સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.13-3

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
એવં ભગવતી પુણ્યા સ્તુતા સા મુનિપુંગવૈઃ ।
ચિન્તયામાસ સર્વેષાં દાસ્યામિ વરમુત્તમમ્

તતઃ પ્રસુપ્તાંસ્તાઞ્જ્ઞાત્વા રાત્રૌ દેવી જગામ હ ।
એકૈકસ્ય ઋષેઃ સ્વપ્ને દર્શનં ચારુહાસિની

તતોઽર્ધરાત્રે સમ્પ્રાપ્ત ઉત્થિતા જલમધ્યતઃ ।
વિમલામ્બરસંવીતા દિવ્યમાલાવિભૂષિતા

ઘૃતાતપત્રા સુશ્રોણી પદ્મરાગવિભૂષિતા ।
જગાદ મા ભૈરિતિ તાનેકૈકં તુ પૃથક્પૃથક્

વસધ્વં મમ પાર્શ્વે તુ ભયં ત્યક્ત્વા ક્ષુધાદિજમ્

એવમુક્ત્વા તદા દેવી સ્વપ્નાન્તે તાન્મહામુનીન્ ।
જગામાદર્શનં પશ્ચાત્પ્રવિશ્ય જલમાત્મિકમ્

તતઃ પ્રભાતે મુનયો મિથ ઊચુર્મુદન્વિતાઃ ।
તથા દૃષ્ટા મયા દૃષ્ટા સ્વપ્ને દેવી સુદર્શના

અભયં દત્તમસ્માકં સિદ્ધિશ્ચાપ્યચિરેણ તુ ।
પ્રશસ્તં દર્શનં તસ્યા નર્મદાયા ન સંશયઃ

અથાન્યદિવસે રાજન્મત્સ્યાનાં રૂપમુત્તમમ્ ।
પશ્યન્તિ સપરીવારાઃ સ્વકીયાશ્રમસન્નિધૌ

તાન્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયાવિષ્ટા મત્સ્યાંસ્તત્ર મહર્ષયઃ ।
પૂજયામાસુરવ્યગ્રા હવ્યકવ્યેન દેવતાઃ

તાન્મત્સ્યસઙ્ઘાન્સમ્પ્રાપ્ય મહાદેવ્યાઃ પ્રસાદતઃ ।
સપુત્રદારભૃત્યાસ્તે વર્તયન્તિ પૃથક્પૃથક્

દિને દિને તથાપ્યેવમાશ્રમેષુ દ્વિજાતયઃ ।
મત્સ્યાનાં સઞ્ચયં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાશ્ચાભવંસ્તદા

મૃતાંસ્તાંસ્તુ સુપુષ્ટાઙ્ગાન્ પાઠીનાંશ્ચ વિશેષતઃ ।
દ્વારે દ્વારે ચાશ્રમાણાં તાપસાનાં યુધિષ્ઠિર

હૃષ્ટપુષ્ટાસ્તદા સર્વે નર્મદાતીરવાસિનઃ ।
ઋષયસ્તે ભયં સર્વે તત્યજુઃ ક્ષુત્તૃષોદ્ભવમ્

તે જપન્તસ્તપન્તશ્ચ તિષ્ઠન્તિ ભરતર્ષભ ।
અર્ચયન્તિ પિત્ઃન્દેવાન્નર્મદાતટમાશ્રિતાઃ

તૈર્જપદ્ભિસ્તપદ્ભિશ્ચ સતતં દ્વિજસત્તમૈઃ ।
ભ્રાજતે સા સરિચ્છ્રેષ્ઠા તારાભિર્દ્યૌર્ગ્રહૈરિવ

તત્ર તૈર્બહુલૈઃ શુભ્રૈર્બ્રાહ્મણૈર્વેદપરાગૈઃ ।
નર્મદા ધર્મદા પૂર્વં સંવિભક્તા યથાક્રમમ્

ઋષિભિર્દશકોટિભિર્નર્મદાતીરવાસિભિઃ ।
વિભક્તેયં વિભક્તાઙ્ગી નર્મદા શર્મદા નૃણામ્

યજ્ઞોપવીતૈશ્ચ શુભૈરક્ષસૂત્રૈશ્ચ ભારત ।
કૂલદ્વયે મહાપુણ્યા નર્મદોદધિગામિની

પૃથગાયતનૈઃ શુભ્રૈર્લિઙ્ગૈર્વાલુકમૃન્મયૈઃ ।
ભ્રાજતે યા સરિચ્છ્રેષ્ઠા નક્ષત્રૈરિવ શર્વરી

એવં ત ઋષયઃ સર્વે તર્પયન્તઃ સુરાન્પિત્ઃન્ ।
ન્યવસન્નર્મદાતીરે યાવદાભૂતસમ્પ્લવમ્

કિંચિદ્ગતે તતસ્તસ્મિન્ઘોરે વર્ષશતાધિકે ।
અર્ધરાત્રે તદા કન્યા જલાદુત્તીર્ય ભારત

વિદ્યુત્પુંજસમાભાસા વ્યાલયજ્ઞોપવીતિની ।
ત્રિશૂલાગ્રકરા સૌમ્યા તાનુવાચ ઋષીંસ્તદા

આગચ્છધ્વં મુનિગણા વિશધ્વં મામયોનિજામ્ ।
સમેતાઃ પુત્રદારૈશ્ચ તતઃ સિદ્ધિમવાપ્સ્યથ

યસ્ય યસ્ય હિ યા વાઞ્છા તસ્ય તાં તાં દદામ્યહમ્ ।
વિષ્ણું બ્રહ્માણમીશાનમન્યં વા સુરમુત્તમમ્

