સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.11-2

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પિંગલા નામ યા વેશ્યા મયા પૂર્વમુદાહૃતા ॥
શિવભક્તાર્ચનાત્પુણ્યાત્ત્યક્ત્વા પૂર્વકલેવરમ્

ચન્દ્રાંગદસ્ય સા ભૂયઃ સીમંતિન્યામજાયત ॥
રૂપૌદાર્યગુણોપેતા નામ્ના વૈ કીર્તિમાલિની

ભદ્રાયુરપિ તત્રૈવ રાજપુત્રો વણિક્પતેઃ ॥
વવૃધે સદને ભાનુઃ શુચાવિવ મહાતપાઃ

તસ્યાપિ વૈશ્યનાથસ્ય કુમારસ્ત્વેક ઉત્તમઃ ॥
સ નામ્ના સુનયઃ પ્રોક્તો રાજસૂનોઃ સખાઽભવત્

તાવુભૌ પરમસ્નિગ્ધૌ રાજવૈશ્યકુમારકૌ॥
ચિત્રક્રીડાવુદારાંગૌ રત્નાભરણમંડિતૌ

તસ્ય રાજકુમારસ્ય બ્રાહ્મણૈઃ સ વણિક્પતિઃ ॥
સંસ્કારાન્કારયામાસ સ્વપુત્રસ્યાપિ વિસ્તરાત્

કાલે કૃતોપનયનૌ ગુરુશુશ્રૂષણે રતૌ ॥
ચક્રતુઃ સર્વવિદ્યાનાં સંગ્રહં વિનયાન્વિતૌ

અથ રાજકુમારસ્ય પ્રાપ્તે ષોડશહાયને ॥
સ એવ ઋષભો યોગી તસ્ય વેશ્મન્યુપાયયૌ

સા રાજ્ઞી સ કુમારશ્ચ શિવયોગિનમાગતમ્ ॥
મુહુર્મુહુઃ પ્રણમ્યોભૌ પૂજયામાસતુર્મુદા

તાભ્યાં ચ પૂજિતઃ સોઽથ યોગીશો હૃષ્ટમાનસઃ ॥
તં રાજપુત્રમુદ્દિશ્ય બભાષે કરુણાર્દ્રધીઃ

॥ શિવયોગ્યુવાચ ॥ ॥
કચ્ચિત્તે કુશલં તાત ત્વન્માતુશ્ચાપ્યનામયમ્ ॥
કચ્ચિત્ત્વં સર્વવિદ્યાનામકાર્ષીશ્ચ પ્રતિગ્રહમ્

કચ્ચિદ્ગુરૂણાં સતતં શુશ્રૂષાતત્પરો ભવાન્ ॥
કચ્ચિત્સ્મરસિ માં તાત તવ પ્રાણપ્રદં ગુરુમ્

એવં વદતિ યોગીશે રાજ્ઞી સા વિનયાન્વિતા ॥
સ્વપુત્રં પાદયોસ્તસ્ય નિપાત્યૈનમભાષત

એષ પુત્રસ્તવ ગુરો ત્વમસ્ય પ્રાણદઃ પિતા ॥
એષ શિષ્યસ્તુ સંગ્રાહ્યો ભવતા કરુણાત્મના

અતો બન્ધુભિરુત્સૃષ્ટમનાથં પરિપાલય ॥
અસ્મૈ સમ્યક્સતાં માર્ગમુપદેષ્ટું ત્વમર્હસિ

ઇતિ પ્રસાદિતો રાજ્ઞ્યા શિવયોગી મહામતિઃ ॥
તસ્મૈ રાજકુમારાય સન્માર્ગમુપદિષ્ટવાન્

॥ ઋષભ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણેષુ પ્રોક્તો ધર્મઃ સનાતનઃ ॥
વર્ણાશ્રમાનુરૂપેણ નિષેવ્યઃ સર્વદા જનૈઃ

ભજ વત્સ સતાં માર્ગં સદેવ ચરિતં ચર ॥
ન દેવાજ્ઞાં વિલંઘેથા મા કાર્ષીર્દેવહેલનમ્

ગોદેવગુરુવિપ્રેષુ ભક્તિમાન્ભવ સર્વદા ॥
ચાંડાલમપિ સંપ્રાપ્તં સદા સંભાવયાતિથિમ્

સત્યં ન ત્યજ સર્વત્ર પ્રાપ્તેઽપિ પ્રાણસંકટે ॥
ગોબ્રાહ્મણાનાં રક્ષાર્થમસત્યં ત્વં વદ ક્વચિત્

પરસ્વેષુ પરસ્ત્રીષુ દેવબ્રાહ્મણ વસ્તુષુ ॥
તૃષ્ણાં ત્યજ મહાબાહો દુર્લભેષ્વપિ વસ્તુષુ

