સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.17

॥ શિવશર્મોવાચ ॥ ॥
શુક્રસંબંધિની દેવૌ કથા શ્રાવિ મયા શુભા ॥
યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ પ્રીણિતે શ્રવણે મમ

કસ્ય પુણ્યનિધેર્લોકઃ શોકહૃત્ત્વેષ નિર્મલઃ ॥
એતદાખ્યાતુમુદ્યુક્તૌ ભવંતૌ ભવતાં મમ

ધયિત્વા શ્રોત્રપાત્રાભ્યાં વાણીમમૃતરૂપિણીમ્ ॥
ન તૃપ્તિમધિગચ્છામિ ભવન્મુખસુખોદ્ગતામ્

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
લોહિતાંગસ્ય લોકોયં શિવશર્મન્નિબોધ હ ॥
ઉત્પત્તિં ચાસ્ય વક્ષ્યાવો ભૂસુતોયં યથાભવત્

પુરા તપસ્યતઃ શંભોર્દાક્ષાયણ્યા વિયોગતઃ ॥
ભાલસ્થલાત્પપાતૈકઃ સ્વેદબિંદુર્મહીતલે

તતઃ કુમારઃ સંજજ્ઞે લોહિતાંગો મહીતલાત્ ॥
સ્નેહસંવર્ધિતઃ સોથ ધાત્ર્યા ધાત્રીસ્વરૂપયા

માહેય ઇત્યતઃ ખ્યાતિં પરામેષ ગતઃ સદા ॥
તતસ્તેપે તપોત્યુગ્રમુગ્રપુર્યાં પુરાનઘ

અસિશ્ચ વરણા ચાપિ સરિતૌ યત્ર શોભને ॥
દ્યુનદ્યોત્તરવાહિન્યા મિલિતેઽત્ર જગદ્ધિતે

સર્વગોપિ હિ વિશ્વેશો યત્ર નિત્યં પ્રકાશતે ॥
મુક્તયે સર્વજંતૂનાં કાલોજ્જ્ઞિત સ્વવર્ષ્મણામ્

અમૃતં હિ ભવંત્યેવ મૃતા યત્ર શરીરિણઃ ॥
અનુગ્રહં સમાસાદ્ય પરં વિશ્વેશ્વરસ્ય હ

અપુનર્ભવદેહાસ્તે યેઽવિમુક્રેતનુત્યજઃ ॥
વિના સાંખ્યેન યોગેન વિના નાનાવ્રતાદિભિઃ

સંસ્થાપ્ય લિંગં વિધિના સ્વનામ્નાંગારકેશ્વરમ્ ॥
પાંચમુદ્રે મહાસ્થાને કંબલાશ્વતરોત્તરે

જ્વલદંગારવત્તેજો યાવત્તસ્યશરીરતઃ ॥
વિનિર્યયૌ તપસ્તાવત્તેન તપ્તં મહાત્મના

તતોંગારક નામ્ના સ સર્વલોકેષુ ગીયતે ॥
તસ્ય તુષ્ટો મહાદેવો દદૌ ગ્રહપદં મહત્

અંગારક ચતુર્થ્યાં યે સ્નાત્વોત્તરવહાંભસિ ॥
અભ્યર્ચ્યાંગારકેશાનં નમસ્યંતિ નરોત્તમાઃ

ન તેષાં ગ્રહપીડા ચ કદાચિત્ક્વાપિ જાયતે ॥
અંગાંરકેન સંયુક્તા ચતુર્થી લભ્યતે યદિ

ઉપરાગસમં પર્વ તદુક્તં કાલવેદિભિઃ ॥
તસ્યાં દત્તં હુતં જપ્તં સર્વં ભવતિ ચાક્ષયમ્

શ્રદ્ધયા શ્રાદ્ધદા યે વૈ ચતુર્થ્યંગારયોગતઃ ॥
તેષાં પિતૄણાં ભવિતા તૃપ્તિર્દ્વાદશવાર્ષિકી

