સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.5

[હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અ5ત્ પૂર્વવર્તી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૩૧ - ૪૦)] [હ્ત્ત્પ્સ્:॥સ.wઇકિસોઉર્ચે.ઓર્ગ્।સ્।અ5ય્ આગામી પૃષ્ઠઃ (અધ્યાયાઃ ૫૧ - ૬૦)]
અધ્યાયાઃ ૪૧ -

સુશર્મોવાચ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ અસિપત્રવનં પુનઃ

નરકં પાપકૃદ્દુઃખં૨ સર્વસત્વભયંકરમ્ ॥ ૧ । ।
અસિપત્ર૩ ઇતિ ખ્યાતા વૃક્ષાસ્તત્ર દુરાસદાઃ ।
બહવઃ સુમહાશાખા ઘનાશ્ચોચ્ચાશ્ચ૪ તે ભૃશમ્ ।

તેષાં પત્રાણિ ઘોરાણિ તીક્ષ્ણાન્યસિનિભાનિ ચ ।
આયસેભ્યો વિશિષ્ટાનિ ન ચ તાન્યાયસાનિ હિ૫

૯ સહસ્રં ચ
-
ઘ
.,..
શ્ચ ચતુરઃ
-
ખ
.

..
પાત્રકારી
-
ક
.
। ૧૧ કુમ્ભપાચક એવ
તૌ
(
ચ
) -
ક
.
ઘ
.
। ૧૨ અગ્નિદાતા
-
ખ
.
। ૧૩ દુરન્ત
(?)
। ૧૪ તાપં
-
ક
.
।
૧૫ કુમ્ભિસસાખ્યદુઃખપાકં
-
ક
.
।
૧ તતઃ
-
ખ
.
। ૨ પાપિનાં દુઃખં
-
ખ
.
। ૩ અસિપત્રા
-
ઘ
.
। ૪ મનોદુઃખકરાશ્ચ
-
ઘ
.
। ૫ તાન્યાયતાનિ ચ
-
ખ
.

તૈક્ષ્ણ્યાત્તાનિ વિશિષ્ટાનિ છેદને ચ મહામતે ।
તૈઃ પત્રૈરાચિતાશ્ચૈવ તથા કણ્ટકિનશ્ચ૬ તે ॥૪। ।
જન્તવસ્તત્ર રક્ષોભિઃ પાપકર્મનિબન્ધનાઃ

વધ્યમાનાસિમુશલૈસ્તથૈવાન્યૈર્મહાયુધૈઃ૮। ।૫। ।
અગ્નિના દહ્યમાનાશ્ચ વૃક્ષાંસ્તાન્ સંપ્રયાન્તિ૯ તે ।
તાનાગતાન્ સમીક્ષ્યૈવ પર્ણાનિ પ્રપતન્ત્યુત૧૦ ।

મહાગુરૂણિ તીક્ષ્ણાનિ વિનિકૃન્તન્તિ૧૧ તાઁશ્ચ હ ।
તે નિકૃત્તશિરોગ્રીવા દેશાત્તસ્માત્ પ્રયાન્તિ વૈ ।

તે ગતા૧૨ રાક્ષસૈર્ભૂયો ભૂયો વૃક્ષૈર્દુરાસદૈઃ ।
યાત્યન્તે૧૩ વર્ષકોટીસ્તુ તત્ર પઞ્ચ સુદુઃખિતાઃ ॥૮। ।
તતો વિમુક્તાસ્તેભ્યસ્તે ઉચ્છ્રયાન્ સંવિશન્તિ હિ ।
વિશ્રાન્તાસ્તત્ર તે સર્વે૧૪ ઉચ્છ્રયાન્નરકે પુનઃ ।

પાત્યન્તે વિવશા મૂઢા યાવત્ પાપં ક્ષયં ગતમ્ ।
યે તુ તં નરકં ઘોરં નરા ગચ્છન્તિ પાપિનઃ ।

તાંસ્તેહં સંપ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વાવહિતો દ્વિજ ।
વૃક્ષં યઃ પુત્રકૃતકં વિનાશયતિ દુર્મતિઃ ॥૧

આરામે વાથ ગ્રામે વા વિક્રીણાતિ ચ દુર્મતિઃ ।
નિષ્પાદિતં તથા વૃક્ષમાશ્રમે પથિ વા પુનઃ । ।૧ ૨। ।
તડાગે વા તથોદ્યાને દેવતાયતનેષુ વા ।
ગૃહે પ્રપાયામથવા નદ્યાસ્તીરે ચતુષ્પથે ॥ ૧૩ । ।
યત્ર વા તત્ર વા જાતં૧૫ યો નાશયતિ દુર્મતિઃ ।
પાદપાન્ ગુલ્મવલ્લીર્વા ક્ષુપાનથ તૃણાન્યપિ ॥ ૧૪। ।
છાયાપુષ્પફલાર્થં હિ૧૬ સ્વકાર્યકરણાય વા

વિનાશયતિ યો મૂઢઃ સ ચ તં પ્રતિપદ્યતે । ।૧

૬ વૈ કટકેન
-
ક
.
। ૭ કર્મપાકનિબન્ધનાઃ
-
ખ । ૮ પાદ્યંતે ચ મહાયસિ
-
ઘ ।
૯ સંશ્રયન્તિ
-
ખ। ૧૦ સ્મ પતન્ત્યુત
-
ક
.
। ૧૧ વિનિવૃત્તાનિ
-
ખ
.
। ૧૨ ગત્ત્વા
-
ઘ
.
। ૧૩ પાત્ત્યન્તે
-
ચ
.
। ૧૪ સત્ત્વા
-
ઘ। સર્વાદુચ્છ્રયા
...
-
ક
.
। ૧૫ તાન્
-
ઘ
.
। ૧૬ ફલૈર્યુક્તં
-
ક
.
। ૧૭ ચ
-
ઘ
.

યશ્ચાપહરતે૧૮ મૂલં૧૯ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
આત્માર્થં કામસંપત્તૌ૨૦ ન દેવપિતૃકારણાત્૨૧ ॥ ૧

નદીં યશ્ચાવરુધ્નીયાત્ કૂપાન્યશ્ચ પ્રપૂરયેત્ ।
યશ્ચ પર્ણત્વચામર્થે૨૨ વૃક્ષં છિન્દ્યાન્નરાધમઃ ।
વિનાશયેદ્વા તં વૃક્ષં સ ચ તં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૧૭। ।
યશ્ચ છાયાસમાસન્નાન્૨૩ જન્તૂન્ વૈ સંપ્રબાધતે ।
સ્વસ્થાનં ચ સમાસન્નાન્ ત્રાસયેદ્વારયેદપિ । ।૧૮। ।
સર્વે તે તં પ્રપદ્યન્તે૨૪ સોચ્છ્રયં નરકં મહત્ ।
ઉત્તીર્ણાશ્ચ તતો ભૂયઃ સંસારં યાન્તિ તેશુભાઃ૨૫ ॥ ૧ ૯। ।
ય ઇમં શૃણુયાદતન્દ્રિતાત્મા નરકં પાપકૃતામશર્મભૂતમ્ ।
ન સ તં સમુપૈતિ પુણ્યકર્મા૨૬ વિદિતાત્મા હ્યસિપત્રનામધેયમ્ ॥8.41.૨ ૦ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને અસિપત્રવનં નામ એકચત્વારિંશોધ્યાયઃ
સુશર્મોવાચ
અતઃ પરં વૈતરણીં નદીં પાપપ્રણાશનીમ્

શૃણુષ્વાવહિતઃ૨ પુત્ર પાપકર્મભયાવહામ્૩ ॥૧ । ।
નદી વૈતરણી પુત્ર ટઙ્કચ્છિન્નતટા શુભા ।
કેશાસ્થિરુધિરાપૂર્ણા મહાક્ષારરસા તથા૪ । ।૨। ।
ઉલ્લુમ્પકૈ૫ર્ગર્દભકૈર્મકરૈઃ કચ્છપૈરપિ ।
શિશુમારૈશ્ચ નક્રૈશ્ચ તન્તુકૈ રાક્ષસૈરપિ । । ૩ । ।
મહાદષ્ટ્રૈર્મહાકાયૈઃ પિશિતાશૈઃ સમાકુલા

અસિપત્રૈશ્ચ તૈર્વૃક્ષૈ૭સ્તીરજાતૈઃ૮ સમાવૃતા

૧૮ યશ્ચાપિ હરતે
-
ખ યસ્યાપ
-
ઘ
.
।
૧૯ મૂઢઃ
-
ક
.
ખ
.
। ૨૦ કામસમ્પન્નો
-
ઘ
.,..
સન્મત્તો
-
ક
.

દ્વિજકારણાત્
-
ઘ
.

...
ર્થેન
-
ખ
.

છાયાં
-
ક
.
। ૨૪ તં પ્રતિપદ્યન્તે
-
ખ
.
। ૨૫ શુભ
-
ઘ
.

.??
મુગ્રકર્મા
-
ઘ
.
।
૧ સર્વપાપપ્રણાશનીમ્
-
ઘ
.
। ૨ શૃણુમેવ હિતઃ
-
ક
.
। ૩ ભયાવહં
-
ખ
.

.. .
સ્તથા
-
ક
.
ખ
.
। ૫ ઉલ્મ્પકૈ
-
ક
.,
ઉચ્ચપક્ષૈ
-
ઘ
.
। ૬ સમાકુલં
-
ખ । ૭ સ્તથા વૃક્ષૈ
-
ઘ
.
। ૮ તીરજૈશ્ચ
-
ખ
.

