સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.64

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥
દૃષ્ટ્વા ભૂદેવતાઃ શંભું કિમાચખ્યુઃ ષડાનન ॥
કાનિકાનિ ચ લિંગાનિ તત્ર તાન્યપિચક્ષ્વ મે

જ્યેષ્ઠસ્થાને મહાપુણ્યે દેવદેવસ્ય વલ્લભે ॥
આશ્ચર્યં કિમભૂત્તત્ર તદાચક્ષ્વ ષડાનન

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણ્વગસ્ત્ય યથા પૃચ્છિ ભવતા તદ્બ્રવીમ્યહમ્ ॥
મંદરાદ્રિં યદા દેવો ગતવાન્બ્રહ્મગૌરવાત્

તદા નિરાશ્રયા વિપ્રાઃ ક્ષેત્રસંન્યાસિનોનઘાઃ ॥
ઉપાકૃતાશ્ચાવિરતં મહાક્ષેત્રપ્રતિગ્રહાત્

ખાતંખાતં ચ દંડાગ્રૈર્ભૂમિં કંદાદિવૃત્તયઃ ॥
ચક્રુઃ પુષ્કરિણીં રમ્યાં દંડખાતાભિધાં મુને

તત્તીર્થં પરિતઃ સ્થાપ્ય મહાલિંગાન્યનેકશઃ ॥
મહેશારાધનપરાસ્તપશ્ચક્રુઃ પ્રયત્નતઃ

વિભૂતિધારિણો નિત્યં નિત્યરુદ્રાક્ષધારિણઃ ॥
લિંગપૂજારતા નિત્યં શતરુદ્રિયજાપિનઃ

તે શ્રુત્વા દેવદેવસ્ય પુનરાગમનં મુને ॥
તપઃકૃશા અતિતરામાસુરાનંદ મેદુરાઃ

દ્વિજાઃ પંચસહસ્રાણિ ચરતો વિપુલં તપઃ ॥
દંડખાતાન્મહાતીર્થાદાજગ્મુર્દેવદર્શને

તીર્થાન્મંદાકિની નામ્નો દ્વિજાઃ પાશુપતવ્રતાઃ ॥
શિવૈકારાધનપરાઃ સમેતા અયુતોન્મિતાઃ

હંસતીર્થાત્પરિપ્રાપ્તા અયુતં ત્રિશતોત્તરમ્ ॥
શતદુર્વાસસસ્તીર્થાદેકાદશ શતાધિકમ્

મત્સ્યોદર્યાઃ પરાપેતુઃ સહસ્રાણિ ષડેવ હિ ॥
કપાલમોચનાત્સપ્ત શતાન્યભ્યાગતા દ્વિજાઃ

ઋણમોચનતસ્તીર્થાત્સહસ્રં દ્વિશતાધિકમ્ ॥
વૈતરણ્યા અપિ મુને દ્વિજાનામયુતાર્ધકમ્

તતઃ પૃથૂદકાત્કુંડાત્પૃથુના પરિખાનિતાત્ ॥
અયાસિષુર્દ્વિજાનાં ચ શતાન્યેવ ત્રયોદશ

તથૈવાપ્સરસઃ કુંડાન્મેનકાખ્યાચ્છતદ્વયમ્ ॥
ઉર્વશીકુંડતઃ પ્રાપ્તાઃ સહસ્રં દ્વિશતાધિકમ્

તથૈરાવતકુંડાચ્ચ બ્રાહ્મણાસ્ત્રિશતાનિ ચ ॥
ગંધર્વાપ્સરસઃ સપ્ત શતાનિ દ્વિશતાનિ ચ

વૃષેશતીર્થાદાજગ્મુર્નવતિઃ સશતત્રયા ॥
યક્ષિણીકુંડતઃ પ્રાપ્તાઃ સહસ્રં ત્રિશતોત્તરમ્

લક્ષ્મીતીર્થાત્પરં જગ્મુઃ ષોડશૈવ શતાનિ ચ ॥
પિશાચમોચનાત્સપ્ત સહસ્રાણિ દ્વિજોત્તમાઃ

