સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.31

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
સર્વજ્ઞ હૃદયાનંદ સ્કંદસ્કંદિત તારક ॥
ન તૃપ્તિમધિગચ્છામિ શૃણ્વન્વારાણસીકથામ્

અનુગ્રહો યદિ મયિ યોગ્યોસ્મિ શ્રવણે યદિ ॥
તદા કથય મે નાથ કાશ્યાં ભૈરવ સંકથામ્

કોસૌ ભૈરવનામાત્ર કાશિપુર્યાં વ્યવસ્થિતઃ ॥
કિં રૂપમસ્ય કિં કર્મ કાનિ નામાનિ ચાસ્ય વૈ

કથમારાધિતશ્ચૈવ સિદ્ધિદઃ સાધકસ્ય વૈ ॥
આરાધિતઃ કુત્ર કાલે ક્ષિપ્રં સિદ્ધ્યતિ ભૈરવઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
વારાણસ્યાં મહાભાગ યથા તે પ્રેમ વર્તતે ॥
તથા ન કસ્યચિન્મન્યે તતો વક્ષ્યામ્યશેષતઃ

પ્રાદુર્ભાવં ભૈરવસ્ય મહાપાતકનાશનમ્ ॥
યચ્છ્રુત્વા કાશિવાસસ્ય ફલં નિર્વિઘ્રમાપ્નુયાત્

પાણિભ્યાં પરિતઃ પ્રપીડ્ય સુદૃઢં નિશ્ચોત્ય નિશ્ચોત્ય ચ બ્રહ્માંડં સકલં પચેલિમરસાલોચ્ચૈઃ ફલાભં મુહુઃ ॥
પાયંપાયમપાયતસ્ત્રિજગતીમુન્મત્તવત્તૈ રસૈર્નૃત્યંસ્તાંડવડંબરેણ વિધિનાપાયાન્મહાભૈરવઃ

કુંભયોને ન વેત્ત્યેવ મહિમાનં મહેશિતુઃ ॥
ચતુર્ભજોપિ વૈકુંઠશ્ચતુર્વક્ત્રોપિ વિશ્વકૃત્

ન ચિત્રમત્ર ભૂદેવ ભવમાયા દુરત્યયા ॥
તયા સંમોહિતાઃ સર્વે નાવયંત્યપિ તં પરમ્

વેદયેદ્યદિચાત્માનં સ એવ પરમેશ્વરઃ ॥
તદા વિંદંતિ બ્રહ્માદ્યાઃ સ્વેચ્છયૈવ ન તં વિદુઃ

સ સર્વગોપિ નેક્ષ્યેત સ્વાત્મારામો મહેશ્વરઃ ॥
દેવવદ્બુધ્યતે મૂઢૈરતીતો યો મનોગિરામ્

પુરા પિતામહં વિપ્ર મેરુશૃંગે મહર્ષયઃ ॥
પ્રોચુઃ પ્રણમ્ય લોકેશં કિમેકં તત્ત્વમવ્યયમ્

સમા યયા મહેશસ્ય મોહિતો લોકસંભવઃ ॥
અવિજ્ઞાય પરં ભાવમાત્માનં પ્રાહ વર્પિણમ્

જગદ્યોનિરહં ધાતા સ્વયંભૂરેક ઈશ્વરઃ ॥
અનાદિમદહં બ્રહ્મ મામનર્ચ્ય ન મુ ચ્યતે

પ્રવર્તકો હિ જગતામહમેકો નિવર્તકઃ ॥
નાન્યો મદધિકઃ સત્યં કશ્ચિત્કોપિ સુરોત્તમાઃ

તસ્યૈવં બ્રુવતો ધાતુઃ ક્રતુર્નારાયણાંશજઃ ॥
પ્રોવાચ પ્રહસન્વાક્યં રોષતામ્રવિલોચનઃ

અવિજ્ઞાય પરં તત્ત્વં કિમેતત્પ્રતિપાદ્યતે ॥
અજ્ઞાનં યોગયુક્તસ્ય ન ચૈતદુચિતં તવ

અહં કર્તા હિ લોકાનાં યજ્ઞો નારાયણઃ પરઃ ॥
ન મામનાદૃત્ય વિધે જીવનં જગતામજ

અહમેવ પરં જ્યોતિરહમેવ પરા ગતિઃ ॥
મત્પ્રેરિતેન ભવતા સૃષ્ટિરેષા વિધીયતે ॥

એવં વિપ્ર કૃતૌ મોહાત્પરસ્પરજયૈષિણૌ ॥
પપ્રચ્છતુઃ પ્રમાણજ્ઞાનાગમાંશ્ચતુરોપિ તૌ

॥ વિધિક્રતૂ ઊચતુઃ ॥ ॥
વેદાઃ પ્રમાણં સર્વત્ર પ્રતિષ્ઠાં પરમામિતાઃ ॥
યૂયમેવ ન સંદેહઃ કિં તત્ત્વં પ્રતિતિષ્ઠત