શૈવલેન ચ દીર્ઘેણ વિતાનેનેવ સંવૃતા

તસ્યાસ્તીરે વનં ઘોરં શરભર્ક્ષસમાકુલમ્ । ।૫। ।
વ્યાઘ્રદ્વીપિસમાકીર્ણં સિંહેભખરસંકુલમ્

તત્ર દુષ્કૃતકર્માણસ્તૈર્વ્યાઘ્રાદિભિરર્દિતાઃ ।

તાં નદીં સુમહાઘોરાં પાત્યન્તે૧૧ દુઃખિતાસ્તતઃ

તત્ર તે પતિતા વત્સ તન્તુકૈઃ૧૩ શૈવલેન ચ

વિતાનેન ચ સંનદ્ધા૧૪ ભક્ષ્યન્તે તૈ
(?)
દિભિઃ
।
ક્ષારોદકેન દહ્યન્તો૧૫ નનાદયન્તશ્ચ દુઃખિતાઃ૧૬

ષડ્ વર્ષકોટીઃ૧૭ યાત્યન્તે૧૮ યાવત્ પાપસ્ય સંક્ષયઃ ।
તતો મુક્તાસ્તૂચ્છ્રયેષુ પાત્યન્તે૧૯ વૈ પુનઃ પુનઃ ।

વિશ્રાન્તાસ્તત્ર તે સર્વે૨૦ યે ઉચ્છ્રયાન્૨૧ નરકે૨૨ પુનઃ ।
પાત્યન્તે વિવશા મૂઢા યાવત્ પાપં૨૩ ક્ષયં ગતમ્૨૪ । ।8.42.૧ ૦। ।
ઉત્તીર્ણઃ સોચ્છ્રયાનેતાન્ સંસારં પ્રતિપ્રદ્યતે ।
તીર્ણોન્તમેષુ૨૫ ચ પુનર્નરકેષુ પૃથક્ પૃથક્ ।
કોટિરેકા તુ કાલસ્ય વર્દ્ધતે હ્યુત્તરોત્તરમ્ । ।૧ ૧ । ।
ઉચ્છ્રયાણાન્તુ સર્વેષામેકૈકસ્ય પૃથક્ પૃથક્ ।
સહસ્રં વર્દ્ધતે પુત્ર વર્ષાણાં વૈ સમાસતઃ ॥૧

યે તુ ગચ્છન્તિ તં ઘોરં નરકં દુષ્ટચેતસઃ ।
શૃણુષ્વ૨૬ તાનિમાન્ સમ્યગુચ્યમાનાન્મયાનઘ ।

સરિતં યોભિશપતે યશ્ચૈનામવમન્યતે ।
યશ્ચ નગ્નઃ પ્રવિશતિ સ્ત્રિયં યશ્ચાત્ર ગચ્છતિ૨૭ । ।૧૪। ।
નિષ્ઠીવેદથ મૂત્રં વા પુરીષં વાપ્યથોત્સૃજેત્ ।
અપશ્ચ૨૮ હરતે યસ્તુ ક્ષેત્રારામજનોપગાઃ ॥ ૧ ૫।

...
નાભિસંવૃતા
-
ક ઘ
,
ન ચ
(?)

...
નરસંકુલમ્
-
ક
.
ખ
.
ઘ

યાત્યન્તે
-
ઘ
.

...
સ્તથા
-
ખ
.

ઉલ્વકૈઃ
-
ઘ
-
। ૧૪ સંબદ્ધા
-
ક । ૧૫ દહ્યન્તે
-
ખ
.
। ૧૬ રાવયન્તસ્સુ દુઃખિતાઃ
-
ખ
-
। ૧૭ વર્ષકોટિં ભૃશં તદ્વૈ
-
ક
.
। ૧૮ પાચ્યન્તે
-
ક
.,
પાત્યન્તે
(?)
। ૧૯ યાત્યન્તે
-
ખ
.
। ૨૦ સર્વા
-
ક
-,
ગત્વા
-
ખ
.

ઉચ્છ્રયે
-
ક
.
। ૨૨ નરકં
-
ક ખ । ૨૩ પાપઃ
-
ખ
.
। ૨૪ ગતઃ
-
ખ
.
। ૨૫ તીવ્રોત્તમેષુ
-
ઘ
.
। ૨૬ શૃણુષ્વે
(
ષ્વૈ
)
-
ક
.
ખ
.

...
નુગચ્છતિ
-
ક
.
ઘ
.
। ૨૮ આપશ્ચ
-
ક
.
ખ
.

અપાં સેતુહરશ્ચૈવ તડાગસ્ય ચ ભેદકઃ ।
તથા પુષ્કરિણીનાં ચ દૂષકો યશ્ચ માનવઃ ।

દુષ્ટામદુષ્ટામથવા યશ્ચ નારીં પ્રદૂષયેત્ ।
પદ્મિનીં યશ્ચ૨૯ હરતિ નાશયેદ્વાપિ૩૦ દુર્મતિઃ

સાર્થસ્ય વાથ જન્તોર્વા યો જન્તુર્ભયમાવહેત્

તે સર્વે નરકં ઘોરં પ્રપદ્યન્તે નરાધમાઃ । ।૧

ય ઇમામશુભપ્રણાશનીં શૃણુયાન્નિત્યમશુદ્ધબાધનીમ્

પ્રયતઃ સ ન યાતિ ભાવનીં૩૩ સરિતં વૈતરણીમસઙ્ગિનીમ્૩૪ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને વૈતરણીનામ દ્વિચત્વારિંશોધ્યાયઃ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ નરકં પાપનાશનમ્

અયોઘનમિતિખ્યાતં૨ સર્વપ્રાણિભયઙ્કરમ્૩ ।

યત્ર તે પુરુષા ઘોરા યમાભા યમકિઙ્કરાઃ ।
મહાબલા મહાસત્વાઃ સર્વેયોગેશ્વરાસ્તથા ।

અયસ્કારા યથા પિણ્ડમયસોગ્નિપ્રતાપિતમ્ ।
સંદંશેનાભિસંગૃહ્ય૪ સ્થાપયિત્વાયસે ઘને ॥૩ । ।
અભિઘ્નન્તિ ઘનૈરન્યૈસ્તથા તત્રાપિ જન્તવઃ ।
હન્યન્તે રાક્ષસૈર્ઘોરૈસ્તર્જયદ્ભિઃ૫ સુદારુણમ્ । ।૪। ।
વર્ષકોટીસ્તથા૬ સપ્ત યાતિતાઃ૭ સ્વેન કર્મણા ।
ઉચ્છ્રયેષુ૮ તથા ઘોરાં યાતનાં પ્રાપ્નુવન્તિ તે ।

એતદ્૯ યે યાન્તિ પુરુષાઃ સોચ્છ્રયં નરકં મહત્ ।
તાનહં સંપ્રવક્ષ્યામિ અનિર્દેશ્યાન્ નરાધમાન્ । ।૬। ।
૨૯ યસ્તુ
-
ખ
.
। ૩૦ નાશયેદ્વાથ
-
ખ
.
। ૩૧ પથિ સ્થાં વા ગૃહે વાપિ સર્થાનાં
વા ભયંકરઃ
-
ખ
.

.. .
મધર્મવાધનીમ્
-
ખ
.,...
વાહિનીમ્
-
ઘ
.
। ૩૩ ભાવિનીં
-
ઘ
.
। ૩૪ વિમર્દિનીં
-
ઘ
.
।
૧ ચાતિદારુણં
-
ઘ
.
। ૨ અયોજનમિતિખ્યાતં
-
ક
.
ગ
.,...
સન
-
ઘ
.

...
પાપિભયઙ્કરમ્
-
ઘ
.

.. .
પિ
સંગૃહ્ય
-
ક
.
। ૫ તર્જયન્તિ
-
ખ
.
ઘ
.

કોટિસમા
-
ઘ
.
। ૭ પાતિતાઃ
-
ક
.,
જાયન્તે
-
ઘ
.
। ૮ જાતેષુ ચ
-
ઘ
.
। ૯ એતે
-
ક
.,
એવં
-
ઘ
.,
એતં
-
ખ
.

પાદેન૧૦ હન્યાત્ પિતરં માતરં પૂજ્યમેવ વા ।
અન્યાં૧૧ કાઞ્ચિત્૧૨ સ્ત્રિયં૧૩ વાપિ હસ્તેનાથ કશાદિભિઃ૧૪ ॥૭। ।
તથા પ્રવજિતં૧૫ ચૈવ અગ્નિં વાપ્યથ લંઘયેત્ ।
બાલમર્થકૃતે યશ્ચ મૃત્યુના યોજયેત્તથા ।

સ્ત્રિયં વાથ પુમાંસં વા ક્લીબં વાન્યન્નરાધમઃ ।
ભ્રાતૄન્ યશ્ચાભિ૧૬ સન્ધત્તે૧૭ દ્રવ્યે કસ્મિંશ્ચિદેવ હિ

પિતરં વાથ દુર્બુદ્ધિર્માતરં ભગિનીમપિ ।
પતિર્યશ્ચૈવ ભાર્યાં સ્વાં પુત્રાંશ્ચૈવાભિસંધયેત્

ભાર્યા પતિં વા પુત્રાન્૧૯ વા તેષાં સા૨૦ ગતિરુચ્યતે ॥
8.43.

