સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.8

॥ લોપામુદ્રોવાચ ॥ ॥
જીવિતેશ કથામેતાં પુણ્યાં પુણ્યપુરીશ્રિતામ્ ॥
ન તૃપ્તિમધિગચ્છામિ શ્રુત્વા ત્વચ્છ્રીમુખેરિતામ્

માયાપુર્યાં મુક્તિપુર્યાં શિવશર્મા દ્વિજોત્તમઃ ॥
મૃતોપિ મોક્ષં નૈવાપ બ્રૂહિ તત્કારણં વિભો

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
સાક્ષન્મોક્ષો ન ચૈતાસુ પુરીષુ પ્રિયભાષિણિ ॥
પુરોદ્દિશ્યામુમેવાર્થમિતિહાસો મયાશ્રુતઃ

શૃણુ કાંતે વિચિત્રાર્થાં કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્ ॥
પુણ્યશીલસુશીલાભ્યાં કથિતાં શિવશર્મણે

શિવશર્મોવાચ ॥
અયિ વિષ્ણુગણૌ પુણ્યૌ પુંડરીકદલેક્ષણૌ ॥
કિંચિદ્વિજ્ઞપ્તુકામોહં પ્રવૃદ્ધકરસંપુટઃ

ન નામ યુવયોર્વેદ્મિ વેદ્મ્યાકૃત્યા ચ કિંચન ॥
પુણ્યશીલસુશીલાખ્યૌ યુવાં ભવિતુમર્હથઃ

॥ ગણા વૂચતુઃ ॥ ॥
ભગવદ્ભક્તિયુક્તાનાં કિમજ્ઞાતં ભવાદૃશામ્ ॥
એતદેવ હિ નૌ નામ યદુક્તં શ્રીમતા ત્વયા

યદન્યદપિ તે ચિત્તે પ્રષ્ટવ્યં તદશંકિતમ્ ॥
સંપૃચ્છસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ પ્રીત્યા તત્પ્રબ્રવાવહે

ઇતિ શ્રુત્વા સ વચનં ભગવદ્ગણભાષિતમ્ ॥
અતિપ્રીતિકરં હૃદ્યં તતસ્તૌ પ્રત્યુવાચ હ

॥ દિવ્ય દ્વિજ ઉવાચ ॥ ॥
ક એષ લોકો ઽલ્પશ્રીકઃ સ્વલ્પપુણ્યજનાકૃતિઃ ॥
ક ઇમે વિકૃતાકારા બ્રૂતમેતન્મમાગ્રતઃ

॥
॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
અયં પિશાચલોકોત્ર વસંતિ પિશિતાશનાઃ ॥
દત્ત્વાનુતાપભાજો યે નોનો કૃત્વા દદત્યપિ

શિવં પ્રસંગતોભ્યર્ચ્ય સકૃત્ત્વશુચિચેતસઃ ॥
અલ્પપુણ્યાલ્પલક્ષ્મી કાઃ પિશાચાસ્ત ઇમે સખે

તતો ગચ્છન્દદર્શાગ્રે હૃષ્ટપુષ્ટજનાવૃતમ્ ॥
પિચંડિલૈઃ સ્થૂલવક્ત્રૈર્મેઘગંભીરનિઃસ્વનૈઃ

લોકૈરપ્યુષિતં લોકં શ્યામલાંગૈશ્ચ લોમશૈઃ ॥
ગણૌ કથયતાં કેમી કો લોકઃ પુણ્યતઃ કુતઃ

॥
॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
ગુહ્યકાનામયં લોકસ્ત્વેતે વૈ ગુહ્યકાઃ સ્મૃતાઃ ॥
ન્યાયેનોપાર્જ્ય વિત્તાનિ ગૂહયંતિ ચ યે ભુવિ

સ્વમાર્ગગાધનાઢ્યાશ્ચ શૂદ્રપ્રાયાઃ કુટુંબિનઃ ॥
સંવિભજ્ય ચ ભોક્તારઃ ક્રોધાસૂયાવિવર્જિતાઃ

ન તિથિં નૈવ વારં ચ સંક્રાત્યાદિ ન પર્વ ચ ॥
નાધર્મં ન ચ ધર્મં ચ વિદંત્યેતે સદા સુખાઃ

એકમેવ હિ જાનંતિ કુલપૂજ્યો હિ યો દ્વિજઃ ॥
તસ્મૈ ગાઃ સંપ્રયચ્છંતિ મન્યંતે તદ્વચઃસ્ફુટમ્