શ્રુતય ઊચુઃ ॥ ॥
યદિ માન્યા વયં દેવૌ સૃષ્ટિસ્થિતિકરૌ વિભૂ ॥
તદા પ્રમાણં વક્ષ્યામો ભવત્સંદેહભેદકમ્

શ્રુત્યુક્તમિદમાકર્ણ્ય પ્રોચતુસ્તૌ શ્રુતીઃ પ્રતિ ॥
યુષ્મદુક્તં પ્રમાણં નૌ કિં તત્ત્વં સમ્યગુચ્યતામ્

ઋગુવાચ ॥ ॥
યદંતઃસ્થાનિ ભૂતાનિ યતઃ સર્વં પ્રવર્તતે ॥
યદાહુસ્તત્પરં તત્ત્વં સ રુદ્રસ્ત્વેક એવ હિ

॥ યજુરુવાચ ॥ ॥
યો યજ્ઞૈરખિલૈરીશો યોગેન ચ સમિજ્યતે ॥
યેન પ્રમાણં હિ વયં સ એકઃ સર્વદૃક્છિવઃ

॥ સામોવાચ ॥ ॥
યેનેદં ભ્રશ્યતે વિશ્વં યોગિભિર્યો વિચિંત્યતે ॥
યદ્ભાસા ભાસતે વિશ્વં સ એકસ્ત્ર્યંબકઃ પરઃ

॥ અથર્વોવાચ ॥ ॥
યં પ્રપશ્યંતિ દેવેશં ભક્ત્યાનુગ્રહિણો જનાઃ ॥
તમાહુરેકં કૈવલ્યં શંકરં દુઃખતસ્કરમ્

શ્રુતીરિતં નિશમ્યેત્થં તાવતીવ વિમોહિતૌ ॥
સ્મિત્વાહતુઃ ક્રતુ વિધીમોહાધ્યેનાંકિતૌ મુને

કથં પ્રમથનાથોસૌ રમમાણો નિરંતરમ્॥
દિગંબરઃ પિતૃવને શિવયા ધૂલિધૂસરઃ

વિટંકવેશો જટિલો વૃષગોવ્યાલભૂષણઃ ॥
પરં બ્રહ્મત્વમાપન્નઃ ક્વ ચ તત્સંગવર્જિતમ્

તદુદીરિતમાકર્ણ્ય પ્રણવાત્મા સનાતનઃ ॥
અમૂર્તો મૂર્તિમાન્ભૂત્વા હસમાન ઉવાચ તૌ

પ્રણવ ઉવાચ ॥
ન હ્યેષ ભગવાઞ્છક્ત્યા સ્વાત્મનો વ્યતિરિક્તયા ॥
કદાચિદ્રમતે રુદ્રો લીલારૂપધરો હરઃ

અસૌ હિ ભગવાનીશઃ સ્વયંજ્યોતિઃ સનાતનઃ ॥
આનંદરૂપા તસ્યૈષા શક્તિર્નાગંતુકી શિવા

ઇત્યેવમુક્તેપિ તદા મખમૂર્તેરજસ્ય હિ ॥
નાજ્ઞાનમગમન્નાશં શ્રીકંઠસ્યૈવ માયયા

પ્રાદુરાસીત્તતો જ્યોતિરુભયોરંતરે મહત્ ॥
પૂરયન્નિજયા ભાસા દ્યાવાભૂમ્યોર્યદંતરમ્

જ્યોતિર્મંડલમધ્યસ્થો દદૃશે પુરુષાકૃતિઃ ॥
પ્રજજ્વાલાથ કોપેન બ્રહ્મણઃ પંચમં શિરઃ

આવયોરંતરં કોસૌ બિભૃયાત્પુરુષાકૃતિમ્ ॥
વિધિઃ સંભાવયેદ્યાવત્તાવત્સ હિ વિલોકિતઃ

સ્રષ્ટા ક્ષણેન ચ મહાન્પુરુષો નીલલોહિતઃ ॥
ત્રિશૂલપાણિર્ભાલાક્ષો નાગોડુપવિભૂષણઃ

હિરણ્યગર્ભસ્તં પ્રાહ જાને ત્વાં ચંદ્રશેખરમ્ ॥
ભાલસ્થલાન્મમપુરા રુદ્રઃ પ્રાદુરભૂદ્ભવાન્