૦ । ।
કીલયેદ્યશ્ચ દેવાર્ચા૨૧ સ્તીર્થાનિ ચ દુરાત્મવાન્ ।
વિદ્યાઃ શાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ તેષાં સા ગતિરુચ્યતે ॥ ૧૧ । ।
ય ઇમં બહુપાપયોગકારણં શૃણુયાન્નિત્યમસૌખ્યસર્વદારણમ્ ।
પ્રયતસ્સ૨૨ ન યાતિ તં ભયાનકં નરકં દુર્ગમયોધનાવતાનકમ્ । ।૧ ૨

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને અયોઘનં નામ ત્રિચત્વારિંશોધ્યાયઃ
સુશર્મોવાચ
અતઃ પરં પદ્મમહં પ્રવક્ષ્યામિ સુદુર્ગમમ્ ।
સુકૃતીનામલભ્યં ચ દુષ્કૃતીનાં ભયાવહમ્

તત્રાગ્નિસ્તાપનો નામ ધમ્યમાન૧ ઇવ જ્વલન્ ।
જન્તવસ્તત્ર તાપ્યન્તે૨ વહ્નિવર્ણા૩ ભવન્તિ ચ ।

પદ્મપત્રનિભાસ્સર્વે ધામ્યમાનાસ્તતસ્તતઃ ।
તસ્ય મધ્યે મહાસ્તમ્ભો૪ લૌહઃ૫ સમવતિષ્ઠતે

૧૦ પાનેન
-
ઘ
.
। ૧૧ અન્યં
-
ક
.
ઘ
.
। ૧૨ કઞ્ચિત્
-
ક
.,
કિંચિત્
-
ઘ
.
। ૧૩ પ્રિયં
-
ઘ
.
।
૧૪ કશાદિના
-
ગ
.
। ૧૫ પ્રવ્રજિતાં
-
ખ
.
। ૧૬ ભ્રાતૃવ્યં વા
-
ખ
.,
ભ્રાતૃભ્યશ્ચા
-
ગ
.

.. .
શ્ચાપિ
ન્ધત્તે
-
ક
.
ગ
.,...
તિસંધત્તે
-
ખ
,...
પિસવૃતે
-
ઘ

...
તિસંધયેત્
-
ક
.
। ૧૯ સ્વપુત્રાન્
-
ઘ
.,
સ્વપુત્રં
-
ખ
.
ઘ
.
। ૨૦ કા
-
ઘ
.
। ૨૧ દેવાન્ કીલયતે યશ્ચ
-
ખ
.
। ૨૨ પ્રણતઃ સ
-
ક
.
ગ
.
ઘ
.
।
૧ ધૂપમાન
-
ઘ
.
। ૨ પાત્યન્તે
-
ઘ
.
। ૩ વર્મ
-
ખ ।
૪ મહાન્ સ્તમ્ભો
-
ઘ
.
। ૫ લોહઃ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.

તં તે ગત્વા પ્રગૂહન્તિ૬ સોપ્યગ્નિરતિદારુણઃ ।
એવં તત્રાનિશં ઘોરં યાતિતા૭સ્તૂચ્છ્રયેષ્વપિ

નરાસ્તં યાન્તિ નિઃસઙ્ગં૮ યે તાન્મે૯ ત્વં નિશામય ।
ગુરુભાર્યા ચ યો ગચ્છેદ્ ગુરુસ્વં વા૧૦ હરેત યઃ

દેવદ્રવ્યં ભક્ષયેદ્યો૧૧ નાશયેદ્વા૧૨ પ્યભીક્ષ્ણશઃ ।
બ્રાહ્મણસ્વં હરેદ્યશ્ચ બલાદ્ધારયતેપિ વા ॥૬। ।
બાલદ્રવ્યાપહારી ચ હર્તા વા સ્ત્રીધનસ્ય ચ

ક્લીબાઁશ્ચ૧૪ ત્યજતે યશ્ચ યો હન્યાચ્છરણાગતમ્૧૫

ધનં ચાસ્યાભિમન્યેત૧૬ દેવદ્રવ્યહરશ્ચ૧૭ યઃ

સર્વભક્ષ યઃ સ્યાદ્ વૈ યશ્ચ પાનીયવિક્રયી ।

સોમવિક્રયિકશ્ચૈવ અગ્નયુત્સાદક૧૯ એવ ચ ।
અગ્નિપ્રહરણો૨૦ યશ્ચ વિષપ્રહરણ૨૧શ્ચ યઃ । ।૯। ।
અશસ્ત્રં યશ્ચ સંગ્રામે હન્યાચ્છસ્ત્રેણ માનવઃ ।
યાચમાનં તથા૨૩ ચૈવ ઉપવિષ્ટમથાપિ વા

8.44.

૦ । ।
પરાઙમુખં ચ સંસક્તમન્યેન૨૫ સહ વાદિનમ્ ।
એતે સર્વે નરાસ્તત્ર ગચ્છન્ત્યકૃતબુદ્ધયઃ ॥૧ ૧ । ।
ય ઇદં૨૬ શૃણુયાત્ કૃતાન્તસદ્મ પ્રયતો નિત્યમનેકદુઃખસદ્મ

સ ન યાતિ તમુગ્રશોકપદ્મં૨૮ નરકં મૃત્યુમિવાતિ૨૯ કાલસદ્મ ॥૧

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને પદ્મો નામ ચતુશ્ચત્વારિંશોધ્યાયઃ
૬ પ્રગૃહ્ણન્તિ
-
ક
.
ગ
.,
તે
ગત્ત્વા પ્રતિગૃહ્ણન્તિ
-
ખ
,
તુ
ગૃહ્ણન્તિ
-
ઘ । ૭ પાતિતા
-
ક
.
। ૮ નિઃશંકા
-
ઘ
.
।
૯ પતન્તિ
-
ગ
.,
યે પાપસ્તાન્
-
ઘ । ૧૦ ગુરુઃ શ્વશ્રુ
-
ઘ
.,
ગુરોર્વિત્તં
-
ખ
.

...
ચ્ચ
-
ક
.
ખ
.
ગ
.

...
ચ્ચા
-
ખ
.,...
ન્ના
-
ઘ
.
। ૧૩ સ્ત્રીધનસ્ય તથૈવ ચ
-
ક
.
ખ ઘ
.

ક્રીડાંશ્ચ
-
ઘ
.

હન્યાચ્છરણમાગતાં
-
ખ
.,...
માગતાન્
-
ઘ । ૧૬ ધર્મિષ્ઠાં ચાવમન્યેત
-
ખ
.,
ધનંવાપ્ય
... -
ઘ
-
। ૧૭ પરદ્રવ્યહરશ્ચ
-
ઘ
.,..
હરાશ્ચ
-
ઘ
.
। ૧૮ યે
-
ક
.
। ૧૯ અગ્ન્યુત્સાદી ચ
-
ખ । ૨૦ અગ્નિં
પ્રહરતે
-
ખ
-,
પ્રહરાણશ્ચૈબ
-
ઘ
.
। ૨૧ વિપ્રાંશ્ચ તે ચ
-
ખ । ૨૨ વા
-
પુનઃ
-
ઘ । ૨૩ યાચમાનસ્તથા
-
ઘ
.
। ૨૪ ચ
-
ક
.
ટિ । ૨૫ ન્યૈશ્ચ
-
ખ
.
। ૨૬ ઇમં
-
ક
.
ખ ગ

?..
સદ્મં
-
ક
.
ખ
.
। ૨૮ પદ્મ
-
ગ
.

..
રિવાતિ
-
ક ખ
.
ગ
,...
રિવાદિ
-
ગ
.

સુશર્મોવાચ
મહાપદ્મસ્તતશ્ચાન્યો નિરયો રોમહર્ષણઃ ।
યત્ર૧ તે કિઙ્કરા ઘોરા૨ યમસ્ય યમસંનિભાઃ૩ ॥ ૧ । ।
જન્તૂનામાયુધૈઃ કુણ્ઠૈ૪ ર્નિઘૃણાઃ પાપકર્મિણામ્ ।
ઉત્કૃત્યોત્કૃત્ય માંસાનિ તેભ્યો યચ્છન્તિ વૈ પુનઃ ॥૨। ।
તે ભક્ષયિત્વા માંસાનિ સ્વાનિ દુષ્કૃતકારિણઃ ।
પદ્મપત્રનિભા જાતા ધામ્યન્તે૫ ગ્નૌ દિવાનિશમ્ ।

અનલેન ચ ઘોરેણ દ્રવીકૃતમયઃ પુનઃ ।
મુખેપાવૃત્ય યચ્છન્તિ દારુણા યમકિઙ્કરાઃ ॥૪। ।
અયોમયા૬સ્તથા નાર્યો નરાશ્ચાગ્નિસમપ્રભાઃ ।
સમાશ્લિષ્યન્તિ સઙ્ગત્ય દ્રવમાણાસ્તતસ્તતઃ

વૃક્ષાશ્ચ બહવ૭સ્તત્ર૮ સુપુષ્યાઃ ફલપત્રિણઃ

તાનાશ્રયન્તિ દુઃખાર્ત્તા અગ્નિં વર્ષન્તિ તેપિ ચ૧૦ ॥૬। ।
શિલાશ્ચ બહ્વ્યસ્તત્રાન્યાસ્તાઃ૧૧ શ્લિષ્યન્તિ યદા ચ તે ।
તદા તાશ્ચાગ્નિવર્ણાભા દહન્તે તાન્ભૃશં૧૨ નરાન્

એવમેષ મહાપદ્મો નરકઃ સંપ્રકીર્તિતઃ ।
સુવર્ણહારી યશ્ચૈવ માતૃયાયી૧૩ ચ યો નરઃ

માતા પુત્રં ચ યોભ્યેતિ વેદદૂષ્યવકીર્ણિકઃ

મત્સરી યશ્ચ દુર્વૃત્તઃ શ્રમણાનાઞ્ચ૧૫ પૂજકઃ

વૃષલો યઃ૧૬ શ્રુતિં બ્રૂયાચ્છૃણુયાદપિ વા પુનઃ ।
ગૃહણીયાદ્વાપિ દુર્બુદ્ધિર્બ્રાહ્મણાન્ વાવમન્યતે

8.45.