પિતૃકુંડાચ્છતંસાગ્રં ધ્રુવતીર્થાચ્છતાનિ ષટ્ ॥
માનસાખ્યાચ્ચ સરસો દ્વિશતી સશતત્રયા

બ્રાહ્મણા વાસુકિહૃદાત્સહસ્રાણિ દશૈવ તુ ॥
તથૈવાષ્ટશતં દ્રષ્ટું જાનકીકુંડતો દ્વિજાઃ

કાશીનાથમનુપ્રાપ્તાઃ પરમાનંદદાયિનમ્ ॥
તથા ગૌતમકુંડાચ્ચ શતાનિનવ ચાગતાઃ

તીર્થાદ્દુર્ગતિસંહર્તુર્બાહ્મણાઃ પ્રતિપેદિરે ॥
એકાદશશતાન્યેવ દ્રષ્ટું દેવમુમાપતિમ્

અસીસંભેદમારભ્ય ગંગાતીરસ્થિતા દ્વિજાઃ ॥
આસંગમેશ્વરાત્તત્ર પરિપ્રાપ્તા ઘટોદ્ભવ

અષ્ટાદશસહસ્રાણિ તથા પંચશતાન્યપિ ॥
બ્રાહ્મણાઃ પંચપંચાશદ્ગંગાતીરાત્સમાગતાઃ

સાર્દ્રદૂર્વાક્ષતકરૈઃ સપુષ્પફલપાણિભિઃ ॥
સુગંધમાલ્યહસ્તૈશ્ચ બ્રાહ્મણૈર્જયવાદિભિઃ

સ્તુતો મંગલસૂક્તૈશ્ચ પ્રણતશ્ચ પુનઃપુનઃ ॥
તેભ્યો દત્તાભયઃ શંભુઃ પપ્રચ્છ કુશલં મુદા

તતસ્તે બ્રાહ્મણાઃ પ્રોચુઃ પ્રબદ્ધકરસંપુટાઃ ॥
ક્ષેત્રે નિવસતાં નાથ સદાનઃ કુશલોદયઃ

વિશેષતઃ કૃતોઽસ્માભિઃ સાક્ષાન્નયનગોચરઃ॥
ત્વં યત્સ્વરૂપં શ્રુતયો ન વિદુઃ પરમાર્થતઃ

સદૈવાકુશલં તેષાં યે ત્વત્ક્ષેત્રપરાઙ્મુખાઃ ॥
ચતુર્દશાપિ વૈ લોકાસ્તેષાં નિત્યં પરાઙ્મુખાઃ

યેષાં હૃદિ સદૈવાસ્તે કાશીત્વાશીવિષાં ગદ ॥
સંસારાશીવિષવિષં ન તેષાં પ્રભવેત્ક્વચિત્

ગર્ભરક્ષામણિર્મંત્રઃ કાશીવર્ણદ્વયાત્મકઃ ॥
યસ્ય કંઠે સદા તિષ્ઠેત્તસ્યાકુશલતા કુતઃ

સુધાં પિબતિ યો નિત્યં કાશીવર્ણદ્વયાત્મિકામ્ ॥
સ નૈર્જરીં દશાં હિત્વા સુધૈવ પરિજાયતે