અંગારકચતુર્થ્યાં તુ પુરા જજ્ઞે ગણેશ્વરઃ ॥
અતએવ તુ તત્પર્વ પ્રોક્તં પુણ્યસમૃદ્ધયે

એકભક્તવ્રતી તત્ર સંપૂજ્ય ગણનાયકમ્॥
કિંચિદ્દત્ત્વા તમુદ્દિશ્ય ન વિઘ્નૈરભિભૂયતે

અંગારેશ્વર ભક્તા યે વારાણસ્યાં નરોત્તમાઃ ॥
તેઽસ્મિન્નંગારકે લોકે વસંતિ પરમર્દ્ધયઃ

અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્થં કથયતોરેવ રમ્યાં પુણ્યવતીં કથામ્ ॥
ભગવદ્ગણયોઃ પ્રાપ નેત્રાતિથ્યં ગુરોઃ પુરી

નેત્રાનંદકરીં દૃષ્ટ્વા શિવશર્માઽથ તાં પુરીમ્ ॥
પપ્રચ્છાચાર્યવર્યસ્ય કસ્યેયં પૂરનુત્તમા

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
સખે સુખં સમાખ્યાવો નાનાખ્યેયં તવાગ્રતઃ ॥
અધ્વખેદાપનોદાય પુનરસ્યાઃ પુરઃ કથામ્

વિધેર્વિધિત્સતઃ પૂર્વં ત્રિલોકીરચનાં મુદા ॥
આવિરાસુઃ સુતાઃ સપ્ત માનસાઃ સ્વસ્યસંનિભાઃ

મરીચ્યત્ર્યંગિરો મુખ્યાઃ સર્વે સૃષ્ટિપ્રવર્તકાઃ ॥
પ્રજાપતેરંગિરસસ્તેષ્વભૂદ્દેવસત્તમઃ

સુતશ્ચાંગિરસો નામ બુદ્ધ્યા વિબુધસત્તમઃ ॥
શાંતો દાંતો જિતક્રોધો મૃદુવાઙ્નિર્મલાશયઃ

વેદવેદાર્થતત્ત્વજ્ઞઃ કલાસુ કુશલોઽમલઃ ॥
પારદૃશ્વા તુ સર્વેષાં શાસ્ત્રાણાં નીતિવિત્તમઃ

હિતોપદેષ્ટા હિતકૃદહિતાત્યહિતઃ સદા ॥
રૂપવાઞ્છીલસંપન્નો ગુણવાન્દેશકાલવિત્

સર્વલક્ષણસંભાર સંભૃતો ગુરુવત્સલઃ ॥
તતાપ તાપસીં વૃત્તિં કાશ્યાં સ મહતીં દધત

મહલ્લિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્ય શાંભવં ભૂરિભાવનઃ ॥
અયુતં શરદાં દિવ્યં દિવ્યતેજા મહાતપાઃ

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્વિશ્વેશો વિશ્વભાવનઃ ॥
આવિર્ભૂય તતો લિંગાન્મહસાં રાશિરબ્રવીત્

પ્રસન્નોસ્મિ વરં બ્રૂહિ યત્તે મનસિ વર્તતે ॥
ઇતિ શંભું સમાલોક્ય તુષ્ટાવેતિ સ હૃષ્ટવાન્

॥ આંગિરસ ઉવાચ ॥ ॥
જય શંકર શાંત શશાંકરુચે રુચિરાર્થદ સર્વદ સર્વશુચે ॥
શુચિદત્ત ગૃહીત મહોપહૃતે હૃતભક્તજનોદ્ધતતાપતતે

તતસર્વહૃદંબર વરદનતે નતવૃજિનમહાવન દાહકૃતે ॥
કૃતવિવિધચરિત્રતનોસુતનો તનુવિશિખવિશોષણધૈર્યનિધે

નિધનાદિ વિવર્જિતકૃતનતિકૃત્કૃતિવિહિતમનોરથપન્નગભૃત્ ॥
નગભર્તૃસુતાર્પિતવામવપુઃ સ્વવપુઃપરિપૂરિતસર્વજગત્

ત્રિજગન્મયરૂપવિરૂપસુદૃગ્દૃગુદંચનકુંચન કૃતહુતભુક્ ॥
ભવભૂતપતેપ્રમથૈકપતે પતિતેષ્વપિદત્તકરપ્રસૃતે

પ્રસૂતાખિલભૂતલસંવરણપ્રણવધ્વનિસૌધસુધાંશુધર ॥
વરરાજકુમારિકયા પરયા પરિતઃ પરિતુષ્ટ નતોસ્મિ શિવ