બ્રાહ્મણેભ્યો રહસ્યાનિ આશ્રમાન્તરજાનિ ચ ।
યસ્મિન્નધિકૃતો ન સ્યાચ્છૃણુયાદ્વા પઠેત વા ।

૧ તત્ર
-
ખ
.
। ૨ રૌદ્રા
-
ખ
.
। ૩ વેગિતાઃ
-
ઘ
.

..
ર્દણ્ડૈ
-
ઘ
.
। ૫ ધ્માયન્તે
(?)
। ૬ અયોમયી
(
ય્ય
?) -
ખ
.

તત્ર બહવઃ
-
ક
.
। ૮ પુત્ર
-
ઘ । ૯ સુપુષ્પફલપત્રિણઃ
-
ક । ૧૦ અગ્નિના
મુહ્યતે પુનઃ
-
ઘ
.

.
શ્ચા
-
ઘ । ૧૨ સદૃશં
-
ઘ
.
। ૧૩ માતૃગામી
-
ઘ । ૧૪ દોષાંવકર્ણિકઃ
... -
ક
.,   .
કીર્ત્તિકઃ
-
ક
,...
કીર્ત્તક
- -
ખ
.,
દોષાનુકીર્તનઃ
-
ઘ
.
। ૧૫ શ્રવણાનાઞ્ચ
-
ક
.
ખ
,
ગુરૂણાં
ચાપ્યપૂજકઃ
-
ઘ
.
। ૧૬ વૃષલાય
-
ઘ
.

...
નવમન્યતે
-
ઘ
.,
વાપમન્યતે
-
ખ
.

૬૭ દુષ્ટશ્રમણનિર્ગ્રન્થા૧૮ તથૈવાજીવકાશ્ચ યે ।
ભક્તસ્તેભ્યો દ્વિજો યશ્ચ૧૯ નરકં સ પ્રપદ્યતે । ।૧

યોગં૨૦ પરિવદેદ્યશ્ચ પિતૄનથ પિતામહાન્ ।
યોગેશ્વરાઁશ્ચ દુર્વૃત્તો૨૧ યોગધર્મમથાપિ વા

વેદવર્ણાશ્રમા૨૩ યજ્ઞા૨૪ સ્તન્નિન્દાભિરતઃ શઠઃ ।
નાસ્તિકો હેતુવાદી ચ૨૫ સર્વસ્તં પ્રતિપદ્યતે ।
તથ્યમુક્તં૨૬ મયા સર્વમેવમેતન્ન સંશયઃ ।

એવન્તે યાતિતાસ્તત્ર સ્વકર્મફલબન્ધનાઃ

તતઃ શેષેણ સંબદ્ધા જાયન્તે કીટયોનિષુ૨૮ ॥ ૧

શૃણુયાદ્ ય ઇમં વિચિન્ત્ય૨૯ ધીમાન્૩૦ મતિમાન્નિત્યમલોભમોહશોકઃ ।
સ તુ દૈવવિધિપ્રચોદિતાત્મા૩૧ દિવમેવૈતિ ન યાતિ તં કદાચિદ્૩૨ ॥૧

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને મહાપદ્મો નામ પંચચત્વારિંશોધ્યાયઃ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ રૌરવં નરકં પુનઃ ।
યત્ર તે વિવશા બદ્ધાઃ કર્મણા સ્વેન જન્તવઃ

યાત્યન્તે૧ દુઃખશોકાર્તા મહાનિરયગામિનઃ ।
રુ ઇતિ પ્રોચ્યતે શબ્દસ્તત્રાસૌ શ્રૂયતે યતઃ ॥૨। ।
પુનઃ પુનર્વા ભીમો હિ૨ રૌરવસ્તેન કથ્યતે

પૂર્ણસ્તુ સર્વઃ૪ કારીષ્યાજ્ જ્જ્વલતે સોતિદારુણઃ૫

મધ્યે સ્તમ્ભોસ્ય લૌહો વૈ તપ્તકાઞ્ચનસપ્રભઃ ।
તત્ર જંતુઃર્ભૃશં મગ્નઃ પ્રવિશન્૬ દહ્યતેવશઃ૭

આર્તનાદાન્૮ પ્રકુર્વાણો મૂર્ચ્છિતઃ પતિતઃ પુનઃ ।
તતઃ ક્લેશેને૯ મહતા ઉદ્ધૃત્યાત્માનમાત્મના

૧૮ શ્રવણનિર્ગ્રન્યા
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૧૯ દ્વિજાન્ હિત્વા
-
ખ
.
। ૨૦ ગુરૂન્
-
ઘ
.
।
૨૧ નિન્દન્તે
-
ખ
.

યોગધર્માસ્તથાપિ ચ
-
ધ
.

દેવધર્માશ્રમા
-
ઘ
.

...
શ્રમજ્ઞાશ્ચ
-
ક
.
ઘ
। ૨૫ હેતુકો નાસ્તિ વાદી ચ
-
ક
.
ઘ
.
। ૨૬ તથાપ્યુક્તં
-
ઘ

?.?
નાત્
-
ખ
.

કીટકાદિષુ
-
ક
.,
કીચકાદિષુ
-
ઘ
.
। ૨૯ વિજિત્ય
-
ઘ
.
। ૩૦ દોષાન્
-
ખ
.
। ૩૧ પ્રવેદિમાત્ગા
-
ક
.
ખ
.,
પ્રેરિતાત્મા
-
ઘ
.

...
દપીતિ
-
ખ । ૧ પાત્યન્તે
-
ઘ
.
। ૨ ભૂયો
-?,
ભૂયોપિ
-
ખ
.
। ૩ કીર્ત્યતે
-
ક । ૪ સર્વ
... -
ક
.
। ૫ જ્વલત્પાશો
તિદારુણ ।
-
ઘ
,
જ્વલત્યસૌ
-
ખ
.
। ૬ પ્રવિષ્ટો
-
ઘ
.
। ૭ રુદતે ભૃશં
-
ખ
.
। ૮ આર્તનાદં
-
ખ
.
। ૯ શોકેન
-
ખ
.

ભૂયોન્યં દેશમાસાદ્ય તથૈવ પ્રવિશેચ્ચ સઃ ।
તતસ્તસ્માદુપોત્પત્ય૧૦ સ્તમ્ભમાશ્રયતે યદિ૧૧ ॥૬। ।
તેનાપિ દહ્યતે ભૂયો વિસૃજ્ય પ્રવિશેત્પુનઃ

એવં સ યાત્યતે તત્ર બહૂનબ્દાન્ સુદુઃખિતઃ

તતો વિસૃષ્ટો ભૂયશ્ચ ઉચ્છ્રયાન્પ્રતિપદ્યતે ।
તં હિ ગચ્છન્તિ પુરુષાઃ સુરાપા ધર્મદેશકાઃ ।

પિતૃહા માતૃહા ચૈવ ભ્રાતૃહા ગુરુહા તથા ।
-
- -
વાદેભિરતાસ્તેષામેવ ચ નિન્દકાઃ । । ૯। ।
ગોઘ્નોથ દમકશ્ચૈવ જન્તૂનાં ભૃશદારુણઃ ।
ગલકર્તા૧૩ કૂટમાની કર્મણાનુ૧૪ કરોતિ યઃ । ।
8.46.

પરિવિત્તિઃ પરિવેત્તા શ્મશાનરતિરેવ૧૫ ચ ।
પુનર્ભૂસુતસંયોગી૧૬ યસ્યા ચોપપતિર્ગૃહે।
એતે સર્વેભિગચ્છન્તિ૧૭ નરકં રૌરવં નરાઃ ।

ય ઇમં શૃણુયાચ્ચ રૌરવં૧૮ નરકં પાપકૃતાં સુરૌરવમ્ ।
નિયતં પ્રયતો૧૯તિરૌરવં ન સ ગચ્છેન્મનસાપિ રૌરવમ્૨૦ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને રૌરવં નામ ષટ્ચત્વારિંશોધ્યાયઃ
સુશર્મોવાચ
મહારૌરવમન્યચ્ચ શૃણુ મે દુષ્ટયાતનમ્ ।
યત્ર ધારાશ્ચ તોયં ચ તડાગાનિ ચ પુત્રક ॥૧ । ।
કારીષી કનકાભાશ્ચ કુલ્યાશ્ચાગ્નિપ્રપૂરિતાઃ ।
આયસા બહવઃ સ્તમ્ભા વૃક્ષાશ્ચ બહુકણ્ટકાઃ । ।૨ । ।
૧૦ દ્રુતોત્પત્ય
-
ખ
.
। ૧૧ યદા
-
ઘ ।
૧૨ વિસૃજ્યોપવિશેત્પુનઃ
-
ખ
.