રોદનાદ્રુદ્રનામાપિ યોજિતોસિ મયા પુરા ॥
મામેવ શરણં યાહિ પુત્ર રક્ષાં કરોમિ તે

અથેશ્વરઃ પદ્મયોનેઃ શ્રુત્વા ગર્વવતીં ગિરમ્॥
સકોપતઃ સમુત્પાદ્ય પુરુષં ભૈરવાકૃતિમ્

પ્રાહ પંકજજન્માસૌ શાસ્યસ્તે કાલભૈરવ ॥
કાલવદ્રાજસે સાક્ષાત્કાલરાજસ્તતો ભવાન્

વિશ્વં ભર્તું સમર્થોઽસિ ભરણાદ્ભૈરવઃ સ્મૃતઃ ॥
ત્વત્તો ભેષ્યતિ કાલોપિ તતસ્ત્વં કાલભૈરવઃ

આમર્દયિષ્યતિ ભવાંસ્તુષ્ટો દુષ્ટાત્મનો યતઃ ॥
આમર્દક ઇતિ ખ્યાતિ તતઃ સર્વત્ર યાસ્યતિ

યતઃ પાપાનિ ભક્તાનાં ભક્ષયિષ્યતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
પાપભક્ષણ ઇત્યેવ તવ નામ ભવિષ્યતિ

યા મે મુક્તિપુરી કાશી સર્વાભ્યોપિ ગરીયસી ॥
આધિપત્યં ચ તસ્યાસ્તે કાલરાજ સદૈવ હિ

તત્ર યે પાપકર્તારસ્તેષાં શાસ્તા ત્વમેવ હિ ॥
શુભાશુભં ન તત્કર્મ ચિત્રગુપ્તો લિખિષ્યતિ

એતાન્વરાન્પ્રગૃહ્યાઽથ તત્ક્ષણાત્કાલભૈરવઃ ॥
વામાંગુલિનખાગ્રેણ ચકર્ત ચ શિરો વિધેઃ

યદંગમપરાધ્નોતિ કાર્યં તસ્યૈવ શાસનમ્ ॥
અતો યેન કૃતા નિંદા તચ્છિન્નં પચમં શિરઃ

યજ્ઞમૂર્તિધરો વિષ્ણુસ્તતસ્તુષ્ટાવ શંકરમ્ ॥
ભીતો હિરણ્યગર્ભોપિ જજાપ શતરુદ્રિયમ્

આશ્વાસ્ય તૌ મહાદેવઃ પ્રીતઃ પ્રણતવત્સલઃ ॥
પ્રાહ સ્વાં મૂર્તિમપરાં ભૈરવં તં કપર્દિનમ્

માન્યોઽધ્વરોસૌ ભવતા તથા શતધૃતિસ્ત્વયમ્ ॥
કપાલં વૈધસં ચાપિ નીલલોહિત ધારય

બ્રહ્મહત્યાપનોદાય વ્રતં લોકાય દર્શયન્॥
ચર ત્વં સતતં ભિક્ષાં કાપાલવ્રતમાસ્થિતઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વાંઽતર્હિતો દેવસ્તેજોરૂપસ્તદા શિવઃ

ઉત્પાદ્ય કન્યામેકાં તુ બ્રહ્મહત્યેતિ વિશ્રુતામ્ ॥
રક્તાંબરધરાં રક્તાં રક્તસ્રગ્ગંધલેપનામ્

દંષ્ટાકરાલવદનાં લલજ્જિહ્વાતિભીષણામ્ ॥
અંતરિક્ષૈકપાદાગ્રાં પિબંતીં રુધિરં બહુ

કર્ત્રીં કર્પરહસ્તાગ્રાં સ્ફુરત્પિંગોગ્રતારકામ્ ॥
ગર્જયંતીં મહાવેગાં ભૈરવસ્યાપિભીષણામ્

