સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.27

॥ ॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તત્ર તસ્ય સમીપસ્થં માર્કંડેનોપલક્ષિતમ્ ॥
તીર્થં ગોવત્સસંજ્ઞં તુ સર્વત્ર ભુવિ સંશ્રુતમ્

તત્રાવતીર્ય ગોવત્સસ્વરૂપેણાંબિકાપતિઃ ॥
સ્વયંભૂલિંગરૂપેણ સંસ્થિતો જગતાં પતિઃ

આસીદ્બલાહકોનામ રુદ્રભક્તો મહાબલઃ ॥
આખેટકસમાયુક્તો નૃપઃ પરપુરંજયઃ

મૃગયૂથે સ્થિતં દૃષ્ટ્વા ગોવત્સં તત્પદાતિના ॥
ઉક્તો રાજા મયા દૃષ્ટં કૌતુકં નૃપસત્તમ

ગોવત્સો મૃગયૂથસ્ય દૃષ્ટો મધ્યસ્થિતો મયા ॥
તેષામેવાનુરક્તોઽસૌ જનન્યા રહિતસ્તથા

દ્રષ્ટું તુ કૌતુકં રાજા તં પદાતિં પુરઃ સ્થિતમ્ ॥
ઉવાચ દર્શયસ્વેતિ ગોવત્સં ચ સમાવિશત્

ગત્વાટવીં તદા રાજ્ઞો દર્શિતઃ સ પદાતિના ॥
પદાતિભિર્મૃગાનીકં દુદ્રાવ ત્રાસિતં યદા

પીલુગુલ્મં પ્રતિ ગતં ગોવત્સઃ પ્રસ્થિતસ્તદા ॥
રાજા તદ્ધરણાકાંક્ષો પ્રાવિશદ્ગુલ્મમાદરાત્

તત્ર સ્થિતં સ ગોવત્સમપશ્યન્નૃપતિઃ સ્વયમ્ ॥
યાવદ્ગૃહ્ણાતિ તં તાવલ્લિંગં જાતં સમુજ્વલમ્

તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો રાજા કિમેતદિત્યચિંતયત્ ॥
યાવચ્ચિંતયતે હ્યેવં દેહં ત્યક્ત્વા દિવં ગતઃ

અત્રાંતરે ગગનતલે સમંતતઃ શ્રૂયતે સુરજયકારગર્જિતમ્ ॥
પપાત પુષ્પવૃષ્ટિરંબરાદ્રાજા ગતઃ શિવભુવનં ચ તત્ક્ષણાત્

તાવત્પશ્યતિ તન્નાભ્યં ગોવત્સં બાલકં સ્થિતમ્ ॥
નૂનમેષ મહાદેવો વત્સરૂપી મહેશ્વરઃ

તમાનેતું સમુદ્યુક્તો રાજા તમુજ્જહાર ચ ॥
તદા તદ્દેવ લિંગં તુ નોત્તિષ્ઠતિ કથંચન ॥
તદા દેવાઃ સહાનેન પ્રાર્થયામાસુરીશ્વરમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
ભગવન્સર્વદેવેશ સ્થાતવ્યં ભવતા વિભો॥
શુક્લેન લિંગરૂપેણ સર્વલોકહિતૈષિણા

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥
સ્થાસ્યામ્યહં સદૈવાત્ર લિંગરૂપેણ દેવતાઃ ॥
યસ્માદ્ભાદ્રપદે માસિ કૃષ્ણપક્ષે કુહૂ દિને

તથા તદ્દિવસે તત્ર સ્નાનં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
લિંગં યે પૂજયિષ્યંતિ ન તેષાં વિદ્યતે ભયમ્

ઋતે ચ પિંડદાનેન પૂર્વજાઃ શાશ્વતીઃ સમાઃ ॥
રૌરવે નરકે ઘોરે કુંભીપાકે ચ યે ગતાઃ

અનેકનરકસ્થાશ્ચ તિર્યગ્યોનિગતાશ્ચ યે ॥
સકૃત્પિંડપ્રદાનેન સ્યાત્તે ષામક્ષયા ગતિઃ

તતો બલાહકો રાજા સર્વદેવસમન્વિતઃ ॥
સ્થાપયામાસ તલ્લિંગં સર્વદેવસમીપતઃ

ચકાર બહુદાનાનિ લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥
યાવદર્ચયતે હ્યેવં રુદ્રોઽપિ સ્વયમાગતઃ

