સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.3

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુત્વા હિમાચલો વાક્યં વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ॥
ચિન્તયામાસ તત્કાર્યં વિવરસ્ય પ્રપૂરણે

ચિરં વિચાર્ય તમૃષિમિદમાહ નગોત્તમઃ॥
ક ઉપાયો નગાનાં વૈ તત્ર ગંતું વદસ્વ મે

પક્ષચ્છેદસ્તુ શક્રેણ સર્વેષાં ચ પુરા કૃતઃ ॥
તસ્માદસ્ય મુનિશ્રેષ્ઠ કાર્યસ્ય પશ્ય નિશ્ચયમ્

॥
॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
અસ્ત્યુપાયો નગાનાં તુ તત્ર નેતું મહાનગ ॥
તવાયં તનયસ્તત્ર વિખ્યાતો નંદિવર્દ્ધનઃ

તસ્યાર્બુદ ઇતિ ખ્પાતો વયસ્યઃ પરમં પ્રિયઃ ॥
નાગઃ પ્રાણભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ ખેચરોઽપિ ચ વીર્યવાન્

સ વા ઊર્ધ્વગતિઃ ક્ષિપ્રં ક્ષણાન્નેષ્યત્યસંશયઃ ॥
લીલયા સર્વકૃત્યેષુ તં વિદિત્વાઽહમાગતઃ

આદેશો દીયતામસ્ય દુઃખં કર્તું ચ નાર્હસિ ॥
અવશ્યં યદિ ભક્તોઽસિ તત્ર પ્રેષય સત્વરમ્

॥સૂત ઉવાચ॥ ॥
વસિષ્ઠસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હિમવાન્પુત્રવત્સલઃ ॥
દુઃખેન મહતાઽઽવિષ્ટશ્ચિંતયામાસ ભૂધરઃ

મૈનાકસ્તનયોઽસ્માકં પ્રવિષ્ટઃ સાગરે ભયાત્ ॥
જ્યેષ્ઠં તુ સર્વથા ચાથ વસિષ્ઠો નેતુમાગતઃ ॥
કિં કૃત્યમધુનાઽસ્માકં કથં શ્રેયો ભવિષ્યતિ

ઇતઃ શાપભયં તીવ્રમિતો દુઃખં ચ પુત્રજમ્॥
વરં પુત્રવિયોગોઽસ્તુ ન શાપો દ્વિજસંભવઃ

સ એવં નિશ્ચયં કૃત્વા નંદિવર્ધનમુક્તવાન્ ॥
ગચ્છ ત્વં પુત્ર મે વાક્યાદ્વસિષ્ઠસ્યાશ્રમં પ્રતિ

તત્રાસ્તિ વિવરો રૌદ્રસ્તં પ્રપૂરય સત્વરમ્ ॥
અર્બુદં નાગમાદાય મિત્રં પ્રાણભૃતાં વરમ્

॥ નંદિવર્દ્ધન ઉવાચ ॥ ॥
પાપીયાન્સ વિભો દેશઃ ફલમૂલૈર્વિવર્જિતઃ ॥
પાલાશૈઃ ખાદિરૈરાઢ્યો ધવૈઃ શાલ્મલિભિસ્તથા

સુનિષ્ઠુરૈર્નૃપશુભિર્ભિલ્લૈશ્ચ વિવિધૈરપિ ॥
નદ્યો વહંતિ નો તત્ર દુષ્ટા લોકાશ્ચ વાસિનઃ ॥
નાર્હોઽહં પર્વતશ્રેષ્ઠ તત્ર ગંતું કથંચન

અથોવાચ વસિષ્ઠસ્તં સંત્રસ્તં નંદિવર્દ્ધનમ્ ॥
મા ભીઃ કાર્યા ત્વયા તત્ર દેશે દૌષ્ટ્યાત્કથંચન

તવ મૂર્ધ્નિ સદા વાસો મમ તત્ર ભવિષ્યતિ ॥
તીર્થાનિ સરિતો દેવાઃ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ

વૃક્ષાશ્ચ વિવિધાકારાઃ પત્રપુષ્પફલાન્વિતાઃ ॥
સદા તત્ર ભવિષ્યંતિ મૃગાશ્ચ વિહગાઃ શુભાઃ

અહમેવાનયિષ્યામિ તવાર્થે ચ મહેશ્વરમ્ ॥
તદા સ્થાસ્યંતિ વૈ તત્ર સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
વસિષ્ઠસ્ય વચઃ શ્રુત્વ સંહૃષ્ટો નંદિવર્દ્ધનઃ ॥
અર્બુદં નાગમાસાદ્ય વાક્યમેતદુવાચ હ

તત્ર યાવોઽદ્ય ભદ્રં તે વયસ્ય વિનયાન્વિત ॥
એતત્કાર્યમહં મન્યે સાંપ્રતં દ્વિજસંભવમ્

॥ અર્બુદ ઉવાચ ॥ ॥
અહં તત્રાગમિષ્યામિ સ્નેહાત્તે પર્વતાત્મજ ॥
તત્રૈવ ચ વસિષ્યામિ ત્વયા સાર્દ્ધમસંશયમ્

કિં ત્વહં પ્રણયાદ્ભ્રાતર્વક્ષ્યામિ યદ્વચઃ શૃષુ ॥
પ્રણયાન્નાન્યથા કાર્યં યદ્યહં તવ સંમતઃ

