સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.7

અગસ્તિરુવાચ॥
મથુરાયાં દ્વિજઃ કશ્ચિદભૂદ્ભૂદેવસત્તમઃ॥
તસ્ય પુત્રો મહાતેજાઃ શિવશર્મેતિ વિશ્રુતઃ

અધીત્યવેદાન્વિધિવદર્થં વિજ્ઞાય તત્ત્વતઃ।.
પઠિત્વા ધર્મશાસ્ત્રાણિ પુરાણાન્યધિગમ્ય ચ

અંગાન્યભ્યસ્ય તર્કાંશ્ચ પરિલોડ્ય સમંતતઃ॥
મીમાંસાદ્વયમાલોક્ય ધનુર્વેદં વિગાહ્ય ચ

આયુર્વેદં વિચાર્યાપિ નાટ્યવેદે કૃતશ્રમઃ ॥
અર્થશાસ્ત્રાણ્યનેકાનિ પ્રાપ્યાશ્વગજચેષ્ટિતમ્

કલાસુ ચ કૃતાભ્યાસો મન્ત્રશાસ્ત્રવિચક્ષણઃ ॥
ભાષાશ્ચ નાના દેશાનાં લિપીર્જ્ઞાત્વા વિદેશજાઃ

અર્થાનુપાર્જ્ય ધર્મેણ ભુક્ત્વા ભોગાન્યદૃચ્છયા ॥
ઉત્પાદ્ય પુત્રાન્સુગુણાંસ્તેભ્યો હ્યર્થં વિભજ્ય ચ

યૌવનં ગત્વરં જ્ઞાત્વા જરાં દૃષ્ટ્વાશ્રિતાં શ્રુતિમ્ ॥
ચિન્તામવાપ મહતી શિવશર્મા દ્વિજોત્તમઃ

પઠતો મે ગતઃ કાલસ્તથોપાર્જયતો ધનમ્ ॥
નારાધિતો મહેશાનઃ કર્મનિર્મૂલનક્ષમઃ

ન મયા તોષિતો વિષ્ણુઃ સર્વપાપહરો હરિઃ ॥
સર્વકામપ્રદો નૃણાં ગણેશો નાર્ચિતો મયા

તમસ્તોમહરઃ સૂર્યો નાર્ચિ તો વૈ મયા ક્વચિત્ ॥
મહામાયા જગદ્ધાત્રી ન ધ્યાતા ભવબંધહૃત્

ન પ્રીણિતા મયા દેવા યજ્ઞૈઃ સર્વૈઃ સમૃદ્ધિદાઃ ॥
તુલસીવન શુશ્રૂષા ન કૃતા પાપશાંતયે

ન મયા તર્પિતા વિપ્રા મૃષ્ટાન્નૈર્મધુરૈ રસૈઃ ॥
ઇહાપિ ચ પરત્રાપિ વિપદામનુતારકાઃ

બહુપુષ્પફલોપેતાઃ સુચ્છાયાઃ સ્નિગ્ધપલ્લવાઃ ॥
પથિ નારોપિતા વૃક્ષા ઇહામુત્રફલપ્રદાઃ

દુકૂલૈઃ સ્વાનુકૂલૈશ્ચ ચોલૈઃ પ્રત્યંગભૂષણૈઃ ॥
નાલંકૃતાઃ સુવાસિન્ય ઇહામુત્રસુવાસદાઃ

દ્વિજાય નોર્વરા દત્તા યમલોકનિવારિણી ॥
સુવર્ણં ન સુવર્ણાય દત્તં દુરિતહૃત્પરમ્

નાલંકૃતા સવત્સા ગૌઃ પાત્રાય પ્રતિપાદિતા ॥
ઇહ પાપાપહંત્ર્યાશુ સપ્તજન્મસુખાવહા

ઋણાપનુત્તયે માતુઃ કારિતો ન જલાશયઃ ॥
નાતિથિસ્તોષિતઃ ક્વાપિ સ્વર્ગમાર્ગપ્રદર્શકઃ

છત્રોપાનત્કુંડિકાશ્ચ નાધ્વગાય સમર્પિતાઃ ॥
યાસ્યતઃ સંયમિન્યાં હિ સ્વર્ગમાર્ગસુખપ્રદાઃ