યાવદ્વારાણસીં દિવ્યાં પુરીમેષ ગમિષ્યતિ ॥
તાવત્ત્વં ભીષણે કાલમનુગચ્છોગ્રરૂપિણિ

સર્વત્ર તે પ્રવેશોસ્તિ ત્યક્ત્વા વારાણસીં પુરીમ્॥
નિયોજ્યતામિતિ શિવોપ્યંતર્ધાનં ગતસ્તતઃ

તત્સાન્નિધ્યાદ્ભૈરવોપિ કાલોભૂત્કાલકાલતઃ ॥
સ દેવદેવવાક્યેન બિભ્રત્કાપાલિકં વ્રતમ્

કપાલપાણિર્વિશ્વાત્મા ચચાર ભુવનત્રયમ્॥
નાત્યાક્ષીચ્ચાપિ તં દેવં બ્રહ્મહત્યા સુદારુણા

સત્યલોકેપિ વૈકુંઠે મહેંદ્રાદિ પુરીષ્વપિ ॥
ત્રિજગત્પતિરુગ્રોપિ વ્રતી ત્રિજગતીશ્વરઃ

પ્રતિતીર્થં ભ્રમન્નાપિ વિમુક્તો બ્રહ્મહત્યયા

અનેનૈવાનુમાનેન મહિમા ત્વવગમ્યતામ્ ॥
બ્રહ્મહત્યાપનોદિન્યાઃ કાશ્યાઃ કલશસંભવ

સંતિ તીર્થાન્યનેકાનિ બહૂન્યાયતનાનિ ચ ॥
અધિ ત્રિલોકિનો કાશ્યાઃ કલામર્હંતિ ષોડશીમ્

તાવદ્ગર્જંતિ પાપાનિ બ્રહત્યાદિકાન્યલમ્ ॥
યાવન્નામ ન શૃણ્વંતિ કાશ્યાઃ પાપાચલાશનેઃ

પ્રમથૈઃ સેવ્યમાનોઽયં ત્રિલોકીં વિચરન્હરઃ ॥
કાપાલિકો યયૌ દેવો નારાયણનિકેતનમ્

અથાયાંતં મહાકાલં ત્રિનેત્રં સર્પકુંડલમ્ ॥
મહાદેવાંશસંભૂતં ભૈરવં ભીષણાકૃતિમ્

પપાત દંડવદ્ભૂમૌ દૃષ્ટ્વા તં ગરુડધ્વજઃ ॥
દેવાશ્ચ મુનયશ્ચૈવ દેવનાર્યઃ સમંતતઃ

નિપેતુઃ પ્રણિપત્યૈનં પ્રણતઃ કમલાપતિઃ ॥
શિરસ્યંજલિમારોપ્ય સ્તુત્વા બહુવિધૈઃ સ્તવૈઃ

ક્ષીરોદમથનો તાં પ્રાહ પદ્માલયાં હરિઃ ॥
પ્રિયે પશ્યાઽબ્જનયને ધન્યાઽસિ સુભગેનઘે

ધન્યોઽહં દેવિ સુશ્રોણિ યત્પશ્યાવો જગત્પતિમ્ ॥
અયં ધાતા વિધાતા ચ લોકાનાં પ્રભુરીશ્વરઃ

અનાદિઃ શરણઃ શાંતઃ પરઃ ષડ્વિંશસંમિતઃ ॥
સર્વજ્ઞઃ સર્વયોગીશઃ સર્વભૂતૈકનાયકઃ

સર્વભૂતાંતરાત્માઽયં સર્વેષાં સર્વદઃ સદા ॥
યં વિનિદ્રા વિનિઃશ્વાસાઃ શાંતા ધ્યાનપરાયણાઃ

ધિયા પશ્યંતિ હૃદયે સોયમદ્ય સમીક્ષ્યતામ્॥
યં વિદુર્વેદતત્ત્વજ્ઞા યોગિનો યતમાનસાઃ

અરૂપો રૂપવાન્ભૂત્વા સોયમાયાતિ સર્વગઃ ॥
અહો વિચિત્રં દેવસ્ય ચેષ્ટિતં પરમેષ્ઠિનઃ

।
યસ્યાખ્યાં બ્રુવતાં નિત્યં ન દેહઃ સોપિ દેહધૃક્॥
યં દૃષ્ટ્વા ન પુનર્જન્મ લભ્યતે માનવૈર્ભુવિ

