સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.49-3

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
અન્ધકં તુ નિહત્યાથ દેવદેવો મહેશ્વરઃ ।
ઉમયા સહિતો રુદ્રઃ કૈલાસમગમન્નગમ્

આગતાશ્ચ તતો દેવા બ્રહ્માદ્યાશ્ચ સવાસવાઃ ।
હૃષ્ટાસ્તુષ્ટાશ્ચ તે સર્વે પ્રણેમુઃ પાર્વતીપતિમ્

ઈશ્વર ઉવાચ -
ઉપાવિશન્તુ તે સર્વે યે કેચન સમાગતાઃ ।
નિહતો દાનવો હ્યેષ ગીર્વાણાર્થે પિતામહ

રક્તેન તસ્ય મે શૂલં નિર્મલં નૈવ જાયતે ।
શુભવ્રતતપોજપ્યરતો બ્રહ્મન્મયા હતઃ

કર્તુમિચ્છામ્યહં સમ્યક્તીર્થયાનં ચતુર્મુખ ।
આગચ્છન્તુ મયા સાર્દ્ધં યે યૂયમિહ સંગતાઃ

ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશઃ પ્રભાસં પ્રતિનિર્યયૌ ।
પ્રભાસાદ્યાનિ તીર્થાનિ ગઙ્ગાસાગરમધ્યતઃ

અવગાહ્યાપિ સર્વાણિ નૈર્મલ્યં નાભવન્નૃપ ।
નર્મદાયાં તતો ગત્વા દેવો દેવૈઃ સમન્વિતઃ

ઉત્તરં દક્ષિણં કૂલમવાગાહત્પ્રિયવ્રતઃ ।
ગતસ્તુ દક્ષિણે કૂલે પર્વતે ભૃગુસંજ્ઞિતમ્

તત્ર સ્થિત્વા મહાદેવો દેવૈઃ સહ મહીપતે ।
ભ્રાન્ત્વા ભ્રાન્ત્વા ચિરં શ્રાન્તો નિર્વિણ્ણો નિષસાદ હ

મનોહારિ યતઃ સ્થાનં સર્વેષાં વૈ દિવૌકસામ્ ।
તીર્થં વિશિષ્ટં તન્મત્વા સ્થિતો દેવો મહેશ્વરઃ

ગિરિં વિવ્યાધ શૂલેન ભિન્નં તેન રસાતલમ્ ।
નિર્મલં ચાભવચ્છૂલં ન લેપો દૃશ્યતે ક્વચિત્

દેવૈરાહ્વાનિતા તત્ર મહાપુણ્યા ચ ભારતી ।
પર્વતાન્નિઃસૃતા તત્ર મહાપુણ્યા સરસ્વતી

દ્વિતીયઃ સઙ્ગમસ્તત્ર યથા વેણ્યાં સિતાસિતઃ ।
તત્ર બ્રહ્મા સ્વયં દેવો બ્રહ્મેશં લિઙ્ગમુત્તમમ્

સંસ્થાપયામાસ પુણ્યં સર્વદુઃખઘ્નમુત્તમમ્ ।
તસ્ય યામ્યે દિશો ભાગે સ્વયં દેવો જનાર્દનઃ

તિષ્ઠતે ચ સદા તત્ર વિષ્ણુપાદાગ્રસંસ્થિતા ।
અમ્ભસો ન ભવેન્માર્ગઃ કુણ્ડમધ્યસ્થિતસ્ય ચ

શૂલાગ્રેણ કૃતા રેખા તતસ્તોયં વહેન્નૃપ ।
તત્તોયં ચ ગતં તત્ર યત્ર રેવા મહાનદી

જલલિઙ્ગં મહાપુણ્યં ચકતીર્થં નૃપોત્તમ ।
શૂલભેદે ચ દેવેશઃ સ્નાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ

આત્માનં મન્યતે શુદ્ધં ન કિંચિત્કલ્મષં કૃતમ્ ।
તસ્યૈવોત્તરકાષ્ઠાયાં દેવદેવો જગદ્ગુરુઃ

આત્મના દેવદેવેશઃ શૂલપાણિઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
સર્વતીર્થેષુ તત્તીર્થં સર્વદેવમયં પરમ્

સર્વપાપહરં પુણ્યં સર્વદુઃખઘ્નમુત્તમમ્ ।
તત્ર તીર્થે પ્રતિષ્ઠાપ્ય દેવદેવં જગદ્ગુરુઃ

રક્ષાપાલાંસ્તતો મુક્ત્વા શતં સાષ્ટવિનાયકાન્ ।
ક્ષેત્રપાલાઃ શતં સાષ્ટં તદ્રક્ષન્તિ પ્રયત્નતઃ

વિઘ્નાસ્તસ્યોપજાયન્તે યસ્તત્ર સ્થાતુમિચ્છતિ ।
કેચિત્કુટુમ્બાત્તતાસુ વ્યાગ્રાઃ કેચિત્કૃષીષુ ચ

કેચિત્સભાં પ્રકુર્વન્તિ કેચિદ્દ્રવ્યાર્જને રતાઃ ।
પરોક્ષવાદં કુર્વન્તિ કેઽપિ હિંસારતાઃ સદા

પરદારરતાઃ કેચિત્કેચિદ્વૃત્તિવિહિંસકાઃ ।
અન્યે કેચિદ્વદન્ત્યેવં કથં તીર્થેષુ ગમ્યતે

