સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.14

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
સ્નાત્વા ચતુઃસમુદ્રે તુ પશ્યેદ્રાજસ્થલં શિવમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ પુત્રવાઞ્જાયતે નરઃ

સમુદ્રાઃ સંતિ ચત્વારઃ ક્ષારક્ષીરદધીક્ષવઃ ॥
સમીપે તસ્ય દેવસ્ય સુદ્યુમ્નેન પ્રતિષ્ઠિતાઃ

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
રાજસ્થલ સમીપે તુ સમુદ્રાઃ કેન હેતુના ॥
કથય ત્વં મુનિશ્રેષ્ઠ સુદ્યુમ્નેન પ્રતિષ્ઠિતાઃ

લક્ષયોજનપર્યંતં જંબુદ્વીપં સુશોભનમ્ ॥
મર્યાદાયાં સ્થાપિતોઽયં સમુદ્રઃ ક્ષારસંજ્ઞિતઃ

શાકદ્વીપે દ્વિલક્ષે તુ ક્ષીરાબ્ધિઃ સંપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
દધ્યબ્ધિસ્તુ કુશદ્વીપે ચતુર્લક્ષઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ॥
શાલ્મલે ત્વિક્ષુજલધિર્હ્યષ્ટલક્ષઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

ચત્વારસ્તે સમાખ્યાતાઃ સમુદ્રા ભૂમિમંડલે ॥
રાજસ્થલસમીપે તુ કથમેકત્ર સંગતાઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
સુદ્યુમ્નો નામ રાજાસીત્પુરા કલ્પે સુધાર્મિકઃ ॥
તસ્ય પત્ની વરારોહા નામ્ના ખ્યાતા સુદર્શના

મુનિં દાલ્ભ્યં ચ સા દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ સુતકામ્યયા ॥
ભગવન્કેન દાનેન સ્નાનેન વિધિનાઽથવા

સર્વલક્ષણસંપૂર્ણઃ પુત્રો લભ્યો મયા કથમ્ ॥
એતદાખ્યાહિ વિપ્રર્ષે યાથાતથ્યં સવિસ્તરમ્ ॥

॥ દાલ્ભ્ય ઉવાચ ॥ ॥
વિહિતાસ્તે પુરા પુત્ર્યબ્ધયઃ પુત્રેપ્સયોત્તમાઃ ॥
સ્વયંભુવેન દેવેન બ્રહ્મણા લોકકારિણા

તેષુ રાજ્ઞા કૃતે સ્નાને તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥
શંકરારાધને પુત્રિ તસ્માત્પ્રેરય વલ્લભમ્

દાલ્ભ્યસ્યૈવ તુ વાક્યેન વિચિત્રાખ્યાનકેન ચ ॥
પ્રસ્થાપયામાસ પતિં શંકરારાધને દ્રુતમ્

સ ગત્વા તોષયામાસ શંકરં ગંધમાદને ॥
સંતુષ્ટઃ શંકરઃ પ્રાહ શશિસૂર્યાગ્નિલોચનઃ

અવંતીં ગચ્છ રાજેદ્ર પુત્રં પ્રાપ્સ્યસિ શોભનમ્॥
મચ્છાસનાજ્જલધયો ગમિષ્યંતિ કુશસ્થલીમ્

મેરુરૂપે સ્થલે રાજન્સમીપે શંકરસ્ય ચ ॥
દ્રક્ષ્યસિ ત્વં નરશ્રેષ્ઠ જલધીંસ્તત્ર સંગતાન્॥
અભ્યર્થિતાસ્ત્વયા તત્ર સ્થાસ્યંતિ કલયા સદા

એવમુક્ત્વા મહાદેવો જગામાદર્શનં વિભુઃ ॥
સુદ્યુમ્નો ભાર્યયા સાર્ધમાજગામ કુશસ્થલીમ્

આગતસ્તુ કુશસ્થલ્યાં સમુદ્રાંશ્ચ દદર્શ હ ॥
તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા નમશ્ચક્રે રાજસ્થલસમીપતઃ

તે વૈ દૃષ્ટ્વા ચ સુદ્યુમ્નં પ્રણતં ભક્તવત્સલમ્ ॥
પ્રોચુર્વારિધયઃ સર્વે વરં વરય સુવ્રત

સ વવ્રે મનસા પુત્રં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ॥
ઉવાચ ચ પુના રાજા યાવત્તિ ષ્ઠતિ મેદિની ॥
તાવદત્રૈવ સ્થાતવ્યં રાજસ્થલસમીપતઃ

॥ સમુદ્રા ઊચુઃ ॥ ॥
તાવત્સ્થાસ્યામહેઽત્રૈવ યાવત્કલ્પાવસાનકમ્

ભવિષ્યતિ ચ તે પુત્રઃ સર્વલક્ષણસંયુતઃ ॥
અત્ર તે સ્નાનમાત્રેણ તસ્માત્સ્નાનં સમાચર

સ્થલે ચાત્ર શુભે રાજન્સ્થાસ્યામઃ કલયા સહ ॥।
એવં વ્યાસ સમુદ્રાસ્તુ સુદ્યુમ્નેનાવતારિતાઃ

કુરુતે તેષુ યો યાત્રાં તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
સ્નાનં કૃત્વા મહાપુણ્યે સમુદ્રે ક્ષારસંજ્ઞકે ॥।

કુર્યાચ્છાદ્ધં તતો વ્યાસ પિતૄણાં ભક્તિતત્પરઃ ॥
પૂજયેચ્ચ મહાદેવં સ્થલસ્થં પાર્વતીપતિમ્

મંડકાંશ્ચ તતો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણે વેદપારગે ॥।
પાત્રં તામ્રમયં કાર્યં લવણેન પ્રપૂરિતમ્

સહિરણ્યં ચ દાતવ્યં બ્રાહ્મણે વેદપારગે ॥
સપ્તધાન્યસમાયુક્તં વેણુજં વસ્ત્રવેષ્ટિતમ્

સદક્ષિણં ફલૈર્યુક્તમર્ઘ્યં દદ્યાત્પ્રયત્નતઃ ॥
ક્ષીરાબ્ધિં ચ તતો ગત્વા સ્નાનં કુર્યાચ્ચ પૂર્વવત્

ક્ષીરં તત્ર પ્રદાતવ્યં તામ્રપાત્રેણ પૂરિતમ્ ॥
દધ્યબ્ધૌ ચ તથા કૃત્વા દદ્યાદ્દધ્યોદનં શુભમ્

ઇક્ષ્વબ્ધૌ ચ તથા કૃત્વા દદ્યાદ્વિપ્રે ગુડં શુભમ્ ॥
યાત્રાં કૃત્વા તુ વૈ વ્યાસ ગાં ચ દદ્યાત્પયસ્વિનીમ્

।
એવં યઃ કુરુતે યાત્રાં રાજસ્થલસમીપતઃ ॥
ભવ્યાં હિ લભતે લક્ષ્મીં પુત્રાંશ્ચાપિ મનોરમાન્

મૃતે સ્વર્ગમવાપ્નોતિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ ॥
તાવત્સ્વર્ગફલં ભુક્ત્વા પશ્ચાન્મોક્ષં પ્રયાસ્યતિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહા ત્મ્યે રાજસ્થલેશ્વરસમીપે ચતુઃસમુદ્રમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