સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.26-2

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
વિધાયાભિષવં મર્ત્યાઃ શંખતીર્થે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
યમુનાં ચૈવ ગંગાં ચ ગયાં ચાપિ ક્રમાદ્વ્રજેત્

યમુનાખ્યં મહાતીર્થં ગંગાતીર્થમનુત્તમમ્ ॥
ગયાતીર્થં ચ મર્ત્યાનાં મહાપાતકનાશનમ્

એતત્તીર્થત્રયં પુણ્યં સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્ ॥
સર્વવિઘ્નપ્રશમનં સર્વરોગનિબર્હણમ્

એતદ્ધિ તીર્થત્રિતયં સકલાજ્ઞાનનાશનમ્ ॥
અવિદ્યાયાં વિનષ્ટાયાં તથા જ્ઞાનપ્રદં નૃણામ્

જાનશ્રુતિર્મહારાજ એષુ તીર્થેષુ વૈ પુરા ॥
સ્નાત્વા રૈક્વાદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠાત્પ્રાપ્તવાઞ્જ્ઞાનમુત્તમમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
સૂત સર્વાર્થતત્ત્વજ્ઞ વ્યાસશિષ્ય મહામતે ॥
યમુના ચૈવ ગંગા ચ ગયા ચૈવેતિ વિશ્રુતમ્

એતત્તીર્થત્રયં કસ્માદાગતં ગંધમાદને ॥
જાનશ્રુતેશ્ચ રાજર્ષેઃ સ્નાનાત્તીર્થત્રયેઽપિ ચ ॥
જ્ઞાનાવાપ્તિઃ કથં રૈક્વાદસ્માકં સૂત તદ્વદ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
રૈક્વનામા મહર્ષિસ્તુ પુરા વૈ ગન્ધમાદને

તપસ્સુદુશ્ચરં કુર્વન્ન્યવસત્તપસાં નિધિઃ ॥
દીર્ઘકાલં તપઃ કુર્વન્સ વૈ રૈક્વો મહામુનિઃ

તપોબલેન મહતા દીર્ઘમાયુરવાપ્તવાન્ ॥
જન્મના પંગુરેવાસીદ્રૈક્વનામા મહામુનિઃ

પંગુત્વાદસમર્થોઽભૂદ્ગંતું તીર્થાન્યસૌ મુનિઃ ॥
સંતિ યાનિ તુ તીર્થાનિ ગન્ધમાદનપર્વતે

તાનિ ગચ્છતિ સામીપ્યાચ્છકટેનૈવ સંચરન્ ॥
સ યદ્રૈક્વો મુનિવરો યુગ્વેન સહ વર્તતે

તપસ્વી વૈદિકૈર્લોકે સયુગ્વૈત્યભિધીયતે ॥
યુગ્વેતિ શકટં પ્રોક્તં સ તેન સહ વર્તતે

સ ખલ્વેવં મુનિશ્રેષ્ઠઃ સયુગ્વાનામ વૈ મુનિઃ ॥
પૂર્ણજ્ઞાનસ્તપસ્તેપે ગન્ધમાદનપર્વતે

ગ્રીષ્મે પઞ્ચાગ્નિમધ્યસ્થઃ સોઽતપ્યત મહત્તપઃ ॥
વર્ષાયાં કણ્ઠદઘ્નેષુ જલેષુ સમવર્તત

તપસા શોષિતે ગાત્રે પામા તસ્ય વ્યજાયત ॥
કણ્ડૂયત સ પામાનં દિવારાત્રં મુનીશ્વરઃ

કણ્ડૂયમાન એવાયં પામાનં ન તપોઽત્યજત્ ॥
અજાયત મનસ્ત્વેવં તસ્ય સયુગ્વનો મુનેઃ

યમુનાયાં ચ ગંગાયાં ગયાયાં ચાધુનૈવ હિ ॥
અસ્મિંસ્તીર્થે ત્રયે પુણ્યે સ્નાતવ્યં હિ મયા ત્વિતિ

એવં વિચિંત્ય સ મુનિરન્યાં ચિંતામથાકરોત્ ॥
અહં હિ જન્મના પંગુરતઃ સ્નાનં હિ દુર્લભમ્

