સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.11-3

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
પાપનાશે નરઃ સ્નાત્વા સર્વપાપનિબર્હણે ॥
તતઃ સીતાસરો ગચ્છેત્સ્નાતું નિયમપૂર્વકમ્

યાનિ કાનિ ચ પુણ્યાનિ બ્રહ્માંડાંતર્ગતાનિ વૈ ॥
તાનિ ગંગાદિતીર્થાનિ સ્વપાપપરિશુદ્ધયે

સીતાસરસિ વર્તંતે મહાપાતકનાશને ॥
ક્ષેત્રાણ્યપિ મહાર્હાણિ કાશ્યાદીનિ દિવાનિશમ્

સીતાસરોત્ર સેવંતે સ્વસ્વકલ્મષશાંતયે ॥
તસ્યાઃ સરસિ સંગીતગુણેનાકૃષ્ય બાલિશઃ

પંચાનનોઽપિ વસતે પંચપાતકનાશનઃ ॥
તદેતત્તીર્થમાગત્ય સ્નાત્વા વૈ શ્રદ્ધયા સહ ॥
પુરંદરઃ પુરા વિપ્રા મુમુચે બ્રહ્મહત્યયા

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
બ્રહ્મહત્યા કથમભૂદ્વાસવસ્ય પુરા મુને ॥
સીતાસરસિ સ્નાનાત્કથં મુક્તોઽભવત્તયા

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
કપાલાભરણોનામ રાક્ષસોઽભૂત્પુરા દ્વિજાઃ ॥

અવધ્યઃ સર્વદેવાનાં સોઽભવદ્બ્રહ્મણો વરાત્ ॥
શવભક્ષણનામા તુ તસ્યાસીન્મંત્રિસત્તમઃ

અક્ષૌહિણીશતં તસ્ય હયેભરથસંકુલમ્ ॥
અસ્તિ તસ્ય પુરં ચાપિ વૈજયંતમિતિ શ્રુતમ્

વસત્યસ્મિન્પુરે સોઽયં કપાલાભરણો બલી ॥
શવભક્ષં સમાહૂય બભાષે મંત્રિણં દ્વિજાઃ ॥

શવભક્ષ મહાવીર્ય મંત્રશાસ્ત્રેષુ કોવિદ ॥
વયં દેવપુરીં ગત્વા વિનિર્જિત્ય સુરાન્રણે

શક્રસ્ય ભવને રમ્યે સ્થાસ્યામસ્સૈનિકૈઃ સહ ॥
રમાવો નંદને તસ્ય રંભાદ્યપ્સરસાં ગણૈઃ

કપાલાભરણસ્યેદં નિશમ્ય વચનં તદા ॥
શવભક્ષોઽબ્રવીદ્વિપ્રા વચસ્તત્ર તથાસ્ત્વિતિ ॥

તતઃ કપાલાભરણઃ પુત્રં દુર્મેધસં બલી ॥
પ્રતિષ્ઠાપ્ય પુરે શૂરં સેનયા પરિવારિતઃ

યુયુત્સુરમરૈઃ સાકં પ્રયયાવમરાવતીમ્ ॥
ગજાશ્વરથપાદાતૈરુદ્ધતૈ રેણુસંચયૈઃ

શોષયઞ્જલધીન્સિંધૂંશ્ચૂર્ણયન્પર્વતાનપિ ॥
નિઃસાણધ્વનિના વિપ્રા નાદયન્રોદસી તથા

અશ્વાનાં હેષિતરવૈર્ગજાનામપિ બૃંહિતૈઃ ॥
રથનેમિસ્વનૈરુગ્રૈઃ સિંહનાદૈઃ પદાતિનામ્

શ્રોત્રાણિ દિગ્ગજાનાં ચ વિતન્વન્બધિરાણિ સઃ ॥
અગમદ્દેવનગરીં યુયુત્સુરમરૈઃ સહ

તત ઇન્દ્રાદયો દેવાઃ સેનાકલકલધ્વનિમ્ ॥
શ્રુત્વાભિનિર્ય્યયુઃ પુર્યા યુદ્ધાભિમનસો દ્વિજાઃ