છલકર્ત્તા
-
ઘ
.,
છલગર્તઃ
-
ખ
.
। ૧૪ કર્મણાઞ્ચ ક
.,...
તિકરોતિ
-
ઘ
.

..
પતિરેવ
-
ઘ
.

...
રથસંયોગી
-
ઘ । ૧ ઽ સર્વેપિ ગચ્છન્તિ
-
ઘ

.. .
દરૌરવં
-
ક । ૧૯ પઠતે ચ રૌરવં
ખ

..
તિરૌરવમ્
-
ક
.

રાક્ષસા વિવિધાકારાસ્તીક્ષ્ણશસ્ત્રાસ્ત્રધારિણઃ ।
તત્ર૧ પાપેન બહુના જન્તુઃ સમભિપાશિતઃ ।

નિપતેદ્વિકૃતાકારઃ ક્રન્દમાનો મુહુર્મુહુઃ ।
સ તત્ર પતિતઃ ક્ષિપ્રં રાક્ષસૈર્ભિન્નમસ્તકઃ

કારીષ્યામગ્નિવર્ણાયાં પચ્યતે ભૃશદારુણમ્ ।
તતસ્સ તેન દાહેન દુઃખિતઃ પરમાર્તિમાન્ ॥૫। ।
દાહપ્રશમનાર્થાય તડાગે વિનિમજ્જતિ

તત્ર ક્ષારેણ તપ્તેન૩ દ્વિગુણં વેદનાર્દિતઃ૪ ।

વેગેનોત્થાય વૃક્ષં૫ વા સ્તમ્ભં વાપ્યધિરોહતિ

તત્ર તૈઃ કણ્ટકૈસ્તીક્ષ્ણૈરાયસૈશ્ચાવતક્ષિતઃ૭ ।

પતતે હ્યગ્નિકુલ્યાયાં૮ કરુણં બહુધા નદન્ ।
એવં સ યાત્યમાનસ્તુ તૃષાર્ત્તો વિલપન્ બહુ । ।૮। ।
ધારામાશ્રયતે પાતું૯ સાપિ તસ્યાયસં૧૦ તદા

અગ્નિવર્ણં વહત્યમ્ભસ્તતો મૂર્ચ્છાર્દિતો મ્રિયેત્

સંપૂર્ણયાતનશ્ચાપિ મુક્તસ્તસ્માન્મહાભયાત્

ઉચ્છ્રયેષુ તદા જન્તુર્યાત્યતે ભૃશદારુણમ્ ॥
8.47.

તત્ર ગચ્છતિ૧૩ રાજઘ્નો૧૪ રાજભાર્યાવમાનકઃ

આશાં દત્ત્વા ન દદ્યાદ્યો યશ્ચ તીર્થાવદૂષકઃ

મોષકઃ સૂચકશ્ચૈવ સ્ત્રીભૃતો યશ્ચ પાપકૃત્ ।
અગ્નૌ ગવિ ચ૧૬ યો દાનં૧૭ બ્રાહ્મણે ચાપિ વારયેત્૧૮। ।૧

વિક્રીણીયાત સ્વભાર્યાં યો હ્યપત્યં વા નરાધમઃ

હરતે ચાગ્નિભાણ્ડાનિ યોગિનાં ચૈવ કિઞ્ચન

ચોરાન્ વા યોનુગૃહ્ણાતિ મનુષ્યાસ્તસ્ય યે ચ હ ।
બ્રાહ્મણાધિકૃતશ્ચૈવ ધર્માધિકૃત એવ ચ ।

૧ અત્ર
-
ક
.

..
તિ
નિમજ્જતિ
-
ક
.,
ભિર્નિમઞ્જતિ
-
ખ
.,
તે
- -
ક
.
ખ । ૩ કષ્ટેન
-
ક
.,
કોષ્ટેન
-
ઘ
.
। ૪ વેદનાન્વિતઃ
.
-
ઘ
.

...
ચ્છ્રાયવૃક્ષં
-
ક । ૬ થાશ્રિરોહતિ
-
ખ
? -
વ
-
ઘ
.
।
.
૭ રાહાર ઇવ ભેદિતઃ
-
ઘ
.
। ૮ તુલ્યાયાં
-
ઘ
.
। ૯ જાતુ
-
ઘ
,
જન્તુઃ
- ?
। ૧૦ તત્રાયસં
-
ખ
-
। ૧૧ તથા
-
ઘ
.

..
દ્ભયાવહાત્
-
ક
,?
દ્ભયાવહઃ
-
ઘ ।
૧૩ ગચ્છન્તિ
-
ખ । ૧૪ રાજઘ્ના
- (?)
। ૧૫ મન્યકઃ
-
ક
.,
મન્યકાઃ
-
ખ
.
। ૧૬ ગવાં વિપ્રાંસ્તથાગ્નીનાં દીયમાનં
તુ
-
ખ
.
। ૧૭ યજ્ઞાનાં
-
ઘ
.
। ૧૮ યો હરેત્
-
ઘ । ૧૯ સંકીર્ણંપ
(
।
)
રનાર્યં વા
તાસ્વપત્યાન્યજીજનત્
-
ખ

કપિલા યસ્ય ગૌઃ સ્યાચ્ચ અનગ્નેર્બ્રાહ્મણસ્ય હ

મિથ્યાગ્નિહોત્રી યશ્ચૈવ નૈત્યકે પરિવેષકઃ૨૧ । ।૧ ૫। ।
રાજપુત્રવધં૨૨ ચૈવ૨૩ દુભિક્ષં યચ્ચ ચિન્તયેત્

રાષ્ટ્રલોપં દારલોપં ધનલોપં ચ યો નરઃ ॥૧ ૬ । ।
દેશવિદ્ર
(
આ
)
વણં ચૈવ યઃ કુર્ય્યાડ્ડામરાણિ વા

સર્વે તે નરકં યાન્તિ મહારૌરવસંજ્ઞકમ્

ય ઇમં શૃણુયાદભીક્ષ્ણશો નિયતં ધર્મમતિશ્ચ તિષ્ઠતિ ।
ન સ ગચ્છતિ તં ભયાવહં નરકં રૌરવમુગ્રરૌરવમ્ ।

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને મહારૌરવં નામ સપ્તચત્વારિંશોધ્યાયઃ
સુશર્મોવાચ
તમો નામાપરો ઘોરો નરકોતિ ભયંકરઃ ।
તત્ર સોભિપતન્નૈવ૧ રાક્ષસૈરભિહન્યતે

અસિમુદ્ગરશંક્વગ્રૈ૨ ર્ગદામુશલપટ્ટિશૈઃ

ભયદૈઃ પરિઘૈષ્ટઙ્કૈર્વજ્રૈરૃષ્ટિપરશ્વધૈઃ ।

અન્યૈશ્ચ વિવિધાકારૈર્હતઃ ક્રુદ્ધૈઃ સુનિર્દયૈઃ

મૂર્છિતસ્તમસા ગ્રસ્તો નરકં તં પ્રપદ્યતે૫ ।

સ દેહેન વિનષ્ટેન તમસા મૂચ્છિતાકૃતિઃ ।
દુઃખસન્તતિસંનદ્ધો૭ યાતનામશ્નુતે ભૃશમ્ । ।૪। ।
યસ્માત્ સ તમસા ગ્રસ્ત અનાશ્વસ્તોતિદારુણામ્

યાતનામશ્નુતે જન્તુસ્તમસ્તસ્માત્ સ ઉચ્યતે ॥૫। ।
સર્વા બહુવિધાકારા યાતના યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
તાસ્તત્ર૯ સમવાપ્નોતિ સ્વેન પાપેન૧૦ દુર્મતિઃ

૨૦ અનગ્નિહોત્રી યે ચાન્યત્
કપિલાક્ષીરપાયકઃ
-
ખ । ૨૧ પરિલોપકઃ
-
ખ
.
। ૨૨ હર
...
-
ક
-,
હત
-
ખ
.

...
ચૈવ
-
ક
.
ખ
.
ઘ । રે ૫૮ દુર્ભિક્ષસ્ય ચ કારકઃ
-
ખ
.
। ૨૫ દેશસ્ય ડામરં ચૈવ સતતં ય
ઇહેચ્છતિ ક
.
। ૧ સોપિ પતન્નેવ
-
ઘ
.
। ૨ શક્ત્યગ્રૈ
-
ખ
,
શક્ત્યુગ્રૈ
-
ઘ
.
।
૩ પદૃશ્યૈ
-
ક
.
। ૪ સુદુજમ્યૈઃ । ઘ
.
। ૫ પ્રતિપદ્યતે
-
ખ । ૬ તપસા
-
ખ । ૭ સંબદ્ધો
-
ક
.
ખ । ૮ અનાશસ્તોતિદારુણામ્
-
ક
,
અનાગ્રસ્તો
... -
ઘ
.

.
સ્સર્વાઃ
-
ક
.