ન ચ કન્યાવિવાહાર્થં વસુ ક્વાપિ મયાર્પિતમ્ ॥
ઇહ સૌખ્યસમૃદ્ધ્યર્થં દિવ્યકન્યાર્પકં દિવિ

ન વાજપેયાવભૃથે સ્નાતો લોભવશાદહમ્ ॥
ઇહ જન્મનિ ચાન્યસ્મિન્બહુમૃષ્ટાન્નપાનદે

ન મયા સ્થાપિતં લિંગં કૃત્વા દેવાલયં શુભમ ॥
યસ્મિન્સંસ્થાપિતે લિંગો વિશ્વં સંસ્થાપિતં ભવેત્

વિષ્ણોરાયતનં નૈવ કૃતં સર્વસમૃદ્ધિદમ્ ॥
ન ચ સૂર્યગણેશાનાં પ્રતિમાઃ કારિતા મયા

ન ગૌરી ન મહાલક્ષ્મીશ્ચિત્રેપિ પરિલેખિતે ॥
પ્રતિમાકરણે ચૈષાં ન કુરૂપો ન દુર્ભગઃ

સુસૂક્ષ્માણિ વિચિત્રાણિ નોજ્જ્વલાન્યંબરાણ્યપિ ॥
સમર્પિતાનિ વિપ્રેભ્યો દિવ્યાંબર સમૃદ્ધયે

ન તિલાશ્ચ ઘૃતેનાક્તાઃ સુસમિદ્ધે હુતાશને ॥
હુતા વૈ મન્ત્રપૂતાશ્ચ સર્વપાપાપનુત્તયે

શ્રીસૂક્તં પાવમાની ચ બ્રાહ્મણો મંડલાનિ ચ॥
જપ્તં પુરુષસૂક્તં ન પાપારિ શતરુદ્રિયમ્

અશ્વત્થ સેવા ન કૃતા ત્યક્ત્વા ચાર્કં ત્રયોદશીમ્॥
સદ્યઃ પાપહરા સા હિ ન રાત્રૌ ન ભૃગોર્દિને

શયનીયં ન ચોત્સૃષ્ટં મૃદુલા ચ પ્રતૂલિકા ॥
દીપીદર્પણસંયુક્તં સર્વભોગસમૃદ્ધિદમ્

અજાશ્વમહિષી મેષી દાસી કૃષ્ણાજિનં તિલાઃ ॥
સકરંભાસ્તોયકુંભા નાસનં મૃદુપાદુકે

પાદાભ્યંગં દીપદાનં પ્રપાદાનં વિશેષતઃ ॥
વ્યજનં વસ્ત્રતાંબૂલં તથાન્યન્મુખવાસકૃત

નિત્યશ્રાદ્ધં ભૂતબલિં તથાઽતિથિ સમર્ચનમ્ ॥
વિશન્ત્યન્યાનિ દત્ત્વા ચ પ્રશસ્યાનિ યમાલયે

ન યમં યમદૂતાંશ્ચ નયામીરપિ યાતનાઃ॥
પશ્યન્તિ તે પુણયભાજો નૈતચ્ચાપિ કૃતં મયા

કૃચ્છ્રચાંદ્રાયણાદીનિ તથા નક્તવ્રતાનિ ચ॥
શરીરશુદ્ધિકારીણિ ન કૃતાનિ ક્વચિન્મયા

ગવાહ્નિકં ચ નોદત્તં કોકંડૂતિર્ન વૈ કૃતા॥
નોદ્ધૃતા પંકમગ્ના ગૌર્ગોલોકસુખદાયિની

નાર્થિનઃ પ્રાર્થિતૈરર્થૈઃ કૃતાર્થા હિ મયા કૃતાઃ॥
દેહિદેહીતિ જલ્પાકો ભવિષ્યામ્યન્યજન્મનિ

