સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.50

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
પાપનાશિની વિખ્યાતા યથા શિપ્રા પયસ્વિની ॥
તથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ સમાસેન પરંતપ

પુરા કૃતયુગે વ્યાસ દમનોનામ વૈ નૃપઃ ॥
કીકટેષુ સમાખ્યાતો રાજા પરમકોપનઃ

ઉત્પથી સર્વધર્માણાં ગોબ્રાહ્મણવિનિંદકઃ ॥
સુરાપી હેમહારી મત્સરી ગુરુતલ્પગઃ

પ્રજાસર્વસ્વહર્તા ચ પરદારાભિમર્શકઃ ॥
ધૂર્તકો ધૂર્તંસંગી ચ પિશુનસ્તસ્કરાકૃતિઃ

ગોગ્રહઃ પુરભેદી ચ બંદી બંદિજનપ્રિયઃ ॥
કુત્સિતઃ કોપપૂર્ણશ્ચ વેદશાસ્ત્રવિવર્જિતઃ

સાધુસંગપરિત્યાગી દુષ્ટો દુષ્ટજનપ્રિયઃ ॥
કુલાંગનાપરિત્યાગી પણ્યસ્ત્રીવૃષલીપતિઃ

ધર્મનિંદાકરો નિત્યમધર્મે રમતે મતિઃ ॥
ન હૂયંતે ન પૂજ્યંતે ન શ્રૂયંતે કથા બુધૈઃ

વેદા યજ્ઞાશ્ચ દેવાનાં મૂર્તિઃ પદ્ભ્યાં ચ તાડ્યતે ॥
એવં દુષ્ટતરો રાજા ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

સ એકદા વને ઘોરે મૃગયાવનગોચરઃ ॥
ઇતસ્તતો ભ્રમમાણો વ્યાધૈઃ પરિવૃતઃ ખલઃ ॥

ન લબ્ધ્વા ખેટકં કિંચિત્ક્ષુધાર્તસ્તૃષિતઃ ખલઃ ॥
એકાકી વિગતોઽસંગો મહાકાલવનાંતિકે

રાત્રિઃ સમાગતા તત્ર ઘોરા ઘોરનિ ષેવિતા ॥
વૃક્ષમૂલમુપાવૃત્ય શયનાર્થી ક્ષુધાર્દિતઃ

તત્રાશ્વં વિટપે બદ્ધ્વા સ્વયમેવ ન્યષીદત ॥
તદૈવ કાલે વૃક્ષાદ્વૈ સર્પઃ પપાત મસ્તકે

કિમિદં કુત આશ્ચર્યં કૃત્વા હસ્તેન વારિતઃ ॥
તેન વારયિતા રાજા દષ્ટોંઽગુષ્ઠે તદાઽહિના

દષ્ટમાત્રે ચ નૃપતિર્વ્યથિતઃ ક્ષિતિમાગતઃ ॥
કિયત્કાલે વ્યથાવિષ્ટો મુમોહ ક્ષીણમંગલઃ

એતત્ક્ષણાત્પ્રેતભૂતો ઘોરે નરકસંચયે ॥
યમદૂતૈસ્તાડ્યમાનો વિવિધાસ્ત્રૈઃ સ્વકર્મજૈઃ

હર્ષિતાશ્ચ ગણાઃ સર્વે યમરાજસ્ય કિંકરાઃ ॥
બદ્ધ્વા પાશૈશ્ચ તં નિન્યુઃ પાપિષ્ઠં યમમંદિરે

એતસ્મિન્નંતરે વ્યાસ ક્રવ્યાદૈઃ ખાદિતં શવમ્ ॥
કિંચિચ્છેષતરં પ્રાતર્વાયસેનાભિલક્ષિતમ્

તત્ર ગત્વાનયન્માંસં તુંડેન વિયદુદ્ગતઃ ॥
તતોઽન્યૈર્વાયસૈર્ભગ્નો ભ્રામ્યમાણ ઇતસ્તતઃ

તત્રાટતો હિ યત્રાસ્તે દિવ્યા શિપ્રા પયસ્વિની ॥
કિંચિત્કર્મવિપાકેન વાયસાસ્યગતં પલમ્

પતિતં વૈ જલે તસ્યાઃ શિપ્રાયાસ્તસ્ય કાય જમ્॥
તેન પુણ્યપ્રભાવેન શિવોઽજાયત તત્ક્ષણાત્

ત્રિનેત્રોથ જટાજૃટી વ્યાઘ્રાંબરપરીવૃતઃ ॥
શૂલહસ્તો વૃષારૂઢો ભાલચંદ્રો હ્યુમાપતિઃ

ઇત્યાશ્ચર્યમયં રૂપં દૃષ્ટ્વા દૂતાશ્ચ ધર્ષિતાઃ ॥
તદ્ગણૈસ્તાડિતા ભગ્ના ધર્મરાજ્ઞે શશંસિરે

શ્રૂયતાં ભો મહારાજ ધર્મરાજ નમોસ્તુ તે ॥
દૂતાનાં યદ્વચો રમ્યં બહ્વાશ્ચર્યમયં પરમ્

કીકટાધિમતિર્મંદઃ પાપિષ્ઠો વૃષલીપતિઃ ॥
દમનો નામ રાજાભૂત્સમસ્તે ક્ષિતિમંડલે

યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ બ્રહ્મહત્યાસમાનિ ચ ॥
તાનિ સર્વાણિ તેનાપિ કૃતાનિ ભુવિ સત્તમ

