स्कन्द पुराण · श्लोक 3.7-3

॥ श्रीसूत उवाच ॥ ॥
स्वसैन्यमवलोक्याथ महिषो दानवेश्वरः ॥
हतं देव्या महाक्रोधाच्चंडकोपमथाब्रवीत्

॥ महिष उवाच ॥ ॥
चंडकोप महावीर्य युद्ध्यस्वैनां दुरात्मिकाम् ॥
तथास्त्विति स चोक्त्वाथ चंडकोपः प्रतापवान्

अवाकिरद्बाणवर्षैर्देवीं समरमूर्द्धनि ॥
बाणजालानि तस्याशु चंडकोपस्य लीलया

छित्त्वा जघान शस्त्रेण चंडकोपस्य सांबिका ॥
चकर्त वाजिनोऽप्यस्य सारथिं च ध्वजं धनुः

उन्ममाथ रथं चापि तं बाणैर्हृद्यताडयत् ॥
स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः

चंडकोपस्ततो देवीं खड्गचर्मधरोऽभ्यगात् ॥
खड्गेन सिंहमाजघ्ने देव्या वाहं महासुरः

देवीमपि भुजे सव्ये खड्गेन प्रजघान सः ॥
खङ्गो देव्या भुजे सव्ये व्यशीर्यत सहस्रधा

ततः शूले न महता चंडकोपं तदांबिका ॥
जघान हृदये सोऽपि पपात च ममार च

चंडकोपे हते तस्मिन्महावीर्ये महाबले ॥
चित्रभानुर्गजारूढो देवीं तामभ्यधावत

दिव्यां शक्तिं ससर्जाथ महाघंटारवाकुलाम् ॥
न्यवारयत हुंकारैर्देवी शक्तिं निराकुलाम्

ततः शूलेन सा देवी चित्रभानुं व्यदारयत् ॥
मृते तस्मिंस्ततो युद्धे करालो द्रुतमभ्यगात्

करमुष्टिप्रहारेण सोऽपि देव्या निपातितः ॥
ततो देवी मदोन्मत्तं गदया व्यसुमातनोत्

बाष्कलं पट्टिशेनापि चक्रेणापि तथांतिकम् ॥
प्राहिणोद्यमलोकाय दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः

एवमन्यान्महाकायान्मंत्रिणो महिषस्य च ॥
शूलेन प्रोथयित्वाथ प्राहिणोद्यमसादनम्

आत्मसैन्ये हते त्वेवं दुर्गया महिषासुरः ॥
माहिषेणाथ रूपेण गणान्देव्या अभक्षयत्

तुण्डेन निजघानैकान्सुराघातैस्तथापरान् ॥
निश्वासवायुभिश्चान्यान्पातयामास रोषितः

देव्या भूतगणं त्वेवं निहत्य महिषासुरः ॥
सिंहं मारयितुं देव्याश्चुक्रोध च ननाद च

ततः सिंहोऽभवत्क्रुद्धो महावीर्यो महाबलः ॥
सुराभि घातनिर्भिन्नमहीतलमहीधरः

महिषासुरमायांतं नखैरेनं व्यदारयत् ॥
चंडिकापि ततः क्रुद्धा वधे तस्याकरोन्मतिम्

बबन्ध पाशैर्महिषं चंडिका कोपमूर्च्छिता॥
मोचयित्वा ततः पाशांस्त्यक्तमाहिषवेषवान्

।
सिंहवेषोऽभवद्दैत्यो महाबलपराक्रमः॥
देवी तस्य शिरोयावच्छेत्तुं बुद्धिमधारयत्

तावत्स पुरुषो भूत्वा खड्गपाणिरदृश्यत॥
अथ तं पुरुषं देवी खड्गहस्तं शरोत्करैः

जघान तीक्ष्णधाराग्रैः परमर्मविदारणैः ॥
ततः स पुरुषो विप्रा गजोऽभूद्धस्तदन्तवान्

दुर्गाया वाहनं सिंहं करेण विचकर्ष च ॥
ततः सिंहः करं तस्य विचकर्त नखांकुरैः

भूयो महासुरो जातो माहिषं वेषमाश्रितः ॥
ततः क्रुद्धा भद्रकाली महत्पानमसेवत

ततः पानवशा न्मत्ता जहासारुणलोचना ॥
महिषः सोऽपि गर्वेण शृंगाभ्यां पर्वतोत्करान्

चंडिकां प्रतिं चिक्षेप सा च तानच्छिनच्छरैः ॥
ततो देवी जग न्माता महिषासुरमब्रवीत्

॥ देव्युवाच ॥ ॥
कुरु गर्वं क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् ॥
निवृत्तमधुपानाहं त्वां नयिष्ये यमक्षयम्॥

