સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.14-2

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
કુટુંબેશ્વરસંજ્ઞં તુ દેવં વિદ્ધિ ચતુર્દશમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ ગોત્રવૃદ્ધિશ્ચ જાયતે

યદા દેવાસુરૈઃ પૂર્વં મથિતઃ ક્ષીરસાગરઃ ॥
તદા ચ નિર્ગતં દેવિ દુર્દ્ધરં દુઃસહં વિષમ્

કાલકૂટમયં રૌદ્રં વિષં જ્વાલાવિભીષણમ્ ॥
દહ્યતે ચ જગત્તેન સદેવાસુરમાનુષમ્

તતો દેવગણાઃ સર્વે સાસુરા યક્ષરાક્ષસાઃ ॥
વિષજ્વાલાતિભીતાશ્ચ મામેવ શરણં ગતાઃ

સ્તુતોહં વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈરિદમુક્તં વરાનને ॥
અમૃતાર્થે કૃતો યત્નઃ સંપ્રાપ્તં મરણં વિભો

અન્યથા ચિંતિતં કાર્યં દૈવેન કૃતમન્યથા ॥
અતિમથિતુમારબ્ધે લોભાદ્વૈ ક્ષીરસાગરમ્

ઉત્પન્નં કાલકૂટં તુ યેન દગ્ધં ચરાચરમ્ ॥
તતોઽસ્માકં ભયં જાતં કાલકૂટોદ્ભવં પ્રભો ॥

રક્ષાં કુરુ જગન્નાથ શરણાગતવત્સલ ॥
હિતાર્થં સર્વલોકાનાં યથા ન પ્રલયો ભવેત્

મયા તેષાં વચઃ શ્રુત્વા ત્રિદશાનાં યશસ્વિનિ ॥
માયૂરં રૂપમાસ્થાય દેવાનામનુકંપયા ॥
કંઠે ધૃતં મહારૌદ્રં કાલકૂટાહ્વયં તદા

ત્વં ભીતા સહસા નષ્ટા રૂપં દૃષ્ટ્વા તુ મામકમ્ ॥
વિષવૃક્ષમસેવ્યં તુ તતોઽહં દુઃખિતોઽભવમ્ ॥5.2.14.૧ ૦॥
નદીસંઘસમાયુક્તા ગંગા દૃષ્ટા ચ પાર્શ્વતઃ ॥
સા ચ પ્રોક્તા મયા દેવિ સાદરં સ્તુતિપૂર્વકમ્

કાલકૂટવિષં ગંગે વેગાન્નય મહોદધિમ્ ॥
નાન્યા શક્તા સમાનેતું ત્વાં વિના લોકપાવનિ

॥ ગંગોવાચ ॥ ॥
નાસ્તિ મે ભગવઞ્છક્તિર્વિવોઢું ચ જગત્પતે ॥
રૌદ્રરૂપી ચ દુઃસેવ્યો દહત્યેવ ન સંશયઃ

તતસ્તુ યમુના પ્રોક્તા ન સમર્થા સરસ્વતી ॥
અન્યાશ્ચ વિવિધા નદ્યો મયાહૂતાઃ પૃથ ક્પૃથક્

અશક્તાસ્તાઃ સમાનેતું કાલકૂટાહ્વયં વિષમ્ ॥
તદાહૂતા મયા દેવિ શિપ્રા બ્રહ્મસમુદ્ભવા

શિપ્રે પુત્રિ મમાદેશાન્મહાકાલ વનં વ્રજ ॥
ગૃહીત્વા કાલકૂટં તુ પુરઃ કામેશ્વરસ્ય હિ

વિદ્યતે પરમં લિંગં તસ્મિંલ્લિંગે નિયોજય ॥
મયા પ્રોક્તા તદા પ્રાહ બ્રહ્મણઃ પરમા કલા

એષાસ્મિ પ્રસ્થિતા દેવ તવ વાક્યાદસંશયમ્ ॥
દુઃસ્પર્શઃ કાલકૂટોઽયં નૂનં માં ભક્ષયિષ્યતિ

અસેવ્યાહં ભવિષ્યામિ દુષ્ટસંપર્ક યોગતઃ ॥
તતો મયા પુનઃ પ્રોક્તા શિપ્રા પાતકનાશિની

યાનિ તીર્થાનિ ભૂલોકે પાતાલે યાનિ સંતિ વૈ ॥
સ્વર્ગલોકે હ્યંતરિક્ષે પુણ્યાનિ ચારુહાસિનિ

