સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.24-2

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
ચક્રતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા શિવતીર્થં તતો વ્રજેત્ ॥
યત્ર હિ સ્નાનમાત્રેણ મહાપાતકકોટયઃ

તત્સંસર્ગાશ્ચ નશ્યંતિ તત્ક્ષણાદેવ તાપસાઃ ॥
અત્ર સ્નાત્વા બ્રહ્મહત્યાં મુમુચે કાલભૈરવઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કાલભૈરવરુદ્રસ્ય બ્રહ્મહત્યા મહામુને ॥
કિમર્થમભવત્સૂત તન્નો વક્તુમિહાર્હસિ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
વક્ષ્યામિ મુનયઃ સર્વે પુરાવૃત્તં વિમુક્તિદમ્ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

પ્રજાપતેશ્ચ વિષ્ણોશ્ચ બભૂવ કલહઃ પુરા ॥
કિંચિત્કારણમુદ્દિશ્ય સમસ્તજનસન્નિધૌ

અહમેવ જગત્કર્તા નાન્યઃ કર્તાસ્તિ કશ્ચન ॥
અહં સર્વપ્રપંચાનાં નિગ્રહાનુગ્રહપ્રદઃ

મત્તો નાસ્ત્યધિકઃ કશ્ચિન્મત્સમો વા સુરેષ્વપિ ॥
એવં સ મનુતે બ્રહ્મા દેવાનાં સન્નિધૌ પુરા

તદા નારાયણઃ પ્રાહ પ્રહસન્દ્વિજપુંગવાઃ ॥
કિમર્થમેવં બ્રૂષે ત્વમહંકારેણ સાંપ્રતમ્

વાક્યમેવંવિધં ભૂયો વક્તું નાર્હસિ વૈ વિધે ॥
અહમેવ જગત્કર્તા યજ્ઞો નારાયણો વિભુઃ

માં વિનાસ્ય પ્રપઞ્ચસ્ય જીવનં દુર્લભં ભવેત્ ॥
મત્પ્રસાદાજ્જગત્સૃષ્ટં ત્વયા સ્થાવરજંગમમ્

વિવાદં કુર્વતોરેવં બ્રહ્મવિષ્ણ્વોર્જયૈષિણોઃ ॥
દેવાનાં પુરતસ્તત્ર વેદાશ્ચત્વાર આગતાઃ ॥
પ્રોચુર્વાક્યમિદં તથ્યં પરમાર્થપ્રકાશકમ્ ॥૧ ૧॥
॥ વેદા ઊચુઃ ॥ ॥
ત્વં વિષ્ણો ન જગત્કર્તા ન ત્વં બ્રહ્મન્પ્રજાપતે

કિં ત્વીશ્વરો જગત્કર્તા પરાત્પરતરો વિભુઃ ॥
તન્માયાશક્તિસંક્લૃપ્તમિદં સ્થાવરજંગમમ્

સર્વદેવાભિવંદ્યો હિ સાંબઃ સત્યાદિલક્ષણઃ ॥
સ્રષ્ટા ચ પાલકો હર્તા સ એવ જગતાં પ્રભુઃ

એવં સમીરિતં વેદૈઃ શ્રુત્વા વાક્યં શુભાક્ષરમ્॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તદા તત્ર પ્રોચતુર્દ્વિજપુંગવાઃ

॥બ્રહ્મવિષ્ણૂ ઊચતુઃ॥ ॥
પાર્વત્યાલિંગિતઃ શંભુર્મૂર્તિમાન્પ્રમથાધિપઃ॥
કથં ભવેત્પરં બ્રહ્મ સર્વસંગવિવર્જિતમ્

તાભ્યામિતીરિતે તત્ર પ્રણવઃ પ્રાહ તૌ તદા ॥
અરૂપો રૂપમાદાય મહતા ધ્વનિના દ્વિજાઃ

॥
॥ પ્રણવ ઉવાચ ॥ ॥
અસૌ શંભુર્મહાદેવઃ પાર્વત્યા સ્વાતિરિક્તયા ॥
સંક્રીડતે કદાચિન્નો કિં તુ સ્વાત્મસ્વરૂપયા