સમૃદ્ધિભાજોહ્યત્રાપિ તેન પુણ્યેન ગુહ્યકાઃ ॥
ભુંજતે સ્વર્ગસૌખ્યાનિ દેવવચ્ચાકુતોભયાઃ

તતો વિલોકયામાસ લોકં લોચનશર્મદમ્ ॥
કેઽમી જનાસ્ત્વસૌ લોકઃ કિંનામા વદતાં ગણૌ

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
ગાંધર્વસ્ત્વેષલોકોઽમી ગંધર્વાશ્ચ શુભવ્રતાઃ॥
દેવાનાં ગાયનાદ્યેતે ચારણાઃ સ્તુતિપાઠકાઃ

ગીતજ્ઞા અતિગીતેન તોષયંતિ નરાધિપાન્ ॥
સ્તુવંતિ ચ ધનાઢ્યાંશ્ચ ધનલોભેન મોહિતા.

રાજ્ઞાં પ્રસાદલબ્ધાનિ સુવાસાંસિ ધનાન્યપિ॥
દ્રવ્યાણ્યપિ સુગંધીનિ કર્પૂરાદીન્યનેકશઃ

બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયચ્છંતિ ગીતં ગાયંત્યહર્નિશમ્ ॥
શ્રુતાવેવ મનસ્તેષાં નાટ્યશાસ્ત્રકૃતશ્રમાઃ

તેન પુણ્યેન ગાંધર્વો લોકસ્ત્વેષાં વિશિષ્યતે ॥
બ્રાહ્મણાસ્તોષિતા યદ્વૈ ગીતવિદ્યાર્જિતૈર્ધનૈઃ

ગીતવિદ્યાપ્રભાવેન દેવર્ષિર્નારદો મહાન્ ॥
માન્યો વૈષ્ણવલોકે વૈ શ્રીશંભોશ્ચાતિવલ્લભઃ

તુંબુરુર્નારદશ્ચોભૌ દેવાનામતિદુર્લભૌ ॥
નાદરૂપી શિવઃ સાક્ષાન્નાદતત્ત્વવિદૌ હિ તૌ

યદિ ગીતં ક્વચિદ્ગીતં શ્રીમદ્ધરિહરાંતિકે ॥
મોક્ષસ્તુ તત્ફલં પ્રાહુઃ સાન્નિધ્યમથવા તયોઃ

ગીતજ્ઞો યદિ ગીતેન નાપ્નોતિ પરમં પદમ્ ॥
રુદ્રસ્યાનુચરો ભૂત્વા તેનૈવ સહ મોદતે

અસ્મિઁલ્લોકે સદા કાલં સ્મૃતિરેષા પ્રગીયતે ॥
તદ્ગીતમાલયા પૂજ્યૌ દેવૌ હરિહરૌ સદા

ઇતિ શૃણ્વન્ક્ષણાત્પ્રાપ પુનરન્યન્મનોહરમ્ ॥
શિવશર્માથ પપ્રચ્છ કિં સંજ્ઞં નગરં ત્વિદમ્

ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
અસૌ વૈદ્યાધરો લોકો નાના વિદ્યા વિશારદાઃ ॥
એતે વિદ્યાર્થિનામન્નમુપાનદ્વસ્ત્રકંબલમ્

ઔષધાન્યપિ યચ્છંતિ તત્પીડાશમનાનિ હિ ॥
નાનાકલાઃ શિક્ષયંતિ વિદ્યાગર્વવિવર્જિતાઃ

શિષ્યં પુત્રેણ પશ્યંતિ વસ્ત્ર તાંબૂલ ભોજનૈઃ ॥
અલંકૃતાશ્ચ સત્કન્યા ધર્માદુદ્વાહયંતિ ચ

અભિલાષધિયા નિત્યં પૂજયંતીષ્ટદેવતાઃ ॥
એતઃ પુણ્યૈર્વસંતીહ વિદ્યાધર વરા ઇમે

યાવદિત્થં કથાં ચક્રુસ્તાવત્સંયમિનીપતિઃ ॥
ધર્મરાજોભિસંપ્રાપ્તો દેવદુંદુભિ નિઃસ્વનૈઃ

સોમ્યમૂર્તિર્વિમાનસ્થો ધર્મજ્ઞૈઃ પરિવારિતઃ ॥
સેવાકર્મસુ ચતુરૈર્ભૃત્યૈસ્ત્રિચતુરૈઃ સહ

