સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.10

॥ શિવશર્મોવાચ ॥ ॥
રમયંતી મનોતીવ કેયં કસ્યેયમીશિતુઃ ॥
નયનાનંદસંદોહદાયિનીપૂરનુત્તમા

ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
શિવશર્મન્મહાભાગસુતીર્થફલિતદ્રુમ ॥
લોકોઽત્ર રમતે વિપ્ર સહસાક્ષપુરી ત્વિયમ્

તપોબલેન મહતા વિહિતા વિશ્વકમર્ણા ॥
દિવાપિ કૌમુદી યસ્યાઃ સૌધશ્રેણીશ્રિયં શ્રયેત્

યદાકલાનિધિઃ ક્વાપિ દર્શે ઽદૃશ્યત્વમાવહેત્ ॥
તદા સ્વપ્રેયસીં જ્યોત્સ્નાં સૌધેષ્વેષુ નિગૂહયેત્

યદચ્છભિત્તૌ વીક્ષ્ય સ્વમન્યયોપિદ્વિશંકિતા ॥
મુગ્ધાનાશુવિશેચ્ચિત્રમપિસ્વાંચિત્રશાલિકામ્

હર્મ્યેષુ નીલમણિભિર્નિર્મિતેષ્વત્રનિર્ભયમ્ ॥
સ્વનીલિમાનમાધાય તમોહઃસ્વપિ તિષ્ઠતિ

ચંદ્રકાંતશિલાજાલસ્રુતમાત્રામલંજલમ્ ॥
તત્ર ચાદાય કલશૈર્નેચ્છંત્યન્યજ્જલં જનાઃ

કુવિંદા ન ચ સંત્યત્ર ન ચ તે પશ્યતો હરાઃ ॥
ચૈલાન્યલંકૃતીરત્ર યતઃ કલ્પદ્રુમોર્પયેત્

ગણકા નાત્ર વિદ્યંતે ચિંતાવિદ્યાવિશારદાઃ ॥
યતશ્ચિકેતિ સર્વેષાં ચિંતા ચિંતામણિર્દ્રુતમ્

સૂપકારા ન સંત્યત્ર રસકર્મ વિચક્ષણાઃ॥
દુગ્ધે સર્વરસાનેકા કામધેનુરતોયતઃ

કીર્તિરુચ્ચૈઃશ્રવા યસ્ય સર્વતો વાજિરાજિષુ ॥
રત્નમુચ્ચૈઃશ્રવાઃ સોત્ર હયાનાં પૌરુષાધિકઃ

ઐરાવતો દંતિવરશ્ચતુર્દંતોત્ર રાજતે ॥
દ્વિતીય ઇવ કૈલાસો જંગમસ્ફટિકોજ્જ્વલઃ

તરુરત્નંપારિજાતઃ સ્ત્રીરત્નં સોર્વશી ત્વિહ ॥
નંદનં વનરત્નં ચ રત્નં મંદાકિની હ્યપામ્

ત્રયસ્ત્રિંશત્સુરાણાં યા કોટિઃ શ્રુતિ સમીરિતા ॥
પ્રતીક્ષતે સાઽવસરં સેવાયૈ પ્રત્યહંત્વિહ

સ્વર્ગેષ્વિંદ્રપદાદન્યન્ન વિશિષ્યેત કિંચન ॥
યદ્યત્ત્રિલોક્યામૈશ્વર્યં ન તત્તુલ્યમનેન હિ

અશ્વમેધસહસ્રસ્ય લભ્યં વિનિમયેન યત્ ॥
કિં તેન તુલ્યમન્યત્સ્યાત્પવિત્રમથવા મહત

અર્ચિષ્મતી સંયમિની પુણ્યવત્યમલાવતી ॥
ગંધવત્યલકેશી ચ નૈતત્તુલ્યા મહર્ધિભિઃ

અયમેવ સહસ્રાક્ષસ્ત્વયમેવ દિવસ્પતિઃ ॥
શતમન્યુરયં દેવો નામાન્યેતાનિ નામતઃ

સપ્તાપિ લોકપાલા યે ત એનં સમુપાસતે ॥
નારદાદ્યૈર્મુનિવરૈરયમાશીર્ભિરીડ્યતે

એતત્સ્થૈર્યેણ સર્વેષાં લોકાનાં સ્થૈર્યમિષ્યતે ॥
પરાજયાન્મહેંદ્રસ્ય ત્રૈલોક્યં સ્યાત્પરાજિતમ્