શિવદેવ ગિરીશ મહેશ વિભો વિભવપ્રદ ગિરિશ શિવેશમૃડ ॥
મૃડયોડુપતિધ્ર જગત્ત્રિતયં કૃતયંત્રણભક્તિવિઘાતકૃતામ્

ન કૃતાંત ત એષ બિભેભિ હરપ્રહરાશુ મહાઘમમોઘમતે ॥
નમતાંતરમન્યદવૈનિ શિવં શિવપાદનતેઃ પ્રણતોસ્મિ તતઃ

વિતતેઽત્ર જગત્યખિલેઽઘહરં હર તોષણમેવ પરં ગુણવન્ ॥
ગુણહીનમહીન મહાવલયં પ્રલયાંતકમીશ નતોસ્મિ તતઃ

ઇતિ સ્તુત્વા મહાદેવં વિરરામાંગિરઃ સુતઃ ॥
વ્યતરચ્ચ મહેશાનઃ સ્તુત્યા તુષ્ટો વરાન્બહૂન્

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
બૃહતા તપસાનેન બૃહતાં પતિરેધ્યહો ॥
નામ્ના બૃહસ્પતિરિતિ ગ્રહેષ્વર્ચ્યોભવ દ્વિજ

અસ્માલ્લિંગાર્ચનાન્નિત્યં જીવભૂતોસિ મે યતઃ ॥
અતો જીવ ઇતિ ખ્યાતિં ત્રિષુ લોકેષુ યાસ્યસિ

વાચાં પ્રપંચૈશ્ચતુરૈર્નિષ્પ્રપંચો યતઃ સ્તુતઃ ॥
અતો વાચાં પ્રપંચસ્ય પતિર્વાચસ્પતિર્ભવ

અસ્ય સ્તોત્રસ્ય પઠનાદપિ વાગુદિયાચ્ચ યમ્ ॥
તસ્ય સ્યાત્સંસ્કૃતા વાણી ત્રિભિર્વર્ષૈસ્ત્રિકાલતઃ

સમુત્પન્ને મહાકાર્યે ન સ બુદ્ધ્યા પ્રહીયતે ॥
યઃ પઠિષ્યત્યદઃ સ્તોત્રં વાયવ્યાખ્યં દિનેદિને

અસ્યસ્તોત્રસ્ય પઠનાન્નિયતં મમ સંનિધૌ ॥
ન દુર્વૃત્તૌ પ્રવૃત્તિઃ સ્યાદવિવેકવતાં નૃણામ્

અદઃ સ્તોત્રં પઠઞ્જંતુર્જાતુપીડાં ગ્રહોદ્ભવામ્ ॥
ન પ્રાપ્સ્યતિ તતો જપ્યમિદં સ્તોત્રં મમાગ્રતઃ

નિત્યં પ્રાતઃ સમુત્થાય યઃ પઠિષ્યતિ માનવઃ ॥
ઇમાં સ્તુતિં હરિષ્યેઽહં તસ્ય બાધાઃ સુદારુણાઃ

ત્વત્પ્રતિષ્ઠિતલિંગસ્ય પૂજાં કૃત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
ઇમાં સ્તુતિમધીયાનો મનોવાંછામવાપ્સ્યતિ

ઇતિ દત્ત્વા વરાઞ્છંભુઃ પુનર્બ્રહ્માણમાહ્વયત્ ॥
સેંદ્રાન્દેવગણાન્સર્વાન્સયક્ષોરગકિન્નરાન્

તાનાગતાન્સમાલોક્ય શિવો વ્રહ્માણમબ્રવીત્ ॥
વિધેવિધેહિ મદ્વાક્યાદમું વાચસ્પતિં મુનિમ્

ગુરું સર્વસુરેંદ્રાણાં પરિતઃ સ્વગુણૈર્ગુરુમ્ ॥
અભિષિંચ વિધાનેન દેવાચાર્ય પદે મુદે

અતીવ ધિષણાધીશો મમપ્રીતોભવિષ્યતિ ॥
મહાપ્રસાદ ઇત્યાજ્ઞાં શિરસ્યાધાય તત્ક્ષણાત્

સુરજ્યેષ્ઠઃ સુરાચાર્યં ચકારાંગિરસં તદા ॥
દેવદુંદુભયો નેદુર્નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