ક્ષુધયા પીડ્યતે ભાર્યા પુત્રભૃત્યાદયસ્તદા ।
મોહજાલેષુ યોજ્યન્તે એવં દેવગણૈર્નરાઃ

પાપાચારાશ્ચ યે મર્ત્યાઃ સ્નાનં તેષાં ન જાયતે ।
સંરક્ષન્તિ ચ તત્તીર્થં દેવભૃત્યગણાઃ સદા

ધન્યાઃ પુણ્યાશ્ચ યે મર્ત્યાસ્તેષાં સ્નાનં પ્રજાયતે ।
સરસ્વત્યા ભોગવત્યા દેવનદ્યા વિશેષતઃ

અયં તુ સઙ્ગમઃ પુણ્યો યથા વેણ્યાં સિતાસિતઃ ।
દૃષ્ટ્વા તીર્થં તુ તે સર્વે ગીર્વાણા હૃષ્ટચેતસઃ

દેવસ્ય સન્નિધૌ ભૂત્વા વર્ણયામાસુરુત્તમમ્ ।
ઇદં તીર્થં તુ દેવેશ ગયાતીર્થેન તે સમમ્

ગુહ્યાદ્ગુહ્યતમં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
શૂલપાણિઃ સમભ્યર્ચ્ય ઇન્દ્રાદ્યૈરપ્સરોગણૈઃ

યક્ષકિન્નરગન્ધર્વૈર્દિક્પાલૈર્લોકપૈરપિ ।
નૃત્યગીતૈસ્તથા સ્તોત્રૈઃ સર્વૈશ્ચાપિ સુરાસુરૈઃ

પૂજ્યમાનો ગણૈઃ સર્વૈઃ સિદ્ધૈર્નાગૈર્મહેશ્વરઃ ।
દેવેન ભેદિતં તત્ર શૂલાગ્રેણ નરાધિપ

ત્રિધા યત્રેક્ષ્યતેઽદ્યાપિ હ્યાવર્તઃ સુરપૂરિતઃ ।
કુણ્ડત્રયં નરવ્યાઘ્ર મહત્કલકલાન્વિતમ્

સર્વપાપક્ષયકરં સર્વદુઃખઘ્નમુત્તમમ્ ।
તત્ર તીર્થે તુ યઃ સ્નાતિ ઉપવાસપરાયણઃ

દીક્ષામન્ત્રવિહીનોઽપિ મુચ્યતે ચાબ્દિકાદઘાત્ ।
યે પુનર્વિધિવત્સ્નાન્તિ મન્ત્રૈઃ પઞ્ચભિરેવ ચ

વેદોક્તૈઃ પઞ્ચભિર્મન્ત્રૈઃ સહિરણ્યઘટૈઃ શુભૈઃ ।
અક્ષરૈર્દશભિશ્ચૈવ ષડ્ભિર્વા ત્રિભિરેવ વા

પૃથગ્ભૂતૈર્દ્વિજાતીનાં તીર્થે કાર્યં નરાધિપ ।
બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં વાપિ સ્ત્રીશૂદ્રાણાં તથૈવ ચ

પુરુષાણાં ત્રયીં ધ્યાત્વા સ્નાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ ।
દશાક્ષરેણ મન્ત્રેણ યે પિબન્તિ જલં નરાઃ

તે ગચ્છન્તિ પરં લોકં યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ।
કેદારે ચ યથા પીતં રુદ્રકુણ્ડે તથૈવ ચ

પઞ્ચરેફસમાયુક્તં ક્ષકારં સુરપૂજિતમ્ ।
ઓઙ્કારેણ સમાયુક્તમેતદ્વેદ્યં પ્રકીર્તિતમ્

યસ્તત્ર કુરુતે સ્નાનં વિધિયુક્તો જિતેન્દ્રિયઃ ।
તિલમિશ્રેણ તોયેન તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ

કુલાનાં તારયેદ્વિંશં દશપૂર્વાન્દશાપરાન્ ।
ગયાદિપઞ્ચસ્થાનેષુ યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે નરઃ

સ તત્ર ફલમાપ્નોતિ શૂલભેદે ન સંશયઃ ।
યસ્તત્ર વિધિના યુક્તો દદ્યાદ્દાનાનિ ભક્તિતઃ

તુદક્ષયં ફલં તત્ર સુકૃતં દુષ્કૃતં તથા ।
ગયાશિરો યથા પુણ્યં પિતૃકાર્યેષુ સર્વદા

શૂલભેદં તથા પુણ્યં સ્નાનદાનાદિતર્પણૈઃ ।
ભક્ત્યા દદાતિ યસ્તત્ર કાઞ્ચનં ગાં મહીં તિલાન્

આસનોપાનહૌ શય્યાં વરાશ્વાન્ ક્ષત્રિયસ્તથા ।
વસ્ત્રયુગ્મં ચ ધાન્યં ચ ગૃહં પૂર્ણં પ્રયત્નતઃ

સયોક્ત્રં લાઙ્ગલં દદ્યાત્કૃષ્ટાં ચૈવ વસુંધરામ્ ।
દાનાન્યેતાનિ યો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણે વેદપારગે

શ્રોત્રિયે કુલસમ્પન્ને શુચિષ્મતિ જિતેન્દ્રિયે ।
શ્રુતાધ્યયનસમ્પન્ને દમ્ભહીને ક્રિયાન્વિતે ।
ત્રયોદશાહઃસ્વેકૈકં ત્રયોદશગુણં ભવેત્

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે શૂલભેદોત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકોનપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ ॥