અતિદૂરં મયા ગન્તું શકટેન ન શક્યતે ॥
કિં કરોમ્યધુનેત્યેવં સ વિતર્ક્ય મહામતિઃ

તીર્થત્રયેષુ સ્નાનાર્થં કર્તવ્યં નિશ્ચિકાય વૈ ॥
અપ્રસહ્યમનાધૃષ્યં વિદ્યતે મે તપોબલમ્

તેનૈવાવાહયિષ્યામિ તદ્ધિ તીર્થત્રયં ત્વિહ ॥
ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા પ્રાઙ્મુખો નિયતેંદ્રિયઃ

ત્રિરાચમ્ય ચ સયુગ્વાન્દધ્યૌ ક્ષણમતંદ્રિતઃ ॥
તસ્ય મંત્રપ્રભાવેન યમુના સા મહાનદી

ગંગા ચ જહ્નુતનયા ગયા સા પાપનાશિની ॥
ભૂમિં નિર્ભિદ્ય તિસ્રોપિ પાતાલાત્સહસોત્થિતાઃ

માનુષં રૂપમાસ્થાય સયુગ્વાનમુપેત્ય ચ ॥
ઊચુઃ પરમસંહૃષ્ટા હર્ષયંત્યશ્ચ તં મુનિમ્

સયુગ્વન્રૈક્વ ભદ્રં તે ધ્યાનાદસ્માદુપારમ ॥
ત્વન્મંત્રેણ સમાકૃષ્ટા વયમત્ર સમાગતાઃ

કિ કર્તવ્યં તવાસ્માભિસ્તદ્વદસ્વ મુનીશ્વર ॥
ઇતિ તાસાં વચઃ શ્રુત્વા સયુગ્વાન્હિ મહામુનિઃ

ધ્યાનાદુપારમત્તૂર્ણં તાશ્ચાપશ્યત્પુરઃ સ્થિતાઃ ॥
સ તાઃ સંપૂજ્ય વિધિવદ્રૈક્વો વાચમભાષત

યમુને દેવિ હે ગંગે હે ગયે પાપનાશિનિ ॥
સન્નિધાનં કુરુધ્વં મે ગન્ધમાદનપર્વતે

યત્ર ભૂમિં વિનિર્ભિદ્ય ભવત્ય ઇહ નિર્ગતાઃ ॥
તાનિ પુણ્યાનિ તીર્થાનિ ભવેયુર્વોઽભિધાનતઃ

સહસાંતરધીયંત તથાસ્ત્વિત્યેવ તત્ર તાઃ ॥
તદાપ્રભૃતિ તીર્થાનિ તાનિ ત્રીણ્યપિ ભૂતલે

તેનતેનાભિધાનેન ગીયન્તે સર્વદા જનૈઃ ॥
યત્ર ભૂમિં વિનિર્ભિદ્ય યમુના નિર્ગતા તદા

યમુનાતીર્થમિતિ વૈ તજ્જનૈરભિધીયતે ॥
યતો વૈ પૃથિવીરંધ્રાજ્જાહ્નવી સહસોત્થિતા

ગંગાતીર્થમિતિ ખ્યાતં તલ્લોકે પાપનાશનમ્ ॥
ગયા હિ માનુષં રૂપં યત આસ્થાય નિર્યયૌ

તદેવ ભૂમિવિવરં ગયાતીર્થં પ્રચક્ષતે ॥
એવમેતન્મહાપુણ્યં તીર્થત્રયમનુત્તમમ્

રૈક્વમંત્રપ્રભાવેણ પૃથિવ્યાઃ સહસોત્થિતમ્ ॥
અત્ર તીર્થત્રયે સ્નાનં યે કુર્વંતિ નરોત્તમાઃ

તેષામજ્ઞાનનાશઃ સ્યાજ્જ્ઞાનમપ્યુદયં લભેત્ ॥
સ્વમંત્રેણ સમાકૃષ્ટે તત્ર તીર્થત્રયે મુનિઃ

સ્નાનં સમાચરન્નિત્યં સ કાલાનત્યવાહયત્ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ રાજા જાનશ્રુતિર્મહાન્

પુત્રસંજ્ઞસ્ય રાજર્ષેઃ પૌત્રો ધર્મૈકતત્પરઃ ॥
દેયમન્નાદિ સ તદા હ્યર્થિભ્યઃ શ્રદ્ધયૈવ યત્

