સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.7-3

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
સ્વસૈન્યમવલોક્યાથ મહિષો દાનવેશ્વરઃ ॥
હતં દેવ્યા મહાક્રોધાચ્ચંડકોપમથાબ્રવીત્

॥ મહિષ ઉવાચ ॥ ॥
ચંડકોપ મહાવીર્ય યુદ્ધ્યસ્વૈનાં દુરાત્મિકામ્ ॥
તથાસ્ત્વિતિ સ ચોક્ત્વાથ ચંડકોપઃ પ્રતાપવાન્

અવાકિરદ્બાણવર્ષૈર્દેવીં સમરમૂર્દ્ધનિ ॥
બાણજાલાનિ તસ્યાશુ ચંડકોપસ્ય લીલયા

છિત્ત્વા જઘાન શસ્ત્રેણ ચંડકોપસ્ય સાંબિકા ॥
ચકર્ત વાજિનોઽપ્યસ્ય સારથિં ચ ધ્વજં ધનુઃ

ઉન્મમાથ રથં ચાપિ તં બાણૈર્હૃદ્યતાડયત્ ॥
સ ભગ્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ

ચંડકોપસ્તતો દેવીં ખડ્ગચર્મધરોઽભ્યગાત્ ॥
ખડ્ગેન સિંહમાજઘ્ને દેવ્યા વાહં મહાસુરઃ

દેવીમપિ ભુજે સવ્યે ખડ્ગેન પ્રજઘાન સઃ ॥
ખઙ્ગો દેવ્યા ભુજે સવ્યે વ્યશીર્યત સહસ્રધા

તતઃ શૂલે ન મહતા ચંડકોપં તદાંબિકા ॥
જઘાન હૃદયે સોઽપિ પપાત ચ મમાર ચ

ચંડકોપે હતે તસ્મિન્મહાવીર્યે મહાબલે ॥
ચિત્રભાનુર્ગજારૂઢો દેવીં તામભ્યધાવત

દિવ્યાં શક્તિં સસર્જાથ મહાઘંટારવાકુલામ્ ॥
ન્યવારયત હુંકારૈર્દેવી શક્તિં નિરાકુલામ્

તતઃ શૂલેન સા દેવી ચિત્રભાનું વ્યદારયત્ ॥
મૃતે તસ્મિંસ્તતો યુદ્ધે કરાલો દ્રુતમભ્યગાત્

કરમુષ્ટિપ્રહારેણ સોઽપિ દેવ્યા નિપાતિતઃ ॥
તતો દેવી મદોન્મત્તં ગદયા વ્યસુમાતનોત્

બાષ્કલં પટ્ટિશેનાપિ ચક્રેણાપિ તથાંતિકમ્ ॥
પ્રાહિણોદ્યમલોકાય દુર્ગા દેવી દ્વિજોત્તમાઃ

એવમન્યાન્મહાકાયાન્મંત્રિણો મહિષસ્ય ચ ॥
શૂલેન પ્રોથયિત્વાથ પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્