ન વેદા ન ચ શાસ્ત્રાણિ નાર્ધો દારા ન નો સુતઃ॥
ન ક્ષેત્રં ન ચ હર્મ્યાદિ માયાંતમનુયાસ્યતિ

શિવશર્મેતિ સંચિંત્ય બુદ્ધિં સંધાય સર્વતઃ॥
નિશ્ચિકાય મનસ્યેવં ભવેત્ક્ષેમતરં મમ

યાવત્સ્વસ્થોસ્તિ મે દેહો યાવન્નેંદ્રિયવિક્લવઃ॥
તાવત્સ્વશ્રેયસાં હેતું તીર્થયાત્રાં કરોમ્યહમ્

દિનાનિ પંચપાણ્યેવમતિવાહ્ય ગૃહો દ્વિજઃ॥
શુભે તિથૌ શુભે વારે શુભલગ્નબલે દ્વિજઃ

ઉપોષ્ય રજનીમેકાં પ્રાતઃ શ્રાદ્ધં વિધાય ચ॥
ગણેશાન્બ્રાહ્મણાન્નત્વા ભુક્ત્વા પ્રસ્થિતવાન્સુધીઃ

ઇતિ નિશ્ચિત્ય નિર્વાણપદનિઃશ્રેણિકાં પરામ્॥
સર્વેષામેવ જંતૂનાં તત્ર સંસ્થિતિકારિણામ્

અથ પંથાનમાક્રમ્ય કિયંતમપિ સ દ્વિજઃ॥
મુહૂર્તં પથિ વિશ્રમ્યાચિંતયત્પ્રાક્ક્વ યામ્યહમ્

ભુવિ તીર્થાન્યનેકાનિ લોલમાયુશ્ચલં મનઃ॥
તતઃ સપ્તપુરીર્યાયાં સર્વતીર્થાનિ તત્ર યત્

અયોધ્યાં ચ પુરીં ગત્વા સરયૂમવગાહ્ય ચ ॥
તત્તત્તીર્થેષુ સંતર્પ્ય પિતૄન્પિંડપ્રદાનતઃ

પંચરાત્રમુષિત્વા તુ બ્રાહ્મણાન્પરિભોજ્ય ચ ॥
પ્રયાગમગમદ્વિપ્રસ્તીર્થરાજં સુહૃષ્ટવત્

સિતાઽસિતે સરિચ્છ્રેષ્ઠે યત્રાસ્તાં સુરદુર્લભે ॥
યત્રાપ્લુતો નરઃ પાપઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

ક્ષેત્રં પ્રજાપતેઃ પુણ્યં સર્વેષામેવ દુર્લભમ્ ॥
લભ્યતે પુણ્યસંભારૈર્નાન્યથાર્થસ્ય રાશિભિઃ

દમયંતીં કલિં કાલં કલિંદતનયાં શુભામ્ ॥
આગત્ય મિલિતા યત્ર પુણ્યા સ્વર્ગતરંગિણી

પ્રકૃષ્ટં સર્વયાગેભ્યઃ પ્રયાગમિતિ ગીયતે ॥
યજ્વનાં પુનરાવૃત્તિર્ન પ્રયાગાર્દ્રવર્ષ્મણામ્

યત્ર સ્થિતઃ સ્વયં સાક્ષાચ્છૂલટંકો મહેશ્વરઃ ॥
તત્રાપ્લુતાનાં જંતૂનાં મોક્ષવર્ત્મોપદેશકઃ

તત્રાઽક્ષય્યવટોઽપ્યસ્તિ સપ્તપાતાલમૂલવાન્॥
પ્રલયેપિ યમારુહ્ય મૃકંડતનયોઽવસત્

હિરણ્યગર્ભો વિજ્ઞેયઃ સ સાક્ષાદ્વટરૂપધૃક્ ॥
તત્સમીપે દ્વિજાન્ભક્ત્યા સંભોજ્યાક્ષય પુણ્યભાક્