તસ્માદેનં નજાલોકે શ્રદ્ધાદેયં પ્રચક્ષતે ॥
યતો બહુતરં વાક્યમન્નાદ્યસ્ય મહીપતેઃ

અર્થિનાં ક્ષુધિતાનાં તુ તૃપ્ત્યર્થં વર્તતે ગૃહે ॥
અતોયમર્થિભિઃ સર્વૈર્બહુવાક્ય ઇતીર્યતે

સ વૈ પૌત્રાયણો રાજા જાનશ્રુતસુતો બલી ॥
પ્રિયાતિથિર્બભૂવાસૌ બહુદાયી તથાઽભવત્

નગરેષુ ચ રાષ્ટ્રેષુ ગ્રામેષુ ચ વનેષુ ચ ॥
ચતુષ્પથેષુ સર્વેષુ મહામાર્ગેષુ સર્વશઃ

બહ્વન્નપાન સંયુક્તં સૂપશાકાદિસંયુતમ્ ॥
આતિથ્યં કલ્પયામાસ તૃપ્તયેઽર્થિજનસ્ય વૈ

અન્નપાનાદિકં સર્વમુપયુડ્ધ્વમિહાર્થિનઃ ॥
ઇત્યસૌ ઘોષયામાસ તત્ર તત્ર જનાસ્પદે

તસ્ય પ્રિયાતિથેરેવ નૃપસ્ય બહુદાયિનઃ ॥
અર્થિભ્યો દાનશૌંડસ્ય ગુણાઃ સર્વત્ર વિશ્રુતાઃ

અથ પૌત્રાયણસ્યાસ્ય ગુણ ગ્રામેણ વર્તતઃ ॥
દેવર્ષયો મહાભાગાસ્તસ્યાનુગ્રહકાંક્ષિણઃ

હંસરૂપં સમાસ્થાય નિદાઘસમયે નિશિ ॥
રમણીયાં વિધાયાશુ શ્રેણીમાકાશમાગતઃ

સૌધવાતાયનસ્થસ્ય તસ્યોપરિ મહીપતેઃ ॥
ઉડ્ડીયોડ્ડીય વેગેન તરસા જગ્મુરુચ્ચકૈઃ

તરસા પતતાં તેષાં હંસાનાં પૃષ્ઠતો વ્રજન્ ॥
એકો હંસસ્તુ સંબોધ્ય હંસમગ્રેસરં તદા

સોપહાસમિદં વાક્યં પ્રાહ શૃણ્વતિ રાજનિ ॥
ભોભો ભલ્લાક્ષ ભલ્લાક્ષ પુરો ગચ્છન્મરાલક

સૌધમધ્યે પુરસ્તાદ્વૈ જાનશ્રુતસુતો નૃપઃ ॥
વર્તતે પૂજનીયોઽયં ન પશ્યસિ કિમંધવત્

યસ્ય તેજો દુરાધર્ષમાબ્રહ્મ ભવનાદિદમ્ ॥
અનંતાદિત્યસંકાશં જ્વલતે પુરતો ભૃશમ્

તમતિક્રમ્ય રાજર્ષિં મા ગાસ્ત્વમુપરિ દ્રુતમ્ ॥
યદિ ગચ્છસિ તત્તેજસ્સાંપ્રતં ત્વાં પ્રધક્ષ્યતિ

ઇત્યુક્તવંતં તં હંસમગ્રતઃ પ્રત્યભાષત ॥
અહો ભવાનભિજ્ઞોઽસિ શ્લાઘનીયોઽસિ સૂરિભિઃ

અશ્લાઘનીયં કિતવં યત્ત્વમેનં પ્રશંસસે ॥
પ્રશંસસે કિમર્થં ત્વમલ્પં સંતમિમં જનમ્

ભસ્રાવત્પશુવચ્ચૈવ કેવલં શ્વાસધારિણમ્ ॥
ન હ્યયં વેત્તિ ધર્માણાં રહસ્યં પૃથિવી પતિઃ

તત્ત્વજ્ઞાની યથા રૈક્વઃ સયુગ્વાન્બ્રાહ્મણોત્તમઃ ॥
રૈક્વસ્ય હિ મહજ્જ્યોતીરહસ્યં દૈવતૈરપિ

ન હ્યસ્ય પ્રાણમાત્રસ્ય તેજસ્તાદૃશમસ્તિ વૈ ॥
રૈક્વસ્ય પુણ્યરાશીનામિયત્તા નૈવ વિદ્યતે