તતો યુદ્ધં સમભવદ્દેવાનાં રાક્ષસૈઃ સહ ॥
અદૃષ્ટપૂર્વં જગતિ તથૈવાશ્રુતપૂર્વકમ્

તત ઇન્દ્રાદયો દેવા રાક્ષસાઞ્જઘ્નુરાહવે ॥
રાક્ષસાશ્ચ સુરાઞ્જઘ્નુઃ સમરે વિજિગીષવઃ

દ્વન્દ્વયુદ્ધં ચ સમભૂદન્યોન્યં સુરરક્ષસામ્ ॥
કપાલાભરણેનાજૌ યુયુધે બલવૃત્રહા

યમેન શવભક્ષશ્ચ વરુણેન ચ કૌશિકઃ ॥
કુબેરો રુધિરાક્ષેણ યુયુધે બ્રાહ્મણોત્તમાઃ

માંસપ્રિયો મદ્યસેવી ક્રૂરદૃષ્ટિર્ભયાવહઃ ॥
ચત્વાર એતે વિક્રાંતાઃ કપાલાભરણાનુજાઃ

અશ્વિભ્યામગ્નિવાયુભ્યાં યુદ્ધે યુયુધિરે મિથઃ ॥
તતો યમો મહાવીર્યઃ કાલદણ્ડેન વેગવાન્

શવભક્ષં નિહત્યાજાવનયદ્યમસાદનમ્॥
તસ્ય ચાક્ષૌહિણીસ્ત્રિંશન્નિજઘ્ને સમરે યમઃ

વરુણઃ કૌશિકસ્યાજૌ પ્રાસેન પ્રાહરચ્છિરઃ ॥
કુબેરો રુધિરાક્ષસ્ય કુન્તેનાભ્યહરચ્છિરઃ

અશ્વિભ્યામગ્નિવાયુભ્યાં કપાલાભરણાનુજાઃ ॥
નિહતાઃ સમરે વિપ્રાઃ પ્રયયુર્યમસાદનમ્

અક્ષૌહિણીશતં ચાપિ દેવેન્દ્રેણ મૃધે દ્વિજાઃ ॥
યામાર્દ્ધેન હતં યુદ્ધે પ્રયયૌ યમસાદનમ્

તતઃ કપાલાભરણઃ પ્રેક્ષ્ય સેનાં નિજાં હતામ્ ॥
ચાપમાદાય નિશિતાઞ્છરાંશ્ચાપિ મહાજવાન્

અભ્યયાત્સમરે શક્રં તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥
તતઃ શક્રસ્ય શિરસિ વ્યધમચ્છરપંચકૈઃ

તાનપ્રાપ્તાન્પ્રચિચ્છેદ શરૈર્યુદ્ધે સ વૃત્રહા ॥
તતઃ શૂલં સમાદાય કપાલાભરણો મૃધે

દેવેંદ્રાય પ્રચિક્ષેપ તં શક્ત્યા નિજઘાન સઃ ॥
તતઃ કપાલાભરણઃ શતહસ્તાયતાં ગદામ્

આયસીં પંચસાહસ્રતુલાભારેણનિર્મિતામ્ ॥
આદદે સમરે શક્રં વક્ષોદેશે જઘાન ચ

તતઃ સ મૂર્ચ્છિતઃ શક્રો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ॥
મૃતસંજીવિનીં વિદ્યાં જપિત્વાથ બૃહસ્પતિઃ

પુલોમજાપતિં યુદ્ધે સમજીવયદદ્ભુતમ્ ॥
ઐરાવતં તદારુહ્ય કપાલાભરણાંતિકમ્

આજગામ શચીભર્તા પ્રહર્તું કુલિશેન તમ્ ॥
એકપ્રહારેણ તદા મહેંદ્રઃ પાકશાસનઃ

કપાલાભરણં યુદ્ધે વજ્રેણ સરથાશ્વકમ્ ॥
સચાપં સધ્વજં ચૈવ સતૂણીરં સવર્મકમ્

ચૂર્ણયામાસ કુપિતસ્તિલશઃ કણશસ્તથા ॥
હતે તસ્મિન્મહાવીરે કપાલાભરણે રણે

સુખં સર્વસ્ય લોકસ્ય બભૂવ ચિરદુઃખિનઃ ॥
રાક્ષસસ્ય વધોત્પન્ના બ્રહ્મહત્યા પુરંદરમ્ ॥
અન્વધાવત્તદા ભીમા નાદયંતી દિશો દશ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ન વિપ્રો રાક્ષસઃ સૂત કપાલાભરણો મુને ॥
તત્કથં બ્રહ્મહત્યેંદ્રં તદ્વધાત્સમુપાદ્રવત્