શ્રુતં કર્ણામૃતં યેન કાશીત્યક્ષરયુગ્મકમ્ ॥
ન સમાકણર્યત્યેવ સ પુનર્ગર્ભજાં કથામ્

કાશી રજોપિ યન્મૂર્ધ્નિ પતેદપ્યનિલાહતમ્ ॥
ચંદ્રશેખરતન્મૂર્ધા ભવેચ્ચંદ્રકલાંકિતઃ

પ્રસંગતોપિ યન્નેત્રપથમાનંદકાનનમ્ ॥
યાતં તેત્ર ન જાયંતે નેક્ષેરન્પિતૃકાન(વ?)નમ્

ગચ્છતા તિષ્ઠતા વાપિ સ્વપતા જાગ્રતાથવા ॥
કાશીત્યેષ મહામંત્રો યેન જપ્તઃ સનિર્ભયઃ

યેન બીજાક્ષરયુગં કાશીતિ હૃદિ ધારિતમ્ ॥
અબીજાનિ ભવંત્યેવ કર્મબીજાનિ તસ્ય વૈ

કાશી કાશીતિ કાશીતિ જપતો યસ્ય સંસ્થિતિઃ ॥
અન્યત્રાપિ સતસ્તસ્ય પુરો મુક્તિઃ પ્રકાશતે

ક્ષેમમૂર્તિરિયં કાશી ક્ષેમમૂર્તિર્ભવાન્ભવ ॥
ક્ષેમમૂર્તિસ્ત્રિપથગા નાન્યત્ક્ષેમત્રયં ક્વચિત્

બ્રાહ્મણાનામિતિ વચઃ ક્ષેત્રભક્તિવિબૃંહિતમ્ ॥
નિશમ્ય ગિરિજાકાંતસ્તુતોષ નિતરાં હરઃ

પ્રોવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા ધન્યા યૂયં દ્વિજર્ષભાઃ ॥
યેષામિહેદૃશી ભક્તિર્મમ ક્ષેત્રેતિપાવને

જાને સત્ત્વમયા જાતાઃ ક્ષેત્રસ્યાસ્ય નિષેવણાત્ ॥
નીરજસ્કા વિતમસઃ સંસારાર્ણવપારગાઃ

વારાણસ્યાસ્તુ યે ભક્તાસ્તે ભક્તા મમ નિશ્ચિતમ્॥
જીવન્મુક્તા હિ તે નૂનં મોક્ષલક્ષ્મ્યા કટાક્ષિતાઃ

યૈશ્ચ કાશીસ્થિતો જંતુરલ્પકોપિ વિરોધિતઃ ॥
તૈર્વૈ વિશ્વંભરા સર્વા મયા સહ વિરોધિતા ॥

વારાણસ્યાઃ સ્તુતિમપિ યો નિશમ્યાનુમોદતે ॥
અપિ બ્રહ્માંડમખિલં ધ્રુવં તેનાનુમોદિતમ્

નિવસંતિ હિ યે મર્ત્યા અસ્મિન્નાનંદકાનને ॥
મમાંતઃકરણે તે વૈ નિવસેયુરકલ્મષાઃ

નિવસંતિ મમ ક્ષેત્રે મમ ભક્તિં પ્રકુર્વતે ॥
મમ લિંગધરા યે તુ તાનેવોપદિશામ્યહમ્

નિવસંતિ મમ ક્ષેત્રે મમ ભક્તિં ન કુર્વતે ॥
મમ લિંગધરા યે નો ન તાનુપદિશામ્યહમ્

કાશી નિર્વાણનગરી યેષાં ચિત્તે પ્રકાશતે ॥
તે મત્પુરઃ પ્રકાશંતે નૈઃશ્રેયસ્યા શ્રિયા વૃતાઃ

મોક્ષલક્ષ્મીરિયં કાશી ન યેભ્યઃ પરિરોચતે ॥
સ્વર્લક્ષ્મીં કાંક્ષમાણેભ્યઃ પતિતાસ્તે ન સંશયઃ

કાથીં સંકાક્ષમાણાનાં પુરુષાર્થચતુષ્ટયમ્ ॥
પુરઃ કિંકરવત્તિષ્ઠેન્મમાનુગ્રહતો દ્વિજાઃ

આનંદકાનને હ્યત્ર જ્વલદ્દાવાનલોસ્મ્યહમ્ ॥
કર્મબીજાનિ જંતૂનાં જ્વાલયે ન પ્રરોહયે

વસ્તવ્યં સતતં કાશ્યાં યષ્ટવ્યોહં પ્રયત્નતઃ ॥
જેતવ્યૌ કલિકાલૌ ચ રંતવ્યા મુક્તિરંગના ।૫૩॥
પ્રાપ્યાપિ કાશીં દુર્બુદ્ધિર્યો ન માં પરિસેવતે॥
તસ્ય હસ્તગતાપ્યાશુ કૈવલ્યશ્રીઃ પ્રણશ્યતિ