દનુજા મનુજા દૈત્યાસ્તપસ્યંત્યુગ્રસંયમાઃ ॥
ગંધર્વ યક્ષરક્ષાંસિ મહેંદ્રપદલિપ્સવઃ

સગરાદ્યા મહીપાલા વાજિમેધવિધાયકાઃ ॥
કૃતવંતો મહાયત્નં શક્રૈશ્વર્યજિઘૃક્ષવઃ

નિષ્પ્રત્યૂહં ક્રતુશતં યઃ કશ્ચિત્કુરુતેઽવનૌ ॥
જિતેંદ્રિયોમરાવત્યાં સ પ્રાપ્નોતિ પુલોમજામ્

અસમાપ્તક્રતુશતા વસંત્યત્ર મહીભુજઃ ॥
જ્યોતિષ્ટોમાદિભિર્યાગૈર્યે યજંત્યપિ તે દ્વિજાઃ

તુલાપુરુષદાનાદિ મહાદાનાનિ ષોડશ ॥
યે યચ્છંત્યમલાત્માનસ્તે લભંતેઽમરાવતીમ્

અક્લીબવાદિનો ધીરાઃ સંગ્રામેષ્વપરાઙ્મુખાઃ ॥
વિક્રાંતા વીરશયને તેઽત્ર તિષ્ઠંતિ ભૂભુજઃ

ઇત્યુદ્દેશાત્સમાખ્યાતા મહેંદ્રનગરી સ્થિતિઃ ॥
યાયજૂકા વસંત્યત્ર યજ્ઞવિદ્યાવિશારદાઃ

ઇમામર્ચિષ્મતીં પશ્ય વીતિહોત્રપુરીં શુભામ્ ॥
જાતવેદસિ યે ભક્તાસ્તે વસંત્યત્ર સુવ્રતાઃ

અગ્નિપ્રવેશં યે કુર્યુર્દૃઢસત્ત્વા જિતેંદ્રિયાઃ ॥
સ્ત્રિયો વા સત્ત્વસંપન્નાસ્તે સર્વે અગ્નિતેજસઃ

અગ્નિહોત્રરતા વિપ્રાસ્તથાગ્નિબ્રહ્મચારિણઃ ॥
પંચાગ્નિવ્રતિનો યે વૈ તેઽગ્નિલોકેગ્નિતેજસઃ

શીતે શીતાપનુત્યૈ યસ્ત્વિધ્મભારાન્પ્રયચ્છતિ ॥
કુર્યાદગ્નિષ્ટિકાં વાઽથ સ વસેદગ્નિસન્નિધૌ

અનાથસ્યાગ્નિસંસ્કારં યઃ કુર્યાચ્છ્રદ્ધયાન્વિતઃ ॥
અશક્તઃ પ્રેરયેદન્યં સોગ્નિલોકે મહીયતે

જઠરાગ્નિવિવૃદ્ધ્યૈ યો દદ્યાદાગ્નેયમૌષધમ્ ॥
મંદાગ્નયે સ પુણ્યાત્મા વહ્નિલોકે વસેચ્ચિરમ્

યજ્ઞોપસ્કર વસ્તૂનિ યજ્ઞાર્થં દ્રવિણં તુ વા ॥
યથાશક્તિ પ્રદદ્યાદ્યો હ્યર્ચિષ્મત્યાંવસેત્સ વૈ

અગ્નિરેકો દ્વિજાતીનાં નિઃશ્રેયસકરઃ પરઃ ॥
ગુરુર્દેવો વ્રતં તીર્થં સર્વમગ્નિર્વિનિશ્ચિતમ્

અપાવનાનિ સર્વાણિ વહ્નિસંસર્ગતઃ ક્ષણાત્ ॥
પાવનાનિ ભવંત્યેવ તસ્માદ્યઃ પાવકઃ સ્મૃતઃ

અપિ વેદં વિદિત્વા યસ્ત્યક્ત્વા વૈ જાતવેદસમ્ ॥
અન્યત્ર બધ્નાતિ રતિં બ્રાહ્મણો ન સ વેદવિત્

અંતરાત્મા હ્યયં સાક્ષાન્નિશ્ચિતો હ્યાશુશુક્ષણિઃ ॥
માંસગ્રાસાન્પચેત્કુક્ષૌ સ્ત્રીણાં નો માંસપેશિકામ્

