સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.173

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
અહો બત મહાશ્ચર્યં વિશ્વામિત્રસ્ય સન્મુનેઃ ॥
મંત્રપ્રભાવતો યેન તત્તોયં રુધિરીકૃતમ્

તતઃપ્રભૃતિ સંપ્રાપ્તં કથં તોયં પ્રકીર્તય ॥
સરસ્વત્યા મહાભાગ સર્વં વિસ્તરતો વદ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
બહુકાલં પ્રવાહઃ સ સરસ્વત્યા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
મહાન્રક્તમયો જાતો ભૂતરાક્ષસસેવિતઃ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ ॥
અર્બુદસ્થસ્તયા પ્રોક્તો દીનયા દુઃખયુક્તયા

તવાર્થાય મુને શપ્તા વિશ્વામિત્રેણ કોપતઃ ॥
રુધિરૌઘવહાજાતા તપસ્વિજનવર્જિતા

તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં મે યથા સ્યાત્સલિલં પુનઃ ॥
પ્રવાહે મમ વિપ્રેન્દ્ર પ્રયાતિ રુધિરં ક્ષયમ્

ત્રૈલોક્યકરણે વિપ્ર સંક્ષયે વા સ્થિતૌ હિ વા ॥
નાશક્તિર્વિદ્યતે કાચિત્તવ સર્વમુનીશ્વર

॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
તથા ભદ્રે કરિષ્યામિ યથા સ્યાત્સલિલં પુનઃ ॥
પ્રવાહે તવ નિર્યાતિ સર્વં રક્તં પરિક્ષયમ્

એવમુક્ત્વા સ વિપ્રર્ષિરવતીર્ય ધરાતલે ॥
ગતઃ પ્લક્ષતરું યસ્મા દવતીર્ણા સરસ્વતી

સમાધિં તત્ર સંધાય નિવિષ્ટો ધરણીતલે ॥
સંભ્રમં પરમં ગત્વા વિશ્વામિત્રસ્ય ચોપરિ

વારુણેન તુ મન્ત્રેણ વીક્ષ યન્વસુધાતલમ્ ॥
તતો નિર્ભિદ્ય વસુધાં ભૂરિતોયં વિનિર્ગતમ્ ૧૧ ॥
રન્ધ્રદ્વયેન વિપ્રેન્દ્રા લોચનાભ્યાં નિરીક્ષણાત્ ॥
એકસ્ય સલિલં ક્ષિપ્રં યત્ર જાતા સરસ્વતી

પ્લક્ષમૂલે તતસ્તસ્ય વેગેનાપહૃતં બલાત્ ॥
તદ્રક્તં તેન સંપૂર્ણં તતસ્તેન મહાનદી

દ્વિતીયસ્તુ પ્રવાહો યઃ સંભ્રમા ત્તસ્ય નિર્ગતઃ ॥
સા ચ સાભ્રમતી નામ નદી જાતા ધરાતલે

એવં પ્રકૃતિમાપન્ના ભૂય એવ સરસ્વતી ॥
યત્પૃષ્ટોઽસ્મિ મહાભાગાઃ સરસ્વત્યાઃ કૃતે દ્વિજાઃ

એતત્સારસ્વતં નામ વ્યાખ્યાનમતિબુદ્ધિદમ્ ॥
યઃ પઠેચ્છ્રણુયાદ્વાપિ મતિસ્તસ્ય વિવર્દ્ધતે ॥
સરસ્વત્યાઃ પ્રસાદેન સત્યમેતન્મ યોદિતમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્યા સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સરસ્વત્યુપાખ્યાને સરસ્વતી શાપમોચનસાભ્રમત્યુત્પત્તિવૃત્તાન્તવર્ણનંનામ ત્રિસપ્તત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