણશ્ચન્દ્ર એવ ચ ॥૯૭। ।
૧૫૯ શક્તો
-
ક ખ
.
। ૧૬૦ પ્રધર્ષિતું
-
ઘ
। ૧૬૧ ભલન્દલો
-
ક
,
ભગન્દલો
-
ખ
.
। ૧૬૨ સિદ્ધશ્ચૈવ
-
ખ
.
। ૧૬૩ પૃથિવ્યામધ્યવાસ્થિતઃ
-
ખ
.

ઋન્નામ
? -
ક
,
ઋગ્નામા
-
ખ
.

.
સીત્
-
ખ
.

રૂપગુ
-
ણૈર્મત્ત
-
।
-
ખ
.
। ૧૬૭ લેભિરે નૈકશો ધૃતિમિતિ લેભિરે નૈવ
તે ધૃતિમિતિ વા પાઠઃ સાધીયાન્ સ્યાત્

...
ભૂતૈર્ન
કર્મણા
-
ક
.
ઘ
.
। ૧૬૯ દાન્યેન
-
ક

- -
ચાન્યેન
-
ક

...
મગ્રતીરસ્થાં
-
ખ
.
। સ્થઃ
?

મતનીચ્છુભામ્
ખ

ચાહં
ખ। ૧૭૪ મસ્તીતિ ક
.,
માસ્મેતિ
(?),
૧૭૫ તથા
-
ખ

ન ચ માનો
ક
,
ખ

ન મત્સરઃ
-
ક ખ
.

...
ભ્યચિન્તયત્
-
ઘ
.

..
મપિ
-
ખ

..
ન્ન
-
કઃ
,
નુ
-
ખ
.
। ૧૮૧ ન
-
ખ । ૧૮૨ મં
-
ખ
.
। ૧૮૩ દેહં વિદેહઃ
-
ઘ
.

સર્વે વિદેહાઃ સંવૃત્તાસ્તતસ્તાં સંપ્રસાદયન્ ।
સાપિ તાન્નાવદત્ કિઞ્ચિત્ પુરુષાનઘશંકયા૧૮૪ । ।૯૮ । ।
ભર્તુશ્ચાકથયત્ સર્વં સ તાનિદમુવાચ૧૮૫ હ ।
ઇયં પત્ની મહાભાગા મમ સર્વાઙ્ગસુન્દરી । ।૯૯। ।
નેયં કુપ્યતિ યુષ્માકં જાને૧૮૬ હ્યસ્યા વ્રતં શુભમ્ ।
મત્તોપિ વો ભયં નાસ્તિ નાહં કુપ્યે કથઞ્ચન

મત્પ્રસાદાદ્વિદેહાપિ દેહવન્તો ભવિષ્યથ ।
તતસ્તે દેહવન્તો વૈ તુષ્ટુવુસ્તં ભલન્દનમ્૧૮૭ । । ૧૦૧ । ।
ઊચુર્વરં વૃણીષ્વાદ્ય તુષ્ટાઃ સ્મસ્તવ૧૮૮ સર્વથા ।
સોવાચ રજસા૧૮૯ નાર્યઃ૧૯૦ શુદ્ધ્યન્તુ૧૯૧ મદનુગ્રહાત્

કર્મણા ચ વિમુચ્યન્તાં૧૯૨ વ્યવહાર્યા ભવન્તુ ચ ।
સર્વશૌચા ભવેયુશ્ચ અદુષ્ટાઃ સર્વકર્મસુ૧૯૩ ॥ ૧૦૩ । ।
હાલ૧૯૪ ઉવાચ
તતસ્તે તં નમસ્કૃત્ય સભાર્યં૧૯૫ બ્રહ્મવાદિનમ્ ।
જગ્મુર્દેવાઃ પ્રશંસન્તઃ સર્વે૧૯૬ વહ્નિપુરોગમાઃ । । ૧ ૦૪। ।
એવં ત્વમપિ ધર્મજ્ઞે૧૯૭ નિત્યં પતિમનુવ્રતા ।
કસ્ત્વાં સમર્થો દેવોપિ સ્પ્રષ્ટુ૧૯૮મન્યે૧૯૯ કુતો જનાઃ૨૦૦ ॥૧ ૦૫। ।
તીર્થભૂતાઃ સ્ત્રિયશ્ચાપિ ન દુષ્યન્તિ કથઞ્ચન ।
મદ્રૂપં કૃતવાન્ યસ્માત્તસ્માચ્છાપં ન ચાર્હતિ૨૦૧ । ।૧ ૦ ૬। ।
તસ્માત્કરિષ્યે તસ્યાહમદૃષ્ટસ્યાપિ૨૦૨ શોભને