તૈજસી શાંભવી મૂર્તિઃ પ્રત્યક્ષા દહનાત્મિકા ॥
કર્ત્રી હંત્રી પાલયિત્રી વિનૈનાં કિં વિલોક્યતે

ચિત્રભાનુરયં સાક્ષાન્નેત્રં ત્રિભુવનેશિતુઃ ॥
અંધં તમોમયે લોકે વિનૈનં કઃ પ્રકાશકઃ

ધૂપપ્રદીપનૈવેદ્ય પયો દધિ ઘૃતૈક્ષવમ્ ॥
એતદ્ભુક્તં નિષેવંતે સર્વે દિવિ દિવૌકસઃ

શિવશર્મોવાચ ॥ ॥
કોયં કૃશાનુઃ કસ્યાયં સૂનુઃ કથમિદં પદમ્ ॥
આગ્નેયં લબ્ધમેતેન બ્રૂતમેતન્મમાગ્રતઃ

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
આકર્ણય મહાપ્રાજ્ઞ વર્ણયાવો યથાતથમ્ ॥
યોયં યસ્ય યથાઽનેન પ્રાપિ જ્યોતિષ્મતીપુરી

નર્મદાયાસ્તટે રમ્યે પુરે નર્મપુરે પુરા ॥
પુરારિભક્તઃ પુણ્યાત્માઽભવદ્વિશ્વાનરો મુનિઃ

બ્રહ્મચર્યાશ્રમે નિષ્ઠો બ્રહ્મયજ્ઞરતઃસદા ॥
શાંડિલ્યગોત્રઃ શુચિમાન્બ્રહ્મતેજો નિધિર્વશી

વિજ્ઞાતાખિલશાસ્ત્રાર્થો લૌકિકાચારચંચુરઃ ॥
કદાચિચ્ચિંતયામાસ હૃદિ ધ્યાત્વા મહેશ્વરમ્

ચતુર્ણામપ્યાશ્રમાણાં કોતીવ શ્રેયસે સતામ્ ॥
યસ્મિન્પ્રાપ્નોતિ સંક્ષુણ્ણે પરત્રેહ ચ વા સુખમ્

ઇદં શ્રેયસ્ત્વિદં શ્રેયસ્ત્વિદં તુ સુકરં ભવેત્ ॥
ઇત્થં સર્વં સમાલોડ્ય ગાર્હસ્થ્યં પ્રશશંસ હ

બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થો વા વાનપ્રસ્થોઽથ ભિક્ષુકઃ ॥
એષામાધારભૂતોસૌ ગૃહસ્થો નાન્યથેતિ ચ

દેવૈર્મનુષ્યૈઃ પિતૃભિસ્તિર્યગ્ભિશ્ચોપજીવ્યતે ॥
ગૃહસ્થઃ પ્રત્યહં યસ્માત્તસ્માચ્છ્રેષ્ઠો ગૃહાશ્રમી

અસ્નાત્વા ચાપ્યહુત્વા વાઽદત્ત્વા વાશ્નાતિ યો ગૃહી ॥
દેવાદીનામૃણી ભૂત્વા નરકં પ્રતિપદ્યતે

અસ્નાતાશી મલં ભુંક્તે ત્વજપી પૂયશોણિતમ્ ॥
અહુતાશી કૃમીન્ભુંક્તેપ્યદત્ત્વાવિડ્વિભોજનઃ

બ્રહ્મચર્યં હિ ગાર્હસ્થ્યે યાદૃક્કલ્પનયોજ્ઝિતમ્ ॥
સ્વભાવચપલે ચિત્તે ક્વ તાદૃગ્બ્રહ્મચારિણિ

હઠાદ્વા લોકભીત્યા વા સ્વાર્થાદ્વા બ્રહ્મચર્યભાક્ ॥
સંકલ્પયતિ ચિત્તે ચેત્કૃતમપ્યકૃતં તદા

પરદારપરિત્યાગાત્સ્વદારપરિતુષ્ટિતઃ ॥
ઋતુકાલાભિગામિત્વાદ્બ્રહ્મચારી ગૃહીરિતઃ

વિમુક્તરાગદ્વેષો યઃ કામક્રોધવિવર્જિતઃ ॥
સાગ્નિઃ સદારઃ સ ગૃહી વાનપ્રસ્થાદ્વિશિષ્યતે