॥ રુદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
અસ્યાં રાત્રૌ તુ મનુજાઃ શ્રદ્ધાભક્તિસમન્વિતાઃ ॥
યેર્ચયિષ્યંતિ દેવેશં તેષાં પુણ્યમનંતકમ્

જાગરં યે કરિષ્યંતિ ગીતશાસ્ત્રપુરઃસરમ્ ॥
ઉદ્ધરિષ્યંતિ તે મર્ત્યાઃ કુલમેકોત્તરં શતમ્

તાવદ્ગર્જ્જંતિ તીર્થાનિ નૈમિષં પુષ્કરં ગયા ॥
પ્રયાગં ચ પ્રભાસં ચ દ્વારકા મથુરાઽર્બુદઃ

યાવન્ન દૃશ્યતે લિંગં ગોવત્સં પરમાદ્ભુતમ્॥
યદા હિ કુરુતે ભાવં ગોવત્સગમનં પ્રતિ

સ્વવંશજાસ્તદા સર્વે નૃત્યંતિ હર્ષિતા ધ્રુવમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
યચ્ચાન્યદદ્ભુતં તત્ર વૃત્તાંતં શૃણુ ત દ્વિજા ॥
યેન વૈ શ્રુતમાત્રેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

યદા વૈ સ્થાપિતં લિંગં સર્વદેવૈઃ પુરાતનમ્ ॥
વિષ્ણોઃ પ્રતિષ્ઠાનગુણાત્સર્વેષાં ચ દિવૌક સામ્

અણુમાત્રપ્રમાણેન પ્રત્યહં સમવર્દ્ધત ॥
તતસ્તે મનુજા દેવા ભીતાસ્તં શરણં યયુઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
વૃદ્ધિં સંહર દેવેશ લોકા નાં સ્વસ્તિ તદ્ભવેત્॥
એવમુક્તે તતો લિંગાદ્વાગુવાચાશરીરિણી

॥ શિવવાણ્યુવાચ ॥ ॥
હે લોકા મા ભયં વોઽસ્તુ ઉપાયઃ શ્રૂયતામયમ્ ॥
કશ્ચિચ્ચંડાલમાનીય મત્પુરઃ સ્થાપ્યતાં ધુવમ્

ચંડાલાંશ્ચ સમાનીય દધુર્દેવસ્ય તે પુરઃ॥
તથાપિ તસ્ય વૃદ્ધિસ્તુ નૈવ નિર્વર્તતે પુનઃ

વાગુવાચ ॥
કર્મ્મણા યસ્તુ ચંડાલઃ સોઽગ્રે મે સ્થાપ્યતાં જનાઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા મહદાશ્ચર્યં મતિં ચકુર્વિલોચને

માર્ગમાણાસ્તદા તે તુ ગ્રામાણિ ચ પુરાણિ ચ ॥
કઞ્ચિત્કર્મરતં પાપં દદૃશુર્બ્રાહ્મણબ્રુવમ્

વૃષભાન્ભારસંયુક્તાન્મધ્યાહ્નેવાહયત્તુ સઃ ॥
ક્ષુત્તૃટ્શ્રમપરીતાંશ્ચ દુર્બલાન્ક્રૂરમાનસઃ

અસ્નાત્વાપિ પર્યુષિતં ભક્ષયંતીહ વૈ દ્વિજાઃ ॥
તં સમાદાય દેવેશં જગ્મુર્યત્ર જગદ્ગુરુઃ