અનુગ્રહં ધર્મયુક્તં યેન શ્રેયો હ્યવાપ્સ્યતિ૨૦૪ ॥ ૧ ૦૭। ।
૧૮૪ ન્યર્ત્તિ
...
-
ક
.,..
ત્મનઃ
-
ખ
,
પરિશંકયા
-
ઘ
.
।
૧૮૫ તામિદમુવાચ
-
ક
.
। ૧૮૬ સત્વં
-
ઘ
.
। ૧૮૭ ભલન્દલં
-
ક
.,
ભગન્દલં
-
ખ ।
૧૮૮ તવ
-
ક । ૧૮૯ વચનં
-
ઘ
.
। ૧૯૦ સ્ત્રીણાં
-
ખ
.
। ૧૯૧ શુદ્ધિઃ સ્યાનૃ
... -
ખ
.
। ૧૯૨ મનોવાક્કર્મભિર્મુક્તા
-
ખ
.
। ૧૯૩ પવિત્રાઃ સર્વતઃ શુદ્ધાઃ સ્ત્રિય એવ હિ કર્મસુ
-
ખ
.
। ૧૯૪ સન
. -
ક
.
। ૧૯૫ સંભાષ્ય
-
ઘ
.
। ૧૯૬ ઇન્દ્રપુરોગમાઃ
-
ઘ । ૧૯૭ ધર્મજ્ઞા
-
ક
.
। ૧૯૮ દ્રષ્ટું
-
ઘ
.

...
મન્યત્
-
ક
.
ખ
.,
મન્યઃ
-
ઘ । ૨૦૦ જનઃ
-
ક
.
ઘ । ૨૦૧ ચ નાર્હતિ
-
ક
.
ઘ
.

...
મદુષ્ટસ્યાપિ
-
ઘ
.,..
ન્દુષ્ટસ્યાપિ કરિષ્યતિ
-
ખ । ૨૦૩ હિ શોભતે
-
ખ
.
। ૨૦૪ યમાપ્સ્યસિ
-
ખ
.

વ્યાઘ્રસ્યાપિ પ્રિયે તસ્ય સ્મૃતિર્નિત્યં ભવિષ્યતિ ।
સર્વકાર્યેષુ૨૦૫ ધર્મેષુ૨૦૬ ધર્મેણ ચ ચરિષ્યતિ૨૦૭ ॥૧

યતોસ્ય

કામરૂપિત્વં યેન મત્તઃ સદા હ્યભૂત્ ।
તત એવ પુનઃ શ્રેયઃ પ્રાપ્સ્યતે મદનુગ્રહાત્

સનત્કુમાર ઉવાચ
સ એષ વ્યાસ૨૦૯ દુષ્ટાત્મા વિશ્વામિત્રાશ્રમે રતઃ ।
અગ્રારણ્યે૨૧૦ સદા હ્યાસીદ્દેવ્યા ગણાપતિઃ કૃતઃ ॥8.57.૧ ૧

ય ઇદં૨૧૧ તસ્ય માહાત્મ્યં ધારયેચ્છ્રાવયીત વા ।
સતતં બ્રાહ્મણં૨૧૨ વ્યાસ યોગૈશ્વર્યમવાપ્નુયાત્ ॥૧ ૧

યોગેશ્વરત્વં કાંક્ષદ્ભિરેતદધ્યેયમન્તશઃ ।
જન્માન્તરં સમાસાદ્ય પ્રાપ્નુવન્તિ ન સંશયઃ

શૃણુયાચ્ચ ઇમં સતતં પ્રયતઃ શુચિરેકમના મનુજઃ

પ્રિયવત્સ હિ શક્રસમાનવપુઃ સુકૃતેન કૃતેન પુમાન્૨૧૪ ॥૧ ૧

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે સપ્તપંચાશોધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
વરાન્ ગૃહીત્વા રુદ્રાણી૧ તસ્મિઞ્છિખરિસત્તમે

અકરોત્ કિમિતિ બ્રૂહિ સર્વં દેવ્યા વિચેષ્ટિતમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ
સ્વયમ્ભુવિ ગતે દેવી તપસો વિરરામ હ ।
સા તુષ્ટા વરલાભેન૪ ચિન્તયન્તી તદા વરમ્

ન્યવૈક્ષત૫ દિશઃ સર્વાઃ પ્રસન્નવદનેક્ષણા ।
કસ્યૈતત્૬ કથયામીતિ દેવં હિત્વેતિ ચાબ્રવીત્