સત્કથાયાં સદાચારે સદ્વ્રતે ચ સદાગમે ॥
ધર્માદિસંગ્રહે નિત્યં તૃષ્ણાં કુરુ મહામતે

સ્નાને જપે ચ હોમે ચ સ્વાધ્યાયે પિતૃતર્પણે ॥
ગોદેવાતિથિપૂજાસુ નિરાલસ્યો ભવાનઘ

ક્રોધં દ્વેષં ભયં શાઠ્યં પૈશુન્ય મસદાગ્રહમ્ ॥
કૌટિલ્યં દંભમુદ્વેગં યત્નેન પરિવર્જય

ક્ષાત્રધર્મરતોઽપિ ત્વં વૃથા હિંસાં પરિત્યજ ॥
શુષ્કવૈરં વૃથાલાપં પરનિદાં ચ વર્જય

મૃગયા દ્યૂતપાનેષુ સ્ત્રીષુ સ્ત્રીવિજિતેષુ ચ ॥
અત્યાહારમતિક્રોધમતિનિદ્રામતિશ્રમમ્

અત્યાલાપમતિક્રીડાં સર્વદા પરિવર્જય ॥

અતિવિદ્યામતિશ્રદ્ધામતિપુણ્યમતિસ્મૃતિમ્ ॥
અત્યુત્સાહમતિખ્યાતિમતિધૈર્યં ચ સાધય

સકામો નિજદારેષુ સક્રોધો નિજ શત્રુષુ ॥
સલોભઃ પુણ્યનિચયે સાભ્યસૂયો હ્યધર્મિષુ

સદ્વેષો ભવ પાખણ્ડે સરાગઃ સજ્જનેષુ ચ ॥
દુર્બોધો ભવ દુર્મંત્રે બધિરઃ પિશુનોક્તિષુ

ધૂર્ત્તં ચંડં શઠં ક્રૂરં કિતવં ચપલં ખલમ્ ॥
પતિતં નાસ્તિકં જિહ્મં દૂરતઃ પરિવર્જય

આત્મપ્રશંસા મા કાર્ષીઃ પરિજ્ઞાતેંગિતો ભવ ॥
ધને સર્વકુટુંબે ચ નાત્યાસક્તઃ સદા ભવ

પત્ન્યાઃ પતિવ્રતાયાશ્ચ જનન્યાઃ શ્વશુરસ્ય ચ ॥
સતાં ગુરોશ્ચ વચને વિશ્વાસં કુરુ સર્વદા

આત્મરક્ષાપરો નિત્યમપ્રમત્તો દૃઢવ્રતઃ ॥
વિશ્વાસં નૈવ કુર્વીથાઃ સ્વભૃત્યેષ્વપિ કુત્ર ચિત્

વિશ્વસ્તં મા વધીઃ કંચિદપિ ચોરં મહામતે ॥
અપાપેષુ ન શંકેથાઃ સત્યાન્ન ચલિતો ભવ

અનાથં કૃપણં વૃદ્ધં સ્ત્રિયં બાલં નિરાગસમ્ ॥
પરિરક્ષ ધનૈઃ પ્રાણૈર્બુદ્ધ્યા શક્ત્યા બલેન ચ

અપિ શત્રું વધસ્યાર્હં મા વધીઃ શરણાગતમ્ ॥
અપ્યપાત્રં સુપાત્રં વા નીચો વાપિ મહત્તમઃ

યો વા કો વાપિ યાચેત તસ્મૈ દેહિ શિરોપિ ચ ॥
અપિ યત્નેન મહતા કીર્તિમેવ સદાર્જય

રાજ્ઞાં ચ વિદુષાં ચૈવ કીર્તિરેવ હિ ભૂષણમ્ ॥
સત્કીર્તિપ્રભવા લક્ષ્મીઃ પુણ્યં સત્કીર્તિસંભવમ્

સત્કીર્ત્યા રાજતે લોકશ્ચંદ્રશ્ચંદ્રિકયા ન્યથા ॥
ગજાશ્વહેમનિચયં રત્નરાશિં નગોપમમ્

અકીર્ત્યોપહતં સર્વં તૃણવન્મુંચ સત્વરમ્ ॥
માતુઃ કોપં પિતુઃ કોપં ગુરોઃ કોપં ધનવ્ય યમ્

પુત્રાણામપરાધં ચ બ્રાહ્મણાનાં ક્ષમસ્વ ભોઃ ॥
યથા દ્વિજપ્રસાદઃ સ્યાત્તથા તેષાં હિતં ચર

રાજાનં સંકટે મગ્નમુદ્ધરેયુર્દ્વિજોત્તમા ॥
આયુર્યશો બલં સૌખ્યં ધનં પુણ્યં પ્રજોન્નતિઃ

કર્મણા યેન જાયેત તત્સેવ્યં ભવતા સદા ॥
દેશં કાલં ચ શક્તિં ચ કાર્યં ચા કાર્યમેવ ચ

સમ્યગ્વિચાર્ય યત્નેન કુરુ કાર્યં ચ સર્વદા ॥
ન કુર્યાઃ કસ્યચિદ્બાધાં પરબાધાં નિવારય

