સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.4-2

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ભૂયોપિ શિવમાહાત્મ્યં વક્ષ્યામિ પરમાદ્ભુતમ્ ॥
શૃણ્વતાં સર્વપાપઘ્નં ભવપાશવિમોચનમ્ ॥

દુસ્તરે દુરિતાંભોધૌ મજ્જતાં વિષયાત્મનામ્ ॥
શિવપૂજાં વિના કશ્ચિત્પ્લવો નાસ્તિ નિરૂપિતઃ

શિવપૂજાં સદા કુર્યાદ્બુદ્ધિમાનિહ માનવઃ ॥
અશક્તશ્ચેત્કૃતા પૂજાં પશ્યેદ્ભક્તિવિનમ્રધીઃ

અશ્રદ્ધયાપિ યઃ કુર્યાચ્છિવપૂજાં વિમુક્તિદામ્ ॥
પશ્યેદ્વા સોપિ કાલેન પ્રયાતિ પરમં પદમ્

આસીત્કિરાતદેશેષુ નામ્ના રાજા વિમર્દનઃ ॥
શૂરઃ પરમદુર્દ્ધર્ષો જિતશત્રુઃ પ્રતાપવાન્

સર્વદા મૃગયાસક્તઃ કૃપણો નિર્ઘૃણો બલી ॥
સર્વમાંસાશનઃ ક્રૂરઃ સર્વવર્ણાંગનાવૃતઃ

તથાપિ કુરુતે શંભોઃ પૂજાં નિત્યમતંદ્રિતઃ ॥
ચતુર્દશ્યાં વિશેષેણ પક્ષયોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ ॥

મહાવિભવસંપન્નાં પૂજાં કૃત્વા સ મોદતે ॥
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો નૃત્યતિ સ્તૌતિ ગાયતિ

તસ્યૈવં વર્તમાનસ્ય નૃપતેઃ સર્વભક્ષિણઃ ॥
દુરાચારસ્ય મહિષી ચેષ્ટિતેનાન્વતપ્યત

સા વૈ કુમુદ્વતીનામ રાજ્ઞી શીલગુણાન્વિતા ॥
એકદા પતિમાસાદ્ય રહસ્યે તદપૃચ્છત

એતત્તે ચરિતં રાજન્મહદાશ્ચર્યકારણમ્ ॥
ક્વ તે મહાદુરાચારઃ ક્વ ભક્તિઃ પરમેશ્વરે

સર્વદા સર્વભક્ષસ્ત્વં સર્વસ્ત્રીજનલાલસઃ ॥
સર્વહિંસાપરઃ ક્રૂરઃ કથં ભક્તિસ્તવેશ્વરે

ઇતિ પૃષ્ટઃ સ ભૂપાલો વિમૃશ્ય સુચિરં તતઃ ॥
ત્રિકાલજ્ઞઃ પ્રહસ્યૈનાં પ્રોવાચ સુકુતૂહલઃ

॥
॥ રાજોવાચ ॥ ॥
અહં પૂર્વભવે કશ્ચિત્સારમેયો વરાનને ॥
પંપાનગરમાશ્રિત્ય પર્યટામિ સમંતતઃ

એવં કાલેષુ ગચ્છત્સુ તત્રૈવ નગરોત્તમે ॥
કદાચિદાગતઃ સોહં મનોજ્ઞં શિવમંદિરમ્

પૂજાયાં વર્તમાનાયાં ચતુર્દશ્યાં મહાતિથૌ ॥
અપશ્યમુત્સવં દૂરાદ્બહિર્દ્વારં સમાશ્રિતઃ

અથાહં પરમક્રુદ્ધૈર્દંડહસ્તૈઃ પ્રધાવિતઃ ॥
તસ્માદ્દેશાદપક્રાંતઃ પ્રાણરક્ષાપરાયણઃ

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય મનોજ્ઞં શિવમંદિરમ્ ॥
દ્વારદેશં પુનઃ પ્રાપ્ય પુનશ્ચૈવ નિવારિતઃ

પુનઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તદેવ શિવમન્દિરમ્ ॥
બલિપિંડાદિલોભેન પુનર્દ્વારમુપાગતઃ

એવં પુનઃપુનસ્તત્ર કૃત્વા કૃત્વા પ્રદક્ષિણામ્ ॥
દ્વારદેશે સમાસીનં નિજઘ્નુર્નિશિતૈઃ શરૈઃ

સ વિદ્ધગાત્રઃ સહસા શિવદ્વારિ ગતાસુકઃ ॥
જાતોઽસ્મ્યહં કુલે રાજ્ઞાં પ્રભાવાચ્છિવસન્નિધેઃ

દૃષ્ટ્વા ચતુર્દશીપૂજાં દીપમાલા વિલોકિતાઃ ॥
તેન પુણ્યેન મહતા ત્રિકાલજ્ઞોઽસ્મિ ભામિનિ

પ્રાગ્જન્મવાસનાભિશ્ચ સર્વભક્ષોઽસ્મિ નિર્ઘૃણઃ ॥
વિદુષામપિ દુર્લંઘ્યા પ્રકૃતિર્વાસનામયી

અતોઽહમર્ચયામીશં ચતુર્દશ્યાં જગદ્ગુરુમ્ ॥
ત્વમપિ શ્રદ્ધયા ભદ્રે ભજ દેવં પિનાકિનમ્

॥ રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
ત્રિકાલજ્ઞોઽસિ રાજેન્દ્ર પ્રસાદાદ્ગિરિજાપતેઃ ॥
મત્પૂર્વજન્મચરિતં વક્તુમર્હસિ તત્ત્વતઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ત્વં તુ પૂર્વભવે કાચિત્કપોતી વ્યોમચારિણી ॥
ક્વાપિ લબ્ધવતી કિંચિન્માં સપિંડં યદૃચ્છયા

ત્વદ્ગૃહીતમથાલોક્ય ગૃધ્રઃ કોપ્યામિષં બલી ।
નિરામિષઃ સ્વયં વેગાભિદુદ્રાવ ભીષણઃ

તતસ્તં વીક્ષ્ય વિત્રસ્તા વિદ્રુતાસિ વરાનને ॥
તેનાનુયાતા ઘોરેણ માંસપિંડજિઘૃક્ષયા

દિષ્ટ્યા શ્રીગિરિમાસાદ્ય શ્રાંતા તત્ર શિવાલયમ્ ॥
પ્રદક્ષિણં પરિક્રમ્ય ધ્વજાગ્રે સમુપસ્થિતા

અથાનુસૃત્ય સહસા તીક્ષ્ણતુંડો વિહંગમઃ ॥
ત્વાં નિહત્ય નિપાત્યાધો માંસમાદાય જગ્મિવાન્

પ્રદક્ષિણપ્રક્રમણાદ્દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ॥
તસ્યાગ્રે મરણાચ્ચૈવ જાતાસીહ નૃપાંગના

॥ રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
શ્રુતં સર્વમશેષેણ પ્રાગ્જન્મચરેઇતં મયા ॥
જાતં ચ મહદાશ્ચર્યં ભક્તિશ્ચ મમ ચેતસિ ॥
અથાન્યચ્છ્રોતુમિચ્છામિ ત્રિકાલજ્ઞ મહામતે ॥
ઇદં શરીરમુત્સૃજ્ય યાસ્યાવઃ કાં ગતિં પુનઃ । ।

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
અતો ભવે જનિષ્યેઽહં દ્વિતીયે સૈંધવો નૃપઃ

સૃંજયેશસુતા ત્વં હિ મામેવ પ્રતિપત્સ્યસે ॥
તૃતીયે તુ ભવે રાજા સૌરાષ્ટ્રે ભવિતાઽસ્મ્યહમ્