૨૦૫ સર્વાઃ કાર્યેષુ
-
ક
.
। ૨૦૬ ષ્વધઃ
?,
ધર્મ્યેષુ
?
। ૨૦૭ કરિષ્યતિ ચ
-
ઘ
.,
કરિષ્યતિ
-
ક
,
તત્તથા
-
ઘ
.
। ૨૦૮ જાતોસ્ય
-
ઘ
.
। ૨૦૯ એષ એવ સ
-
ઘ
.
। ૨૧૦ અગ્ન્યારણ્યે
-
ઘ

ઇમં
-
ક ખ
.
ઘ । ૨૧૨ બ્રાહ્મણાન્
-
ઘ

..
પ્રિય
. -
ક
.
। ૨૧૮ મનુજસ્સ જહાતિ અધર્મકૃતં
સસુરેન્દ્ર
-
પુરં વ્રજતે
-
ક
.
ઘ ખ ।
૧ શર્વાણી
-
ઘ
.
। ૨ શિખર
-
ક
.
। ૩ દેવ્યા સર્વ
-
ઘ
.
। ૪ વરદાનેન
-
ક ખ ઘ । ૫ ન્યવેક્ષત
-
ખ
,
ન્યરીક્ષત
-
ક
,
નિરીક્ષ્ય ચ
-
ઘ
.
।
૬ કસ્યૈનં
(
નત્
?) -
ક
.

શાસ્ત્રજ્ઞં કઞ્ચિદુદ્દિશ્ય૭ યથાર્થં૮ શાસ્ત્રચિન્તકઃ

પુત્રલભ્ભકૃતં૧૦ હર્ષં ચિન્તયન્ત્યા મુહુર્મુહુઃ ।

અપતજ્જલમત્યર્થં

શીતલં સુ૧૨ સુગન્ધિ ચ ।
બહ્વભૂત્ સરસિ સ્વચ્છં તસ્યાસ્તત્તેજસા જલમ્ । । ૫ । ।
શિષ્યે બુદ્ધિગુણેનેવ૧૩ ગુરુણા જ્ઞાનમાહિતમ્ ।
વિગાહમાના સા દેવી તત્સરો વિમલોદકમ્ । । ૬ । ।
રેજે વિયન્મધ્યગતા દીપ્તેવ સવિતુઃ પ્રભા ।
વિગાહમાના વ્યજહત્ કૃષ્ણાં કોશીં તદાનઘા । ।૭। ।
સા વિરેજે તયા મુક્તા કલેવેન્દોર્ઘનાત્યયે ।
તસ્યાઃ૧૪ કોશ્યાઃ૧૫ સમભવત્ કૌશિકી લોકવિશ્રુતા ।
વિશ્વં સિસૃક્ષતો ધાતુર્દેહાદિવ પુરા નિશા । ।૮। ।
વિમ્બાધરા તીક્ષ્ણસુચારુદંષ્ટ્રા પ્રસન્નતારાધિપચારુવક્ત્રા ।
સુજાતનીલાંચિતદીર્ઘકેશી કિઞ્ચિત્સમભ્યુન્નતરોમરાજી ॥૯। ।
સુસંસ્થિતાભ્યાં ચરણામ્બુજાભ્યાં પ્રદક્ષિણાવર્તનિમગ્નનાભિઃ ।
વિગૂઢજાન્વસ્થિશિરા સુગુલ્ફા વિનાકૃતેવામ્બુરુહેણ૧૬ લક્ષ્મીઃ ।

પ્રસન્નરૂપા પ્રથમોદ્ગતસ્તની પ્રફુલ્લનીલામ્બુજચારુલોચના

સુસંસ્કૃતૈર્વજ્રમણિપ્રવેકિભિર્વિભૂષિતા ચાભરણૈ૧૮ સ્સુમધ્યમા

સાઙ્ગદા બદ્ધકેયૂરા૧૯ કટકોદ્ભાસિતત્વિષા

બિભર્ત્તિ સા ભુજાનષ્ટૌ સાયુધાનપરાજિતા ॥ ૧૨ । ।
બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાણા કવચં બિભ્રતી શુભમ્

દુર્ભેદ્યં૨૨ સહજં ભાસ્વત્ સેન્દ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ ॥૧

નિબદ્ધતૂણીરયુગા૨૩ પ્રગૃહીતશરાસના ।
વસાના પદ્મકિઞ્જલ્કરુચિરે વાસસી તદા । ।૧૪। ।
૭ કિંચિદુદ્દિશ્ય
-
ઘ
.
। ૮ યથાર્હં
-
ઘ
.