ગુરુપૂજાં વ્યધુઃ સર્વે ગીર્વાણા મુદિતાનનાઃ ॥
અભિષિક્તો વસિષ્ઠાદ્યૈર્મંત્રપૂતેન વારિણા

પુનરન્યં વરં પ્રાદાદ્ગિરીશઃ પતયે ગિરામ્ ॥
શૃણ્વાંગિરસ ધર્માત્મન્ દેવેજ્યકુલનંદન

ભવતાસ્થાપિતં લિંગં સુબુદ્ધિપરિવર્ધનમ્ ॥
બૃહસ્પતીશ્વર ઇતિ ખ્યાતં કાશ્યાં ભવિષ્યતિ

ગુરુપુષ્યસમાયોગે લિંગમેતત્સમર્ચ્ય ચ ॥
યત્કરિષ્યંતિ મનુજાસ્તત્સિદ્ધિમધિયાસ્યતિ

બૃહસ્પતીશ્વરં લિંગં મયા ગોપ્યં કલૌ યુગે ॥
અસ્ય સંદર્શનાદેવ પ્રતિભા પ્રતિલભ્યતે

ચંદ્રેશ્વરાદ્દક્ષિણતો વીરેશાન્નૈરૃતે સ્થિતમ્ ॥
આરાધ્ય ધિષણેશં વૈ ગુરુલોકે મહીયતે

ગુર્વંગના ગમનજં પાપં ષણ્માસ સેવનાત્ ॥
અવશ્યં વિલયં યાતિ તમઃ સૂર્યોદયાદ્યથા

અતએવ હિ ગોપ્તવ્યં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
બૃહસ્પતીશ્વરં લિંગં નાખ્યેયં યસ્યકસ્યચિત્

ઇતિ દત્ત્વા વરાન્દેવસ્તત્રૈવાંતર્હિતો ભવત્ ॥
દ્રુહિણો ગુરુણા સાર્ધં સેંદ્રોપેંદ્રો બૃહસ્પતિમ્

અસ્મિન્પુરેભિષિચ્યાથ વિસૃજ્યેંદ્રાદિકાન્સુરાન્ ॥
અલંચકાર સ્વં લોકં વિષ્ણુનાઽનુમતો દ્વિજ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અતિક્રમ્ય ગુરોર્લોકં લોપામુદ્રે દદર્શ સઃ ॥
શિવશર્મા પુરી સૌરેઃ પ્રભામંડલ મંડિતામ્

પૃષ્ટૌ તેન ચ તૌ તત્ર તાં પુરીં પ્રદદર્શતુઃ ॥
દ્વિજેન દ્વિજવર્યાય ગણવર્યૌ શુચિસ્મિતે

ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
મારીચેઃ કશ્યપાજ્જજ્ઞે દાક્ષાયણ્યાં દ્વિજોષ્ણગુઃ ॥
તસ્યભાર્યાભવત્સંજ્ઞા પુત્રી ત્વષ્ટુઃ પ્રજાપતેઃ

ભર્તુરિષ્ટા તતસ્તસ્માદ્રૂપયૌવનશાલિની ॥
સંજ્ઞા બભૂવ તપસા સુદીપ્તેન સમન્વિતા

આદિત્યસ્ય હિ તદ્રૂપં મંડલસ્ય તુ તેજસા ॥
ગાત્રેષુ પરિદધ્યૌ વૈ નાતિકાંતમિવાભવત્

ન ખલ્વયમૃતોંઽડસ્થ ઇતિ સ્નેહાદભાષત ॥
તદા પ્રભૃતિ લોકેયં માર્તંડ ઇતિ ચોચ્યતે

તેજસ્ત્વભ્યધિકં તસ્ય સાઽસહિષ્ણુર્વિવસ્વતઃ ॥
યેનાતિતાપયામાસ ત્રૈલોક્યં તિગ્મરશ્મિભૃત્

ત્રીણ્યપત્યાનિ ભો બ્રહ્મન્સંજ્ઞાયાં મહસાં નિધિઃ ॥
આદિત્યો જનયામાસ કન્યાં દ્વૌ ચ પ્રજાપતી