ધન્યા મદ્ભક્તિલક્ષ્માણો બ્રાહ્મણાઃ કાશિવાસિનઃ ॥
યૂયં યચ્ચેતસો વૃત્તેર્ન દૂરેહં ન કાશિકા

દાતવ્યો વો વરઃ કોત્ર વ્રિયતાં મે યથારુચિ ॥
પ્રેયાંસો મે યતો યૂયં ક્ષેત્રસંન્યાસકારિણઃ

ઇતિ પીત્વા મહેશાનમુખક્ષીરાબ્ધિજાં સુધામ્ ॥
પરિતૃપ્તા દ્વિજાઃ સર્વે વવ્રુર્વરમનુત્તમમ્

બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
ઉમાપતે મહેશાન સર્વજ્ઞ વર એષ નઃ ॥
કાશી કદાપિ ન ત્યાજ્યા ભવતા ભવતાપહૃત્

વચનાદ્બ્રાહ્મણાનાં તુ શાપો મા પ્રભવત્વિહ ॥
કદાચિદપિ કેષાંચિત્કાશ્યાં મોક્ષાંતરાયકઃ

તવ પાદાબુંજદ્વંદ્વે નિર્દ્વંદ્વા ભક્તિરસ્તુ નઃ ॥
આ કલેવરપાતં ચ કાશીવાસોસ્તુ નોનિશમ્

કિમન્યેન વરેણેશ દેય એષ વરો હિ નઃ ॥
અવધેહ્યંધકધ્વંસિન્વરમન્યં વૃણીમહે

તવ પ્રતિનિધી કૃત્યાસ્માભિસ્ત્વદ્ભક્તિભાવિતૈઃ ॥
પ્રતિષ્ઠિતેષુ લિંગેષુ સાન્નિધ્યં ભવતોઽસ્ત્વિહ

શ્રુત્વેતિ તેષાં વાક્યાનિ તથાસ્ત્વિતિ પિનાકિના ॥
પ્રોચેઽન્યોપિ વરો દત્તો જ્ઞાનં વશ્ચ ભવિષ્યતિ

પુનઃ પ્રોવાચ દેવેશો નિશામયત ભો દ્વિજાઃ ॥
હિતં વઃ કથયામ્યત્ર તદનુષ્ઠીયતાં ધ્રુવમ્

સેવ્યોત્તરવહા નિત્યં લિંગમર્ચ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
દમો દાનં દયા નિત્યં કર્તવ્યં મુક્તિકાંક્ષિભિઃ

ઇદમેવ રહસ્યં ચ કથિતં ક્ષેત્રવાસિનામ્ ॥
મતિઃ પરહિતા કાર્યા વાચ્યં નોદ્વેગકૃદ્વચઃ

મનસાપિ ન કર્તવ્યમેનોત્ર વિજિગીષુણા॥
અત્રત્યમક્ષયં યસ્માત્સુકૃતં સુકૃતેતરમ્

અન્યત્ર યત્કૃતં પાપં તત્કાશ્યાં પરિણશ્યતિ ॥
વારાણસ્યાં કૃતં પાપમંતર્ગેહે પ્રણશ્યતિ

અંતર્ગેહે કૃતં પાપં પૈશાચ્યનરકાવહમ્ ॥
પિશાચનરકપ્રાપ્તિર્ગચ્છત્યેવ બહિર્યદિ

ન કલ્પકોટિભિઃ કાશ્યાં કૃતં કર્મ પ્રમૃજ્યતે ॥
કિંતુ રુદ્રપિશાચત્વં જાયતેઽત્રાયુતત્રયમ્.॥ 4.2.64.૭૦. ॥
વારાણસ્યાં સ્થિતો યો વૈ પાતકેષુ રતઃ સદા ॥
યોનિં પ્રાપ્યાપિ પૈશાચીં વર્ષાણામયુતત્રયમ્