યત્ર લક્ષ્મીપતિઃ સાક્ષાદ્વૈકુંઠાદેત્ય માનવાન્॥
શ્રીમાધવસ્વરૂપેણ નયેદ્વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

શ્રુતિભિઃ પરિપઠ્યેતે સિતાઽસિત સરિદ્વરે॥
તત્રાપ્લુતાં ગાહ્યમૃતં ભવંતીતિ વિનિશ્ચિતમ્

શિવલોકાદ્બ્રહ્મલોકાદુમાલોકવરાત્પુનઃ॥
કુમારલોકાદ્વૈકુંઠાત્સત્યલોકાત્સમંતતઃ॥
તપોજનમહર્ભ્યશ્ચ સર્વે સ્વર્લોકવાસિનઃ॥
ભુવોલોકાચ્ચ ભૂર્લોકાન્નાગલોકાત્તથાઽખિલાત્

અચલા હિમવન્મુખ્યાઃ કલ્પવૃક્ષાદયો નગાઃ॥
સ્નાતું માઘે સમાયાંતિ પ્રયાગમરુણોદયે

દિગંગનાઃ પ્રાર્થયંતિ યત્પ્રયાગાનિલાનપિ ॥
તેપિ નઃ પાવયિષ્યંતિ કિં કુર્મઃ પંગવો વયમ્

અશ્વમેધાદિયાગાશ્ચ પ્રયાગસ્ય રજઃ પુનઃ ॥
તુલિતં બ્રહ્મણા પૂર્વં ન તે તદ્રજસા સમાઃ

મજ્જાગતાનિ પાપાનિ બહુજન્માર્જિતાન્યપિ ॥
પ્રયાગનામશ્રવણાત્ક્ષીયંતેઽતીવ વિહ્વલમ્

ધર્મતીર્થમિદં સમ્યગર્થતીર્થમિદં પરમ્ ॥
કામિકં તીર્થમેતચ્ચ મોક્ષતીર્થમિદં ધ્રુવમ્

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપાનિ તાવદ્ગર્જંતિ દેહિષુ ॥
યાવન્મજ્જંતિ નો માઘે પ્રયાગે પાપહારિણિ

તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદં સદા પશ્યંતિ સૂરયઃ॥
એતદ્યત્પઠ્યતે વેદે તત્પ્રયાગં પુનઃ પુનઃ

સરસ્વતી રજો રૂપા તમોરૂપા કલિંદજા॥
સત્ત્વરૂપા ચ ગંગાત્ર નયંતિ બ્રહ્મનિર્ગુણમ્

ઇયં વેણીહિ નિઃશ્રેણી બ્રહ્મણો વર્ત્મયાસ્યતઃ॥
જંતોર્વિશુદ્ધદેહસ્ય શ્રદ્ધાઽશ્રદ્ધાપ્લુતસ્ય ચ

કાશીતિ કાચિદબલા ભુવનેષુ રૂઢા લોલાર્ક કેશવવિલોલવિલોચના । ॥
તદ્દોર્યુગં ચ વરણાસિરિયં તદીયા વેણીતિ યાઽત્ર ગદિતાઽક્ષયશર્મભૂમિઃ

અગસ્તિરુવાચ॥
સુધર્મિણિ ગુણાંસ્તસ્ય કોત્ર વર્ણયિતું ક્ષમઃ॥
તીર્થરાજપ્રયાગસ્ય તીર્થૈઃ સંસેવિતસ્ય ચ

પાપિનાં યાનિ પાપાનિ પ્રસહ્ય ક્ષાલિતાન્યહો॥
તચ્છુદ્ધ્યૈ સેવ્યતે તીર્થૈઃ પ્રયાગમધિકં તતઃ

પ્રયાગસ્ય ગુણાન્જ્ઞાત્વા શિવશર્મા દ્વિજઃ સુધીઃ॥
તત્ર માઘમુષ્ત્વાઽથ પ્રાપ વારાણસીં પુરીમ્