તાનિ સર્વાણિ સેવાર્થમાગત્ય મમ વાક્યતઃ ॥
આજ્ઞાં તવ કરિષ્યંતિ ગચ્છ પુત્રિ મમાજ્ઞયા

એવમુક્તા તદા શિપ્રા ગૃહીત્વા કાલકૂટકમ્ ॥
સમાયાતા વરારોહે યત્ર લિંગમનુત્તમમ્

તદ્વિષં કાલકૂટાહ્વં નિક્ષિપ્તં લિંગમૂર્દ્ધનિ ॥
વિષલિંગસ્તતો જાતો દૃષ્ટો મૃત્યુપ્રદાયકઃ

પશુઃ પક્ષી નરો વાપિ યો હિ પશ્યતિ તં શિવમ્ ॥
મ્રિયતે સ તદા દેવિ તસ્ય દેવસ્ય દર્શનાત્

તીર્થયાત્રાં તતઃ કર્તું તત્રાયાતાંસ્તપોધનાઃ ॥
તં ચ દેવં તતો દૃષ્ટ્વા મૃતાઃ સર્વે ચ તત્ક્ષણાત્

તતો હાહાકૃતં દેવિ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્॥
હાહાકારં મહચ્છ્રુત્વા મયા તે દ્વિજસત્તમાઃ ॥
સંજીવિતાશ્ચ વૈ સર્વે દૃષ્ટિપાતેન પાર્વતિ

તુષ્ટુવુઃ પ્રણતા વિપ્રા મામતો વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ ॥
મયા પ્રોક્તાસ્તુ તે વિપ્રા વૃણુધ્વં વરમુત્તમમ્

તૈરુક્તં પ્રણતૈર્દેવિ લોકાનાં ચ હિતાર્થતઃ ॥
સંમ્રિયંતે પ્રજા દેવ લિંગેનાનેન શંકર

તાઃ સંરક્ષ જગન્નાથ હ્યેષોઽસ્માકં વરઃ પ્રભો ॥
પ્રતિજ્ઞાતં મયા દેવિ લોકાનામનુકંપયા

ક્ષેમારોગ્યકરં લિંગં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
કાયાવરોહણાદ્વિપ્રાઃ સ્વયમત્રાગમિષ્યતિ

લકુલીશસ્તદા ચાયં દેવઃ સ્પૃશ્યો ભવિષ્યતિ ॥
વૃદ્ધિકારી કુટુમ્બસ્ય ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

કુટુંબેશ્વર ઇતિ નામ્ના લોકે ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ ॥
ઇત્યુક્તાસ્તે મયા વિપ્રાસ્તત્રૈવ તપસિ સ્થિતાઃ

લકુલીશોઽથ તલ્લિંગમારુરોહ મમાજ્ઞયા ॥
જનયન્વિસ્મયં લોકે કીર્તિં જનપદે તથા

કુટુમ્બેશ્વરસંજ્ઞં તુ યે પશ્યંતિ યશસ્વિનિ ॥
તેષાં કુલે તુ વૃદ્ધિઃ સ્યાત્કુટુંબસ્ય ન સંશયઃ

આશ્વિનાસિતપંચમ્યાં દર્શ નં યઃ કરિષ્યતિ ॥
બહુપુત્રો બહુધનો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

મહતીં શ્રિયમાપ્નોતિ રોગૈશ્ચાપિ પ્રમુચ્યતે ॥
સર્વકામસમૃદ્ધોઽસૌ મમ લોકે સ મોદતે

દર્શનં યે કરિષ્યંતિ સ્પર્શનં યજનં તથા ॥
તે સર્વે કામસંપૂર્ણાઃ પ્રયાંતિ મમ મંદિરમ્

સમીપે તુ સરિચ્છિપ્રા વાપીકૂપેન સંયુતા ॥
યસ્યા દર્શનમાત્રેણ નરઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે

સોમવારેર્કવારે ચ સ્નાત્વા તસ્યાં સમાહિતઃ॥
અષ્ટમ્યાં વા ચતુર્દશ્યાં યઃ પશ્યેત્કુટુંબેશ્વરમ્ ॥

રાજસૂયસહસ્રસ્ય વાજપેયશતસ્ય ચ ॥
ફલં સ લભતે દેવિ સત્યમેતન્મયોદિતમ્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
કુટુંબેશ્વરદેવસ્ય ત્વિંદ્રદ્યુમ્નેશ્વરં શૃણુ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખંડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે કુટુંબેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