સોયમાયાતિ ભગવાંસ્ત્ર્યંબકઃ શશિભૂષણઃ ॥
પુંડરીકદલાયામે ધન્યેમેઽદ્ય વિલોચને

ધિગ્ધિક્પદં તુ દેવાનાં પરં દૃષ્ટ્વાઽત્ર શંકરમ્ ॥
લભ્યતે યન્ન નિર્વાણં સર્વદુઃખાંતકૃત્તુ યત્

દેવત્વાદશુભં કિંચિદ્દેવલોકે ન વિદ્યતે ॥
દૃષ્ટ્વાપિ સર્વદેવેશં યન્મુક્તિં ન લભામહે

એવમુક્ત્વા હૃષીકેશઃ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥
પ્રણિપત્ય મહાદેવમિદમાહ વૃષધ્વજમ્

કિમિદં દેવદેવેન સર્વજ્ઞેન ત્વયા વિભો ॥
ક્રિયતે જગતાં ધાત્રા સર્વપાપહરાઽવ્યય

ક્રીડેયં તવ દેવેશ ત્રિલોચન મહામતે ॥
કિં કારણં વિરૂપાક્ષ ચેષ્ટિતં તે સ્મરાર્દન

કિમર્થં ભગવત્ર્છંભો ભિક્ષાં ચરસિ શક્તિપ ॥
સંશયો મે જગન્નાથ નતત્રૈલોક્યરાજ્યદ

એવમુક્તસ્તતઃ શંભુર્વિષ્ણુમેતદુદાહરત્ ॥
બ્રહ્મણસ્તુ શિરશ્છિન્નમંગુલ્યગ્રનખેન હ

તદઘપ્રતિઘં વિષ્ણો ચરામ્યેતદ્વ્રતં શુભમ્ ॥
એવમુક્તો મહેશેન પુંડરીકવિલોચનઃ

સ્મિત્વા કિંચિન્નતશિરાઃ પુનરેવં વ્યજિજ્ઞપત્ ॥
યથેચ્છસિ તથા ક્રીડ સર્વવિષ્ટપનાયક

માયયા માં મહાદેવ નચ્છાદયિતુમર્હસિ ॥
નાભીકમલકોશાત્તુ કોટિશઃ કમલાસનાન્

કલ્પે કલ્પે સૃજામીશ ત્વન્નિયોગબલાદ્વિભો ॥
ત્યજ માયામિમાં દેવ દુસ્તરામકૃતાત્મભિઃ

મદાદ્યો મહાદેવ માયયા તવ મોહિતાઃ ॥
યથાવદવગચ્છામિ ચેષ્ટિતં તે શિવાપતે

સંહારકાલે સંપ્રાપ્તે સદેવાનખિલાન્મુનીન્ ॥
લોકાન્વર્ણાશ્રમવતો હરિષ્યસિ યદા હર

તદા ક્વ તે મહાદેવ પાપ બ્રહ્મવધાદિકમ્ ॥
પારતંત્ર્યં ન તે શંભો સ્વૈરં ક્રીડેત્તતો ભવાન્

અતીતબ્રહ્મણામસ્થ્નાં સ્રક્કંઠે તવ ભાસતે ॥
તદાતદા ક્વાનુગતા બ્રહ્મહત્યા તવાનઘ

કૃત્વાપિ સુમહત્પાપં ત્વાં યઃ સ્મરતિ ભાવતઃ ॥
આધારં જગતામીશં તસ્ય પાપં વિલીયતે

યથા તમો ન તિષ્ઠેત સંનિધાવંશુમાલિનઃ ॥
તથા ન ભવભક્તસ્ય પાપં તસ્ય વ્રજેત્ક્ષયમ્

યશ્ચિંતયતિ પુણ્યાત્મા તવ પાદાંબુજદ્વયમ્ ॥
બ્રહ્મહત્યાદિકમપિ પાપં તસ્ય વ્રજેત્ક્ષયમ્

તવ નામાનુરક્તા વાગ્યસ્ય પુંસો જગત્પતે ॥
અપ્યદ્રિકૂટતુલિતં નૈનસ્તમનુબાધતે

રજસા તમસા વિવર્ધિતં ક્વ નુ પાપં પરિતાપદાયકમ્ ॥
ક્વ ચ તે શિવ નામ મંગલં જનજીવાતુ જગદ્રુજાપહમ્