શાપેન
-
ઘ

સમાપ્તયાતનશ્ચાપિ સન્તીર્ણ્ણસ્વેન કર્મણા ।
ઉચ્છ્રયેષુ પુનર્જન્તુર્યાત્યતે કર્મબન્ધનઃ૧૧ ।

બ્રહ્મહા ભ્રૂણહા ચૈવ સુરાપો બ્રાહ્મણશ્ચ યઃ ।
ગવાં નિપાને યશ્ચૈવ પિપાસૂનાં નરાધમઃ૧૨ ॥૮। ।
વિઘ્નં કરોતિ મોહાન્ધ૧૩ આહૂય ભર્ત્સયેત્તુ યઃ

બ્રાહ્મણાન્ દ્વેષ્ટિ નિત્યં૧૫ ય અર્થિનં યશ્ચ દૂષયેત્ ॥૯। ।
શાસ્ત્રાણિ હરતે યશ્ચ ગોઘ્નો યશ્ચ નરઃ સ્મૃતઃ

કાપિલશ્ચ વૃથાદૃષ્ટિર્વેદધર્માર્થદૂષકઃ

8.48.
૧૦ । ।
બ્રાહ્મણાક્રોશકશ્ચૈવ વેદધર્માર્થદૂષકઃ ।
નાસ્તિકાશ્ચ દુરાત્માન ઇત્યેતે તં પ્રયાન્તિ વૈ૧૮ । । ૧૧ । ।
ય ઇમં શૃણુયાત્તમોમયં તમસા નિત્યમતન્દ્રિતેન્દ્રિય

ન સ યાતિ તમોમયં સદા નરકં દારુણજન્તુશોકદમ્૨૦

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને તમોનામ અષ્ટચત્વારિંશોધ્યાયઃ
સુશર્મોવાચ
તમસ્તમતરં ઘોરં નરકં શૃણ્વતઃ પરમ્

પ્રકાશો યત્ર નૈવાસ્તિ નૈવ દૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે ॥૧ । ।
પતન્નેવ નરસ્તત્ર૨ વિસંજ્ઞઃ ક્રિયતે તદા

રાક્ષસૈર્વિકૃતાકારૈસ્તમસ્તેન સ ચોચ્યતે । ।૨। ।
તત્રાસૌ પતિતો મૂઢો વહ્નિના દહ્યતે ભૃશમ્ ।
તતોપિ૪ વેગાદુત્થાય દૃષ્ટિહીનો વિચેતનઃ

છિદ્યતે ભિદ્યતે ચૈવ૫ રાક્ષસૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ ।
તસ્માદપિ તથૈવાર્ત્તઃ સોન્યં૬ દેશં પ્રપદ્યતે ॥૪।

...
નૈઃ
-
ઘ
.

નિપાતનસ્થાને
-
ખ
.,...
નિપાતે
પિપાસું વિનિવારયેત્
-
ઘ
.

વિઘ્નકરો વિમોહશ્ચ
-
ઘ
.
। ૧૪ ચકૃશં
-
ખ
,
ભૃશં
-
ઘ
.
। ૧૫ બ્રાહ્મણે ન દદાત્યર્થં
-
ઘ
,..
ણં
...
ત્યસ્ય
-
ખ
.

.. .
સ્તથા
-
ખ
.
। ૧૭ કપિલાંશ્ચ વૃથા દુહ્ય આત્માર્થં યશ્ચ કુર્વતિ
-
ખ । ૧૮ યાન્તિ તે તમસં નરાઃ
-
ખ
.

...
મસંયતેન્દ્રિયઃ
-
ઘ
.
। ૨૦ શોકકારકમ્
-
ખ
,
શોકમ્
-
ક
,
મોદકમ્
-
ઘ
.
।
૧ શૃણુમે પુનઃ
-
ક
.
। ૨ સ પતન્નેવ નરકે
-
ખ
.
। ૩ ક્રિયન્તેપ્રભુઃ
-
ક
.
। ૪ મૃતોપિ
-
ખ
.,
મૃતો વેગાદુત્થિતશ્ચ
-
ક
.

. ..
ચાપિ
-
ક
.
। ૬ સૌમ્ય
... -
ઘ
.

તત્રાપિ નિગૃહીતસ્તૈઃ પશુમારેણ માર્યતે

તતો ભૂયશ્ચ કૂપેષુ ક્ષિપ્તો દુર્ગેષ્વચેતનઃ ।

નિમગ્નશ્ચાગ્નિકારીષ્યાં નિષ્કૂજન્

સોભિજાયતે

એવં સ યાતના બહ્વીસ્ત્વનુભૂય સુદુઃખિતઃ

નરકાન્તમનુપ્રાપ્ય ઉચ્છ્રયેષ્વભિપાત્યતે

ગર્ભપાતનકારશ્ચ રાજ્યકામશ્ચ યો ભવેત્

ઇહૈવાનર્હમાનોસૌ

(?)
ભૃત્યો રાજવધે રતઃ

અનાચાર્યશ્ચ યઃ૧૩ કર્મ આચાર્યાણાં૧૪ પ્રપદ્યતે૧૫ ।

શાસ્ત્રવિદ્યૌષધીનાં ચ ગદાનામગદૈઃ સહ ।
યો વિનાશયિતા૧૬ કશ્ચિદ્યઃ પ્રશંસતિ દાનવાન્ ॥૯। ।
ઉપદેશં ચ યો દ્વેષાદાચાર્યો ન પ્રયચ્છતિ ।
સ યાતિ નરકં ઘોરં દુસ્તરં તં તમોમયમ્૧૭ । ।
8.49.

૦ । ।
કૃતઘ્નં તુ સમાદાય નારકાઃ૧૮ સર્વ એવ તે ।
યમં પ્રણમ્ય બ્રુવતે૧૯ સહ તૈર્યમકિઙ્કરૈઃ । । ૧૧ । ।
ભગવન્ન વયં શક્તાઃ૨૦ પાપસ્યાસ્ય વિનાશને

ઉપાયમન્યં પશ્યેહ૨૨ પ્રસાદં કુરુ નઃ પ્રભો ।

સ એવમુક્તો ભગવાન્ યમઃ પ્રેતાધિપસ્તદા

સર્વધર્માર્થકુશલાન્ પૃચ્છતિ સ્મર્ષિસત્તમાન્૨૪ ।

ભગવન્તઃ કથં ત્વસ્ય કૃતઘ્નસ્ય દુરાત્મનઃ ।
નિષ્કૃતિઃ સુમહાઘોરાદ્ ભવેત્ પાપસ્ય કર્મણઃ ॥ ૧૪। ।
તતસ્તે ઋષયસ્સર્વે દૃષ્ટ્વા દીર્ઘેણ ચક્ષુષા ।
યમં ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠમિદં વૈ બ્રુવતે વચઃ ॥૧

૭ બધ્યતે
-
ઘ
.
। ૮ નિષ્કુઞ્જન
-
ક
.
નિષ્કૂટઃ
-
ખ
.
। ૯ સોભિહન્યતે
-
ખ
.

...
ષ્વેવ યાત્યતે
-
ઘ
.
। ૧૧ ઇહૈવાનશ્નમાનોસૌ
-
ખ
.
। ૧૨ રાજા વધે
-
ક
.
। ૧૩ અનાર્યસ્ય ચ
-
ખ

..
.
માર્યાણાં
-
ખ
.
।
૧૫ પ્રતિપાદિતઃ
-
ખ
.
। ૧૬ વિનાશયતે
-
ખ
.
। ૧૭ સ યાતિ નરકાન્ ઘોરાન્ દુસ્તરાત્
તાન્તમોમયાન્
-
ક
.
। ૧૮ નરકાઃ
-
ક
,
નરકા
(
ત્
)
।
-
ખ

(
સં
)
પ્રાપ્ય
-
ખ
.

મયા શક્યં
-
ખ
.
। ૨૧ વિ
(
મોચન
)
-
ખ
.
। ૨૨ પશ્યસ્વ
-
ક
.
ખ
.
। ૨૩ તથા
-
ખ
.
। ૨૪ પૃચ્છતે ઋષિસત્તમાન્
-
ક
.
ખ

બ્રહ્મઘ્ને ચ સુરાપે ચ ચોરે ભગ્નવ્રતે તથા ।
નિષ્કૃતિર્વિહિતા સદ્ભિઃ કૃતઘ્ને નાસ્તિ નિષ્કૃતિઃ ।

તતઃ સ ભગવાન્દેવો માર્તણ્ડતનયો વરઃ ।
નારકેભ્યો૨૫ દદાત્યાજ્ઞાં સર્વે યૂયમિમં નરમ્૨૬ ।

શોધયિષ્યથ ગચ્છધ્વં નૈકા૨૭ હ્યસ્ય ગતિઃ સ્મૃતા

તતસ્તે તસ્ય વચનાન્નારકાઃ પાપકર્મિણમ્૨૯ ॥ ૧૮। ।
સર્વેષ્વેવાનુપૂર્વ્યેણ૩૦ યાતયન્ત્યતિદારુણાઃ

ભર્તૃપિણ્ડાપહર્તા ચ પિતૃપિણ્ડાપહારકઃ । ।૧ ૯। ।
।
તસ્માદ્ ગૃહીત્વા વિદ્યાઞ્ચ દક્ષિણાં યો ન યચ્છતિ

8.49.