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
વક્ષ્યામિ પરમં ગુહ્યં મુનીંદ્રાઃ પરમાદ્ભુતમ્

શૃણુત શ્રદ્ધયા યૂયં સમાધાય સ્વમાનસમ્ ॥
પુરા વિંધ્યપ્રદેશેષુ ત્રિવક્રો નામ રાક્ષસઃ

તસ્ય ભાર્યા ગુણોપેતા સૌંદર્યગુણશાલિની ॥
સુશીલા નામ સુશ્રોણી સર્વલક્ષણલક્ષિતા

સા કદાચિન્મનોજ્ઞાંગી સુવેષા ચારુહાસિની ॥
વિંધ્યપાદવનોદ્દેશે વિચચાર વિલાસિની

તસ્મિન્વને શુચિર્નામ વર્તતેસ્મ મહામુનિઃ ॥
તપસમાધિસંયુક્તો વેદાધ્યયનતત્પરઃ

તસ્યાશ્રમસમીપં તુ સા યયૌ વરવર્ણિની ॥
તાં દૃષ્ટ્વા સ મુનિર્ધૈર્યં મુમોચાનંગપીડિતઃ॥
તામાસાદ્ય વરારોહાં બભાષે મુનિસત્તમઃ

॥ શુચિરુવાચ ॥ ॥
લલને સ્વાગતં તેઽસ્તુ કસ્ય ભાર્યા શુચિસ્મિતે

કિમાગમનકૃત્યં તે વનેઽસ્મિન્નતિભીષણે ॥
શ્રાંતાસિ ત્વં વરારોહે વસાસ્મિન્નુટજે મમ

તથોક્તા સા તુ સુશ્રોણી તં મુનિં પ્રત્યભાષત ॥
ત્રિવક્રરક્ષોભાર્યાહં સુશીલા નામતો મુને

।
પુષ્પાવચયકામેન વનમેતત્સમાગતા ॥
અપુત્રાહં મુને ભર્ત્રા પ્રેરિતા પુત્રમિચ્છતા

શુચિં મુનિં સમારાધ્ય તસ્માત્પુત્રમવાપ્નુહિ ॥
ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટા પતિના ત્વાં સમાગતા

પુત્રમુત્પાદય ત્વં મે કૃપાં કુરુ મુને મયિ ॥
એવમુક્તઃ સ તુ શુચિઃ સુશીલાં તામભાષત

॥ શુચિરુવાચ ॥॥
ત્વાં દૃષ્ટ્વા મમ ચ પ્રીતિઃ સુશીલે વિદ્યતેઽધુના॥
મનોરથમહાંભોધિં ત્વમાપૂરય મામકમ્

ઇત્યુક્ત્વા સ મુનિસ્તત્ર તયા રેમે દિનત્રયમ્ ॥
તામુવાચ મુનિઃ પ્રીતઃ સુશાલાં સુન્દરાકૃતિમ્ ॥

તવોદરે મહાવીર્યઃ કપાલાભરણાભિધઃ ॥
ભવિષ્યતિ ચિરં રાજ્યં પાલયિષ્યતિ મેદિનીમ્

સહસ્રં વત્સરાન્વત્સસ્તપસા પ્રીણયન્વિધિમ્ ॥
પુરંદરં વિનાન્યેભ્યો દેવેભ્યો નાસ્ય વધ્યતા

ઈદૃશસ્તે સુતો ભૂયાદિંદ્રતુલ્યપરાક્રમઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ મુનિર્નારીં કાશીં શિવપુરીં યયૌ