યદિ જાતુચિદંધકદ્વિષસ્તવનામૌષ્ઠપુટાદ્વિનિઃસૃતમ્ ॥
શિવશંકર ચંદ્રશેખરેત્યસકૃત્તસ્ય ન સંસૃતિઃ પુનઃ

પરમાત્મન્પરંધામ સ્વેચ્છા વિધૃત વિગ્રહ ॥
કુતૂહલં તવેશેદં ક્વ પરાધીનતેશ્વરે

અદ્ય ધન્યોસ્મિ દેવેશ યં ન પશ્યતિ યોગિનઃ ॥
પશ્યામિ તં જગન્મૂલં પરમેશ્વરમક્ષયમ્

અદ્ય મે પરમો લાભસ્ત્વદ્ય મે મંગલં પરમ્ ॥
ત્વદ્દૃષ્ટ્યમૃતતૃપ્તસ્ય તૃણં સ્વર્ગાપવર્ગદમ્

ઇત્થં વદતિ ગોવિંદે વિમલા પદ્મયા તયા ॥
મનોરથવતી નામ ભિક્ષાપાત્રે સમર્પિતા

ભિક્ષાટનાય દેવોપિ નિરગાત્પરયા મુદા ॥
દૃષ્ટ્વાઽનુયાયિનીં તાં તુ સમાહૂય જનાર્દનઃ ॥
સંપ્રાર્થયદ્બ્રહ્મહત્યાં વિમુંચ ત્વં ત્રિશૂલિનમ્

॥ બ્રહ્મહત્યોવાચ ॥ ॥
અનેનાપિ મિષેણાઽહં સંસેવ્યામું વૃષધ્વજમ્ ॥
આત્માનં પાવયિષ્યામિ ક્વ પુનર્ભવદર્શનમ્

સા તત્યાજ ન તત્પાર્શ્વં વ્યાહૃતાપિ મુરારિણા ॥
તમૂચેઽથ હરિં શંભુઃ સ્મેરાસ્યો વચનં શુભમ્

ત્વદ્વાક્પીયૂષપાનેન તૃપ્તોસ્મિ બહુમાનદ ॥
વરં વૃણીષ્વ ગોવિંદ વરદોઽસ્મિ તવાનઘ

ન માદ્યંતિ યથા ભૈક્ષૈર્ભિક્ષવોપ્યતિસંસ્કૃતૈઃ ॥
યથામાનસુધાપાનૈર્નુન્ન ભિક્ષાટનજ્વરાઃ

મહાવિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
એષ એવ વરઃ શ્લાઘ્યો યદહં દેવતાધિપમ્ ॥
પશ્યામિ ત્વાં દેવદેવં મનોરથપથાતિગમ્

અનભ્રેયં સુધાવૃષ્ટિરનાયાસો મહોત્સવઃ ॥
અયત્નો નિધિલાભો યદ્વીક્ષણં હરતે સતામ્

અવિયોગોઽસ્તુ મે દેવ ત્વદંઘ્રિયુગલેન વૈ ॥
એષ એવ વરઃ શંભો નાન્યં કંચિદ્વરં વૃણે

ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવં ભવતુ તેઽનંત યત્ત્વયોક્તં મહામતે ॥
સર્વેષામપિ દેવાનાં વરદસ્ત્વં ભવિષ્યસિ

અનુગૃહ્યેતિ દૈત્યારિં કેંદ્રાદિ ભુવને ચરન્ ॥
ભેજે વિમુક્તિજનનીં નામ્ના વારાણસીં પુરીમ્

યત્ર સ્થિતાનાં જંતૂનાં કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્॥
અપિ બ્રહ્માદિ દેવાનાં પદાનિ વિપદાં પદમ્

વરં વારાણસી વાસી જટી મુંડી દિગંબરઃ ॥
નાન્યત્રચ્છત્રસંછન્ન વસુધામંડલેશ્વરઃ

વરં વારાણસી ભિક્ષા ન લક્ષાધિપતાન્યતઃ ॥
લક્ષાધીશો વિશેદ્ગર્ભં તદ્ભિક્ષાશી ન ગર્ભભાક્

ભિક્ષાપિ યત્ર ભિક્ષુભ્યો દત્તામલકસંમિતા ॥
સુમેરુણાપિ તુલિતા વારાણસ્યાં ગુરુર્ભવેત્