પ્રવેશ એવ સંવીક્ષ્ય સ દેહલિવિનાયકમ્॥
અન્વલિંપત્તતો ભક્ત્યા સાજ્યસિંદૂરકર્દમૈઃ

નિવેદ્યમોદકાન્પંચ વંચયંતં નિજં જનમ્॥
મહોપસર્ગવર્ગેભ્યસ્તતોંઽતઃ ક્ષેત્રમાવિશત્

આગત્ય દૃષ્ટ્વા મણિકર્ણિકાયામુદગ્વહાં સ્વર્ગતરંગિણીં સઃ॥
સંક્ષીણપુણ્યેતરપુણ્યકર્મણાં નૃણાં ગણૈઃ સ્થાણુગણૈરિવાવૃતામ્

સચૈલમાપ્લુત્ય જલેઽમલેઽમલેઽવિલંબમાલંબિત શુદ્ધબુદ્ધિઃ ॥
સંતર્પ્ય દેર્વીષમનુષ્યદિવ્યપિતૄન્પિતૄન્સ્વાન્સહિ કર્મકાંડવિત્

વિધાય ચ દ્રાક્સ હિ પંચતીર્થિકાં વિશ્વેશમારાધ્ય તતો યથાસ્વમ્ ॥
પુનઃપુનર્વીક્ષ્યપુરીં પુરારેરિદં મયાલોકિનવેતિ વિસ્મિતઃ ॥૭૪ ।
ન સ્વઃ પુરી સા ત્વનયા પુરાસમં સમંજસાપિ પ્રતિસામ્યમાવહેત ॥
પ્રબંધભેદાદ્વ્યતિરિક્તપુસ્તકપ્રતિર્યથા સલ્લિપિભેદભંગતઃ

પયોપિ યત્રત્યમચિંત્યવૈભવં દિવિસ્થિતા સાધુસુધાપ્યતોમુધા॥
તથા પ્રસૂતેસ્તુ પયોધરે પયો ન પીયતે પીતમિદં યદિ ક્વચિત્

અનામયાશ્ચિંતનયા ન યેશિતુર્જનામનાગ્યત્ર વિના પિનાકિના ॥
ન કર્મસત્કર્મકૃતોપિ કુર્વતેઽનુકુર્વતે શર્વગણાંશ્ચ સર્વતઃ॥૭૭।
ન વર્ણ્યતે કૈઃ કિલ કાશિકેયં જંતોઃ સ્થિતસ્યાત્ર યતોંતકાલે ॥
પચેલિમૈઃ પ્રાક્કૃતપુણ્યભારૈરોંકારમોંકારયતીંદુમૌલિઃ

સંસારિચિંતામણિરત્ર યસ્માત્તં તારકં સજ્જનકર્ણિકાયામ્॥
શિવોભિધત્તે સહસાંઽતકાલે તદ્ગીયતેસૌ મણિ કર્ણિકેતિ

મુક્તિલક્ષ્મી મહાપીઠ મણિસ્તચ્ચરણાબ્જયોઃ ॥
કર્ણિકેયં તતઃ પ્રાહુર્યાં જના મણિકર્ણિકામ્

જરાયુજાંડજોદ્ભિજ્જાઃ સ્વેદજાહ્યત્ર વાસિનઃ ॥
ન સમા મોક્ષભાજસ્તે ત્રિદશૈર્મુક્તિદુર્દશૈઃ

મમ જન્મ વૃથાજાતં દુર્વૃત્તસ્ય જડાત્મનઃ ॥
નાદ્યયાવન્મયૈ ક્ષિષ્ટ કાશિકા મુક્તિકાશિકા

પુનઃપુનશ્ચ તત્ક્ષેત્રમતિથીકૃત્યનેત્રયોઃ ॥
વિચિત્રં ચ પવિત્રં ચ તૃપ્તિં નાધિજગામ હ