વૈરાગ્યાદ્ગૃહમુત્સૃજ્ય ગૃહધર્માન્હૃદિ સ્મરેત્ ॥
સ ભવેદુભયભ્રષ્ટો વાનપ્રસ્થો ન વા ગૃહી

અયાચિતોપસ્થિતયા યો વૃત્ત્યા વર્તતે ગૃહી ॥
યેન કેનાપિ સંતુષ્ટો ભિક્ષુકાત્સ વિશિષ્યતે

પ્રાથયેદ્યત્ક્વચિત્કિંચિદ્દુષ્પ્રાપં વા ભવિષ્યતિ ॥
અશનેષુ ન સંતુષ્ટઃ સ યતિઃ પતિતો ભવેત્

ગુણાગુણવિચાર્યેત્થં સ વૈ વિશ્વાનરો દ્વિજઃ ॥
ઉદ્વવાહ વિધાનેન સ્વોચિતાં કુલકન્યકામ્

અગ્નિશુશ્રૂષણરતઃ પંચયજ્ઞપરાયણઃ ॥
ષટ્કર્મનિરતો નિત્યં દેવપિત્રતિથિપ્રિયઃ

ધર્માર્થકામાન્યુક્તાત્મા સોર્જયન્સ્વસ્વકાલતઃ ॥
પરસ્પરમસંકોચં દંપત્યોરાનુકૂલ્યતઃ

પૂર્વાહ્ણે દૈવિકં કર્મ સોકરોત્કર્મકાંડવિત્ ॥
મધ્યંદિને મનુષ્યાણાં પિતૄણામપરાહ્નકે

એવં બહુતિથે કાલે ગતે તસ્યાગ્રજન્મનઃ ॥
ભાર્યા શુચિષ્મતી નામ કામપત્ની વસુવ્રતા

અપશ્યંત્યંકુરમપિ સંતતેઃ સ્વર્ગસાધનમ્ ॥
વિજ્ઞાય શંકંરં કાંતં પ્રણિપત્ય વ્યજિજ્ઞપત્

શુચિષ્મત્યુવાચ॥
આર્યપુત્રાર્યધિષણ પ્રાણનાથ પ્રિયવ્રત ॥
ન દુર્લભં મમાસ્તીહ કિંચિત્ત્વચ્ચરણાર્ચનાત્

યે વૈ ભોગાઃ સમુચિતાઃ સ્ત્રીણાં તે ત્વત્પ્રસાદતઃ ॥
અલંકૃત્ય મયા ભુક્તાઃ પ્રસંગાદ્વચ્મિ તાન્યપિ

સુવાસાંસિ સુવાસાશ્ચ સુશય્યા સુનિતંબિની॥
સ્રક્તાંબૂલાન્નપાનાશ્ચ અષ્ટૌ ભોગાઃ સ્વધર્મિણામ્

એકં મે પ્રાર્થિતં નાથ ચિરાય હૃદિસંસ્થિતમ્ ॥
ગૃહસ્થાનાં સમુચિતં તત્ત્વં દાતુમિહાર્હસિ

વિશ્વાનર ઉવાચ ॥
કિમદેયં હિ સુશ્રોણિ તવ પ્રિયહિતૈષિણિ ॥
તત્પ્રાર્થય મહાભાગે પ્રયચ્છામ્યવિલંબિતમ્

મહેશિતુઃ પ્રસાદેન મમ કિંચિન્ન દુર્લ્ભમ્ ॥
ઇહામુત્ર ચ કલ્યાણિ સર્વકલ્યાણકારિણઃ

ઇતિ શ્રુત્વા વચઃ પત્યુસ્તસ્ય સા પતિદેવતા ॥
ઉવાચ હૃષ્ટવદના યદિ દેયો વરો મમ

વરયોગ્યાસ્મિ ચેન્નાથ નાન્યં વરમહં વૃણે ॥
મહેશસદૃશં પુત્રં દેહિ માહેશ્વરાનવ

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા શુચિષ્મત્યાઃ શુચિવ્રતઃ ॥
ક્ષણં સમાધિમાધાય હૃ(?)દ્યેતત્સમચિંતયત્

અહો કિમેતયા તન્વ્યા પ્રાર્થિતં હ્યતિદુર્લભમ્ ॥
મનોરથપથાદ્દૂરમસ્તુવા સ હિ સર્વકૃત્