। ।
પુષ્ટશ્ચ યસ્તં નાન્વેતિ યશ્ચ તં ઘાતયેન્નરઃ ।
કૃતસ્ય દોષં વદતિ સકામં૩૩ ન કરોતિ ચ । ।૨ ૧ । ।
ન સ્મરેચ્ચ કૃતં યસ્તુ આશ્રમાન્ યશ્ચ દૂષયેત્ ।
ન પુષ્ણાતિ તથા વાહાનાશ્રિતાઁશ્ચોપકારિણઃ૩૪ ॥૨૨। ।
ભૃત્યાંશ્ચ કર્મનિરતાઁસ્તથૈવ હિતકારિણઃ ।
ભાર્યાં કર્મકરાણાં૩૫ ચ નર્માણિ વદતે ચ યઃ

ન દત્તં ન હુતં કિઞ્ચિદમુષ્મિન્નિતિ૩૬ યો વદેત્ ।
સર્વાઁસ્તાનૃષિભિઃ સાર્ધં કૃતઘ્નાનબ્રવીન્મનુઃ

કૃતઘ્નશ્ચ શઠશ્ચૈવ નાસ્તિકોછિન્નસંશયઃ ।
એતાન્ સર્વેભિગચ્છન્તિ ય એતે કીર્તિતા મયા ॥૨૫। ।
જનેતા૩૭ ચોપનેતા ચ યશ્ચ વિદ્યાં પ્રયચ્છતિ ।
ભયત્રાતાન્નદાતા ચ પંચૈતે પિતરઃ સ્મૃતાઃ । ।૨ ૬ । ।
યસ્તેષાન્દોષવક્તા ચ અભ્યસૂયક એવ ચ ।
તથા દ્રોહપ્રવૃત્તશ્ચ સન્ત્યજેત્તાન્નરાધમાન્૩૮

૨૫ નરકેભ્યો
-
ક
.
ખ
.
। ૨૬ નદં
-
ક । ૨૭ નૈવા
.. -
ખ
.
। ૨૮ સદા
-
ખ । ૨૯ પાપકર્મિણાં
-
ક
.
ઘ
.
। ૩૦ પૂર્વેણ
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.
। ૩૧ દારુણં
-
ક
.
।
૩૨ ન પ્રયચ્છતિ
-
ખ
.
। ૩૩ સ્વકર્મ
-
ખ
.

..
શ્ચોપકારિણં
-
ક
.
। ૩૫ કર્મકારિણાં
-
ક
.
ખ
.

અવિથિં નાસ્તિ
-
ઘ । ૩૭ ઉત્પાદકો
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.,
જનકશ્ચોપનેતા

) -
। ૩૮ તાન્નિન્દતિ નરાધમઃ
-
ઘ
.

મિત્રધ્રુગ્૩૯ યશ્ચ દુષ્ટાત્મા તસ્ય રન્ધ્રાવકીર્તનઃ ।
કૃતોપકારિણે પૂર્વઁ ન કરોતિ પ્રિયં ચ યઃ ।

એતે સર્વે નરા દુષ્ટાઃ સર્વ એવાશુભે રતાઃ ।
નરકાન્ સંપ્રપદ્યન્તે૪૦ બદ્ધાઃ પાપેન કર્મણા । ।૨૯। ।
એતે સર્વે મયા પ્રોક્તા મહાનિરયગામિનઃ ।
ઉચ્છ્રયાનેવ૪૧ ગચ્છન્તિ યેન્યે પાપકૃતો જનાઃ ॥
8.49.

ય ઇમં તામસં ઘોરં શૃણુયાદ્વા પઠેત વા ।
અધર્મશ્ચ૪૨ નિવર્તેત સ ગચ્છેદ્ બ્રહ્મણઃ પદમ્ ॥૩

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નરકવર્ણને તમોતિતમં નામ ઊનપંચાશત્તમોધ્યાયઃ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સંસારપરિવર્તનમ્ ।
યથા વૈ૧ નરકાત્તીર્ણાઃ સંસરન્તિ સમાસતઃ૨ ।

પ્રથમે નરકે પ્રોક્તા યે મયા પાપકર્મિણઃ ।
શેષેણ કર્મણા તે તુ જાયન્તે૩ કૃમિયોનિષુ ।

કૃમિયોનૌ પરાવૃત્તાઃ સહસ્રાણાં૪ શતં સમાઃ

તતઃ પુનર્મર્કટાસ્તે જાયન્તેથ તરક્ષવઃ ।

તત્ર૬ તાવત્ પરાવૃત્તા જાયન્તે ગોષુ તે યદા

તદા૮ તત્ર શતેનૈવ જન્મનાં શેષતસ્તતઃ । ।૪। ।
માનુષેષૂપજાયન્તે તાવદેવ ન સંશયઃ

તત્ર તે કુર્વતે ભૂયો યદિ કિંચિન્ન કિલ્બિષમ્ ॥૫। ।
તતો વિશુદ્ધાં જાતિં તે લભન્તે પુનરેવ તુ

ન ચ૧૧ ભૂયોપિ તે ઘોરં સંસારં પ્રાપ્નુવન્તિ વૈ ॥૬।

..
દ્રુહ્ય
-
ક
,...
દ્રોહ
-
ખ
.
। ૪૦ પ્રતિપદ્યન્તે
-
ખ

...
ન્નૈવ
-
ઘ
.
। ૪૨ અધર્માચ્ચ
-
ખ
.
।
૧ યે વૈ નરકસંપ્રાપ્તાઃ
-
ઘ
.
। ૨ સમન્તતઃ
-
ઘ
.
। ૩ તે તુ જાયન્તે સતતં
-
ખ
.
। ૪ સહસ્રાણિ
-
ખ
.
ઘ
.
। ૫ યદા
-
ખ
.
। ૬ તેષુ
-
ખ । ૭ તદા
-
ખ
.
। ૮ તથા
-
ખ
.
। ૯ કુત્સિતાનાં ચ યોનિષુ
-
ખ
.
। ૧૦ પુનરેવ લભન્ત્યુત
-
ક
.
ખ
.
। ૧૧ મહદ્
-
ઘ
.

દ્વિતીયે યે મયા પ્રોક્તાસ્તે મુક્તાઃ૧૨ શેષકર્મણા ।
કૃમિકીટેષુ જાયન્તે સહસ્રાણાં શતાનિ૧૩ ષટ્૧૪

તથા શતસહસ્રં ચ શતાનાં તે પુનર્ગતાઃ ।
મત્સ્યયોનૌ પ્રસૂયન્તે તાવદેવ ન સંશયઃ

તતો વ્યાઘ્રાશ્ચ ઋક્ષાશ્ચ તતો ગોત્વમવાપ્યતે ।
માનુષેષૂપપદ્યન્તે કુત્સિતાઃ સ્વેન કર્મણા । ।૯। ।
તૃતીયે ત્વથ યે પ્રોક્તા મયા દુષ્કૃતકારિણઃ ।
તે મુક્તાઃ કર્મણસ્તસ્માચ્છેષેણ સમવેષ્ટિતાઃ

કૃમિકીટેષુ જાયન્તે સહસ્રાણાં શતાનિ ષટ્ ।
તથૈવ દશ ચાન્યાનિ પક્ષિણસ્તાવદેવ ચ ॥૧

તતઃ સિંહાશ્ચ સર્પાશ્ચ ગાવઃ પશ્ચાચ્ચ માનુષાઃ ।
ચતુર્થે ત્વથ યે પ્રોક્તા મયા દુષ્કૃતકારિણઃ ।

તે સર્વે શેષવન્તસ્તુ જાયન્તે કૃમિયોનિષુ ।
સહસ્રાણાં શતાન્યષ્ટૌ તથા ચાન્યાનિ ષોડશ

યોનીનાં હિ તથા૧૫ ભૂયો જાયન્તે તે૧૬ તતો મૃગાઃ ।
મૃગભાવાદ્વિનિર્મુક્તા જાયન્તે ચ પુનઃ ખરાઃ૧૭

તતોજા ગવયાશ્ચાપિ ગાવો માનુષતાં તતઃ ।
પંચમે યે મયા પ્રોક્તાસ્તેપિ શેષેણ કર્મણા ॥૧

કૃમિકીટેષુ જાયન્તે જન્મનાં કોટિમેવ હિ ।
હસ્તિયોનૌ ચ તાવદ્ધિ ઉષ્ટ્રેષ્વશ્વેષુ ચૈવ હિ ।

તતો ગોત્વં સમાસાદ્ય માનુષ્યં પ્રાપ્નુવન્તિ તે ।
ષષ્ઠાચ્ચૈવ૧૮ વિનિર્મુક્તાસ્તતઃ શેષેણ કર્મણા । ।૧૭। ।
જાયન્તે કૃમિકીટેષુ જન્મનાં૧૯ દ્વિગુણેન હિ ।
કોટિમેકાં તતો યૂકા તતો મત્સ્યોથ૨૦ સૂકરઃ૨૧

૧૨ નરકે
-
ખ
.
। ૧૩ સહસ્રાણિ
ખ
.
। ૧૪ વૈ
-
ઘ
.
। ૧૫ તતો
-
ઘ
.

ચ
-
ઘ
.
। ૧૭ ખગાઃ
-
ઘ
.
। ૧૮ ષષ્ટેન તુ
-
ખ
.
। ૧૯ જન્મના
-
ઘ
.
। ૨૦ મત્સ્યાશ્ચ
-
ઘ
.
૨૧ સૂકરાઃ
-
ઘ
.