ધર્મરાજ ઉવાચ ॥
સાધુસાધુ મહાબુદ્ધે શિવશર્મન્દ્વિજોત્તમ ॥
કુલોચિતં બ્રાહ્મણાનાં ભવતા પ્રતિપાદિતમ્

વેદાભ્યાસઃ કૃતઃ પૂર્વં ગુરવશ્ચાપિ તોષિતાઃ ॥
ધર્મશાસ્ત્રપુરાણે ષુ દૃષ્ટો ધર્મસ્ત્વયાઽઽદૃતઃ

ક્ષાલિતં મુક્તિપુર્યદ્ભિરાશુગંતૃશરીરકમ્ ॥
કોવિદોઽસ્તિ ભવાનેવ જીવિતે જીવિતેતરે

કલેવરં પૂતિગંધિ સદૈવાશુચિભાજનમ્ ॥
સુતીર્થપુણ્ય પણ્યેન સમ્યગ્વિનિમિતં ત્વયા

અતએવાહિ પાંડિત્યમાદ્રિંયતે વિચક્ષણાઃ ॥
અહઃક્ષેપં ન ક્ષિપંતિ ક્ષણમેકં હિ તે બુધાઃ

નિમેષાન્પંચપાન્મર્ત્યે પ્રાણંતિ પ્રાણિનો ધ્રુવમ્ ॥
તત્રાપિ ન પ્રવર્તેયુરઘકર્મણિ ગર્હિતે

સ્થિરાપાયઃ સદા કાયો ન ધનં નિધનેઽવતિ ॥
તન્મૂઢઃ પ્રૌઢકાર્યે કિં ન યતેત ભવાનિવ

સત્વરં ગત્વરં ચાયુર્લોકઃ શોકસમાકુલઃ ॥
તસ્માદ્ધર્મે મતિઃ કાર્યા ભવતેવ સુધાર્મિકૈઃ

સત્કર્મણો વિપાકોઽયં તવ વંદ્યૌ મમાપ્યહો ॥
યદેતૌ ભગવદ્ભક્તૌ સખિત્વં ભવતો ગતૌ

મમાજ્ઞા દીયતાં તસ્માત્સાહાય્યં કરવાણિ કિમ્ ॥
યત્કર્તવ્યં માદૃશૈસ્તે તત્કૃતં ભવતૈવહિ

અદ્ય ધન્યતરોસ્મીહ યદ્દૃષ્ટૌ ભગવદ્ગણૌ ॥
સેવા સદૈવ મે જ્ઞાપ્યા શ્રીમચ્ચરણસન્નિધૌ

તતઃ પ્રસ્થાપિતસ્તાભ્યાં પ્રાવિશત્સ્વપુરીં યમઃ ॥
અપ્રાક્ષીચ્ચ તતો વિપ્રસ્તૌ ગણૌ પ્રસ્થિતે યમે

॥ શિવશર્મોવાચ ॥ ॥
સાક્ષાદયં ધર્મરાજો નનુ સૌમ્યતરાકૃતિઃ ॥
ધર્મ્યાણ્યેવ વચાંસ્યસ્ય મનઃ પ્રીતિકરાણિ ચ

પુરી સંયમની સેયમતીવ શુભલક્ષણા ॥
આકર્ણ્ય યસ્ય નામાપિ પાપિનોઽતીવ બિભ્યતિ

યમરૂપં વર્ણયંતિ મર્ત્યલોકેઽન્યથા જનાઃ ॥
અન્યથાઽયં મયા દૃષ્ટો બ્રૂતં તત્કારણં ગણૌ

કેન પશ્યંત્યમું લોકં નિવસંતિ તથાત્ર કે ॥
ઇદમેવાસ્ય કિં રૂપં કિં ચાન્યચ્ચ નિવેદ્યતામ્

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
શૃણુ સૌમ્ય સુસૌમ્યોઽસૌ દૃશ્યતેત્ર ભવાદૃશૈઃ॥
ધર્મમૂર્તિઃ પ્રકૃત્યૈવ નિઃશંકૈઃ પુણ્યરાશિભિઃ