દેવાલયાગ્રભૂમૌ તં સ્થાપયાસુરાદૃતાઃ ॥
ભસ્મી બભૂવ સહસા ગોવત્સાગ્રે નિરૂપિતઃ

ચંડાલસ્થલ ઇત્યેષ પ્રસિદ્ધોસૌઽભવત્ક્ષિતૌ ॥
તત્ર સ્થિતૈર્ન ચાદ્યાપિ પ્રાસાદો દશ્યતે હિ સઃ ॥

તદાપ્રભૃતિ તલ્લિંગં સામ્યભાવમુપાગતમ્ ॥
ધૌતપાપ્મા ગતસ્તીર્થં દ્વિજો લિંગનિરીક્ષિણાત્

પ્રત્યહં પૂજયામાસ ગોવત્સં ગત કિલ્બિષઃ ॥
વિશેષાત્કૃષ્ણપક્ષસ્ય ચતુર્દ્દશ્યાં સમાગતઃ

એતત્તદદ્ભુતં તસ્ય દેવસ્ય ચ ત્રિશૂલિનઃ ॥
શૃણુયાદ્યો નરો ભક્ત્યા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

॥ ભૂત ઉવાચ ॥ ॥
ગોવત્સમિતિ વિખ્યાતં નરાણાં પુણ્યદં પરમ્ ॥
અનેકજન્મપાપઘ્નં માર્કંડેયેન ભાષિતમ્

તત્ર તીર્થે સકૃત્સ્નાનં રુદ્રલોકપ્રદં નૃણામ્ ॥
પાપદેહવિશુદ્ધયર્થં પાપેનોપહતાત્મનામ્

કૂપે તર્પણતશ્ચૈવ શ્રાદ્ધતશ્ચૈવ તૃપ્તતા ॥
ભાદ્રપદે વિશે ષેણ પક્ષસ્યાંતે ભવેત્કલૌ

એકવિંશતિવારાંસ્તુ ગયાયાં તર્પણે કૃતે ॥
પિતૄણાં પરમા તૃપ્તિઃ સકૃદ્વૈ ગંગકૂપકે

તસ્મિન્ગોવત્સસામીપ્યે તિષ્ઠતે ગંગકૂપકઃ ॥
તસ્મિંસ્તિલોદકેનાપિ સદ્ગતિં યાંતિ તર્પિતાઃ

પિતરો નરકાદ્વાપિ સુપુણ્યેન સુમેધસા ॥
ગોપ્રદાનં પ્રશંસંતિ તસ્મિંસ્તીર્થે મુનીશ્વરાઃ

વિપ્રાય સ્વર્ણદાનં તુ રુદ્રલોકે નયેન્નરમ્ ॥
સરસ્વતીશિવક્ષેત્રે ગંગા ચ ગંગકૂપકે

એકસ્થમેતત્ત્રિતયં સ્વર્ગાપવર્ગકારણમ્ ॥
સેવિતં ચર્ષિભિઃ સિદ્ધૈસ્તીર્થં સર્વત્ર વિશ્રુતમ્

પીલુયુગ્મં સ્થિતં તત્ર તત્તીર્થં મુનિસેવિતમ્ ॥
સ્નાનાત્સ્વર્ગપ્રદં ચૈવ પાનાત્પાપવિશુદ્ધિદમ્

કીર્ત્તનાત્પુણ્યજનનં સેવનાન્મુક્તિદં પરમ્ ॥
તદ્વૈ પશ્યંતિ યે ભક્ત્યા બ્રહ્મહા યદિ માતૃહા ॥

બાલઘાતી ચ ગોઘ્નશ્ચ યે ચ સ્ત્રીશૂદ્રઘાતકાઃ ॥
ગરદાશ્ચાગ્નિદાશ્ચૈવ ગુરુદ્રોહરતાશ્ચ યે

તપસ્વિનિન્દકાશ્ચૈવ કૂટસાક્ષ્યં કરોતિ યઃ ॥
વક્તા ચ પરદોષસ્ય પરસ્ય ગુણલોપકઃ

સર્વપાપમયોઽપ્યત્ર મુચ્યતે લિંગદર્શનાત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પાતાલખણ્ડે ધર્મારણ્યમાહાત્મ્યે બલાહકોપાખ્યાનવર્ણનંનામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