મહિષત્વં તતઃ પ્રાપ્ય ગોત્વાજ્જાયેત માનુષઃ

માનુષત્વે કુત્સિતશ્ચ૨૩ વ્યાધિતશ્ચૈવ જાયતે । ।૧

સપ્તમાચ્ચ વિનિર્મુક્તઃ૨૪ કૃમિકીટેષુ જાયતે ।
કોટીત્રયં તાવદેવ વૃક્ષત્વમધિગચ્છતિ૨૫ ॥8.50.૨ ૦ । ।
તતો લતા તતો ગુલ્મસ્તતો હસ્તી પ્રજાયતે

ગોત્વં ચ સમનુપ્રાપ્ય જાયતે માનુષસ્તતઃ ॥૨ ૧ । ।
અષ્ટમાચ્ચ વિનિર્મુક્તો બદ્ધઃ શેષેણ કર્મણા ।
જાયતે કૃમિકીટેષુ દ્વે કોટ્યૌ દ્વિગુણે ચ સઃ ।

તતશ્ચોષધિભાવેન૨૭ વીરુત્સુ ચ કુશેષુ ચ ।
તતો ગોત્વાદ્વિનિર્મુક્તો૨૮ જાયતે કુત્સિતો૨૯ નરઃ ।

નવમાદપિ ચોત્તીર્ણો બદ્ધઃ શેષેણ કર્મણા ।
જાયતે કૃમિકીટેષુ પઞ્ચકોટીસ્તતઃ ખગઃ ।

તતો મત્સ્યશ્ચ તાવદ્વૈ તાવદેવ સરીસૃપઃ ।
શ્વા તતસ્તાવદેવાથ તતો ભવતિ કિન્નરઃ ॥ ૨૫। ।
કિન્નરત્વાદ્વિનિર્મુક્તસ્તતો ગોષૂપજાયતે

તતો ગોયોનિનિર્મુક્તો માનુષેષૂપજાયતે૩૧ ॥૨૬। ।
દશમાદપિ ચોત્તીર્ણઃ ષટ્ કોટીર્જન્મનાં૩૨ કૃમિઃ ।
શેષેણ કર્મણા જાતસ્તતો ભવતિ વાનરઃ ।

વાનરસ્તાવદેવેહ તાવદેવ ચ૩૩ કુક્કુટઃ ।
તાવદેવ ચ કાકસ્તુ જીવંજીવક એવ ચ ।

વૃક્ષદારકમાર્જારપિપિલીકા૩૪શ્ચ જાયતે

તતો ગોષુ પ્રજાતોસૌ૩૬ માનુષેષૂપજાયતે૩૭ । ।૨૯। ।
૨૨ તતો ગોર્માનુષ્ષસ્તતઃ
-
ખ
.
। ૨૩ કુત્સિતં મન્નુષે જન્મ
-
ખ

માદ્ય
(
દ
)
પિ નિમુર્ક્ત
-
ખ
.
। ૨૫ ગમ્ય ચ
-
ક
.
। ૨૬ ચ જાયતે
-
ક ખ । ૨૭ ભાવેષુ
-
ખ
.
। ૨૮ ગોભાવનિર્મુક્તો
-
ખ
.
। ૨૯ કુત્સિતો જાયતે
-
ખ
.
। ૩૦ જાયન્તિ ગોષુ તે
-
ખ
.
। ૩૧ ગવા યોનૌ વિજાયતે
-
ખ
.
। ૩૨ કોટીર્જન્મતઃ
-
ખ
.
। ૩૩ તુ
-
ખ
.

પિરિલીકા
-
ક
,
પિપ્રિતા
-
ખ । ૩૫ જાયતે તતઃ
-
ખ
.
। ૩૬ પ્રજાયેત
-
ખ
.

...
તુ તતઃ પરં
-
ખ
.

મહારૌરવનિર્મુક્તઃ સપ્તકોટીઃ૩૮ સુદુઃખિતઃ ।
જન્મનાં૩૯ કૃમિકીટેષુ જાતો૪૦ મત્સ્યત્વમશ્નુતે૪૧ । ।8.50.૩ ૦ । ।
તતઃ૪૨ શ્વા ગર્દભશ્ચૈવ ભૈનાશી

(?)
શુક એવ ચ ।
તતો ભવતિ ગૌશ્ચાપિ તતઃ ષણ્ઢશ્ચ માનુષે૪૪ ॥૩ ૧ । ।
તમોનરકનિર્મુક્તસ્ત્વષ્ષ્ટકોટીઃ સુદુઃખિતઃ ।
જન્મનાં પ્રાપ્નુતે જન્તુર્વિષ્ઠાયાં કૃમિયોનિષુ । ।૩ ૨ । ।
તતઃ શ્વા જાયતે ભૂયશ્ચક્રાહ્વશ્ચ પુનઃ પુનઃ

તતો મણ્ડૂકતાં પ્રાપ્ય જાયતે મૃગપક્ષિષુ૪૬ । ।૩ ૩ । ।
જાયતે કિન્નરશ્ચાપિ૪૭ દ્વીપી શરભ એવ ચ ।
તતો ગોત્વં સમાસાદ્ય માનુષત્વમવાપ્નુતે૪૮ । ।૩૪। ।
તમોનરકનિર્મુક્તઃ શેષેણૈવ હિ કર્મણા ।
જાયતે કૃમિકીટેષુ નવકોટિઃ સ જન્મનામ્૪૯ ॥૩

તતો ભવતિ કાકશ્ચ ભાસશ્ચૈવ તતઃ પરમ્

વાન્તાશી ચ તતઃ પક્ષી ઉલૂકશ્ચ તતઃ પુનઃ૫૧ ॥૩ ૬। ।
પુનર્વૃક્ષશ્ચ ગુલ્મશ્ચ તતો ભવતિ વૈ મૃગઃ ।
તતો ગૌર્મનુજશ્ચાપિ ગર્ભસ્થઃ સ વિપદ્યતે૫૨ ।

પુનઃપુનર્જાયમાનઃ સહસ્રાણાં શતં સમાઃ

વ્યાધિતઃ૫૪ કુત્સિતશ્ચૈવ૫૫ જાયતે ચ પુનઃ૫૬ પુનઃ ॥ ૩૮। ।
યસ્તુ સર્વાનિમાન્ પ્રાપ્ય નરકાનિહ જાયતે ।
સ યોનિષુ સમસ્તાસુ સર્વસંસારમશ્નુતે ॥૩ ૯। ।
યદિ માનુષતાં૫૭ યાતિ કદાચિત્ કાલપર્યયાત્ ।
તત્રાપિ કુત્સિતાં યોનિં ભૂયો ભૂયઃ પ્રપદ્યતે । ।8.50.૪૦ ।

...
કોટી
-
ખ
.

જન્માનિ
-
ખ
.
। ૪૦ તતો
-
ખ

.,.
મેષ્યતિ
-
ખ
.
। ૪૨ તત્ર
-
ક
.
। ૪૩ તૈલાકી
-
ખ
.
।
૪૪ ષણ્ઢઃ પ્રજાયતે
-
ક
.
ષણ્ઢત્વ
,.
-
ખ
.
। ૪૫ તત્ર ચક્રાહ્વો જાયતે
-
ખ

...
યોનિષુ
-
ખ
.
। ૪૭ તત
.
કિન્નરતાં ચાપિ
-
ખ
.
। ૪૮ માનુષ્યમવાપ્યતે
-
ખ
.
। ૪૯ જન્મના
-
ખ
.
। ૫૦ સ જાયતે
-
ક
.
। ૫૧ ઉલૂકો જાયતે તતઃ
-
ખ
.

તત્ર ગર્ભે સ વૈ મૃતઃ
-
ક । ૫૩ સ તુ
-
ક
.
। ૧૪ વ્યધિના
-
ખ । ૫૫ સતતગ્રસ્તો
-
ખ
.
। ૫૬ સ નરઃ
-
ક
.
। ૫૭ મનુષ્યતાં
-
ક ખ
.

અનિષ્ટઃ૫૮ સર્વભૂતાનાં દુઃખિતો વ્યાધિતસ્તથા

વિકૃતં રૂપમાપ્નોતિ કર્મણા સ્વેન દૂષિતઃ

દેવબ્રાહ્મણવિદ્વેષ્ટા સર્વવ્રતબહિષ્કૃતઃ ।
સર્વધર્મવિનિર્મુક્તઃ સાધ્વાચારવિવર્જિતઃ । ।૪૨। ।
નિર્નમસ્કારદુશ્શીલઃ કિમ્ભક્ષો૬૦ બ્રહ્મનિન્દકઃ ।
ન તીર્થદેવાયતનઃ સ્વધાસ્વસ્તિવિવર્જિતઃ ।
અકીર્તનીયો લોકાનાં જાયતે સ્વેન કર્મણા ॥૪૩ । ।
સુશર્મોવાચ
એતત્તે કથિતં સર્વં સમાસાત્ પુત્ર સર્વશઃ

નરકાણાં સતત્ત્વં ચ ક્રમભેદો યથામતિ૬૨ ॥૪૪। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
ય ઇમં શૃણુયાદ્ યુક્તઃ૬૩ સદા પર્વસુ પર્વસુ ।
શ્રાવયેદ્વા દ્વિજાન્ સમ્યક્ સર્વપાપૈઃ૬૪ પ્રમુચ્યતે

ધન્યં યશ૬૫ સ્યમાયુષ્યં સ્વર્ગ્યં સર્વાર્થસાધકમ્ ।
શ્રવ્યં૬૬ ચ પઠિતવ્યં ચ સતતં ભૂતિમિચ્છતા૬૭

ઇદં તુ સર્વાર્થસુખાવહં ધ્રુવં મહાનુભાવં સુગતિપ્રદં૬૮ શુભમ્ ।
સદૈવ વિપ્રેણ સમાહિતાત્મના અધીત્ય ધાર્યં શ્રુતિસમ્મિતં ધ્રુવમ્

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે સંસારગતિવર્ણનં૬૯ નામ પઞ્ચાશોધ્યાયઃ