અસૌ શંભુરનીશાનઃ સ્વપ્રકાશો નિરંજનઃ ॥
વિશ્વાધિકો મહાદેવો વિશ્વાધિક ઇતિ શ્રુતઃ

સર્વાત્મા સર્વકર્તાસૌ સ્વતન્ત્રઃ સર્વભાવનઃ ॥
બ્રહ્મન્નયં સૃષ્ટિકાલે ત્વાં નિયુંક્તે રજોગુણૈઃ

સત્ત્વેન રક્ષણે શંભુસ્ત્વાં પ્રેષયતિ કેશવ ॥
તમસા કાલરુદ્રાખ્યં સંપ્રેરયતિ સંહૃતૌ

અતઃ સ્વતન્ત્રતા વિષ્ણો યુવયોર્ન કદાચન ॥
નાપિ પ્રજાપતેરસ્તિ કિં તુ શંભોઃ સ્વતન્ત્રતા

બ્રહ્મન્વિષ્ણો યુવાભ્યાં તુ કિમર્થં ન મહેશ્વરઃ ॥
જ્ઞાયતે સર્વલોકાનાં કર્તા વિશ્વાધિકસ્તથા

સાપિ શક્તિરુમા દેવી ન પૃથક્છંકરાત્સદા ॥
શંભોરાનંદભૂતા સા દેવી નાગંતુકી સ્મૃતા ॥

અતો વિશ્વાધિકો રુદ્રઃ સ્વતંત્રો નિર્વિકલ્પકઃ ॥
સર્વદેવૈરયં વન્દ્યો યુવાભ્યામપિ શંકરઃ

કર્તા નાસ્યાસ્તિ રુદ્રસ્ય નાધિકોઽસ્માચ્ચ વિદ્યતે ॥
ન તત્સમોઽપિ લોકેષુ વિદ્યતે શતશસ્તથા

અતો મોહં ન કુરુતં બ્રહ્મવિષ્ણો યુવાં વૃથા ॥
ઇત્યુક્તં પ્રણવેનાથ શ્રુત્વા બ્રહ્મા ચ કેશવઃ

માયયા મોહિતૌ શંભોર્નૈવાજ્ઞાનમમુંચતામ્ ॥
એતસ્મિન્નંતરે બ્રહ્મા પ્રદદર્શ મહાદ્ભુતમ્

વ્યાપ્નુવદ્ગગનં સર્વમનંતાદિત્ય સન્નિભમ્ ॥
તેજોમણ્ડલમાકાશમધ્યગં વિશ્વતોમુખમ્

તન્નિરૂપયિતું બ્રહ્મા સસર્જોર્ધ્વગતં મુખમ્ ॥
તપોબલવિસૃષ્ટેન પંચમેન મુખેન સઃ ॥

નિરૂપયામાસ વિભુસ્તત્તેજોમણ્ડલં મુહુઃ ॥
તત્પ્રજજ્વાલ કોપેન મુખં તેજોવિલોકનાત્

અનંતાદિત્યસંકાશં જ્વલત્તત્પંચમં શિરઃ ॥
દિધક્ષુઃ પ્રલયે લોકાન્વડવાગ્નિરિવાબભૌ

વ્યદૃશ્યત ચ તત્તેજઃ પુરુષો નીલલોહિતઃ ॥
દૃષ્ટ્વા સ્રષ્ટા તદા બ્રહ્મા બભાષે પરમેશ્વરમ્

વેદાહં ત્વાં મહાદેવ લલાટાન્મે પુરા ભવાન્ ॥
વિનિર્ગતોઽસિ શંભો ત્વં રુદ્રનામા મમાત્મજઃ