તત્ર સર્વાન્નયિષ્યામિ પ્રસન્ના વરદા હ્યહમ્ ।
પ્રાણાયામપરા ભૂત્વા માં વિશધ્વં સમાહિતાઃ

સહ પુત્રૈશ્ચ દારૈશ્ચ ત્યક્ત્વાશ્રમપદાનિ ચ ।
કાલક્ષેપો ન કર્તવ્યઃ પ્રલયોઽયમુપસ્થિતઃ

સંહારઃ સર્વભૂતાનાં કલ્પદાહઃ સુદારુણઃ ।
એકાહમભવં પૂર્વં મહાઘોરે જનક્ષયે

શેષા નદ્યઃ સમુદ્રાશ્ચ સર્વ એવ ક્ષયંગતાઃ ।
વરદાનાન્મહેશસ્ય તેનાહં ન ક્ષયં ગતા

અમૃતઃ શાશ્વતો દેવઃ સ્થાણુરીશઃ સનાતનઃ ।
સ પૂજિતઃ પ્રાર્થિતો વા કિં ન દદ્યાદ્દ્વિજોત્તમાઃ

એવમુક્ત્વા ઋષીવ્રેવા પ્રવિવેશ જલં તતઃ ।
કરાત્તશૂલા સા દેવી વ્યાલયજ્ઞોપવીતિની

તતસ્તે તદ્વચઃ શ્રુત્વા વિસ્મયાપન્નમાનસાઃ ।
અભિવન્દ્ય ચ માં સર્વે ક્ષામયન્તઃ પુનઃ પુનઃ

ક્ષમ્યતાં નો યદુક્તં હિ વસતાં તવ સંશ્રયે ।
ગૃહાંસ્ત્યક્ત્વા મહાભાગાઃ સશિષ્યાઃ સહબાન્ધવાઃ

જપ્ત્વા ચૈકાક્ષરં બ્રહ્મ હૃદિ ધ્યાત્વા મહેશ્વરમ્ ।
સ્નાત્વા ચ મન્ત્રપૂતાભિરથ ચાદ્ભિર્જિતવ્રતાઃ

વિવિશુર્નર્મદાતોયં સપક્ષા ઇવ પર્વતાઃ ।
દ્યોતયન્તો દિશઃ સર્વાઃ કુશહસ્તાઃ સહાગ્રયઃ

ગતેષુ તેષુ રાજેન્દ્ર અહમેકઃ સ્થિતસ્તદા ।
અમરેશં સમાસાદ્ય પૂજયન્નર્મદાં નદીમ્

અનુભૂતાઃ સપ્તકલ્પા માયૂરાદ્યા મયા નૃપ ।
પ્રસાદાદ્વેધસઃ સર્વે રેવયા સહ ભારત

જન્મતોઽદ્ય દિનં યાવન્ન જાનેઽસ્યાઃ પુરાસ્થિતિમ્

ઇયં હિ શાંકરી શક્તિઃ કલા શમ્ભોરિલાહ્વયા ।
નર્મદા દુરિતધ્વંસકારિણી ભવતારિણી

યદાહમપિ નાભૂવં પુરાકલ્પેષુ પાણ્ડવ ।
ચતુર્દશસુ કલ્પેષુ તેષ્વિયં સુખસંસ્થિતા

ચતુર્દશ પુરા કલ્પા ન મૃતા યેષુ નર્મદા ।
તાનહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ દેવી પ્રાહ યથા મમ

કાપિલં પ્રથમં વિદ્ધિ પ્રાજાપત્યં દ્વિતીયકમ્ ।
બ્રાહ્મં સૌમ્યં ચ સાવિત્રં બાર્હસ્પત્યં પ્રભાસકમ્

માહેન્દ્રમગ્નિકલ્પં ચ જયન્તં મારુતં તથા ।
વૈષ્ણવં બહુરૂપં ચ જ્યૌતિષં ચ ચતુર્દશમ્

એતે કલ્પા મયા ખ્યાતા ન મૃતા યેષુ નર્મદા ।
માયૂરં પઞ્ચદશમં કૌર્મં ચૈવાત્ર ષોડશમ્

બકં માત્સ્યં ચ પાદ્મં ચ વટકલ્પં ચ ભારત ।
એકવિંશતિમં ચૈતં વારાહં સાંપ્રતીનકમ્

ઇમે સપ્ત મયા સાકં રેવયા પરિશીલિતાઃ ।
એકવિંશતિકલ્પાસ્તુ નર્મદાયાઃ શિવાઙ્ગતઃ

સંજાતાયા નૃપશ્રેષ્ઠ મયા દૃષ્ટા હ્યનેકશઃ ।
કથિતા નૃપતિશ્રેષ્ઠ ભૂયઃ કિં કથયામિ તે

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે નર્મદામાહાત્મ્ય એકવિંશતિકલ્પકથાનકવર્ણનં નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ ॥