કલિંગરાજતનયા ત્વં મે પત્ની ભવિષ્યસિ ॥
ચતુર્થે તુ ભવિષ્યામિ ભવે ગાંધારભૂમિપઃ

માગધી રાજતનયા તત્ર ત્વં મમ ગેહિની ॥
પંચમેઽવંતિનાથોઽહં ભવિષ્યામિ ભવાંતરે

દાશાર્હરાજતનયા ત્વમેવ મમ વલ્લભા॥
અસ્માજ્ જન્મનિ ષષ્ઠેઽહમાનર્તે ભવિતા નૃપઃ

યયાતિવંશજા કન્યા ભૂત્વા મામેવ યાસ્યસિ ॥
પાંડ્યરાજકુમારોઽહઁ સપ્તમે ભવિતા ભવે

તત્ર મત્સદૃશો નાન્યો રૂપૌદાર્યગુણાદિભિઃ ॥
સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞો બલવાન્દૃઢવિક્રમઃ

સર્વલક્ષણસંપન્નઃ સર્વલોકમનોરમઃ ॥
પદ્મવર્ણ ઇતિ ખ્યાતઃ પદ્મમિત્રસમદ્યુતિઃ

ભવિતા ત્વં ચ વૈદર્ભી રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ॥
નામ્ના વસુમતી ખ્યાતા રૂપાવયવશોભિની

સર્વ રાજકુમારાણાં મનોનયનનંદિની ॥
સા ત્વં સ્વયંવરે સર્વાન્વિહાય નૃપનંદનાન્

વરં પ્રાપ્સ્યસિ મામેવ દમયંતીવ નૈષધમ્ ॥
સોઽહં જિત્વા નૃપાન્સર્વાન્પ્રાપ્ય ત્વાં વરવર્ણિનીમ્

સ્વરાષ્ટ્રસ્થોઽખિલાન્ભોગાન્ભોક્ષ્યે વર્ષગણાન્બહૂન્ ॥
ઇષ્ટ્વા ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈર્વાજિમેધાદિભિઃ શુભૈઃ

સંતર્પ્ય પિતૃદેવર્ષીન્દાનૈશ્ચ દ્વિજસત્તમાન્ ॥
સંપૂજ્ય દેવદેવેશં શંકરં લોકશંકરમ્

પુત્રે રાજ્યધુરં ન્યસ્ય ગંતાસ્મિ તપસે વનમ્ ॥
તત્રાગસ્ત્યાન્મુનિવરાદ્બ્રહ્મજ્ઞાનમવાપ્ય ચ

ત્વયા સહ ગમિષ્યામિ શિવસ્ય પરમં પદમ્ ।
ચતુર્દશ્યાં ચતુર્દશ્યામેવં સંપૂજ્ય શંકરમ્

સપ્તજન્મસુ રાજસ્ત્વં ભવિષ્યતિ વરાનને ॥
ઇત્યેતત્સુકૃતં લબ્ધં પૂજાદર્શનમાત્રતઃ ॥
ક્વ સારમેયો દુષ્ટાત્મા ક્વેદૃશી બત સઙ્ગતિઃ॥ ૪૮ ।
॥ સૂત ઉવાચ॥
ઇત્યુક્તો નિજનાથેન સા રાજ્ઞી શુભલક્ષણા

પરં વિસ્મયમાપન્ના પૂજયામાસ તં મુદા ॥
સોઽપિ રાજા તયા સાર્દ્ધં ભુક્ત્વા ભોગાન્યથેપ્સિતાન્

જગામ સપ્તજન્માંતે શંભોસ્તત્પરમં પદમ્ ॥
ય એતચ્છિવપૂજાયા માહાત્મ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ॥
શૃણુયાત્કીર્તયેદ્વાપિ સ ગચ્છેત્પરમં પદમ્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મોત્તરખણ્ડે ચતુર્દશીમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