ચોરાન્દુષ્ટાંશ્ચ બાધેથાઃ સુનીત્યા શક્તિમત્તયા ॥
સ્નાને જપે ચ હોમે ચ દૈવે પિત્ર્યે ચ કર્મણિ

અત્વરો ભવ નિદ્રાયાં ભોજને ભવ સત્વરઃ ॥
દાક્ષિણ્યયુક્તમશઠં સત્યં જનમનોહરમ્

અલ્પાક્ષરમનંતાર્થં વાક્યં બ્રૂહિ મહામતે॥
અભીતો ભવ સર્વત્ર વિપક્ષેષુ વિપત્સુ ચ

ભીતો ભવ બ્રહ્મકુલે ન પાપે ગુરુશાસને ॥
જ્ઞાતિબંધુષુ વિપ્રેષુ ભાર્યાસુ તનયેષુ ચ

સમભાવેન વર્તેથાસ્તથા ભોજનપંક્તિષુ ॥
સતાં હિતોપદેશેષુ તથા પુણ્ય કથાસુ ચ

વિદ્યાગોષ્ઠીષુ ધર્મ્યાસુ ક્વચિન્મા ભૂઃ પરાઙ્મુખઃ ॥
શુચૌ પુણ્યજલસ્યાંતે પ્રખ્યાતે બ્રહ્મસંકુલે

મહાદેશે શિવમયે વસ્તવ્યં ભવતા સદા ॥
કુલટા ગણિકા યત્ર યત્ર તિષ્ઠતિ કામુકઃ

દુર્દેશે નીચસંબાધે કદાચિદપિ મા વસ ॥
એકમેવાશ્રિતોપિ ત્વં શિવં ત્રિભુવનેશ્વરમ્

સર્વાન્દેવાનુપાસીથાસ્તદ્દિનાનિ ચ માનયન્ ॥
સદા શુચિઃ સદા દક્ષઃ સદા શાંતઃ સદા સ્થિરઃ

સદા વિજિત ષડ્વર્ગઃ સદૈકાંતો ભવાનઘ ॥
વિપ્રાન્વેદવિદઃ શાંતાન્યતીંશ્ચ નિયતોજ્વલાન્

યુગ્મમ્ ॥
પુણ્યવૃક્ષાન્પુણ્યનદીઃ પુણ્યતીર્થં મહત્સરઃ ॥
ધેનું ચ વૃષભં રત્નં યુવતીં ચ પતિવ્રતામ્

આત્મનો ગૃહદેવાંશ્ચ સહસૈવ નમસ્કુરુ ॥
ઉત્થાય સમયે બ્રાહ્મે સ્વાચમ્ય વિમલાશયઃ

નમસ્કૃત્યાત્મગુરુવે ધ્યાત્વા દેવમુમાપતિમ્॥
નારાયણં ચ લક્ષ્મીશં બ્રહ્માણં ચ વિનાયકમ્

સ્કન્દં કાત્યાયનીં દેવીં મહાલક્ષ્મીં સરસ્વતીમ્ ॥
ઇન્દ્રાદીનથ લોકેશાન્પુણ્યશ્લોકાનૃષીનપિ

ચિંતયિત્વાથ માર્ત્તંડમુદ્યંતં પ્રણમેત્સદા ॥
ગંધં પુષ્પં ચ તાંબૂલં શાકં પક્વફલાદિકમ્

શિવાય દત્ત્વોપભુંક્ષ્વ ભક્ષ્યં ભોજ્યં પ્રિયં નવમ્ ॥
યદ્દત્તં યત્કૃતં જપ્તં યત્સ્નાતં યદ્ધુતં સ્મૃતમ્

યચ્ચ તપ્તં તપઃ સર્વં તચ્છિવાય નિવેદય॥
ભુંજાનશ્ચ પઠન્વાપિ શયાનો વિહરન્નપિ ॥
પશ્યઞ્છૃણ્ન્વવદન્ગૃહ્ણઞ્છિવમેવાનુચિંતય

રુદ્રાક્ષકંકણલસત્કરદંડયુગ્મો માલાંતરાલધૃતભસ્મ સિતત્રિપુંડૂઃ ॥
પંચાક્ષરં પરિપઠન્પરમંત્રરાજં ધ્યાયન્સદા પશુપતેશ્ચરણં રમેથાઃ

ઇતિ સંક્ષેપતો વત્સ કથિતો ધર્મસંગ્રહઃ ॥
અન્યેષુ ચ પુરાણેષુ વિસ્તરેણ પ્રકીર્તિતઃ

અથાપરં સર્વપુરાણગુહ્યં નિઃશેષપાપૌઘહરં પવિત્રમ્॥
જયપ્રદં સર્વવિપદ્વિમોચનં વક્ષ્યામિ શૈવં કવચં હિતાય તે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે ભદ્રાયું પ્રતિ ઋષભોપદેશવર્ણનં નામૈકાદશોઽધ્યાયઃ