પુનરત્રૈવ નિવસઞ્જ્ઞાનં પ્રાપ્સ્યત્યનુત્તમમ્ ॥
તેન જ્ઞાનેથ સંપ્રાપ્તે(?) મોક્ષમાપ્સ્યત્યનુત્તમમ્

(સંપ્રાંતે)
દુષ્કૃતાનિ વિધાયેહ બહિઃ પંચત્વમાગતાઃ ॥
તેષાં ગતિં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુત દ્વિજસત્તમાઃ

યામાખ્યા મે ગણાઃ સંતિ ઘોરા વિકૃતમૂર્ત્તયઃ ॥
મૂષાયાં તે ધમંત્યાદૌ ક્ષેત્રદુષ્કૃતકારિણઃ

નયંત્યનૂપપ્રાયાં ચ તતઃ પ્રાચીં દુરાસદામ્ ॥
વર્ષાકાલે દુરાચારાન્પાતયંતિ મહાજલે

જલૌકાભિઃ સપક્ષાભિર્દંદશૂકૈર્જલોદ્ભવૈઃ ॥
દુર્નિવારૈશ્ચ મશકૈર્દશ્યંતે તે દિવાનિશમ્

તતો યામૈર્હિમર્તૌ તે નીયંતેઽદ્રૌ હિમાલયે ॥
અશનાવરણૈર્હીનાઃ ક્લેશ્યંતે તે દિવાનિશમ્

મરુસ્થલે તતો ગ્રીષ્મે વારિવૃક્ષવિવર્જિતે ॥
દિવાકરકરૈસ્તીવ્રૈસ્તાપ્યંતે તે પિપાસિતાઃ

ક્લેશિતાસ્તે ગણૈરુગ્રૈર્યાતનાભિઃ સમંતતઃ ॥
ઇત્થં કાલમસંખ્યાતમાનીયંતે તતસ્ત્વિહ

નિવેદયંતિ તે યામાઃ કાલરાજાંતિકે તતઃ ॥
કાલરાજોપિ તાન્દ્રષ્ટ્વા કર્મસંસ્માર્ય દુષ્કૃતમ્

વિવસ્ત્રાન્ક્ષુત્તૃષાર્તાંશ્ચ લગ્નપૃષ્ઠોદરત્વચઃ ॥
અન્યૈ રુદ્રપિશાચૈશ્ચ સહસંયોજયત્યપિ

તતો રુદ્રપિશાચાસ્તે ભૈરવાનુચરાઃ સદા ॥
સહંતે ક્લમમત્યર્થં ક્ષુત્તૃષ્ણોગ્રત્વસંભવમ્

આહારં રુધિરોન્મિશ્રં તે લભંતે કદાચન ॥
એવં ત્ર્યયુતસંખ્યાકં કાલં તત્રાતિદુઃખિતાઃ

શ્મશાનસ્તંભમભિતો નીયંતે કંઠપાશિતાઃ ॥
પિપાસિતા અપિ ન તેંઽબુસ્પર્શમપિ ચાપ્નુયુઃ

અથ સંક્ષીણપાપાસ્તે કાલભૈરવદર્શનાત્ ॥
ઇહૈવ દેહિનો ભૂત્વા મુચ્યંતે તે મમાજ્ઞયા

તસ્માન્ન કામયેતાત્ર વાઙ્મનઃકર્મણાપ્યઘહ(?)મ્ ॥
શુચૌ પથિ સદા સ્થેયં મહાલાભમભીપ્સુભિઃ

નાવિમુક્તે મૃતઃ કશ્ચિન્નરકં યાતિ કિલ્બિષી ॥
મમાનુગ્રહમાસાદ્ય ગચ્છત્યેવ પરાં ગતિમ્