આત્મસૈન્યે હતે ત્વેવં દુર્ગયા મહિષાસુરઃ ॥
માહિષેણાથ રૂપેણ ગણાન્દેવ્યા અભક્ષયત્

તુણ્ડેન નિજઘાનૈકાન્સુરાઘાતૈસ્તથાપરાન્ ॥
નિશ્વાસવાયુભિશ્ચાન્યાન્પાતયામાસ રોષિતઃ

દેવ્યા ભૂતગણં ત્વેવં નિહત્ય મહિષાસુરઃ ॥
સિંહં મારયિતું દેવ્યાશ્ચુક્રોધ ચ નનાદ ચ

તતઃ સિંહોઽભવત્ક્રુદ્ધો મહાવીર્યો મહાબલઃ ॥
સુરાભિ ઘાતનિર્ભિન્નમહીતલમહીધરઃ

મહિષાસુરમાયાંતં નખૈરેનં વ્યદારયત્ ॥
ચંડિકાપિ તતઃ ક્રુદ્ધા વધે તસ્યાકરોન્મતિમ્

બબન્ધ પાશૈર્મહિષં ચંડિકા કોપમૂર્ચ્છિતા॥
મોચયિત્વા તતઃ પાશાંસ્ત્યક્તમાહિષવેષવાન્

।
સિંહવેષોઽભવદ્દૈત્યો મહાબલપરાક્રમઃ॥
દેવી તસ્ય શિરોયાવચ્છેત્તું બુદ્ધિમધારયત્

તાવત્સ પુરુષો ભૂત્વા ખડ્ગપાણિરદૃશ્યત॥
અથ તં પુરુષં દેવી ખડ્ગહસ્તં શરોત્કરૈઃ

જઘાન તીક્ષ્ણધારાગ્રૈઃ પરમર્મવિદારણૈઃ ॥
તતઃ સ પુરુષો વિપ્રા ગજોઽભૂદ્ધસ્તદન્તવાન્

દુર્ગાયા વાહનં સિંહં કરેણ વિચકર્ષ ચ ॥
તતઃ સિંહઃ કરં તસ્ય વિચકર્ત નખાંકુરૈઃ

ભૂયો મહાસુરો જાતો માહિષં વેષમાશ્રિતઃ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધા ભદ્રકાલી મહત્પાનમસેવત

તતઃ પાનવશા ન્મત્તા જહાસારુણલોચના ॥
મહિષઃ સોઽપિ ગર્વેણ શૃંગાભ્યાં પર્વતોત્કરાન્

ચંડિકાં પ્રતિં ચિક્ષેપ સા ચ તાનચ્છિનચ્છરૈઃ ॥
તતો દેવી જગ ન્માતા મહિષાસુરમબ્રવીત્

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
કુરુ ગર્વં ક્ષણં મૂઢ મધુ યાવત્પિબામ્યહમ્ ॥
નિવૃત્તમધુપાનાહં ત્વાં નયિષ્યે યમક્ષયમ્॥

હતે ત્વયિ દુરાધર્ષે મયા દૈવતકંટકે॥
સ્વંસ્વં સ્થાનં પ્રપદ્યંતાં સિદ્ધા સાધ્યા મરુદ્ગણાઃ

ઉક્ત્વૈવં તાડયામાસ મુષ્ટિના મહિષાસુરમ્॥
તાડિતોઽયં તતો દેવ્યા મહિષો ભૃશવિહ્વલઃ

।
દક્ષિણસ્યોદધેસ્તીરેપ્રદુદ્રાવ ત્વરાન્વિતઃ॥
અનુદુદ્રાવ તં દેવી સિંહમારુહ્ય વાહનમ્

અનુદ્રુતસ્તતો દેવ્યા મહિષો દાનવેશ્વરઃ॥
ધર્મપુષ્કીરણીતોયે દશયોજનમાયતે

પ્રવિશ્યાંતર્હિતસ્તસ્થૌ દુર્ગાતાડનવિહ્વલઃ॥
તતો દુર્ગા સમાસાદ્ય ધર્મપુષ્કરિણીતટમ્ ॥

નદદર્શાસુરં તત્ર મહિષં ચંડિકા તદા ॥
અશરીરા તતો વાણી દુર્ગા દેવીમભાષત

ભદ્રકાલિ મહાદેવિ મહિષો દાનવસ્ત્વયા ॥
તાડિતો મુષ્ટિના ભદ્રે ધર્મપુષ્કરિણીજલે

અસ્મિન્નંતર્હિતઃ શેતે ભયાર્તો મારયસ્વ તમ્ ॥
યેનકેનાપ્યુપાયેન ચૈનં પ્રાણૈર્વિયોજય

એવં વાચાઽશરી રિણ્યા કથિતા ચંડિકા તદા ॥
પ્રાહ સ્વવાહનં સિંહમસુરેંદ્રવધોદ્યતા

મૃગેંદ્ર સિંહવિક્રાંત મહાવલપરાક્રમ ॥
ધર્મપુષ્કીરણીતોયં નિઃશેષં પીય તાં ત્વયા

દેવ્યૈવમુક્તઃ પંચાસ્યો ધર્મપુષ્કરિણીજલમ્ ॥
નિઃશેષં ચ પપૌ વિપ્રા યથા પાંસુર્ભવેત્તથા

