સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.37-2

॥ ॥ અથ શંખાભિધાનનૃપવૃત્તાન્તઃ ॥
॥ ભારદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ પાર્થ પ્રવક્ષ્યામિ કથામાશ્ચર્યકારિણીમ્ ॥
યથાઽસૌ ભગવાનસ્મિઞ્છૈલે પ્રાપ પ્રકાશતામ્

શ્રુતાભિધાનો નૃપતિરસ્તિ હૈહયવંશજઃ ॥
યઃ પ્રજાઃ સ્વા ઇવ ચિરં શશાસ ધરણીં શુભામ્

તસ્ય પુત્રો ગુણનિધિઃ શંખો નામ મહીપતિઃ ॥
પાલયામાસ વસુધાં સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ

તસ્ય વિષ્ણૌ જગન્નાથે પુણ્ડરીકાયતેક્ષણે ॥
બભૂવ નિશ્ચલા ભક્તિઃ પરિત્યક્તાન્યસંશ્રયા

દેવદેવં જગન્નાથમનન્તં પુરુષોત્તમમ્ ॥
પ્રગાઢનિશ્ચયો નિત્યં ધ્યાયન્નદ્ભુતવૈભવમ્

ચક્રે વ્રતાનિ દાનાનિ પુણ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
વેદવેદ્યસ્ય નિયતં પ્રીત્યર્થં મધુવિદ્વિષઃ

તમુદ્દિશ્યૈવ વિદધે વાજિમેધાદિકાન્ક્રતૂન્ ॥
યથોક્તદક્ષિણાયોગાત્પ્રીણિતાશેષભૂસુરઃ ॥

ઇષ્ટાપૂર્ત્તાત્મકં ચક્રે કર્મજાતમતન્દ્રિતઃ ॥
વિન્યસ્તહૃદયો નિત્યં કેશવે ભક્તવત્સલે

સ્મરત્યજસ્રં ગોવિન્દં જપત્યચ્યુતમવ્યયમ્ ॥
પૂજયત્યબ્જનયનં સંકીર્તયતિ શાર્ઙ્ગિણમ્

શૃણોતિ સતતં રાજા સંસારાર્ણવતારિણીઃ ॥
પૌરાણિકૈઃ સમાખ્યાતાઃ પવિત્રા વૈષ્ણવી કથાઃ

બ્રાહ્મણાનર્ચતિ સ્માયં હરિપ્રીત્યર્થમેવ ચ ॥
ઇત્થં સર્વાત્મના યુક્તોઽપ્યશ્રાન્તઃ પૃથિવીપતિઃ

નાપશ્યચ્છાશ્વતૈશ્વર્યં સ્વતન્ત્રં પુરુષોત્તમમ્ ॥
અપ્રાપ્ય દર્શનં વિષ્ણોઃ સર્વયજ્ઞમયાત્મનઃ

સશોકાક્રાન્તહૃદયઃ પરાં ચિન્તામુપાગમત્

॥ શંખ ઉવાચ ॥ ॥
પરઃ સહસ્રૈર્જનૈરતીતદુષ્કૃતં બહુ ॥
કૃતં મયા યદપ્રાપ્તં હૃષીકેશસ્ય દર્શનમ્

ઉપાર્જિતાનાં તમસામનેકૈઃ પૂર્વજન્મભિઃ ॥
અખણ્ડં હિ ફલં વિષ્ણોર્દર્શનં મધુઘાતિનઃ

કથં નુ યાયાદ્ભગવાન્વિષયં મમ નેત્રયોઃ ॥
કદા વા લભ્યતે શ્રેયસ્તદ્વાક્યાકર્ણનાત્મકમ્

હા ધિઙ્માં વિહિતાગસ્કં ક્રિયાસાફલ્યવર્જિતમ્ ॥
નારાયણકૃપાદૂરં સંસારક્લેશગોચરમ્

॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ ચિન્તાકુલે તસ્મિન્રાજ્ઞિ જીવિતનિઃસ્પૃહે ॥
અદૃશ્યમૂર્તિઃ સર્વેષાં શૃણ્વતામાહ કેશવઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
મા શોકસ્ય વશં યાયાઃ શૃણુ વક્ષ્યાભિ તે હિતમ્ ॥
મદેકશરણં સાધું ત્વાં ત્યક્ષ્યામિ કથં નૃપ

અયં વેંકટનામાદ્રિસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ॥
વૈકુણ્ઠાદપિ મે રાજન્નાવાસોઽતિપ્રિયાવહઃ ॥