ગણ્યતે પાંસવો ભૂમેર્ગણ્યંતે દિવિ તારકાઃ ॥
રૈક્વપુણ્યમહામેરુસમૂહો નૈવ ગણ્યતે ॥

કિં ચ તિષ્ઠંત્વિમે ધર્મા નશ્વરાસ્તસ્ય વૈ મુનેઃ ॥
બ્રહ્મજ્ઞાનમબાધ્યં યત્તેન સ શ્લાઘ્યતે મુનિઃ

જાનશ્રુતેસ્તુ તાદૃક્ષો ધર્મ એવ ન વિદ્યતે ॥
દુર્લભં યત્તુ યોગીન્દ્રૈઃ કુતસ્તજ્જ્ઞાનવૈભવમ્

પરિત્યજ્ય દુરાત્માનં તદ્વરાકમિમં જનમ્ ॥
સ એવ રૈક્વઃ સયુગ્વાઞ્છ્લાઘ્યતાં ભવતા મુનિઃ

જન્મના પંગુરપિ યઃ સ્વસ્ય સ્નાનચિકીર્ષયા ॥
ગંગાં ચ યમુનાં ચાપિ ગયામપિ મુનીશ્વરઃ

આહ્વયામાસ મન્ત્રેણ નિજાશ્રમસમીપતઃ ॥
તસ્ય બ્રહ્મવિદો રૈક્વમહર્ષેર્ધર્મસંચયે

અંતર્ભવંતિ ધર્મૌઘાસ્ત્રૈલોક્યોદરવર્તિનામ્ ॥
રૈક્વસ્ય ધર્મકક્ષા તુ ન હિ ત્રૈલોક્યવર્તિનામ્

પ્રાણિનાં ધર્મકક્ષાયામન્તર્ભવતિ કર્હિચિત ॥
એવમગ્રેસરે હંસે કથિત્વોપરતે સતિ

હંસરૂપા મુનીંદ્રાસ્તે બ્રહ્મલોકં યયુઃ પુનઃ ॥
અથ પૌત્રાયણો રાજા જાનશ્રુતિરરિંદમઃ

રૈક્વં ચોત્કર્ષકાષ્ઠાયાં નિશમ્ય પરમાવધિમ્ ॥
વિષણ્ણોઽભવદત્યર્થં વરાકોઽક્ષજિતો યથા

ચિંતયામાસ સ નૃપઃ પૌનઃપુન્યેન નિઃશ્વસન્ ॥
હંસ ઉત્કર્ષયન્રૈક્વં નિકૃષ્ટં મામિહાબ્રવીત્

અહો રૈક્વસ્ય માહાત્મ્યં યં પ્રશંસંતિ પક્ષિણઃ ॥
તત્પરિત્યજ્ય સંસારં સર્વં રાજ્યમિહાધુના

સયુગ્વાનં મહાત્માનં તમેવ શરણં વ્રજે ॥
કૃપાનિધિઃ સ વૈ રૈક્વઃ શરણં મામુપાગતમ્

પ્રતિગૃહ્યાત્મવિજ્ઞાનં મહ્યં સમુપદેક્ષ્યતિ ॥
ઇત્યસૌ ચિંતયન્નેવ કથંકથમપિ દ્વિજાઃ

જાગ્રન્નેવાયમુદ્વેલાં રાત્રિં તામત્યવાહયત્ ॥
નિશાવસાને સંપ્રાપ્તે બંદિવૃન્દપ્રવર્તિતમ્

અશૃણોન્મંગલરવં તૂર્યઘોષસમન્વિતમ્ ॥
તદાકર્ણ્ય મહારાજસ્તદા તલ્પસ્થ એવ સન્

સારથિં શીઘ્રમાહૂય બભાષે સાદરં વચઃ ॥
સારથે સત્વરં ગત્વા રથમારુહ્ય વેગવત્

આશ્રમેષુ મહર્ષીણાં પુણ્યેષુ વિપિનેષુ ચ ॥
વિવિક્તેષુ પ્રદેશેષુ સતામાવાસભૂમિષુ

તીર્થાનાં ચ નદીનાં ચ કૂલેષુ પુલિનેષુ ચ ॥
અન્યેષુ ચ પ્રદેશેષુ યત્ર સંતિ મુનીશ્વરાઃ ॥