વર્ષાશનં હિ યો દદ્યાત્કાશ્યાં સીદત્કુટુંબિને ॥
યાવંત્યબ્દાનિ તાવંતિ યુગાનિ સ દિવીજ્યતે

વારાણસ્યાં વર્ષભોજ્યં યો દદ્યાન્નિરુપાયિને ॥
સ કદાચિત્તૃટ્ક્ષુધા નો દુઃખં ભુંક્તે નરર્ષભઃ

વારાણસ્યાં નિવસતાં યત્પુણ્યમુપજાયતે ॥
તદેવ સંવાસયિતુઃ ફલં ત્વવિકલં ભવેત્

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપાનિ યસ્યા નામ્નોપિ કીર્તનાત્ ॥
ત્યજંતિ પાપિનં કાશી સા કેનેહોપમીયતે

ક્ષેત્રે પ્રવિષ્ટમાત્રેઽથ ભૈરવે ભીષણાકૃતૌ ॥
હાહેત્યુક્ત્વા બ્રહ્મહત્યા પાતાલતલમાવિશત્

કપાલબ્રહ્મણો રુદ્રઃ સર્વેષામેવ પશ્યતામ્॥
હસ્તાત્પતિતમાલોક્ય નનર્ત પરયા મુદા

વિધેઃ કપાલં નામુંચત્કરમત્યંતદુઃસહમ્॥
હરસ્ય ભ્રમતઃ ક્વાપિ તત્કાશ્યાં ક્ષણતોઽપતત્

શૂલિનો બ્રહ્મણો હત્યા નાપૈતિ સ્મ ચ યા ક્વચિત્ ॥
સા કાશ્યાં ક્ષણતો નષ્ટા કથં કાશી ન દુર્લભા

અતઃ પ્રદક્ષિણીકાર્યા પૂજનીયા પુરી ત્વિયમ્

વારાણસીતિ કાશીતિ મહામંત્રમિમં જપમ્ ॥
યાવજ્જીવં ત્રિસંધ્યં તુ જંતુર્જાતુ ન જાયતે

અવિમુક્તં મહાક્ષેત્રં સ્મરન્પ્રાણાંસ્તુ યસ્ત્વજેત્ ॥
દૂરદેશાંતરસ્થોપિ સોપિ જાતુ ન જાયતે

આનંદકાનને યસ્ય ચિત્તં સંસ્મરતે સદા ॥
તત્ક્ષેત્રનામશ્રવણાન્ન સ ભૂયોઽભિજાયતે

રુદ્રાવાસે વસેન્નિત્યં નરો નિયતમાનસઃ ॥
એનસામપિ સંભારં કૃત્વા કાલાદ્વિમુચ્યતે

મહાશ્મશાનમાસાદ્ય યદિ દેવાદ્વિપદ્યતે ॥
પુનઃ શ્મશાનશયનં ન ક્વાપિ લભતે પુમાન્

કપાલમોચનં કાશ્યાં યે સ્મરિષ્યંતિ માનવાઃ ॥
તેષાં વિનંક્ષ્યતિ ક્ષિપ્રમિહાન્યત્રાપિ પાતકમ્

આગત્ય તીર્થપ્રવરે સ્નાનં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
તર્પયિત્વા પિતૄન્દેવાન્મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

અશાશ્વતમિદં જ્ઞાત્વા વારાણસ્યાં વસંતિ યે ॥
દેહાંતે તત્પરં જ્ઞાનં તેષાં દાસ્યતિ શંકરઃ

ઇયં કાશીપુરી વિપ્ર સાક્ષાદ્રુદ્રતનુઃ પરા ॥
અનિર્વાચ્યા પરાનંદા દુષ્પ્રાપ્યેશવિરોધિભિઃ

અસ્યાસ્તત્ત્વમહં જાને શિવભક્તિપરોપિ વા ॥
મુચ્યંતે જંતવોઽત્રૈવ યથા યોગેન યોગિનઃ

પરંપદમિયં કાશી પરાનંદ ઇયં પુરી ॥
ઇયમેવ પરં જ્ઞાનં સેવ્યાઽસૌ મોક્ષકાંક્ષિભિઃ

અત્રોષિત્વાપીશભક્તાન્વિરુણદ્ધિ તુ યઃ કુધીઃ ॥
પુર્યૈદ્રુહ્યતિ વા મૂઢસ્તસ્યાન્યત્રાત્ર નો ગતિઃ