વૈવસ્વતં મનું જ્યેષ્ઠં યમં ચ યમુનાં તતઃ ॥
નાતિતેજોમયં રૂપં સોઢું સાઽલં વિવસ્વતઃ

માયામયીં તતશ્છાયાં સવર્ણાં નિર્મમે સ્વતઃ ॥
પ્રાંજલિઃ પ્રણતા ભૂત્વા સંજ્ઞાં છાયા તદાબ્રવીત્

તવાજ્ઞાકારિણીં દેવિ શાધિ માં કરવાણિ કિમ્ ॥
સંજ્ઞોવાચ તતશ્છાયાં સવર્ણે શૃણુ સુંદરિ

અહં યાસ્યામિ સદનં ત્વષ્ટુસ્ત્વં પુનરત્ર મે ॥
ભવને વસ કલ્યાણિ નિર્વિશંકં મમાજ્ઞયા

મનુરેષ યમાવેતૌ યમુના યમ સંજ્ઞકૌ ॥
સ્વાપત્યદૃષ્ટ્યા દ્રષ્ટવ્યમેતદ્બાલત્રયં ત્વયા

અનાખ્યેયમિદં વૃત્તં ત્વયા પત્યૌ શુચિસ્મિતે ॥
ઇત્યાકર્ણ્યાથ સા ત્વાષ્ટ્રીં દેવીં છાયા જગાદ હ

આકચગ્રહણાન્નાહમાશાપાચ્ચ કદાચન ॥
આખ્યાસ્યામિ ચરિત્રં તે યાહિ દેવિ યથાસુખમ્

ઇત્યાદિશ્ય સવર્ણાં સા તથેત્યુક્તા સવર્ણયા ॥
પિતુરંતિકમાસાદ્ય નત્વા ત્વષ્ટારમબ્રવીત્ ॥

પિતઃ સોઢું ન શક્નોમિ તેજસ્તેજોનિધેરહમ્ ॥
તીવ્રં તસ્યાર્યપુત્રસ્ય કાશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ ॥

નિશમ્યોદીરિતં તસ્યાઃ પિત્રાનિર્ભર્ત્સિતા બહુ ॥
ભર્તુઃ સમીપં યાહીતિ નિયુક્તા સા પુનઃપુનઃ

ચિંતામવાપ મહતીં સ્ત્રીણાં ધિક્ચેષ્ટિતં ત્વિતિ ॥
નિનિંદ બહુધાત્માનં સ્ત્રીત્વં ચાતિ નિનિંદ સા

સ્વાતંત્ર્યં ન ક્વચિત્સ્ત્રીણાં ધિગસ્વાતંત્ર્યજીવિતમ્ ॥
શૈશવે યૌવને પ્રાંતે પિતૃભર્તૃસુતાદ્ભયમ્

ત્યક્તં ભર્તૃગૃહં મૌગ્ધ્યાદ્ધંત દુવૃર્ત્તયા મયા ॥
અવિજ્ઞાતાપિ ચેદ્યાયામથ પત્યુર્નિકેતનમ્

તત્રાસ્તિ સા સવર્ણા વૈ પરિપૂર્ણમનોરથા ॥
અથાવતિષ્ઠે સાત્રૈવ પિત્રા નિર્ભર્ત્સિતાપ્યહમ્

તતોતિ ચંડશ્ચંડાશુઃ પિત્રોરતિભયંકરઃ ॥
અહો યદુચ્યતે લોકૈરુપાખ્યાનમિદં હિ તત્

સ્ફુટં દૃષ્ટં મયાદ્યેતિ સ્વકરાંગારકર્ષ(ર્પ?)ણમ્ ॥
નષ્ટં ભર્તૃગૃહં મૌગ્ધ્યાચ્છ્રેયો વા ન પિતુર્ગૃહમ્ ॥

વયશ્ચ પ્રથમં ચારુ રૂપં ત્રૈલોક્યકાંક્ષિતમ્ ॥
સર્વાભિભવનં સ્ત્રીત્વં કુલં ચાતીવ નિર્મલમ્

પતિશ્ચ તાદૃક્સર્વજ્ઞો લોકચક્ષુસ્તમોપહઃ ॥
સર્વેષાં કર્મણાં સાક્ષી સર્વઃ સર્વત્રસંચરઃ