સપ્તાનાં ચ પુરીણાં હિ ધુરી ણામવયામ્યહમ્ ॥
વારાણસીં સુનિર્વાણવિશ્રાણનવિચક્ષણામ્

તથાપિ ન ચતસ્રોન્યા મયા દૃગ્ગોચરીકૃતાઃ ॥
તાસાં પ્રભાવં વિજ્ઞાયાપ્યાગમિષ્યામ્ય હં પુનઃ

તીર્થયાત્રાં પ્રતિદિનં કુર્વન્નૂનં સવત્સરમ્ ॥
ન પ્રાપ સર્વતીર્થાનિ તીર્થં કાશ્યાં તિલેતિલે

॥ અગસ્તિરુવાચ ॥ ॥
જાનન્ન પિ ગુણાન્દેવિ ક્ષેત્રસ્યાસ્ય પરાન્દ્વિજઃ ॥
નાના પ્રમાણૈઃ પ્રવણો નિરગાત્સ તથાપ્યહો

કિં કુર્વંતિ હિ શાસ્ત્રાણિ સપ્રમાણાનિ સુંદરિ ॥
મહામાયાં ભવિત્રી તાં કો નિવારયિતું ક્ષમઃ

કઃ સમુચ્ચલિતં ચેતસ્તોયંવા સંપ્રતીપયેત્ ॥
પ્રોચ્ચથાનસ્થિતમપિ સ્વભાવોયચ્ચલસ્તયોઃ

શિવશર્મા વ્રજન્સોથ દેશાદ્દેશાંતરં ક્રમાત્ ॥
મહાકાલ પુરીં પ્રાપ કલિકાલવિવર્જિતામ્

કલ્પેકલ્પેખિલંવિશ્વં કાલયેદ્યઃ સ્વલીલયા ॥
તં કાલં કલયિત્વા યો મહાકાલો ભવત્કિલ

પાપાદવંતી સા વિશ્વમવંતીતિ નિગદ્યતે ॥
યુગેયુગેન્યનામ્ની સા કલાવુજ્જયિનીતિ ચ

વિપન્નો યત્ર વૈ જંતુઃ પ્રાપ્યાપિ શવતાં સ્ફુટમ્ ॥
ન પૂતિગંધમાપ્નો તિ સમુચ્છ્રયતિ ન ક્વચિત્

યમદૂતા ન યસ્યાં હિ પ્રવિશંતિ કદાચન ॥
પરઃકોટીનિ લિંગાનિ તસ્યાં સંતિ પદેપદે

હાટકેશો મહાકાલસ્તારકે શસ્તથૈવ ચ ॥
એકલિંગં ત્રિધા ભૂત્વા ત્રિલોકીં વ્યાપ્ય સંસ્થિતમ્

જ્યોતિઃ સિદ્ધવટે જ્યોતિસ્તે પશ્યંતીહ યે દ્વિજાઃ ॥
અથવાશ્રીમહાકાલદ્રષ્ટારઃ પુણ્યરાશયઃ

મહાકાલસ્ય તલ્લિંગં યૈર્દૃષ્ટં કષ્ટિભિઃ ક્વચિત ॥
ન સ્પૃષ્ટાસ્તે મહાપાપૈર્ન દૃષ્ટાસ્તે યમોદ્ભટૈઃ

મહાકાલપતાકાગ્રૈઃ સ્પૃષ્ટપૃષ્ઠાસ્તુરંગમાઃ ॥
અરુણસ્ય કશાઘાતં ક્ષણં વિશ્રમયંતિ ખે

મહાકાલમહાકાલમહાકાલેતિસંતતમ્ ॥
સ્મરતઃસ્મરતો નિત્યં સ્મરકર્તૃસ્મરાંતકૌ

એવમારાધ્ય ભૂતેશં મહાકાલં તતો દ્વિજઃ ॥
જગામ નગરીં કાંતીં કાંતાં ત્રિભુવનાદપિ

લક્ષ્મીકાંતઃ સ્વયં સાક્ષાજ્જંતૂંસ્તત્રનિવાસિનઃ ॥
શ્રીકાંતાનેવ કુરુતે પરત્રેહ ચ નિશ્ચિતમ્