મર્યાદાભેદકો મૂઢો વર્ણાશ્રમસુધર્મિણામ્ ॥
કુસંગી દ્યૂતકોન્માદી બહુવ્યંગભરઃ ખલઃ

યમદંડપરઃ પાપી અસ્માકં હર્ષવર્ધનઃ ॥
સ કથં શિવરૂપી સ્યાત્કિમાશ્ચર્યમતઃ પરમ્

યાવંતઃ પતિતાઃ પૂર્વે પાપિનઃ સર્વ એવ હિ ॥
કૃષ્ણેન તારિતાઃ સર્વે બ્રહ્મપુત્રાર્થિના તદા

તદાપ્રભૃતિ સર્વાણિ કુંડાનિ નરકસ્ય વૈ ॥
શુષ્કાણિ ચૈવ દૃશ્યંતે ગ્રીષ્માંતે વૈ હ્રદા યથા

ન ચૈવાર્તરવં કિંચિચ્છ્રૂયતે તવ મંદિરે ॥
અસ્માકં જીવનં નાસ્તિ કિમુપાયં વદસ્વ નઃ

એક એવાગતો લોકે વૃત્તિદો નો યમાધિપ ॥
સોઽપિ શિવત્વમાપન્નઃ કસ્માન્નો જીવ્યતે કથમ્

ધર્મરાજસ્તદાશ્રુત્ય કિંકરાણાં પરં વચઃ ॥
ચિરં ધ્યાત્વા સ્વકાનૂચે દેશકાલોચિતં વચઃ

॥ ધર્મરાજ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં ભો ગણાઃ સર્વૈઃ શ્રુતિરેકાગ્રમાનસૈઃ ॥
યેન પુણ્યપ્રભાવેન પાપિષ્ઠઃ શિવતાં ગતઃ

ભુવિ પુણ્યતમે દેશે મહાકાલવને શુભે ॥
શિપ્રાનામ સરિચ્છ્રેષ્ઠા સર્વપાપહરા પરા

યેષાં શિપ્રોદક સ્પર્શો જાયતે ભુવિ કિંકરાઃ ॥
ન તેષાં પાતકં કિંચિન્મૃતઃ શિવપુરં વ્રજેત્

મનસા વપુષા વાચા પાપાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
તત્ક્ષણાત્પ્રલયં યાંતિ શિપ્રાસરિન્નિષેવણાત્

શિપ્રાશિપ્રેતિ યો બ્રૂતે યત્ર કુત્રાપિ માનવઃ ॥
સ એવ શિવતાં યાતિ ન જાને સ્નાનજં ફલમ્

યત્ર કીટપતંગાશ્ચ શિપ્રાવારિચરાશ્ચ યે ॥
મૃતાઃ શિવપુરં યાન્તિ શિપ્રાનીરનિષેવણાત્

કૃત્વાન્યત્ર મહાપાપં યેઽન્તે શિપ્રાતટં શ્રિતાઃ ॥
મહાપાતકિનોઽપ્યેતે મૃતા યાંતિ શિવાલયમ્

માધવે માસિ સંપ્રાપ્તે નિમજ્જંતિ નરોત્તમાઃ ॥
ન તેષાં નિરયં કિંચિચ્છિવરૂપાશ્ચરંતિ તે

વાયસેનાહૃતં માંસં તસ્ય રાજ્ઞઃ કૃતાગસઃ ॥
શિપ્રાગાધજલે ક્ષિપ્તં કા તત્ર પરિદેવના

વાપીકૂપતડાગાદિ અધિકાધિકસત્ફલમ્ ॥
તસ્માદ્દશગુણં પુણ્યં નદીષુ ઉપજાયતે

તસ્માદ્દશગુણા તાપી ગોદા પુણ્યા તતોધિકા ॥
તસ્માદ્દશગુણા રેવા ગંગા પુણ્યા તતોઽધિકા ॥
તસ્માદ્દશગુણા શિપ્રા પવિત્રા પાપનાશિની

દમનસ્ય શરીરસ્ય માંસં શિપ્રાસમાગતમ્ ॥
તેન પુણ્યપ્રભાવેન શિવરૂપધરોઽભ વત્

ઈદૃશા ચ નદી રમ્યા અવન્ત્યાં ભુવિ વર્તતે ॥
વાંછંતિ દેવતાઃ સર્વાસ્તસ્યા દુર્લભદર્શનમ્

ધર્મરાજવચઃ શ્રુત્વા ગણા વિસ્મય માગતાઃ ॥
મનસા ચ નિરાતંકાઃ શિપ્રાં શરણમાગતાઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
તદાપ્રભૃતિ વિખ્યાતા શિપ્રેયં પાપનાશિની ॥
ગીયતે ચ પુરાણેષુ યસ્યા માહાત્મ્યમુત્તમમ્

દમનસ્ય ચ નિર્મુક્તિઃ શિપ્રામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
યમદૂતાનાં સંવાદં શ્રુત્વા મુક્તિર્ન સંશયઃ ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શિપ્રામાહાત્મ્યે પઞ્ચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