અયમેવ હિ પિંગાક્ષઃ ક્રોધરક્તાંતલોચનઃ ॥
દંષ્ટ્રાકરાલવદનો વિદ્યુલ્લલનભીષણઃ

ઊર્ધ્વકેશોઽતિકૃષ્ણાંગઃ પ્રલયાંબુદનિઃસ્વનઃ ॥
કાલદંડોદ્યતકરો ભુકુટી કુટિલાનનઃ

આનયૈનં પાતયૈનં બધાનામુંચ દુર્દમ ॥
ઘાતયૈનં સુદુર્વૃત્તં મૂર્ધ્નિ તીવ્રમયોઘનૈઃ

આતાડયૈનં દુર્વૃત્તં ધૃત્વા પાદૌ શિલાતલે ॥
ઉત્પાટયાસ્ય નેત્રે ત્વં નિધાય ચરણં ગલે

એતસ્ય ગલ્લાવુત્ફુલ્લૌ ક્ષુરેણાશુવિ પાટય ॥
પાશેન કંઠં બદ્ધાસ્ય સમુલ્લંબય ભૂરુહે

વિદારયાસ્ય મૂર્ધાનં કરપત્રેણ દારુવત્ ॥
પાર્ષ્ણિઘાતૈર્ઘ્નતાસ્યાસ્યં સમુચ્ચૂર્ણય દારુણૈઃ

પરદારપ્રસૃમરં કરં છિંધ્યસ્ય પાપિનઃ ॥
પરદારગૃહં યાતુઃ પાદૌ ચાસ્ય વિખંડય

સૂચીભી રોમકૂપેષુ તનું વ્યધિહિ સર્વતઃ ॥
દાતુઃ પરકલત્રાંગે નખપંક્તી દુરાત્મનઃ

પરદારમુખાઘ્રાતુર્મુખે નિષ્ઠીવયાસ્ય હિ ॥
વક્તુઃ પરાપવાદસ્ય કીલં તીક્ષ્ણં મુખે ક્ષિપ

ભર્જયૈનં ચણકવત્તપ્તવાલુક કર્પરૈઃ ॥
ભ્રાષ્ટ્રે વિકટવક્ત્રત્વં પરસંતાપકારિણમ્

દોષારોપં સદાકર્તુરદોષે ક્રૂરલોચન ॥
નિમજ્જયાસ્ય વદનં પૂયશોણિતકર્દમે

અદત્તપરવસ્તૂનાં ગૃહ્ણતઃ કરપલ્લવમ્ ॥
આપ્લુત્યાપ્લુત્ય તૈલેન તપ્તાંગારે પચોત્કટ

અપવાદં ગુરોર્વક્તુર્નિંદાકર્તુઃ સુપર્વણામ્ ॥
તપ્તલોહશલાકાશ્ચ મુખે ભીષણ નિક્ષિપ

પરમર્મ સ્પૃશશ્ચાસ્ય પરચ્છિદ્રપ્રકાશિતુઃ॥
સુતપ્તાયોમયાઞ્ચ્છંકૂન્સર્વસંધિષુ રોપય

અન્યે ન દીયમાને સ્વે નિષેદ્ધુઃપાપકારિણઃ ॥
આચ્છેત્તુઃ પરવૃત્તીનાં જિહ્વાં છિંધ્યસ્ય દુર્મુખ

દેવસ્વભોક્તુઃ ક્રોડાસ્ય બ્રાહ્મણસ્વસ્યભોજિનઃ ॥
વિદાર્યોદરમસ્યાશુ વિટ્કીટૈઃ પરિપૂરય

ન દેવાર્થે ન વિપ્રાર્થે નાતિથ્યર્થે પચેત્ક્વચિત્ ॥
તમમું સ્વાર્થપક્તારં કુંભીપાકે પચાંધક

ઉગ્રાસ્ય શિશુહંતારમમું વિશ્રંભઘાતિનમ્ ॥
કૃતઘ્નં નય વેગેન મહારૌરવ રૌરવમ્

બ્રહ્મઘ્નં ચાંધતામિસ્રે સુરાપં પૂયશોણિતે ॥
કાલસૂત્રે હેમચૌરમવીચૌ ગુરુતલ્પગમ્

તત્સંસર્ગિણમાવર્ષમસિપત્રવને તથા ॥
એતાન્મહાપાતકિનસ્તપ્તતૈલકટાહકે

આપ્લુત્યાપ્લુત્ય દુર્દંષ્ટ્રકાકોલૈર્લોહતુંડકૈઃ ॥
સંતોદ્યમાનાન્પાપિષ્ઠાન્નિત્યં કલ્પં નિવાસય

