સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.18

અગસ્તિરુવાચ ॥ ॥
ઇતિ શૃણ્વન્કથાં રમ્યાં શિવશર્માઽથ માથુરઃ ॥
મુક્તિપુર્યાં સુસંસ્નાતો માયાપુર્યાં ગતાસુકઃ

નેત્રયોઃ પ્રાઘુણી ચક્રે તતઃ સપ્તર્ષિમંડલમ્ ॥
વ્રજન્સ વૈષ્ણવં લોકમંતે વિષ્ણુપુરીક્ષણાત્

ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા સ્તુતશ્ચારણમાગધૈઃ ॥
પ્રાર્થિતો દેવકન્યાભિસ્તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચક્ષણમ્

સ્થિતા સુતાસુ નિઃશ્વસસ્ય મંદભાગ્યા વયં ત્વિતિ ॥
ગતઃ પુણ્યતમાઁલ્લોકાનસૌ યત્પુણ્યવત્તમઃ

ઇતિ શૃણવન્મુખાત્તાસાં વચનાનિ વિમાનગઃ ॥
દેવૌ કસ્યાયમતુલો લોકસ્તેજોમયઃ શુભઃ

ઇતિ દ્વિજવચઃ શ્રુત્વા પ્રોચતુર્ગણસત્તમૌ ॥
શિવશર્મઞ્છિવમતે સદા સપ્તર્ષયોમલાઃ

વસંતીહ પ્રજાઃ સ્રષ્ટું વિનિયુક્તાઃ પ્રજાસૃજા ॥
મરીચિરત્રિઃ પુલહઃ પુલસ્ત્યઃ ક્રતુરઙ્ગિરાઃ

વસિષ્ઠશ્ચ મહાભાગો બ્રહ્મણો માનસાઃ સુતાઃ ॥
સપ્ત બ્રહ્માણ ઇત્યેતે પુરાણે નિશ્ચયં ગતાઃ

સંભૂતિરનસૂયા ચ ક્ષમા પ્રીતિશ્ચ સન્નતિઃ ॥
સ્મૃતિરૂર્જા ક્રમાદેષાં પત્ન્યો લોકસ્ય માતરઃ

એતેષાં તપસા ચૈતદ્ધાર્યતે ભુવનત્રયમ્ ॥
ઉત્પાદ્ય બ્રહ્મણા પૂર્વમેતે પ્રોક્તા મહર્ષયઃ

પ્રજાઃ સૃજત રે પુત્રા નાનારૂપાઃ પ્રયત્નતઃ॥
તતઃ પ્રણમ્ય બ્રહ્માણં તપસે કૃતનિશ્ચયાઃ

અવિમુક્તં સમાસાદ્ય ક્ષેત્રંક્ષેત્રજ્ઞધિષ્ઠિતમ્ ॥
મુક્તયે સર્વજંતૂનામવિમુક્તં શિવેન યત્

પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચ લિંગાનિ તે સ્વનામ્નાંકિતાનિ ચ ॥
શિવેતિ પરયા ભક્ત્યા તેપુરુગ્રં તપો ભૃશમ

તુષ્ટસ્તત્તપસા શંભુઃ પ્રાજાપત્યપદં દદૌ ॥
લિંગાન્યત્રીશ્વરાદીનિ દૃષ્ટ્વા કાશ્યાં પ્રયત્નતઃ

પ્રાજાપત્યેઽત્ર તે લોકે વસંત્યુજ્જ્વલતેજસઃ ॥
ગોકર્ણેશસ્ય સરસઃ પ્રત્યક્તીરે પ્રતિષ્ઠિતમ્

લિંગમત્રીશ્વરં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મતેજોભિવર્ધતે ॥
કર્કોટ વાપ્યા ઈશાને મરીચેઃ કુંડમુત્તમમ્

તત્ર સ્નાત્વા નરો ભક્ત્ત્યા ભ્રાજતે ભાસ્કરો યથા ॥
મરીચીશ્વર સંજ્ઞં તુ તત્ર લિંગં પ્રતિષ્ઠિતમ્

તલ્લિંગદર્શનાદ્વિપ્ર મારીચં લોકમાપ્નુયાત્ ॥
કાંત્યા મરીચિમાલીવ શોભતે પુરુષર્ષભઃ

પુલહેશ પુલસ્ત્યેશૌ સ્વર્ગદ્વારસ્ય પશ્ચિમે ॥
તૌ દૃષ્ટ્વા મનુજો લોકે પ્રાજાપત્યે મહીયતે

હરિકેશવને રમ્યે દૃષ્ટ્વૈવાંગિરસેશ્વરમ્ ॥
ઇહ લોકે વસેદ્વિપ્ર તેજસાપરિબૃંહિતઃ

વરણાયાસ્તટે રમ્યે દૃષ્ટ્વા વાસિષ્ઠમીશ્વમ્ ॥
ક્રત્વીશ્વરં ચ તત્રૈવ લભતે વસતિં ત્વિહ

કાશ્યામેતાનિ લિંગાનિ સેવિતાનિ શુભૈષિભિઃ॥
મનોભિવાંછિતં દદ્યુરિહ લોકે પરત્ર ચ

ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
શિવશર્મન્મહાભાગ તિષ્ઠતે સાત્ર સુંદરી ॥
અરુંધતી મહાપુણ્યા પતિવ્રતપરાયણા

યસ્યાઃ સ્મરણમાત્રેણ ગંગાસ્નાન ફલં લભેત્ ॥
અંતઃપુરચરૈર્દ્વિત્રૈઃ પવિત્રૈઃ સહિતો વિભુઃ

સદા નારાયણો દેવો યસ્યાશ્ચક્રે કથાં મુદા ॥
કમલાયાઃ પુરોભાગે પાતિવ્રત્ય સુતોષિતઃ

પતિવ્રતાસ્વરુંધત્યાઃ કમલે વિમલાશયઃ ॥
યથાસ્તિ ન તથાઽન્યસ્યાઃ કસ્યાશ્ચિત્કાપિ ભામિનિ

ન તદ્રૂપં ન તચ્છીલં ન તત્કૌલીન્યમેવ ચ ॥
ન તત્કલાસુકૌશલ્યં પત્યુઃ શુશ્રૂષણં ન તત્

ન માધુર્યં ન ગાંભીર્યં ન ચાર્યપરિતોષણમ્ ॥
અરુંધત્યા યથા દેવિ તથાઽન્યાસાં ક્વચિત્પ્રિયે

ધન્યાસ્તા યોષિતો લોકે સભાગ્યાઃ શુદ્ધબુદ્ધયઃ ॥
અરુંધત્યાઃ પ્રસંગે યા નામાપિ પરિગૃહ્ણતે

યદા પતિવ્રતાનાં તુ કથાસ્મદ્ભવને ભવેત્ ॥
તદા પ્રાથમિકીં રેખામેષાઽલંકુરુતે સતી ॥ 4.1.18.૩૦ !।
બ્રુવતોરિતિ સંકથાં તથા ગણયોર્વૈષ્ણવયોર્મુદાવહામ્ ॥
ધ્રુવલોકૌપાગતસ્તતો નયનાતિથ્યમતથ્યવર્જિતઃ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે સપ્તર્ષિલોકવર્ણનંનામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