તેનૈવાસ્યા મુખે સ્થિત્વા વાક્સ્વરૂપેણ શંભુના ॥
વ્યાહૃતં કોઽન્યથાકર્તુમુત્સહેત ભવેદિદમ્

તતઃ પ્રોવાચ તાં પત્નીમેકપત્નિવ્રતે સ્થિતઃ ॥
વિશ્વાનરમુનિઃ શ્રીમાનિતિ કાંતે ભવિષ્યતિ

ઇત્થમાશ્વાસ્ય તાં પત્નીં જગામ તપસે મુનિઃ ॥
યત્ર વિશ્વેશ્વરઃ સાક્ષાત્કાશીનાથોધિતિષ્ઠતિ

પ્રાપ્ય વારાણસીં તૂર્ણં દૃષ્ટ્વાથ મણિકર્ણિકામ્ ॥
તત્યાજ તાપત્રિતયમપિજન્મશતાર્જિતમ્

દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ લિંગાનિ વિશ્વેશ પ્રમુખાનિ ચ ॥
સ્નાત્વા સર્વેષુ કુંડેષુ વાપીકૂટસરઃસુ ચ

નત્વા વિનાયકાન્સર્વાન્ગૌરીઃ સર્વાઃ પ્રણમ્ય ચ ॥
સંપૂજ્ય કાલરાજં ચ ભૈરવં પાપભક્ષણમ્

દણ્ડનાયકમુખ્યાંશ્ચ ગણાન્સ્તુત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
આદિકેશવમુખ્યાંશ્ચ કેશવાન્પરિતોષ્ય ચ

લોલાર્કમુખ્ય સૂર્યાંશ્ચ પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ॥
કૃત્વા પિણ્ડપ્રદાનાનિ સર્વતીર્થેષ્વતંદ્રિતઃ

સહસ્રભોજનાદ્યૈશ્ચ યતીન્વિપ્રાન્પ્રતર્પ્ય ચ ॥
મહાપૂજોપચારૈશ્ચ લિંગાન્યભ્યર્ચ્ય ભક્તિતઃ

અસકૃચ્ચિન્તયામાસ કિં લિંગં ક્ષિપ્રસિદ્ધિદમ્ ॥
યત્ર નિશ્ચલતામેતિ તપસ્તનયકામ્યયા

શ્રીમદોંકારનાથં વા કૃત્તિવાસેશ્વરં કિમુ ॥
કાલેશં વૃદ્ધકાલેશં કલશેશ્વરમેવ ચ

કેદારેશં તુ કામેશં ચન્દ્રેશં વા ત્રિલોચનમ્ ॥
જ્યેષ્ઠેશં જંબુકેશં વા જૈગીષવ્યેશ્વરં તુ વા

દશાશ્વમેધમીશાનં દ્રુમિ ચંડેશમેવ ચ ॥
દૃક્કેશં ગરુડેશં ચ ગોકર્ણેશં ગણેશ્વરમ્

ઢુંઢ્યાશાગજસિદ્ધાખ્યં ધર્મેશં તારકેશ્વરમ્ ॥
નન્દિકેશં નિવાસેશં પત્રીશં પ્રીતિકેશ્વરમ્

પર્વતેશં પશુપતિં બ્રહ્મેશં મધ્યમેશ્વરમ્ ॥
બૃહસ્પતીશ્વરં વાથ વિભાંડેશ્વરમેવ ચ

ભારભૂતેશ્વરં કિં વા મહાલક્ષ્મીશ્વરં તુ વા ॥
મરુત્તેશં તુ મોક્ષેશં ગંગેશં નર્મદેશ્વરમ્

માર્કંડં મણિકર્ણીશ રત્નેશ્વરમથાપિ વા ॥
અથવા યોગિનીપીઠં સાધકસ્યૈવ સિદ્ધિદમ્

યામુનેશં લાંગલીશં શ્રીમદ્વિશ્વેશ્વરં વિભુમ્ ॥
અવિમુક્તેશ્વરં વાથ વિશાલાક્ષીશમેવ ચ

વ્યાઘ્રેશ્વરં વરાહેશં વ્યાસેશં વૃષભધ્વજમ્ ॥
વરુણેશં વિધીશં વા વસિષ્ઠેશં શનીશ્વરમ્