દૃષ્ટ્વા કાંતીં કાંતિમતીં કાંતિમદ્ભિર્નિષેવિતામ્ ॥
કાંતિમાનભવત્સોપિ નાકાંતિસ્તત્ર કસ્યચિત્

તત્ર કૃત્યં ચ યત્કૃત્યં તત્કૃત્વા સર્વકૃત્યવિત્ ॥
સપ્તરાત્રમુષિત્વા તુ યયૌ દ્વારવતીં પુરીમ્

ચતુર્ણામપિ વર્ગાણાં યત્ર દ્વારાણિ સર્વતઃ ॥
અતો દ્વારવતીત્યુક્તા વિદ્વદ્ભિસ્તત્ત્વવેદિભિઃ

અસ્થીન્યપિ ચ જંતૂનાં યત્ર ચક્રાંકિતાન્યહો ॥
કિં ચિત્રં તત્ર યત્ર સ્યુઃ શંખચક્રાંકિતૈઃ કરૈઃ

અંતકઃ શિક્ષયત્યેવ નિજદૂતાન્મુહુર્મુહુઃ ॥
તે ત્યાજ્યા યૈર્દ્વારવત્યા નામાપિ પરિગૃહ્યતે

શ્રીખંડે ક્વ સ આમોદઃ સ્વર્ણે વર્ણઃ ક્વ તાદૃશઃ ॥
તત્પાવિત્ર્યં ક્વ વૈ તીર્થે તદ્ગોપીચંદને યથા

દૂતાઃ શૃણ્વંતુ યદ્ભાલં ગોપચંદનલાંછિતમ્ ॥
જ્વલદિંગલવત્સોપિ દૂરે ત્યાજ્યઃ પ્રયત્નતઃ

તુલસ્યલંકૃતા યે યે તુલસી નામજાપકાઃ ॥
તુલસીવનપાલા યે તે ત્યાજ્યા દૂરતો ભટાઃ

યુગેયુગે દ્વારવત્યા રત્નાનિ પરિતો મુષન્ ॥
અબ્ધીરત્નાકરોદ્યાપિ લોકેષુ પરિગીયતે

દ્વારવત્યાં મ્રિયંતે યે જંતવઃ કાલનોદિતાઃ ॥
ચતુર્ભુજાઃ સ્યુર્વૈકુંઠે તે પીતાંબરધારિણઃ

તત્રાપિ સંતર્પ્ય પિતૄન્સસદેવર્ષિમાનવાન્॥
તત્ર તેષુ ચ તીર્થેષુ સસ્નૌ સર્વેષ્વતંદ્રિતઃ

તતો માયાપુરીં પ્રાપ્તો દુષ્પ્રાપાં પાપકારિભિઃ॥
યત્ર સા વૈષ્ણવી માયા માયાપાશૈર્નપાશયેત્

કેચિદૂચુર્હરિદ્વારં મોક્ષદ્વારં તતઃ પરે ॥
ગંગાદ્વારં ચ કેપ્યાહુઃ કેચિન્માયાપુરં પુનઃ

યતો વિનિર્ગતા ગંગા ખ્યાતા ભાગીરથી ભુવિ॥
યન્નામોચ્ચારણાત્પુંસાં પાપં યા તિ સહસ્રધા

વૈકુંઠસ્યૈકસોપાનં હરિદ્વારં જગુર્જનાઃ ॥
અત્રાપ્લુતા નરા યાંતિ તદ્વિષ્ણોઃપરમં પદમ્

તીર્થોપવાસકં કૃત્વા નિશાજાગરણં તથા ॥
પ્રાતઃ સ્નાત્વા ચ ગંગાયાં તર્પ્યાન્સંતર્પપ્ય સર્વતઃ