સ્ત્રીઘ્નં ગોઘ્નં ચ મિત્રઘ્નં કૂટશાલ્મલિપાદપે॥
ઉલ્લંબય ચિરંકાલમૂર્ધ્વપાદમધોમુખમ્

ત્વચમસ્ય ચ સંદંશૈસ્ત્રોટય ત્વં મહાભુજ॥
આશ્લેષિતુર્મિત્રપત્ન્યા ભુજાવુત્પાટયા શુચ

જ્વાલાકીલે મહાઘોરે નરકેઽમું નિ પાતય ॥
યો વહ્નિના દાહયતિ પરક્ષેત્રં પરાલયમ્

કાલકૂટે ચ ગરદં કૂટસાક્ષ્યાભિવાદિનમ્॥
માનકૂટં તુલાકૂટં કંઠમોટે નિપાતય

લાલાપિબેચ દુષ્પ્રેક્ષ્ય તીર્થાસુષ્ઠીવિનં(?) નય ॥
આમપાકે ચ ગર્ભઘ્નં શૂલપાકેઽન્યતાપિનમ્

રસવિક્રયિણં વિપ્રમિક્ષુયંત્રે પ્રપીડય ॥
પ્રજાપીડાકરં ભૂપમંધકૂપે નિપાતય

ગોતિલાંશ્ચ તુરંગાંશ્ચ વિક્રેતારં દ્વિજાધમમ્ ॥
માતુલાન્યાઃ સુરાયાશ્ચ વિક્રેતારં હલાયુધ

મુસલોલૂખલે વૈશ્યં કંડયૈનં પુનઃપુનઃ ॥
શૂદ્રં દ્વિજાવમંતારં દ્વિજાગ્રે મંચસેવિનમ્

અધોમુખે ચ નરકે દીર્ઘગ્રીવપ્રપીડ્ય

શૂદ્રં બ્રાહ્મણજેતારં વૈશ્યં બાહ્મણમાનિનમ્ ॥
ક્ષત્રિયં યાજકં ચાપિ વિપ્રં વેદવિવર્જિતમ્

લાક્ષાલવણમાંસાનાં સતૈલવિષસર્પિષામ્ ॥
આયુધેક્ષુવિકારાણાં વિક્રેતારં દ્વિજાધમમ્

પાશપાણેકશાપાણે બદ્ધ્વૈતાંશ્ચરણેદૃઢમ્ ॥
ઘાતયંતૌ કશાઘાતૈર્નયતં તપ્તકર્દમે

ઇમાં સ્ત્રિયં શ્લેષયાશુ પુંશ્ચલીં કુલકલ્મષામ્ ॥
તેનોપપતિના સાર્ધં તપ્તાયસમયેન ચ

સ્વયં ગૃહીત્વા નિયમં યસ્ત્યજેદજિતેંદ્રિયઃ ॥
તં પ્રાપય દુરાધર્ષં બહુભ્રમરદંશકે

ઇત્યાદિજલ્પન્દુર્વૃત્તૈઃ શ્રૂયતે દૂરતો યમઃ ॥
સ્વકર્મશંકિતૈઃ પાપૈ ર્દૃશ્યતેતિ ભયંકરઃ

યે પ્રજાઃ પાલયંતીહ પુત્રાનેવ નિજૌરસાન્ ॥
દંડયંતિ ચ ધર્મેણ ભૂપાસ્તેઽસ્ય સભાસદઃ

વર્ણાશ્રમાશ્ચ યદ્રાષ્ટ્રે ઽનુતિષ્ઠંતિ નિજાં ક્રિયામ્ ॥
કાલેનાપન્નનિધના ભૂપાસ્તેઽસ્ય સભાસદઃ

નૈવ દીનો ન દુર્વૃત્તો નાપદ્ગ્રસ્તો ન શોકભાક્ ॥
યેષાં રાષ્ટ્રે પ્રદૃશ્યંતે ભૂપાસ્તેઽસ્ય સભાસદઃ

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સ્વધર્મ નિરતાઃ સદા ॥
અન્યેપિ યે સંયમિનઃ સંયમિન્યાં વસંતિ તે

ઉશીનરઃ સુધન્વા ચ વૃષપર્વા જયદ્રથઃ ॥
રજિઃ સહસ્રજિત્કુક્ષિર્દૃઢધન્વા રિપુંજયઃ

યુવનાશ્વો દંતવક્ત્રો નાભાગો રિપુમંગલઃ ॥
કરંધમો ધર્મસેનઃ પરમર્દઃ પરાંતકઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવો રાજાનો નીતિવર્તિનઃ ॥
ધર્માધર્મવિચારજ્ઞાઃ સુધર્માયાં સમાસતે

અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યાવો યેન પશ્યંતિ ભાસ્કરિમ્ ॥
દંડપાશોદ્યતકરાન્દૂતાનુગ્રાનનાન્ક્વચિત્

॥
ગોવિંદમાધવમુકુંદ હરેમુરારે શંભો શિવેશ શશિશેખર શૂલપાણે ॥
દામોદરાચ્યુત જનાર્દન વાસુદેવ ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનંતિ

ગંગાધરાંધકરિપો હરનીલકંઠ વૈકુંઠ કૈટભરિપો કમઠાબ્જપાણે॥
ભૂતેશખંડપરશોમૃડચંડિકેશ ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનંતિ

વિષ્ણોનૃસિંહમધુસૂદનચક્રપાણે ગૌરીપતે ગિરિશ શંકર ચંદ્રચૂડ ॥
નારાયણાસુરનિબર્હણશાર્ઙ્ગપાણે ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનંતિ

મૃત્યુંજયોગ્રવિષમેક્ષણકામશત્રો શ્રીકાંતપીતવસનાંબુદ નીલશૌરે ॥
ઈશાનકૃત્તિવસનત્રિદશૈકનાથ ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનંતિ

લક્ષ્મીપતે મધુરિપો પુરુષોત્તમાદ્યશ્રીકંઠદિગ્વસન શાંતપિનાકપાણે ॥
આનંદકંદ ધરણીધર પદ્મનાભ ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનતિ

સર્વેશ્વર ત્રિપુરસૂદન દેવદેવ બ્રહ્મણ્યદેવગરુડધ્વજ શંખપાણે ॥
ત્ર્યક્ષોરગાભરણબાલમૃગાંકમૌલે ત્યજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનંતિ

શ્રીરામરાઘવરમેશ્વરરાવણારે ભૂતેશમન્મથરિપો પ્રમથાધિનાથ ॥
ચાણૂરમર્દનહૃષીકપતેમુરારે ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનતિ

શૂલિન્ગિરીશ રજનીશ કલાવતં સકંસપ્રણાશન સનાતનકેશિનાશ ॥
ભર્ગત્રિનેત્રભવભૂતપતે પુરારે ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનંતિ

ગોપીપતે યદુપતે વસુદેવસૂનો કર્પૂરગૌરવૃષભધ્વજભાલનેત્ર ॥
ગોવર્ધનોદ્ધરણધર્મધુરીણગોપ ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનંતિ

સ્થાણો ત્રિલોચન પિનાકધરસ્મરારે કૃષ્ણાનિરુદ્ધકમલાકરકલ્મષારે ॥
વિશ્વેશ્વર ત્રિપથગાર્દ્રજટાકલાપ ત્યાજ્યા ભટાય ઇતિ સંતતમામનંતિ

અષ્ટોત્તરાધિકશતેનસુચારુનામ્નાં સંદર્ભિતાં લલિતરત્નકદંબકેન ॥
સન્નાયકાં દૃઢગુણાં દ્ધિજકંઠગાં યઃ કુર્યાદિમાં સ્રજમહો સ યમં ન પશ્યેત્

ઇત્થં દ્વિજેંદ્ર નિજભૃત્યગણાન્સદૈવ સંશિક્ષયેદવનિગાન્સ હિ ધર્મરાજઃ ॥
અન્યેપિ યે હરિહરાંકધરા ધરાયાં તે દૂરતઃ પુનરહો પરિવર્જનીયાઃ

અગસ્તિરુવાચ ॥
યો ધર્મરાજરચિતાં લલિતપ્રબંધાં નામાવલિં સકલકલ્મષબીજહંત્રીમ્ ॥
ધીરોત્ર કૌસ્તુભભૃતઃ શશિભૂષણસ્ય નિત્યં જપેત્સ્તનરસં સ પિબેન્ન માતુઃ

ઇતિ શૃણ્વન્કથાં રમ્યાં શિવશર્માપ્રિયેઽનઘામ ॥
પ્રહૃષ્ટવક્ત્રઃ પુરતો દદર્શાપ્સરસાપુરીમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્યા સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે યમલોકવર્ણનંનામાઽષ્ટમોઽધ્યાયઃ