સોમેશ્વરં કિમિન્દ્રેશં સ્વર્લીનં સંગમેશ્વરમ્ ॥
હરિશ્ચંદ્રેશ્વરં કિં વા હરિકેશેશ્વરં તુ વા

ત્રિસંધ્યેશં મહાદેવમુપશાંતિ શિવં તથા॥
ભવાનીશં કપર્દીશં કંદુકેશં મખેશ્વરમ્

મિત્રાવરુણસંજ્ઞં વા કિમેષામાશુપુત્રદમ્ ॥
ક્ષણં વિચાર્ય સ મુનિરિતિ વિશ્વાનરઃ સુધીઃ

આજ્ઞાતં વિસ્મૃતં તાવત્ફલિતો મે મનોરથઃ ॥
સિદ્ધૈઃ સંસેવિતં લિંગં સર્વસિદ્ધિકરં પરમ્

દર્શનાત્સ્પર્શનાદ્યસ્ય મનો નિર્વૃતિભાગ્ભવેત્ ॥
ઉદ્ઘાટિતં સદૈવાસ્તે સ્વર્ગદ્વારં હિ યત્ર વૈ

દિવાનિશં પૂજનાર્થં વિજ્ઞાપ્ય ત્રિદશેશ્વરમ્ ॥
પઞ્ચમુદ્રે મહાપીઠે સિદ્ધિદે સર્વજંતુષુ

યત્ર સા વિકટા દેવી પ્રકટા સિદ્ધિરૂપિણી ॥
યત્ર સ્થિતાનાં ભક્તાનાં સાક્ષાત્સિદ્ધિવિનાયકઃ

નિર્ધૂય વિઘ્નજાલાનિ સર્વાઃ સિદ્ધીઃ પ્રયચ્છતિ ॥
અવિમુક્તે મહાક્ષેત્રે સિદ્ધિક્ષેત્રં હિ તત્પરમ્

યત્ર વીરેશ્વરં લિંગં મહાગુહ્યતમં મતમ્ ॥
તિલાંતરાપિ નો કાશ્યાં ભૂમિર્લિંગં વિના ક્વચિત્

પરં વીરેશ સદૃશં ન લિંગં ત્વાશુસિદ્ધિદમ્ ॥
ધર્મદં ચાર્થદં સમ્યક્કામદં મોક્ષદં તથા

યથા વીરેશ્વરં લિંગં કાશ્યાં નાન્યત્તથા ધુવમ્ ॥
પંચસ્વરોત્ર ગંધર્વઃ પરાં સિદ્ધિમગાત્પુરા

વિદ્યાધરઃ સ્વચ્છવિદ્યો વસુપૂર્ણશ્ચ યક્ષરાટ્ ॥
નૃત્યંતી નિજભાવેન પુરાહ્યત્રાપ્સરોવરા

સદેહા કોકિલાલાપા લિંગમધ્યે લયં ગતા ॥
ઋષિર્વેદશિરા નામ જપન્વૈ શતરુદ્રિયમ્

મન્ત્રજ્યોતિર્મયે લિંગે સશરીરો વિશત્પુરા ॥
ચન્દ્રમૌલિ ભરદ્વાજાવુભૌ પાશુપતોત્તમૌ

વીરેશ્વરં સમભ્યર્ચ્ય ગાયમાનૌ લયં ગતૌ ॥
શંખચૂડો હિ નાગેંદ્રઃ સ્વફણામણિભિર્નિશિ

ષણ્માસાત્સિદ્ધિમગમદ્બહુનીરાજનૈરિહ ॥
કિન્નરી હંસપદ્યત્ર ભર્ત્રા વેણુપ્રિયેણ વૈ

ગાયંતી સુસ્વરં યાતા પરાં નિર્વાણભૂમિકામ્ ॥
અસંખ્યાતાઃ સહસ્રાણિ સિદ્ધાઃ સિદ્ધિમિહાગતાઃ

સિદ્ધલિંગમિહાખ્યાતં તસ્માદ્વીરેશ્વરં પરમ્

વીરેશ્વરં સમારાધ્ય ભ્રષ્ટરાજ્યો જયદ્રથઃ ॥
હત્વા રિપૂનસ્ખલિતં રાજ્યં પ્રાપ વિદેહજઃ