ઇતિ ગર્વેણ સંયુક્તં વચઃ શ્રુત્વા મહેશ્વરઃ ॥
કાલભૈરવનામાનં પુરુષં પ્રાહિણોત્તદા

અયુદ્ધ્યત ચિરં કાલં બ્રહ્મણા કાલભૈરવઃ ॥
મહાદેવાંશસંભૂતઃ શૂલટંકગદાધરઃ ॥

યુદ્ધ્વા તુ સુચિરં કાલં બ્રહ્મણા કાલભૈરવઃ ॥
વદનં બ્રહ્મણઃ શુભ્રં વ્યલોકયત પંચમમ્

વિલોક્યોર્ધ્વગતં વક્ત્રં પઞ્ચમં ભારતીપતેઃ ॥
ગર્વેણ મહતા યુક્તં પ્રજજ્વાલાતિકોપિતઃ

તતસ્તત્પંચમં વક્ત્રં ભૈરવઃ પ્રાચ્છિનદ્રુષા ॥
તતો મમાર બ્રહ્માઽસૌ કાલભૈરવહિંસિતઃ ॥

ઈશ્વરસ્ય પ્રસાદેન પ્રપેદે જીવિતં પુનઃ ॥
તતો વિલોકયામાસ શંકરં શશિભૂષણમ્

વાસુક્યાદ્યષ્ટભોગીંદ્રવિભૂષણવિભૂષિતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા વેધા મહાદેવં પાર્વત્યા સહ શંકરમ્

લેભે માહેશ્વરં જ્ઞાનં મહાદેવપ્રસાદતઃ ॥
તતસ્તુષ્ટાવ ગિરિશં વરેણ્યં વરદં શિવમ્

॥
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
મહ્યં પ્રસીદ ગિરિશ શશાંકકૃતશેખર ॥
યન્મયાપકૃતં શંભો તત્ક્ષમસ્વ દયાનિધે

ક્ષમસ્વ મમ ગર્વં ત્વં શંકરેતિ પુનઃપુનઃ ॥
નમશ્ચકાર સોમં તં સોમાર્ધકૃતશેખરમ્

અથ દેવઃ પ્રસન્નોઽસ્મૈ બ્રહ્મણે સ્વાંશજાય તુ ॥
મા ભૈરિત્યબ્રવીચ્છંભુર્ભૈરવં ચાભ્યભાષત

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એષ સર્વસ્ય જગતઃ પૂજ્યો બ્રહ્મા સનાતનઃ ॥
હતસ્યાસ્ય વિરિંચસ્ય ધારય ત્વં શિરોઽધુના

બ્રહ્મહત્યાવિશુદ્ધ્યર્થં લોકસંગ્રહકામ્યયા ॥
ભિક્ષામટ કપાલેન ભૈરવ ત્વં મમાજ્ઞયા

ઉક્ત્વૈવં શંકરો વિપ્રાસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
નીલકણ્ઠો મહાદેવો ગિરિજાર્દ્ધતનુસ્તતઃ

ભૈરવં ગ્રાહયામાસ વદનં વેધસો દ્વિજાઃ ॥
ચરસ્વ પાપશુદ્ધ્યર્થં લોકસંગ્રહણાય વૈ

કપાલધારી હસ્તેન ભિક્ષાં ગૃહ્ણાતુ ભૈરવઃ ॥
ઇતીરયિત્વા ગિરિશઃ કન્યાં કાંચિદ્ભયંકરીમ્

બ્રહ્મહત્યાભિધાં ક્રૂરાં વડવાનલસન્નિભામ્ ॥
તાં પ્રેરયિત્વા ગિરિશો ભૈરવં પુનરબ્રવીત્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ભૈરવૈતદ્વ્રતં ત્વબ્દં બ્રહ્મહત્યાવિશુદ્ધયે ॥
ચર ત્વં સર્વતીર્થેષુ સ્નાહિ શુદ્ધ્યર્થમાત્મનઃ