તેષુ સર્વેષુ યોગીંદ્રં પંગું શકટસંસ્થિતમ્ ॥
રૈક્વાભિધાનં સર્વેષાં ધર્માણામેકસંશ્રયમ્

બ્રહ્મજ્ઞાનૈકનિલયં સયુગ્વાનં ગવેષય ॥
અન્વિષ્ય તૂર્ણં મત્પ્રીત્યૈ પુનરાગચ્છ સારથે

સ તથેતિ વિનિર્ગત્ય વેગવદ્રથસંસ્થિતઃ ॥
સર્વત્રાન્વેષયામાસ રૈક્વં બ્રહ્મવિદં મુનિમ્

ગુહાસુ પર્વતાનાં ચ મુનીનામાશ્રમેષુ ચ ॥
સંચચાર મહીં કૃત્સ્નાં તત્ર તત્ર ગવેષયન્

અન્વિષ્ય વિવિધાન્દેશાન્સારથિસ્ત્વરયા સહ ॥
ક્રમાન્મહર્ષિસંબાધં ગંધમાદનમન્વગાત્

માર્ગમાણઃ સ તત્રાપિ તં દદર્શ મુનીશ્વરમ્ ॥
કંડૂયમાનં પામાનં શકટીયસ્થલસ્થિતમ્

અદ્વૈતનિષ્કલં બ્રહ્મ ચિંતયંતં નિરન્તરમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સારથિસ્તત્ર સયુગ્વાનં મહામુનિમ્

રૈક્વોઽયમિતિ સંચિંત્ય તમાસાદ્ય પ્રણમ્ય ચ ॥
વિનયાન્મુનિમપ્રાક્ષીદુપવિશ્ય તદન્તિકે

સયુગ્વાન્રૈક્વનામા ચ બ્રહ્મન્કિં વૈ ભવાનિતિ ॥
તસ્ય વાક્યં સમાકર્ણ્ય સ મુનિઃ પ્રત્યભાષત

અહમેવ સયુગ્વાન્વૈ રૈક્વનામેતિ વૈ તદા ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મુને ર્વાક્યમિંગિતૈર્બહુભિસ્તથા

કુટુમ્બભરણાર્થાય ધનેચ્છામવગમ્ય ચ ॥
સર્વં ન્યવેદયદ્રાજ્ઞે નિવૃત્તો ગંધમાદનાત્

જાનશ્રુતિર્નિશમ્યાથ સારથેર્વાક્યમાદરાત્ ॥
ષટ્શતાનિ ગવાં ચાપિ નિષ્કભારં ધનસ્ય ચ

રથં ચાશ્વતરીયુક્તં સમાદાય ત્વરાન્વિતઃ ॥
પૌત્રાયણઃ સ રાજર્ષિસ્તં રૈક્વં પ્રતિચક્રમે

ગત્વા ચ વચનં પ્રાહ તં રૈક્વં સ મહીપતિઃ ॥
ભગવન્રૈક્વ સયુગ્વન્મદ્દત્તં પ્રતિગૃહ્યતામ્

ષટ્શતાનિ ગવાં ચાપિ નિષ્કભારં ધનસ્ય ચ ॥
રથં ચાશ્વતરીયુક્તં પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ મામકમ્

ગૃહીત્વા સવમેતત્તુ ભો બ્રહ્મન્નનુશાધિ મામ્ ॥
અદ્વૈતબ્રહ્મવિજ્ઞાનં મહ્યં સમુપદિશ્યતામ્

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સસ્પૃહં ચ સસંભ્રમ્ ॥
રૈક્વઃ પ્રત્યાહ સયુગ્વાઞ્જાનશ્રુતિમરિંદમમ્ ॥

॥ રૈક્વ ઉવાચ ॥ ॥
એતા ગાવસ્તવૈવાસ્તુ નિષ્કભારસ્તથા રથઃ ॥
કિમલ્પેન મમાનેન બહુકલ્પેષુ જીવતઃ