નિરગાન્મહિષો દીનસ્તતસ્તસ્મા જ્જલાશયાત્ ॥
આયાંતમસુરં દેવી પાદેનાક્રમ્ય મૂર્દ્ધનિ

કંઠં શૂલેન તીક્ષ્ણેન પીડયામાસ કોપિતા ॥
તતો દેવ્યસિમાદાય ચકર્તાસ્ય શિરો મહત્

એવં સ મહિષો વિપ્રાઃ સભૃત્યબલવાહનઃ ॥
દુર્ગયા નિહતો ભૂમૌ પપાત ચ મમાર ચ

તતો દેવાઃ સગંધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ॥
સ્તુત્વા દેવીં તતઃ સ્તોત્રૈસ્તુષ્ટા જહૃષિરે તદા

અનુજ્ઞાતાસ્તતો દેવ્યા દેવા જગ્મુર્યથાગતમ્ ॥
તતો દેવી જગન્માતા સ્વ નામ્ના પુરમુત્તમમ્

દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય તીરે ચક્રે તદોત્તરે ॥
તતો દેવ્યનુશિષ્ટાસ્તે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ

પૂરયામાસુરમૃતૈર્ધર્મપુષ્ક રિણીં તદા ॥
તતો હ્યમૃતતીર્થાખ્યાં લેભે તત્તીર્થમુત્તમમ્

તતો દેવી વરમદાત્સ્વપુરસ્ય મુદાન્વિતા ॥
પશવ્યં ચાપરોગં ચ પુરમેતદ્ભવત્વિતિ

દદૌ તીર્થાય ચ વરં સ્નાતાનામત્ર વૈ નૃણામ્ ॥
યથાભિલાષં સિદ્ધિઃ સ્યાદિત્યુક્ત્વા સા દિવં યયૌ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
યત્સ્વનામ્ના ચકારેદં દેવી પુરમનુત્તમમ્ ॥
દેવીપત્તનમિત્યુક્તં તેન દેવ્યાઃ પુરોત્તમમ્

દેવીપત્તનમારભ્ય સુમુહૂર્તે દિને દ્વિજાઃ ॥
વિઘ્નેશ્વરં પ્રણમ્યાદૌ સલિલસ્વામિનં તથા

મહાદેવાભ્યનુજ્ઞાતો રામચંદ્રોઽતિધાર્મિકઃ ॥
સ્થાપયિત્વા સ્વહસ્તેન પાષાણનવકં મુદા

સેતુમારબ્ધવાન્વિપ્રા યાવલ્લંકામતંદ્રિતઃ ॥
સિંહાસનં સમારુહ્ય રામો નલકૃતં શુભમ્

વાનરૈઃ કારયામાસ સેતુમબ્ધૌ નલાદિભિઃ ॥
પર્વતાઞ્છાખિનોવૃક્ષાન્દૃષદઃ કાષ્ઠસંચયાન્

તૃણાનિ ચ સમાજહ્રુર્વાનરા વનમધ્યતઃ

નલસ્તાનિ સમાદાય ચક્રે સેતું મહોદધૌ ॥
પંચભિર્દિવસૈઃ સેતુર્યાવલ્લંકાસમીપતઃ

દશયોજનવિસ્તીર્ણશ્શતયોજનમાયતઃ ॥
કૃતઃ સેતુર્નલેનાબ્ધૌ પુણ્યઃ પાપવિનાશનઃ

દેવીપુરસ્ય નિકટે નવપાષાણરૂપકે ॥
સેતુમૂલે નરઃ સ્નાયાત્સ્વપાપપરિશુદ્ધયે

ચક્રતીર્થે તથા સ્નાયાદ્ભજેત્સેત્વધિપં હરિમ્॥
દેવીપત્તનમારભ્ય યત્કૃતં સેતુબંધનમ્

તત્સેતુમૂલં વિપ્રેંદ્રા યથાર્થં પરિકલ્પિતમ્ ॥
સેતોસ્તુ પશ્ચિમા કોટિર્દર્ભશય્યા પ્રકીર્તિતા