સુશીલા સાપિ સુષુવે કપાલાભરણં સુતમ્ ॥
તં જઘાન મૃધે શક્રો વજ્રેણ મુનિપુંગવાઃ

શુચેર્બીજસમુદ્ભૂતં તમિંદ્રો ન્યવધીદ્યતઃ ॥
તતઃ પુરંદરઃ શક્રો જગૃહે બ્રહ્મહત્યયા

ધાવતિ સ્મ તદા શક્રઃ સર્વાંલ્લોકાન્ભયાકુલઃ॥
ધાવંતમનુધાવંતી બ્રહ્મહત્યા તમન્વગાત્

અનુદ્રુતો હિ વિપ્રેંદ્રાઃ શક્રોઽયં બ્રહ્મહત્યયા ॥
પિતામહસદઃ પ્રાપ સંતપ્તહૃદયો ભૃશમ્

ન્યવેદયદ્બ્રહ્મહત્યાં બ્રહ્મણે સ પુરંદરઃ ॥
ભગવઁલ્લોકનાથેયં બ્રહ્મહત્યાતિ ભીષણા

બાધતે માં પ્રજાનાથ તસ્યા નાશં બ્રવીહિ મે ॥
પુરંદરેણૈવમુક્તો બ્રહ્મા પ્રાહ દિવસ્પતિમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
સીતાકુણ્ડં પ્રયાહીંદ્ર ગંધમાદનપર્વતે॥
સીતાકુણ્ડસ્ય તીરે ત્વં ઇષ્ટ્વા યાગૈઃ સદાશિવમ્

તસ્મિન્સરસિ ચ સ્નાયાઃ સર્વપાપહરે શુભે ॥
તતઃ પૂતો ભવેશ્શક્ર બહ્મહત્યાવિમોચિતઃ

દેવલોકં પુનર્યાયાઃ સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ ॥
સર્વપાપહરં પુણ્યં સીતાકુણ્ડં વિમુક્તિદમ્

મહાપાતકસંઘાનાં નાશકં પરમામૃતમ્ ॥
સર્વદુઃખપ્રશમનં સર્વદારિદ્ર્યનાશનમ્

ધનધાન્યપ્રદં શુદ્ધં વૈકુણ્ઠાદિપદપ્રદમ્॥
તસ્માત્તત્ર કુરુષ્વેષ્ટિં સીતાસરસિ વૃત્રહન્

ઇત્યુક્તઃ સુરરાજોઽસૌ પ્રયયૌ ગંધમાદનમ્ ॥
પ્રાપ્ય સીતાસરો વિપ્રાઃ સ્નાત્વેષ્ટ્વા ચ તદંતિકે

પ્રયયૌ સ્વપુરીં ભૂયો બ્રહ્મહત્યાવિમોચિતઃ ॥
એવં પ્રભાવં તત્તીર્થં સીતાયાઃ કુણ્ડમુત્તમમ્

રાઘવપ્રત્યયાર્થં હિ પ્રવિશ્ય હુતવાહનમ્ ॥
સંનિધૌ સર્વદેવાનાં મૈથિલી જનકાત્મજા

વિનિર્ગતા પુનર્વહ્નેઃ સ્થિતા સર્વાંગશોભના ॥
નિર્મમે લોકરક્ષાર્થં સ્વનામ્ના તીર્થમુત્તમમ્

તત્ર સસ્નૌ સ્વયં સીતા તેન સીતાસરઃ સ્મૃતમ્ ॥
તત્ર યો માનવઃ સ્નાતિ સર્વાન્કામાઁલ્લભેત સઃ

તસ્મિન્નુપસ્પૃશ્ય નરો દ્વિજેંદ્રા દત્ત્વા ચ દાનાનિ પૃથગ્વિધાનિ ॥
કૃત્વા ચ યજ્ઞાન્બહુદક્ષિણાભિર્લોકં પ્રયાયાત્પરમેશ્વરસ્ય

યુષ્માકમેવં પ્રથિતં મુનીંદ્રાઃ સીતાસરો વૈભવમેતદુક્તમ્ ॥
શૃણ્વન્પઠન્વૈ તદિહૈવ ભોગાન્ભુક્ત્વા પરત્રાપિ સુખં લભેત

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયેબ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે સીતાસરઃપ્રશંસાયામિંદ્રબ્રહ્મહત્યાવિમોક્ષણનામૈકાદશોઽધ્યાયઃ