મહ્યં શ્રેયઃ કથં વા સ્યાદિતિ સા પરિચિંત્ય ચ ॥
અગચ્છદ્વડવા ભૂત્વા તપસે પર્યનિંદિતા

ઉત્તરાંશ્ચ કુરૂન્પ્રાપ ચરંતી નીરસંતૃણમ્ ॥
વ્યુત્તેપે ચ તપસ્તીવ્રં પતિમાધાય ચેતસિ ॥
તપોબલેન તત્પત્યુઃ સહિષ્યે તેજ ઇત્યલમ્

મન્યમાનોથ તાં સંજ્ઞાં સવર્ણાયાં તદા રવિઃ ॥
સાવર્ણિં જનયામાસ મનુમષ્ટમમુત્તમમ્

શનૈશ્ચરં દ્વિતીયં ચ સુતાં ભદ્રાં તૃતીયિકામ્ ॥
સવર્ણા સ્વેષ્વપત્યેષુ સાપત્ન્યાત્સ્ત્રીસ્વભાવતઃ

ચકારાભ્યધિકં સ્નેહં ન તથા પૂર્વજેષ્વથ ॥
મનુસ્તત્ક્ષાંતવાઞ્જ્યેષ્ઠો ભક્ષ્યાલંકારલાલને

કનિષ્ઠેષ્વધિકં દૃષ્ટ્વા સાવર્ણ્યાદિષુ નો યમઃ ॥
કદાચિદ્રોષતો બાલ્યાદ્ભાવિનોર્થસ્ય ગૌરવાત્

પદા સંતર્જયામાસ યમઃ સંજ્ઞાસરૂપિણીમ્ ॥
તં શશાપ ચ સા ક્રોધાત્સાવર્ણેર્જનની તદા

જિઘાંસતા ત્વયા પાપ માં યદંઘ્રિઃ સમુદ્યતઃ॥
અચિરાત્તત્પતત્વેષ તવેતિ ભૃશદુઃખિતા

માતૃશાપ પરિત્રસ્તો યમોપિ પિતુરગ્રતઃ ॥
શશંસ સર્વં તદ્વૃત્તં રક્ષરક્ષેત્યુવાચ ચ

માત્રાસુ તેષુ સર્વેષુ વર્તનીયં સમં યતઃ ॥
તસ્યાં મયોદ્યતઃ પાદો ન દેહે પરિપાતિતઃ

બાલ્યાદ્વા યદિ વા મોહાત્તદ્ભવાન્ક્ષંતુમર્હસિ ॥
ગોપતે શાપતો માતુર્મા પતત્વંઘ્રિરેષ મે

॥ વિવસ્વાનુવાચ ॥ ॥
અપરાધસહસ્રેપિ જનની ન શપેત્સુતમ્ ॥
તસ્માત્કિમપિ ભો બાલ ભવિષ્યત્યત્ર કારણમ્

યેન ત્વાં સાઽશપત્ક્રોધાદ્ધર્મજ્ઞં સત્યવાદિનમ્ ॥
માતૃશાપોન્યથાકર્તું ન શક્યઃ કેનચિત્ક્વચિત્

કૃમયો માંસમાદાય યાસ્યંત્યસ્માન્મહીતલમ્ ॥
ઇત્થં તુ ચરિતાર્થઃ સ્યાચ્છાપસ્ત્રાતો ભવાનપિ

ઇતિ પુત્રં સમાશ્વાસ્ય રવિરંતઃપુરં યયૌ ॥
ચિરમાલોક્ય તાં ભાર્યામુવાચ સવિતા વચઃ

અયિ ભામિનિ બાલેષુ સમેષ્વપિ કુતસ્ત્વયા ॥
વિધીયતેઽધિકઃ સ્નેહઃ સાવર્ણ્યાદિષ્વનાદિષુ

નાચચક્ષે યદાસાઽથ ભાસ્વતે પરિપૃચ્છતે ॥
તદાત્માનં સમાધાય સોજ્ઞાસીત્સર્વમેવ હિ

તતો ભગવતે શપ્તુમુદ્યતે સા શશંસ હ ॥
યથાવૃત્તં તથા તથ્યં તુતોષ ભગવાનપિ

તથ્યભાષણતસ્તાં તુ રવિર્જ્ઞાત્વા નિરાગસમ્ ॥
ન શશાપ ચ સંક્રુદ્ધો યયૌ ચ ત્વષ્ટુરંતિકમ્