તતો વારાણસીં ગચ્છ બ્રહ્મહત્યાપ્રશાંતયે ॥
વારાણસીપ્રવેશેન બ્રહ્મહત્યા તવાધમા

પાદશેષા વિનષ્ટા સ્યાચ્ચતુર્થાંશો ન નશ્યતિ ॥
તસ્ય નાશં પ્રવક્ષ્યામિ તવ ભૈરવ તચ્છુણુ

દક્ષિણાંભોનિધેસ્તીરે ગન્ધમાદનપર્વતે ॥
સર્વપ્રાણ્યુપકારાય કૃતં તીર્થં મયા શુભમ્

શિવસંજ્ઞં મહાપુણ્યં તત્ર યાહિ ત્વમાદરાત્॥
તત્પ્રવેશનમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યા તવાશુભા

શિવતીર્થસ્ય માહાત્મ્યાન્નિઃશેષં નશ્યતિ ધ્રુવમ્ ॥
ઉક્ત્વૈવં ભૈરવં રુદ્રઃ કૈલાસં પ્રયયૌ ક્ષણાત્

તતઃ કપાલપાણિસ્તુ ભૈરવઃ શિવચોદિતઃ ॥
દેવદાનવયક્ષાદિલોકેષુ વિચચાર સઃ

તં યાંતમનુયાતિ સ્મ બ્રહ્મહત્યાતિભીષણા ॥
ભૈરવઃ સર્વતીર્થાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ

ચરિત્વા લીલયા દેવસ્તતો વારાણસીં યયૌ ॥
વારાણસીં પ્રવિષ્ટે તુ ભૈરવે શંકરાંશજે

ચતુર્થાંશં વિના નષ્ટા બ્રહ્મહત્યાતિકુત્સિતા ॥
ચતુર્થાંશેન દુદ્રાવ ભૈરવં શંકરાંશજમ્

તતઃ સ ભૈરવો દેવઃ શૂલપાણિઃ કપાલધૃક્ ॥
શિવાજ્ઞયા યયૌ પશ્ચાદ્ગંધમાદનપર્વતમ્

શિવતીર્થં તતો ગત્વા ભૈરવઃ સ્નાતવાન્દ્વિજાઃ ॥
સ્નાનમાત્રેણ તત્રાસ્ય શિવતીર્થે મહત્તરે

નિઃશેષં વિલયં યાતા બ્રહ્મહત્યાતિભીષણા ॥
અસ્મિન્નવસરે શંભુઃ પ્રાદુરાસીત્તદગ્રતઃ ॥
પ્રાદુર્ભૂતો મહાદેવો ભૈરવં વાક્યમબ્રવીત્

॥ ॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
નિઃશેષં બ્રહ્મહત્યા તે શિવતીર્થે નિમજ્જનાત્

નષ્ટા ભૈરવ નાસ્ત્યત્ર સંદેહસ્તવ સુવ્રત ॥
ઇદં કપાલં કાશ્યાં ત્વં સ્થાપયસ્વ ક્વચિત્સ્થલે

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાઞ્છંભુસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
ભૈરવોઽપિ તદા વિપ્રા બ્રહ્મહત્યાવિમોચિતઃ

શિવતીર્થસ્ય માહાત્મ્યાદ્યયૌ વારાણસીં પુરીમ્ ॥
કપાલં સ્થાપયામાસ પ્રદેશે કુત્રચિદ્દ્વિજાઃ ॥
કપાલતીર્થમિત્યાખ્યામલભત્તત્સ્થલં તદા

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં પ્રભાવં તત્પુણ્યં શિવતીર્થં વિમુક્તિદમ્

મહાદુઃખપ્રશમનં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
નરકક્લેશશમનં સ્વર્ગદં મોક્ષદં તથા ॥

શિવતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં મયા પ્રોક્તં વિમુક્તિદમ્ ॥
ઇદં પઠન્સદા મર્ત્યો દુઃખગ્રામાદ્વિમુચ્યતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે શિવતીર્થપ્રશંસાયાં ભૈરવબ્રહ્મહત્યાવિમોક્ષણવર્ણનંનામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