અનાશનં યઃ કુરુતે મદ્ભક્ત ઇહ સુવ્રતઃ ॥
ન તસ્ય પુનરાવૃત્તિઃ કલ્પકોટિશતૈરપિ

અશાશ્વતમિદં જ્ઞાત્વા માનુષ્યં બહુકિલ્વિષમ્ ॥
અવિમુક્તં સદા સેવ્યં સંસારભયમોચકમ્

નાન્યત્પશ્યામિ જંતૂનાં મુક્ત્વા વારાણસીં પુરીમ્ ॥
સર્વપાપપ્રશમનીં પ્રાયશ્ચિત્તં કલૌ યુગે

જન્માંતરસહસ્રેષુ યત્પાપં સમુપાર્જિતમ્ ॥
અવિમુક્તં પ્રવિષ્ટસ્ય તત્સર્વં વ્રજતિ ક્ષયમ્

જન્માંતરસહસ્રેષુ યુંજન્યોગી યદાપ્નુયાત્ ॥
તદિહૈવ પરો મોક્ષો મરણાદધિ ગમ્યતે

તિર્યગ્યોનિગતાઃ સત્ત્વા યે વિમુક્તકૃતાલયાઃ ॥
કાલેન નિધનં પ્રાપ્તાસ્તેપિ યાંતિ પરાં ગતિમ્

અવિમુક્તં ન સેવંતે યે મૂઢાસ્તમસાવૃતાઃ ॥
વિણ્મૂત્રરેતસાં મધ્યે તે વસંતિ પુનઃ પુનઃ

અવિમુક્તં સમાસાદ્ય યો લિંગં સ્થાપયેત્સુધીઃ ॥
કલ્પકોટિશતૈર્વાપિ નાસ્તિ તસ્ય પુનર્ભવઃ

ગ્રહનક્ષત્રતારાણાં કાલેન પતનં ધ્રુવમ્ ॥
અવિમુક્તે મૃતાનાં તુ પતનં નૈવ વિદ્યતે

બ્રહ્મહત્યાં નરઃ કૃત્વા પશ્ચાત્સંયતમાનસઃ ॥
પ્રાણાંસ્ત્યજતિ યઃ કાશ્યાં સ મુક્તો નાત્ર સંશયઃ

સ્ત્રિયઃ પતિવ્રતા યાશ્ચ મમ ભક્તિસમાહિતાઃ ॥
અવિમુક્તે મૃતા વિપ્રા યાંતિ તાઃ પરમાં ગતિમ્

અત્રોત્ક્રમણકાલેહં સ્વયમેવ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
દિશામિ તારકં બ્રહ્મ દેહી સ્યાદ્યેન તન્મયઃ

મન્મના મમ ભક્તશ્ચ મયિ સર્વાર્પિતક્રિયઃ ॥
યથા મોક્ષમિહાપ્નોતિ ન તથાન્યત્રકુત્રચિત્

મરણં નિશ્ચિતં જ્ઞાત્વા ગતિં ચાસુખરૂપિણીમ્ ॥
ચલમાગંતુકં સર્વં તતઃ કાશીં સમાશ્રયેત્

કાશી સમાશ્રિતા યૈસ્તુ મનોવાક્કાયકર્મભિઃ ॥
તાનત્ર નિર્મલધિયો નિવાર્ણશ્રીઃ સમાશ્રયેત્

કાશીસ્થિતૈકમપિ યઃ પ્રીણયેન્ન્યાયજૈર્ધનૈઃ ॥
તેન ત્રૈલોક્યમખિલં પ્રીણિતં તુ મયા સહ

યઃ પ્રીણયતિ પુણ્યાત્મા નિર્વાણનગરી નરમ્ ॥
પુમર્થેન સ્થિતેર્નિત્યં બ્રાહ્મણાઃ પ્રીણયામિ તમ્