...
ચિન્તકમ્
-
ઘ । ૧૦ પુત્રલાભકૃતં ઘ

..
ચ્ચ જલં
સદ્યઃ
-
ઘ
.
। ૧૨ ચ
(?)
। ૧૩ શિષ્યૈર્બહુગુણેનૈવ
-
ક
.
। ૧૪ તસ્યાં
-
ક । ૧૫ કોશ્યાં
-
ક।

...
વામ્બુરૂહેવ
-
ક । ૧૭ પ્રસન્નનીલામ્બુજચારુનેત્રઃ
- -
ઘ
.
। ૧૮ વિભૂષિતેવાભરણૈઃ
-
ખ
.,
વિભૂષિતૈર્વા
-
ક
,?..
તૈરાભરણૈઃ
-
ઘ । ૧૯ વજ્રકેયૂરા
-
ઘ
.
। ૨૦ કરકોદ્ભાસિતત્વિષા
-
ક
ખ
.
। ૨૧ શુભા
-
ઘ
.
। ૨૨ દુર્ભેદં
-
ઘ

...
યુગ્મા
-
ઘ

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા શિરસ્યાધાય ચાઞ્જલિમ્ ।
વ્યજ્ઞાપયત સા દેવી બ્રૂહિ કિઙ્કરવાણિ તે ॥ ૧ ૫। ।
મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય તાં દેવીં પરિષ્વજ્ય ચ પીડિતમ્

ભવાની પ્રાહ સંહૃષ્ટા૨૫ મૂર્ત્તિસ્થાનં૨૬ મમાવ્યયે ॥૧ ૬। ।
જરામરણહીના ત્વં શોકદુઃખવિવર્જિતા ।
ભવિષ્યસિ મહાયોગા સંયુગેષ્વપરાજિતા ॥ ૧૭। ।
કૌશિકીતિ ચ નામ્ના ત્વં લોકે ખ્યાતિં૨૭ ગમિષ્યસિ ।
અન્યૈશ્ચનામભિઃ શ્લાઘ્યૈર્ગુણકર્માભિસંશ્રયૈઃ

તવ ભક્તાઃ૨૮ સ્મરિષ્યન્તિ યેતિ૨૯ દુર્ગેષુ સંસ્થિતાઃ ।
દુર્ગાણિ તે તરિષ્યન્તિ ત્વત્પ્રસાદાદ્વરાનને । ।૧૯। ।
વરા વરેણ્યા વરદા દુર્ગા૩૦ સર્વાર્થસાધની ।
ઇત્થં ત્વાં નામભિર્દિવ્યૈઃ સ્તોષ્યન્તિ મુનયઃ સદા ।

જાપૈઃ પ્રણતિભિ૩૧ર્હોમૈરુપહારૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ ।
પ્રાણિનઃ પૂજયિષ્યન્તિ ભવતીં ભુવિ સર્વદા

સિંહયુક્તં તતો૩૨ દેવી૩૩ રથમાદિત્યવર્ચસમ્ ।
સસર્જ સપતાકં ચ કિંકિણીજાલમણ્ડિતમ્ ।
વિન્ધ્યં ગિરિવરં ચાસ્યા નિવાસાય સમાદિશત્ ॥૨૨। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
સૈવ૩૪ મુક્તા તદા દેવી પ્રણમ્ય ભુવનેશ્વરીમ્ ।
આરુરોહ રથં દિવ્યં કાર્તસ્વરમયં શુભમ્ ।

વ્યોમગેન રથેનાથ નાનારત્નાંશુમાલિના ।
જગામાશુ તતો વિન્ધ્યં નાનાદ્રુમલતાન્વિતમ્ । ।૨૪। ।
૨૪ નિપીડિતમ્
-
ખ
.,
નિપીડિતાં
-
ઘ
.
। ૨૫ સંયુક્તા
-
ક ખ
,
ઘ । ૨૬ મૂર્ત્તિસ્થાસિ
-
ઘ
.
। ૨૭ ખ્યાંતિ
-
લોકે
-
ઘ
.
। ૨૮ ભક્ત્યા
-
ક
.
। ૨૯ યેપિ
-
ખ । ૩૦ વરેણ્યા વરદા
દુર્ગા વરા
-
ખ
.
। ૩૧ જપ્યૈઃ
પ્રણામૈઃ
-
ઘ
.

મહદ્
-
ક
,
મહા
-
ઘ
.
। ૩૩ દિવ્યં
-
ક
ખ
.
ઘ
.
। ૩૪ એવમુક્તા
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.