યાવત્સ પારણં કર્તુમિયેષ દ્વિજસત્તમઃ ॥
તાવચ્છીતજ્વરાક્રાંતશ્ચકંપેઽત્યર્થમાતુરઃ

।
વૈદેશિકસ્તથૈકાકી તથાઽતિજ્વરપીડિતઃ ॥
ચિંતામવાપ મહતી કિમેતત્સમુપસ્થિતમ્

ચિંતાર્ણવે નિમગ્નોભૂત્ત્યક્તાશો જીવિતે ધને ॥
સાંયાત્રિક ઇવાગાધે ભિન્નપોતો મહાર્ણવે

ક્વક્ષેત્રં ક્વ કલત્રં મે ક્વ પુત્રાઃ ક્વ ચ તદ્વસુ ॥
ક્વ તદ્વિચિત્રં વૈ હર્મ્યં ક્વ સા પુસ્તકસંભૃતિઃ

અદ્યાપિ નાયુઃ પર્યાપ્તં પ લિતં ન તથા મયિ ॥
જ્વરોયં દારુણઃ પ્રાપ્તઃ કાલજ્ઞશ્ચાતિદારુણઃ

મૃત્યુર્મૂર્ધ્નિકૃતાવાસો વાસો દૂરે વ્યવસ્થિતઃ ॥
અગ્નૌ ગૃહોપરિ પ્રાપ્તે કૂપં તુ ખનયેદિહ

કિમેભિશ્ચિંતનૈર્વ્યર્થૈરતિતાપકરૈર્મમ ॥
ચિંતયામિ હૃષીકેશં શિવદં શિવમેવ ચ

અથવા મુક્ત્યુપાયો વૈ મયૈકઃ સદનુષ્ઠિતઃ ॥
મુક્તિપુર્યસ્તુ સપ્તૈતાઃ સ્વનેત્રવિષયીકૃતાઃ

સ્વર્ગાપવર્ગયોરેકઃ સાધ્યો હિ વિદુષા ધ્રુવમ્ ॥
તયોરસાધને પશ્ચાત્સંતાપેન ચ તપ્યતે

અથવા ચિંતયા કિં મે ત્વનયા દુરવસ્થયા ॥
રણે વા મરણં શ્રેયસ્તીર્થેવાત્ર યથા મમ

કિમહં મંદભાગીવ રથ્યાં ક્વાપિ મ્રિયેધુના ॥
ભાગીરથ્યાં મ્રિયે ચાદ્ય કા ચિંતા મમ મૂઢવત્

ચર્માસ્થિ સંચયેનાહમનેન વપુષા ધ્રુવમ્ ॥
પ્રાપ્સ્યામિ નિધનાદત્ર સિદ્ધિં નૈઃશ્રેયસીં ધ્રુવમ્

એવં ચિંતયતસ્તસ્ય પીડાસીદતિદારુણા ॥
કોટિ વૃશ્ચિકદષ્ટસ્ય યાવસ્થા તામવાપ સઃ

સ્મર્તવ્યં વિસ્મૃતં સર્વં ક્વાહં કોહં ન વેત્તિ ચ ॥
દિનાનિ સપ્તસપ્તેતિ સ્થિત્વા પંચત્વમાગતઃ

તાવદ્વૈકુઠભુવનાદ્ વિમાનં સમુપસ્થિતમ્ ॥
તાર્ક્ષ્યોપલક્ષિતો યત્ર ધ્વજશ્ચાતિસમુચ્છ્રિતઃ

અધિષ્ઠિતં સુકન્યાનાં સ્વર્ણકૌશેયવાસસામ્ ॥
ચામરવ્યગ્રહસ્તાનાં સહસ્રેણાતિવિસ્તૃતમ્

પુણ્યશીલસુશીલાભ્યાં ગણાભ્યાં ચ વિરાજિતમ્ ॥
ચતુર્ભુજાભ્યાં સ્વાસ્યાભ્યાં કિંકિણીજાલમાલિતમ્

તદ્વિમાનમથારુહ્ય પીતવાસાશ્ચતુર્ભુજઃ ॥
અલંચક્રે નભોવર્ત્મ સ દ્વિજો દિવ્યભૂષણઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્યાં સહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે સપ્તપુરીવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