કપાલમોચનં તીર્થં પુરસ્કૃત્વા તુ ભૈરવઃ ॥
તત્રૈવ તસ્થૌ ભક્તાનાં ભક્ષયન્નઘસંતતિમ્

પાપભક્ષણમાસાદ્ય કૃત્વાપાપશતાન્યપિ ॥
કુતો બિભેતિ પાપેભ્યઃ કાલભૈરવસેવકઃ

આમર્દયતિ પાપાનિ દુષ્ટાનાં ચ મનોરથાન્ ॥
આમર્દક ઇતિ ખ્યાતસ્તતોઽસૌ કાલભૈરવઃ

કલિકાલં કલયતિ સદા કાશી નિવાસિનામ્॥
અતઃ ખ્યાતિં પરાં પ્રાપ્તઃ કાલભૈરવસંજ્ઞિતામ્

સદૈવ યસ્ય ભક્તેભ્યો યમદૂતાઃ સુદારુણાઃ ॥
પરમાં ભીરુતાં પ્રાપ્તાસ્તતોસૌ ભૈરવઃ સ્મૃતઃ

માર્ગશીર્ષાસિતાષ્ટમ્યાં કાલભૈરવસંનિધૌ ॥
ઉપોષ્ય જાગરં કુર્વન્મહાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

યત્કિંચિદશુભં કર્મ કૃતં માનુષબુદ્ધિતઃ ॥
તત્સર્વં વિલયં યાતિ કાલભૈરવ દર્શનાત્

અનેકજન્મનિયુતૈર્યત્કૃતં જંતુભિસ્ત્વઘમ્॥
તત્સર્વં વિલયત્યાશુ કાલભૈરવ દર્શનાત્

કૃત્વા ચ વિવિધાં પૂજાં મહાસંભારવિસ્તરૈઃ ॥
નરો માર્ગાસિતાષ્ટમ્યાં વાર્ષિકં વિઘ્નમુત્સૃજેત્

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં રવિભૂમિજવાસરે ॥
યાત્રાં ચ ભૈરવીં કૃત્વા કૃતૈઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

કાલભૈરવ ભક્તાનાં સદા કાશીનિવાસિનામ્ ॥
વિઘ્નં યઃ કુરુતે મૂઢઃ સ દુર્ગતિમવાપ્નુયાત્

વિશ્વેશ્વરેપિ યે ભક્તા નો ભક્તાઃ કાલભૈરવે ॥
કાશ્યાં તે વિઘ્નસંઘાતં લભંતે તુ પદે પદે

તીર્થે કાલોદકે સ્નાત્વા કૃત્વા તર્પણમત્વરઃ ॥
વિલોક્ય કાલરાજં ચ નિરયાદુદ્ધરેત્પિતૄન્

અષ્ટૌ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રત્યહં પાપભક્ષણમ્ ॥
નરો ન પાપૈર્લિપ્યેત મનોવાક્કાયસંભવૈઃ

તસ્મિન્નામર્દકે પીઠે જપ્ત્વાસ્વાભીષ્ટદેવતામ્ ॥
ષણ્માસં સિદ્ધિમાપ્નોતિ સાધકો ભૈરવાજ્ઞયા

વારાણસ્યામુષિત્વા યો ભૈરવં ન ભજેન્નરઃ ॥
તસ્ય પાપાનિ વર્ધંતે શુક્લપક્ષે યથા શશી

યં યં સંચિતયેત્કામં પાપભક્ષણસેવયા ॥
બલિપૂજોપહારૈશ્ચ તં તં સ સમવાપ્નુયાત્

કાલરાજં ન યઃ કાશ્યાં પ્રતિભૂતાષ્ટમીકુજમ્ ॥
ભજેત્તસ્યક્ષયેત્પુણ્યં કૃષ્ણપક્ષે યથા શશી

શ્રુત્વાધ્યાયમિમં પુણ્યં બ્રહ્મહત્યાપનોદકમ્ ॥
ભૈરવોત્પત્તિસંજ્ઞં ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

બંધનાગારસંસ્થોપિ પ્રાપ્તોપિ વિપદં પરામ્ ॥
પ્રાદુર્ભાવં ભૈરવસ્ય શ્રુત્વા મુચ્યેત સંકટાત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે ભૈરવપ્રાદુર્ભાવોનામેકત્રિંશોધ્યાયઃ