ન મે કુટુંબ નિર્વાહે પર્યાપ્તમિદમંજસા ॥
એવં શતગુણં ચાપિ યદિ દત્તં ત્વયા મમ

નાલં તદપિ રાજેંદ્ર કુટુંબભરણાય વૈ ॥
ઇતિ રૈક્વવચઃ શ્રુત્વા જાનશ્રુતિરભાષત

॥ જાનશ્રુતિરુવાચ ॥ ॥
ત્વયોપદિશ્યમાનસ્ય બ્રહ્મજ્ઞાનસ્ય વૈ મુને ॥
ન હિ મૂલ્યમિદં બ્રહ્મન્ગોધનં રથ એવ ચ ॥

પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ વા મા વા મમૈતત્તુ ગવાદિકમ્ ॥
નિષ્કલાદ્વૈતવિજ્ઞાનં બ્રહ્મન્નુપદિશસ્વ મે ॥
તદાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સયુગ્વાન્વાક્યમબ્રવીત્

॥ રૈક્વ ઉવાચ ॥ ॥
નિર્વેદો યસ્ય સંસારે તથા વૈ પુણ્યપાપયોઃ

પ્રારબ્ધયોર્વિનાશશ્ચ સ વૈ જ્ઞાનોપદેશભાક્ ॥
તવ યદ્યપિ સંસારે નિર્વેદઃ સમજાયત

તથાપિ પુણ્યપાપાનાં ન હિ નાશો વ્યાજયત ॥
પુણ્યપાપૌઘસંઘાશ્ચ પુનર્જન્મનિ હેતવઃ

ન હિ ભોગં વિના તેષાં નાશો ભવતિ ભૂપતે ॥
તન્નાશોપાયમદ્યાહં તથાપિ પ્રબ્રવીમિ તે

યતો માં શરણં પ્રાપ્તસ્તચ્છૃણુષ્વ સમાહિતઃ ॥
અત્ર તીર્થત્રયં પુણ્યં વર્તતેઽભીષ્ટદાયકમ્

મુમુક્ષૂણાં હિ સર્વેષાં સર્વપ્રારબ્ધનાશનમ્ ॥
એતદ્ધિ યમુનાતીર્થં ગંગાતીર્થં તથૈવ ચ

ગયાતીર્થમિદં ચાપિ તદેષુ સ્નાહિ મા ચિરમ્ ॥
સર્વપ્રારબ્ધનાશઃ સ્યાત્તદા નૈવાત્ર સંશયઃ

તતસ્તે શુદ્ધચિત્તસ્ય જ્ઞાનં ચૈવ દિશામ્યહમ્ ॥
ઇત્યુક્તે રૈક્વમુનિના હર્ષસંફુલ્લલોચનઃ

સસંભ્રમમુપાગમ્ય સસ્નૌ તીર્થત્રયેઽપિ સઃ ॥
તત્તીર્થસ્નાનમાત્રેણ શુદ્ધચિત્તોઽભવન્નૃપઃ

ઉપાતિષ્ઠત રાજાસૌ સયુગ્વાનં ગુરું પુનઃ ॥
સયુગ્વા સ ચ રૈક્વોઽપિ મુનીંદ્રૈરપિ દુર્લભમ્

તજ્જાનશ્રુતયે જ્ઞાનં કૃપયા સમુપાદિશત્ ॥
તેનોપદિષ્ટમાત્રે તુ વિજ્ઞાને બ્રહ્મરૂપિણિ

અબાધિતાનુભવવાનભવદ્રાજસત્તમઃ ॥
બ્રહ્મરૂપં ગતસ્યાસ્ય પ્રસાદાદ્રૈક્વયોગિનઃ

ઘટકુડ્યકુસૂલાત્મા ન પ્રપંચસ્સમસ્ફુરત્ ॥
નિર્ભિદ્ય સહસા માયામભૂદ્બ્રહ્મૈવ કેવલમ્

ઇત્થં તીર્થત્રયે સ્નાનાજ્જાનશ્રુતિરહો નૃપઃ ॥
દુર્લભં યોગિવૃંદૈશ્ચ બ્રહ્મભૂયત્વમાપ્તવાન્

એવં વઃ કથિતં વિપ્રાસ્તત્તીર્થત્રયવૈભવમ્ ॥
યસ્ત્વિમં પઠતેઽધ્યાયં તીર્થત્રિતયવૈભવમ્

નિર્ભિદ્યાજ્ઞાનતિમિરં બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે યમુનાગંગાગયાતીર્થપ્રશંસાયાં જાનશ્રુતિ જ્ઞાનાવાપ્તિવર્ણનંનામ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