हते त्वयि दुराधर्षे मया दैवतकंटके॥
स्वंस्वं स्थानं प्रपद्यंतां सिद्धा साध्या मरुद्गणाः

उक्त्वैवं ताडयामास मुष्टिना महिषासुरम्॥
ताडितोऽयं ततो देव्या महिषो भृशविह्वलः

।
दक्षिणस्योदधेस्तीरेप्रदुद्राव त्वरान्वितः॥
अनुदुद्राव तं देवी सिंहमारुह्य वाहनम्

अनुद्रुतस्ततो देव्या महिषो दानवेश्वरः॥
धर्मपुष्कीरणीतोये दशयोजनमायते

प्रविश्यांतर्हितस्तस्थौ दुर्गाताडनविह्वलः॥
ततो दुर्गा समासाद्य धर्मपुष्करिणीतटम् ॥

नददर्शासुरं तत्र महिषं चंडिका तदा ॥
अशरीरा ततो वाणी दुर्गा देवीमभाषत

भद्रकालि महादेवि महिषो दानवस्त्वया ॥
ताडितो मुष्टिना भद्रे धर्मपुष्करिणीजले

अस्मिन्नंतर्हितः शेते भयार्तो मारयस्व तम् ॥
येनकेनाप्युपायेन चैनं प्राणैर्वियोजय

एवं वाचाऽशरी रिण्या कथिता चंडिका तदा ॥
प्राह स्ववाहनं सिंहमसुरेंद्रवधोद्यता

मृगेंद्र सिंहविक्रांत महावलपराक्रम ॥
धर्मपुष्कीरणीतोयं निःशेषं पीय तां त्वया

देव्यैवमुक्तः पंचास्यो धर्मपुष्करिणीजलम् ॥
निःशेषं च पपौ विप्रा यथा पांसुर्भवेत्तथा

निरगान्महिषो दीनस्ततस्तस्मा ज्जलाशयात् ॥
आयांतमसुरं देवी पादेनाक्रम्य मूर्द्धनि

कंठं शूलेन तीक्ष्णेन पीडयामास कोपिता ॥
ततो देव्यसिमादाय चकर्तास्य शिरो महत्

एवं स महिषो विप्राः सभृत्यबलवाहनः ॥
दुर्गया निहतो भूमौ पपात च ममार च

ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥
स्तुत्वा देवीं ततः स्तोत्रैस्तुष्टा जहृषिरे तदा

अनुज्ञातास्ततो देव्या देवा जग्मुर्यथागतम् ॥
ततो देवी जगन्माता स्व नाम्ना पुरमुत्तमम्

दक्षिणस्य समुद्रस्य तीरे चक्रे तदोत्तरे ॥
ततो देव्यनुशिष्टास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

पूरयामासुरमृतैर्धर्मपुष्क रिणीं तदा ॥
ततो ह्यमृततीर्थाख्यां लेभे तत्तीर्थमुत्तमम्

ततो देवी वरमदात्स्वपुरस्य मुदान्विता ॥
पशव्यं चापरोगं च पुरमेतद्भवत्विति

ददौ तीर्थाय च वरं स्नातानामत्र वै नृणाम् ॥
यथाभिलाषं सिद्धिः स्यादित्युक्त्वा सा दिवं ययौ

॥ श्रीसूत उवाच ॥ ॥
यत्स्वनाम्ना चकारेदं देवी पुरमनुत्तमम् ॥
देवीपत्तनमित्युक्तं तेन देव्याः पुरोत्तमम्

देवीपत्तनमारभ्य सुमुहूर्ते दिने द्विजाः ॥
विघ्नेश्वरं प्रणम्यादौ सलिलस्वामिनं तथा