દિવોદાસોપિ રાજર્ષિઃ કાશીં ધર્મેણ પાલયન્ ॥
સદેહો મત્પદં પ્રાપ્તો યતો ન પુનરાગતિઃ

અત્ર યોગસ્તથા જ્ઞાનં મુક્તિરેકેન જન્મના ॥
અતો વિમુક્તમાસાદ્ય નાન્યદ્ગચ્છેત્તપોવનમ્

મોક્ષં સુદુર્લભં જ્ઞાત્વા સંસારં ચાતિભીષણમ્ ॥
અશ્મના ચરણૌ હત્વા કાલમત્ર પ્રતીક્ષયેત્

અવિમુક્તં પરિત્યજ્ય યદા યાસ્યંતિ દુર્ધિયઃ ॥
હસિષ્યંતિ તદા ભૂતાન્યન્યોન્યકરતાડનૈઃ

પ્રાપ્ય વારાણસીં પુણ્યાં સિદ્ધિક્ષેત્રમનુત્તમમ્ ॥
પરિનિષ્ક્રાંતુમન્યત્ર કસ્ય જંતોર્મતિર્ભવેત્

મહાદાનેન ચાન્યત્ર યત્ફલં લભ્યતે નરૈઃ ॥
અવિમુક્તે તુ કાકિણ્યાં દત્તાયાં તદવાપ્યતે

એકં સમર્ચયેલ્લિંગં તપસ્તપ્યેત ચાપરઃ ॥
તયોર્મધ્યે તુ સ શ્રેષ્ઠો યો લિંગં પૂજયેદિહ

તીર્થાંતરે ગવાં કોટિં વિધિવદ્યઃ પ્રયચ્છતિ॥
એકાહં યો વસેત્કાશ્યાં કાશીવાસી તયોર્વરઃ॥

અન્યત્ર બ્રાહ્મણાનાં તુ કોટિં સંભોજ્ય યત્ફલમ્॥
વારાણસ્યાં તુ ચૈકેન ભોજિતેન તદાપ્યતે

સન્નિહત્યાં કુરુક્ષેત્રે રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ॥
તુલાપુરુષદાનેન કાશીભિક્ષા સમા ભવેત્

મમેહ પરમં જ્યોતિરાપાતાલાદ્વ્યવસ્થિતમ્ ॥
અતીત્ય સપ્તલોકાદીનનંતં લિંગરૂપધૃક્

પૃથિવ્યંતેપિ યે લિંગમવિમુક્તં સ્મરંતિ મે ॥
કલુષૈસ્તે વિમુચ્યંતે મહદ્ભિરિતિ નિશ્ચિતમ્

અસ્મિન્ક્ષેત્રે તુ યે નાહં દૃષ્ટઃ સ્પૃષ્ટઃ સમર્ચિતઃ ॥
સંપ્રાપ્ય તારકં જ્ઞાનં ન સ ભૂયોભિજાયતે

યો મામિહ સમભ્યર્ચ્ય મ્રિયતેન્યત્રકુત્રચિત્ ॥
જન્માંતરેપિ માં પ્રાપ્ય સ વિમુક્તો ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વા ક્ષેત્રમાહાત્મ્યં દ્વિજાનામગ્રતો હરઃ ॥
પશ્યતામેવ તેષાં તુ તત્રૈવાંતર્હિતોભવત્

તેપિ સાક્ષાદ્વિરૂપાક્ષં પ્રત્યક્ષીકૃત્ય વાડવાઃ ॥
પ્રહૃષ્ટમનસોઽત્યંતં પ્રયયુઃ સ્વસ્વમાશ્રયમ્

શંભોર્વાક્યં વિનિશ્ચિત્ય સર્વજ્ઞસ્ય કૃપાનિધેઃ ॥
ત્યક્ત્વા કાર્યાંતરં વિપ્રા લિંગાન્યેવ સમર્ચિષુઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
પઠિત્વા પાઠયિત્વા ચ રહસ્યાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
શ્રદ્ધાલુઃ પાતકૈર્મુક્તઃ શિવલોકે મહીયતે

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્દ્ધે ક્ષેત્રરહસ્યકથનંનામ ચતુઃષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