મન્નામ્ના ખ્યાતિમાયાતુ નાન્યત્કિંચિદ્વૃણોમ્યહમ્॥
તતઃ સોઽપિ પ્રતિજ્ઞાય આરૂઢસ્તસ્ય ચોપરિ ॥
પ્રણમ્ય પિતરૌ ચૈવ પ્રતસ્થે મુનિના સહ

દિવ્યૈર્વૃક્ષૈઃ શુભૈઃ પૂર્ણૈર્નદીનિર્ઝરસંકુલૈઃ ॥
મધુરૈર્વિહગૈર્યુક્તો મૃગૈઃ સૌમ્યૈઃ સમન્વિતઃ

મુક્તોઽર્બુદેન તત્રૈવ વિવરે મુનિવાક્યતઃ ॥
સમસ્તસ્તત્રાનાસાગ્રં ગતઃ પર્વતસત્તમઃ

વિમુક્તો વિવરે તસ્મિન્નર્બુદેન મહાત્મના ॥
પરિપૂર્ણે મહારૌદ્રે સંતુષ્ટો મુનિપુંગવઃ

બ્રવીચ્ચાર્બુદં નાગં વરં વરય સુવ્રત ॥
પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તે ભદ્ર કર્મણાનેન પન્નગ

॥ અર્બુદ ઉવાચ ॥ ॥
એષ એવ વરોઽસ્માકં યત્ત્વં તુષ્ટો મહામુને ॥
અવશ્યં યદિ દાતવ્યં તચ્છૃણુષ્વ દ્વિજોત્તમ

યચ્ચૈતચ્છિખરે હ્યસ્મિન્નિર્ઝરં નિર્મલોદકમ્ ॥
નાગતીર્થમિતિ ખ્યાતિં ભૂતલે યાતુ સર્વતઃ

અત્રૈવાહં વસિષ્યામિ મિત્રસ્નેહાત્સદા મુને ॥
તત્ર સ્નાત્વા દિવં યાતુ માનવસ્ત્વત્પ્રસાદતઃ

અપિ વંધ્યા ચ યા નારી સ્નાનમાત્રં સમાચરેત્॥
સા સ્યાત્પુત્રવતી વિપ્ર સુખસૌભાગ્યસંયુતા

॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
યા વંધ્યાસ્મિઞ્જલે પૂર્ણે સ્નાનમાત્રં કરિષ્યતિ ॥
સાપિ પુત્રમવાપ્નોતિ સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્

નભસઃ શુક્લપંચમ્યાં ફલૈઃ પૂજાં કરોતિ ચ ॥
અપિ વર્ષશતા નારી સા ભવિષ્યતિ પુત્રિણી

યેઽત્ર સ્નાનં કરિષ્યંતિ હ્યસ્મિંસ્તીર્થે ચ ભક્તિતઃ ॥
યાસ્યંતિ તે પરં સ્થાનં જરામરણવર્જિતમ્

શ્રાદ્ધં ચાત્ર કરિષ્યંતિ પંચમ્યાં યે સમાહિતાઃ ॥
માસે નભસિ તીર્થસ્ય ફલં તેષાં ભવિષ્યતિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં દત્ત્વા વરં તસ્ય વસિષ્ઠો ભગવાન્મુનિઃ ॥
નંદિવર્દ્ધનમભ્યેત્ય વાક્યમેતદુવાચ હ

વરં ચ વ્રિયતાં વત્સ પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તેઽનઘ ॥
વિનયાત્સૌહૃદાત્સર્વં દાસ્યામિ યત્સુદુર્લ્લભમ્

॥ નંદિવર્દ્ધન ઉવાચ ॥ ॥
તવાસ્તુ વચનં સત્યં પૂર્વોક્તં મુનિસત્તમ ॥
સાંનિધ્યં જાયતામત્ર અવશ્યં તવ સર્વદા

યથાહમર્બુદેત્યેવં ખ્યાતિં ગચ્છામિ ભૂતલે ॥
પ્રસાદાચ્ચૈવ તે ભૂયાદેતન્મે મનસિ સ્થિતમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમસ્ત્વિતિ તં પ્રોચ્ય વસિષ્ઠો ભગવાન્મુનિઃ ॥
ચક્રે સ્વમાશ્રમં તત્ર તસ્ય વાક્યેન નોદિતઃ

પનસૈશ્ચંપકૈરામ્રૈઃ પ્રિયંગુબિલ્વદાડિમૈઃ ॥
નાનાપક્ષિસમાયુક્તો દેવગન્ધર્વસેવિતઃ

તસ્થૌ તત્ર મુનિશ્રેષ્ઠો હ્યરુંધત્યા સમન્વિતઃ ॥
ગોમતીમાનયામાસ તપસા મુનિસત્તમઃ

યસ્યાં સ્નાત્વા દિવં યાંતિ અતિપાપકૃતો નરાઃ ॥
માઘમાસે વિશેષેણ મકરસ્થે દિવાકરે

યેત્ર સ્નાનં કરિષ્યંતિ તે યાસ્યંતિ પરાં ગતિમ્

માઘમાસે વિશેષેણ તિલદાનં કરોતિ યઃ ॥
તિલસંખ્યાનિ વર્ષાણિ સ્વર્ગે તિષ્ઠતિ માનવઃ

બહુના કિમિહોક્તેન સ્તાનમાત્રં સમાચરેત્

વસિષ્ઠસ્ય મુખં દૃષ્ટ્વા પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ॥
અરુંધતી પૂજનીયા પૂજનીયા વિશેષતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે તૃતીયેઽર્બુદખણ્ડે વસિષ્ઠાજ્ઞયા નન્દિવર્ધનપર્વતેન વિવરપૂરણવર્ણનંનામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