महादेवाभ्यनुज्ञातो रामचंद्रोऽतिधार्मिकः ॥
स्थापयित्वा स्वहस्तेन पाषाणनवकं मुदा

सेतुमारब्धवान्विप्रा यावल्लंकामतंद्रितः ॥
सिंहासनं समारुह्य रामो नलकृतं शुभम्

वानरैः कारयामास सेतुमब्धौ नलादिभिः ॥
पर्वताञ्छाखिनोवृक्षान्दृषदः काष्ठसंचयान्

तृणानि च समाजह्रुर्वानरा वनमध्यतः

नलस्तानि समादाय चक्रे सेतुं महोदधौ ॥
पंचभिर्दिवसैः सेतुर्यावल्लंकासमीपतः

दशयोजनविस्तीर्णश्शतयोजनमायतः ॥
कृतः सेतुर्नलेनाब्धौ पुण्यः पापविनाशनः

देवीपुरस्य निकटे नवपाषाणरूपके ॥
सेतुमूले नरः स्नायात्स्वपापपरिशुद्धये

चक्रतीर्थे तथा स्नायाद्भजेत्सेत्वधिपं हरिम्॥
देवीपत्तनमारभ्य यत्कृतं सेतुबंधनम्

तत्सेतुमूलं विप्रेंद्रा यथार्थं परिकल्पितम् ॥
सेतोस्तु पश्चिमा कोटिर्दर्भशय्या प्रकीर्तिता

देवीपुरी च प्राक्कोटिरुभयं सेतुमूलकम् ॥
उभयं पुण्यमाख्यातं पवित्रं पापनाशनम्

यत्सेतुमूलं गच्छंति येन मार्गेण वै नराः॥
तत्तन्मार्गगतास्ते ते तस्मिंस्तस्मिन्विमुक्तिदे

स्नात्वादौ सेतुमूले तु चक्रतीर्थे तथैव च ॥
संकल्पपूर्वकं पश्चाद्गच्छेयुः सेतुबंधनम्

देवीपुरे तथा दर्भशय्यायामपि भूसुराः ॥
चक्रतीर्थे शिवे स्नानं पुण्यपापविनाशनम्

स्मरणादुभयत्रापि चक्रतीर्थस्य वै द्विजाः ॥
भस्मीभवंति पापानि लक्षजन्मकृतान्यपि

जन्मापि विलयं यायान्मुक्तिश्चापि करे स्थिता ॥
चक्रतीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

भूलोके यानि तीर्थानि गंगादीनि द्विजोत्तमाः ॥
चक्रतीर्थस्य तान्यद्धा कलां नार्हंति षोडशीम्

आदौ तु नवपाषाणमध्येऽब्धौ स्नानमाचरेत् ॥
क्षेत्रपिंडे ततः कुर्याच्चक्रतीर्थे तथैव च

सेतुनाथं हरिं सेवेत्स्वपापपरिशुद्धये ॥
एवं हि दर्भशय्यायां कुर्युस्तन्मार्गतो गताः

आरूढं रामचंद्रेण यो नमस्कुरुते जनः ॥
सिंहासनं नलकृतं न तस्य नरकाद्भयम्

सेतुमादौ नमस्कुर्याद्रामं ध्यायन्हृदा तदा ॥
रघुवीरपदन्यास पवित्रीकृतपांसवे

दशकंठशिरश्छेदहेतवे सेतवे नमः ॥
केतवे रामचंद्रस्य मोक्षमार्गैकहेतवे

सीताया मानसांभोजभानवे सेतवे नमः ॥ ॥
साष्टांगं प्रणिपत्यादौ मंत्रेणानेन वै द्विजाः

ततो वेतालवरदं तीर्थं गच्छेन्महाबलम् ॥
तत्र स्नानादवाप्नोति सिद्धिं पारामिकां नरः

योऽध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः ॥
स्वर्गादयस्तस्य न दुर्लभाः स्युः कैवल्यमप्यस्य करस्थमेव

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मखण्डे सेतुमाहात्म्ये चकतीर्थप्रशंसायां देवीपुराभिधानकथने महिषासुरसंहारवर्णनंनाम सप्तमोऽध्यायः