વિદૂરથોઽથ નૃપતિરપુત્રઃ પુત્રવાનભૂત્ ॥
વીરેશ્વરપ્રસાદેન મગધાધિપતિર્વશી

વસુદત્તોત્ર ચ વણિક્સુતાં વસુસુતોપમામ્ ॥
અબ્દમભ્યર્ચ્ય વીરેશં રત્નદત્તોપ્યવાપ્તવાન્

અહમપ્યત્ર વીરેશં સમારાધ્યત્રિકાલતઃ ॥
આશુ પુત્રમવાપ્સ્યામિ યથાભિલષિતં સ્ત્રિયા

ઇતિ કૃત્વા મતિં ધીરો વિપ્રો વિશ્વાનરઃ કૃતી ॥
ચન્દ્ર્કૂપજલૈઃ સ્નાત્વા જગ્રાહ નિયમં વ્રતી

એકાહારોભવન્માસં માસં નક્તાશનોભવત ॥
અયાચિતાશનો માસં માસં ત્યક્તાશનઃ પુનઃ

પયોવ્રતોભવન્માસં માસં શાકફલાશનઃ ॥
માસં મુષ્ટિતિલાહારો માસં પાનીયભોજનઃ

પંચગવ્યાશનો માસં માસં ચાંદ્રાયણવ્રતી ॥
માસં કુશાગ્રજલભુઙ્માસં શ્વસનભક્ષણઃ

અથ ત્રયોદશે માસિ સ્નાત્વા ત્રિપથગાંભસિ ॥
પ્રત્યૂષ એવ વીરેશં યાવદાયાતિ સ દ્વિજઃ

તાવદ્વિલોકયાંચક્રે મધ્યે લિંગં તપોધનઃ ॥
વિભૂતિભૂષિતં બાલમષ્ટવર્ષાકૃતિં શુભમ્

આકર્ણપૂર્ણનેત્રં ચ સુરક્તદશનચ્છદમ્ ॥
ચારુપિંગજટામૌલિં નગ્નં પ્રહસિતાનનમ્

શૈશવોચિતનેપથ્યધારિણં ચિત્તહારિણમ્ ॥
પઠંતં શ્રુતિસૂક્તાનિ હસંતં ચ સ્વલીલયા

તમાલોક્ય સ્તુતિં ચક્રે રોમકંચુકિતો મુદા ॥
પ્રોચ્ચરદ્ગદ્ગદાલાપો નમોસ્ત્વિતિ પુનઃ પુનઃ

વિશ્વાનર ઉવાચ ॥ ॥
એકબ્રહ્મૈવાદ્વિતીયં સમસ્તં સત્યં સત્યં નેહનાનાસ્તિ કિંચિત્ ॥
એકો રુદ્રો ન દ્વિતીયોવતસ્થે તસ્માદેકં ત્વાં પ્રપદ્યે મહેશમ્

એકઃ કર્તા ત્વં હિ સર્વસ્ય શંભો નાનારૂપેષ્વેકરૂપોસ્ય રૂપઃ ॥
યદ્વત્પ્રત્યપ્સ્વર્ક એકોપ્યનેકસ્તસ્માન્નાન્યં ત્વાં વિનેશં પ્રપદ્યે

રજ્જૌ સર્પઃ શુક્તિકાયાં ચ રૂપ્યંનૈરઃપૂરસ્તન્મૃગાખ્યે મરીચૌ ॥
યદ્વત્તદ્વદ્વિષ્વગેષ પ્રપંચો યસ્મિઞ્જ્ઞાતે તં પ્રપદ્યે મહેશમ્

તોયે શૈત્યં દાહકત્વં ચ વહ્નૌ તાપો ભાનૌ શીત ભાનૌપ્રસાદઃ ॥
પુષ્પે ગંધો દુગ્ધમધ્યેપિ સર્પિર્યત્તચ્છંભો ત્વં તતસ્ત્વાં પ્રપદ્યે

શબ્દં ગૃહ્ણાસ્યશ્રવાસ્ત્વં હિ જિઘ્રેરઘ્રાણસ્ત્વં વ્યંઘ્રિરાયાસિ દૂરાત્ ॥
વ્યક્ષઃ પશ્યેસ્ત્વં રસજ્ઞોપ્યજિહ્વઃ કસ્ત્વાં સમ્યગ્વેત્ત્યતસ્ત્વાં પ્રપદ્યે