દેવીપુરી ચ પ્રાક્કોટિરુભયં સેતુમૂલકમ્ ॥
ઉભયં પુણ્યમાખ્યાતં પવિત્રં પાપનાશનમ્

યત્સેતુમૂલં ગચ્છંતિ યેન માર્ગેણ વૈ નરાઃ॥
તત્તન્માર્ગગતાસ્તે તે તસ્મિંસ્તસ્મિન્વિમુક્તિદે

સ્નાત્વાદૌ સેતુમૂલે તુ ચક્રતીર્થે તથૈવ ચ ॥
સંકલ્પપૂર્વકં પશ્ચાદ્ગચ્છેયુઃ સેતુબંધનમ્

દેવીપુરે તથા દર્ભશય્યાયામપિ ભૂસુરાઃ ॥
ચક્રતીર્થે શિવે સ્નાનં પુણ્યપાપવિનાશનમ્

સ્મરણાદુભયત્રાપિ ચક્રતીર્થસ્ય વૈ દ્વિજાઃ ॥
ભસ્મીભવંતિ પાપાનિ લક્ષજન્મકૃતાન્યપિ

જન્માપિ વિલયં યાયાન્મુક્તિશ્ચાપિ કરે સ્થિતા ॥
ચક્રતીર્થસમં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

ભૂલોકે યાનિ તીર્થાનિ ગંગાદીનિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ચક્રતીર્થસ્ય તાન્યદ્ધા કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

આદૌ તુ નવપાષાણમધ્યેઽબ્ધૌ સ્નાનમાચરેત્ ॥
ક્ષેત્રપિંડે તતઃ કુર્યાચ્ચક્રતીર્થે તથૈવ ચ

સેતુનાથં હરિં સેવેત્સ્વપાપપરિશુદ્ધયે ॥
એવં હિ દર્ભશય્યાયાં કુર્યુસ્તન્માર્ગતો ગતાઃ

આરૂઢં રામચંદ્રેણ યો નમસ્કુરુતે જનઃ ॥
સિંહાસનં નલકૃતં ન તસ્ય નરકાદ્ભયમ્

સેતુમાદૌ નમસ્કુર્યાદ્રામં ધ્યાયન્હૃદા તદા ॥
રઘુવીરપદન્યાસ પવિત્રીકૃતપાંસવે

દશકંઠશિરશ્છેદહેતવે સેતવે નમઃ ॥
કેતવે રામચંદ્રસ્ય મોક્ષમાર્ગૈકહેતવે

સીતાયા માનસાંભોજભાનવે સેતવે નમઃ ॥ ॥
સાષ્ટાંગં પ્રણિપત્યાદૌ મંત્રેણાનેન વૈ દ્વિજાઃ

તતો વેતાલવરદં તીર્થં ગચ્છેન્મહાબલમ્ ॥
તત્ર સ્નાનાદવાપ્નોતિ સિદ્ધિં પારામિકાં નરઃ

યોઽધ્યાયમેનં પઠતે મનુષ્યઃ શૃણોતિ વા ભક્તિયુતો દ્વિજેંદ્રાઃ ॥
સ્વર્ગાદયસ્તસ્ય ન દુર્લભાઃ સ્યુઃ કૈવલ્યમપ્યસ્ય કરસ્થમેવ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે ચકતીર્થપ્રશંસાયાં દેવીપુરાભિધાનકથને મહિષાસુરસંહારવર્ણનંનામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