ત્વષ્ટાપિ ચ યથાન્યાયં સાન્વયં તિગ્મતેજસમ્॥
નિર્દગ્ધુકામં કોપેન પ્રાગાનર્ચ મુદા તદા ॥
વિજ્ઞાય તદભિપ્રાયં ત્વષ્ટોવાચાઽશુ તં રવિમ્

ત્વષ્ટોવાચ ॥ ॥
તવાતિતેજસો ભીતા પ્રાપ્યોત્તરકુરૂન્ રવે ॥
વડવારૂપમાસ્થાય વને ચરતિ શાદ્વલે

દ્રષ્ટા હિ તાં ભવાનદ્ય સ્વાં ભાર્યામાર્યચારિણીમ્ ॥
અધૃષ્યાં સર્વભૂતાનાં તેજસા નિયમેન ચ

ત્વષ્ટ્રા યત્તક્ષિતઃ સૂર્યસ્તસ્યૈવાનુમતેન ચ ॥
ભ્રમિમારોપ્ય યત્નેન સોતિકાંતતરોઽભવત્

લબ્ધાનુજ્ઞોઽથ સવિતા ગત્વોત્તરકુરૂનરમ્ ॥
સાક્ષાત્તપોમયીં લક્ષ્મીં ચરંતીં ચ તપો મહત્

દદર્શ વડવારૂપાં વાડવાનલતેજસમ્ ॥
નીરસા નિતૃણાન્યેવ વૃણ્વંતીં યોગમાયયા

અનેનસં સ વિજ્ઞાય તાં ત્વાષ્ટ્રીમશ્વરૂપિણીમ્ ॥
સહરિર્હરિરૂપેણ મુખેન સમભાવયદ્

ત્વરમાણા ચ પરિતઃ પરપૂરુષશંકયા ॥
સા તન્નિરવમચ્છુક્રં નાસિકાભ્યાં વિવસ્વતઃ

દેવૌ તસ્માદજાયેતામશ્વિનૌ ભિષજાંવરૌ ॥
સ્વરૂપમનુરૂપં ચ દ્યુમણિસ્તામદર્શયત

તુતોષ સાપિ તં દૃષ્ટ્વા મિત્રં નેત્રમુદાવહમ્ ॥
પતિં પતિવ્રતા કાં તં સ્વાંતસંતાપહારિણમ્

નિર્વૃત્તિં ચ પરાં પ્રાપ દુષ્પ્રાપં તપસાથ કિમ્ ॥
તપ એવ પરં શ્રેયસ્તપ એવ પરં ધનમ્

તપ એવ હિ દેવત્વે કારણં પરમં મતમ્ ॥
શિવશર્મન્યદેતદ્વૈ દૃશ્યતે ચાતિદીપ્તિમત્

જ્યોતિશ્ચક્રસ્વરૂપં ચ વ્યોમ્ન્યુપર્યધ એવ ચ ॥
તત્સર્વમિહ જાનીહિ સુમહત્તાપસં મહઃ

એવં શનૈશ્ચરો જજ્ઞે સવર્ણાયાં વિવસ્વતઃ ॥
સોઽથ વારાણસીં ગત્વા સર્વત્રિદશવંદિતામ્

તપ્ત્વા તપોઽતિવિપુલં લિંગં સંસ્થાપ્ય શાંકરમ્ ॥
ઇમં લોકમવાપોચ્ચૈર્ગ્રહત્વં ચ હરાર્ચનાત

શનૈશ્ચરેશ્વરં દૃષ્ટ્વા વારાણસ્યાં સુશોભનમ્ ॥
શનિબાધા ન જાયેત શનિવારે તદર્ચનાત્

વિશ્વેશાદ્દક્ષિણેભાગે શુક્રેશાદુત્તરેણ હિ ॥
શનૈશ્ચરેશમભ્યર્ચ્ય લોકેઽત્ર પરિમોદતે

શ્રુત્વાઽધ્યાયમિમં પુણ્યં ગ્રહપીડા ન જાયતે ॥
નોપસર્ગભયં તસ્ય કાશ્યાં નિવસતઃ સતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણે એકાશીતિસાહસ્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે ભૌમગુરુશનિલોકવર્ણનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