નોવેદસ્ત્વામીશ સાક્ષાદ્ધિવેદનો વા વિષ્ણુર્નોવિધાતાઽખિલસ્ય ॥
નો યોગીંદ્રાનેંદ્રમુખ્યાશ્ચ દેવા ભક્તો વેદ ત્વામતસ્ત્વાં પ્રપદ્યે

નો તે ગોત્રં નેશજન્માપિનાખ્યાનો વા રૂપં નૈવ શીલં ન દેશઃ ॥
ઇત્થંભૂતોપીશ્વરસ્ત્વં ત્રિલોક્યાઃ સર્વાન્કામાન્પૂરયેસ્તદ્ભજે ત્વામ્

ત્વત્તઃ સર્વં ત્વં હિ સર્વં સ્મરારે ત્વં ગૌરીશસ્ત્વં ચ નગ્નોઽતિશાંતઃ ॥
ત્વં વૈ વૃદ્ધસ્ત્વં યુવા ત્વં ચ બાલસ્તત્ત્વં યત્કિંનાસ્યતસ્ત્વાં નતોસ્મિ

સ્તુત્વેતિ ભૂમૌ નિપપાત વિપ્રઃ સ દંડવદ્યાવદતીવ હૃષ્ટઃ ॥
તાવત્સ બાલોખિલવૃદ્ધવૃદ્ધઃ પ્રોવાચ ભૂદેવ વરં વૃણીહિ

તત ઉત્થાય હૃષ્ટાત્મા મુનિર્વિશ્વાનરઃ કૃતી ॥
પ્રત્યબ્રવીત્કિમજ્ઞાતં સર્વજ્ઞસ્ય તવ પ્રભો

સર્વાંતરાત્મા ભગવાન્સર્વઃ સર્વપ્રદો ભવાન્ ॥
યાચ્ઞાં પ્રતિનિયુંક્તે માં કિમીશો દૈન્યકારિણીમ્

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દેવો વિશ્વાનરસ્ય હ ॥
શુચેઃ શુચિવ્રતસ્યાશુ શુચિસ્મિત્વાબ્રવીચ્છિશુઃ

બાલ ઉવાચ ॥
ત્વયા શુચે શુચિષ્મત્યાં યોભિલાષઃ કૃતો હૃદિ ॥
અચિરેણૈવકાલેન સ ભવિષ્યત્યસંશયઃ

તવ પુત્રત્વમેષ્યામિ શુચિષ્મત્યાં મહામતે ॥
ખ્યાતો ગૃહપતિર્નામ્ના શુચિઃ સર્વામરપ્રિયઃ

અભિલાષાષ્ટકં પુણ્યં સ્તોત્રમેતત્ત્વયેરિતમ્ ॥
અબ્દં ત્રિકાલપઠનાત્કામદં શિવસંનિધૌ

એતત્સ્તોત્રસ્ય પઠનં પુત્ર પૌત્ર ધનપ્રદમ્ ॥
સર્વશાંતિકરં ચાપિ સર્વાપત્પરિનાશનમ્

સ્વર્ગાપવર્ગ સંપત્તિકારકં નાત્ર સંશયઃ ॥
પ્રાતરુત્થાય સુસ્નાતો લિંગમભ્યર્ચ્ય શાંભવમ્

વર્ષં જપન્નિદં સ્તોત્રમપુત્રઃ પુત્રવાન્ભવેત્ ॥
વૈશાખે કાર્તિકે માઘે વિશેષનિયમૈર્યુતઃ

યઃ પઠેત્સ્નાનસમયે સ લભેત્સકલં ફલમ્ ॥
કાર્તિકસ્ય તુ માસસ્ય પ્રસાદાદહમવ્યયઃ

તવ પુત્રત્વમેષ્યામિ યસ્ત્વન્યસ્તત્પઠિષ્યતિ ॥
અભિલાષાષ્ટકમિદં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્

ગોપનીયં પ્રયત્નેન મહાવંધ્યાપ્રસૂતિકૃત્ ॥
સ્ત્રિયા વા પુરુષેણાપિ નિયમાલ્લિંગ સંનિધૌ

અબ્દં જપ્તમિદં સ્તોત્રં પુત્રદં નાત્ર સંશયઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે બાલઃ સોપિ વિપ્રો ગૃહં ગતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખણ્ડે પૂવાર્દ્ધે ઇંદ્રાગ્નિલોકવર્ણનંનામ દશમોઽધ્યાયઃ