તં ગત્વા ભૂધરવરં તવ ભક્ત્યા તપસ્યતઃ ॥
ગતે સહસ્રે વર્ષાણાં યાસ્યામ્યાલોકનીયતામ્

ભવાનિવોદ્યતોઽગસ્ત્યો મમ દર્શનમઞ્જસા ॥
ક્વ વા સંદૃશ્યતે વિષ્ણુરેવમાહ ચતુર્મુખમ્

વૃષભાદ્રૌ હરિર્દ્રષ્ટું લભ્યતે નિયતાત્મભિઃ ॥
ગચ્છ તત્રેતિ મુનયે કથયામાસ પદ્મભૂઃ

અમ્ભોજસંભવેનેત્થમાદિષ્ટઃ કુમ્ભસમ્ભવઃ ॥
અઞ્જનાદ્રૌ મહાવાસે તપસ્તપ્તું સમેષ્યતિ

તસ્મિન્મહીધરે પુણ્યે કૃતવાસો ભવાનપિ ॥
આરાધ્ય માં તપોનિષ્ઠો મમ દર્શનમાપ્સ્યસિ

॥ અથ ભગવદુક્ત્યા શંખનૃપસ્ય શ્રીવેંકટાચલાગમનમ્ ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યાજ્ઞપ્તો ભગવતા શંખો દાનવવૈરિણા ॥
જગામ પ્રીતિમતુલાં ધન્યોસ્મીતિ સ્વચેતસિ

વિન્યસ્ય તનયં વજ્રં પ્રજાપાલનકર્મણિ ॥
ગોવિન્દદર્શનાપેક્ષી નારાયણગિરિં યયૌ

તસ્ય શૃંગે સમુત્તુંગે સ્વામિપુષ્કરિણીં શુભામ્ ॥
દિવ્યૈઃ પયોભિરાપૂર્ણામપશ્યદમૃતોપમૈઃ

અનેકસિદ્ધગન્ધર્વદેવર્ષિગણસેવિતામ્ ॥
ભવતાપપ્રશમની સર્વતીર્થસમાશ્રયામ્

જલકાકબકક્રૌઞ્ચહંસકારણ્ડવાકુલામ્ ॥
કુમુદોત્પલરાજીવસૌગન્ધિકમનોહરામ્

તાં દૃષ્ટ્વા પદ્મિનીં દિવ્યાં તત્તીરે વિહિતોટજઃ ॥
તોષિતઃ સ્નાનપાનાદ્યૈર્નિર્વિકલ્પમનોગતિઃ

સર્વકર્માણિ વિન્યસ્ય જગદીશે જનાર્દને

॥ અથ ભગવદ્દર્શનાર્થમગસ્ત્યસ્ય વેંકટાચલાગમનમ્ ॥ ॥
જપધ્યાનપરો નિત્યં તપસ્તેપે સુદારુણમ્ ॥
તસ્મિન્નેવ મુનિઃ કાલે શાસનાત્પરમેષ્ઠિનઃ

અગસ્ત્યોઽપ્યાસસાદાદ્યં શૈલં મુનિશતાવૃતઃ ॥
પ્રતીચીં દિશમારભ્ય કૃતયત્નઃ પ્રદક્ષિણે

પશ્યંસ્તીર્થાનિ પુણ્યાનિ બભ્રામ સુચિરં ગિરૌ ॥
તત્ર તત્ર દદર્શાસૌ હરિદર્શનલાલસાન્

વિરિંચિગુહશક્રેશવિષ્વક્સેનાદિકાન્ક્રમાત્ ॥
સનકાદ્યાંશ્ચ યોગીન્દ્રાન્નારદપ્રમુખાનૃષીન્

સિદ્ધગન્ધર્વદૈતેયયક્ષરાક્ષસપન્નગાન્ ॥
તૈસ્તૈઃ સંમાન્યમાનોઽસૌ પ્રશ્રયપ્રિયભાષણૈઃ

પશ્યન્નાશ્ચર્યભૂતાનિ સર્વાણિ વિચચાર હ ॥
સ્નાત્વા તીર્થેષુ સર્વેષુ સ્કન્દધારાદિકેષુ ચ

તત્ર તત્રાર્ચયામાસ ગોવિન્દં જગતાં પતિમ્ ॥
એવં ભ્રાન્ત્વા ગતેઽબ્દાનાં સહસ્રે મુનિસત્તમઃ

નાપશ્યત્પુણ્ડરીકાક્ષં ચિન્તાશોકપરોઽભવત્

॥ અથાગસ્ત્યં પ્રતિ ગુરુવસ્વાદ્યુક્તિઃ ॥ ॥
તસ્મિન્કાલે સમાજગ્મુર્ધિષણોશનસૌ પુનઃ ॥
રાજોપરિચરો નામ વસુશ્ચ તમૃષીશ્વરમ્

અસ્માકં સફલં જાતં જીવિતં મુનિસત્તમ ॥
દૃષ્ટો ભવાન્યદસ્માભિર્નારાયણ ઇવાપરઃ

બ્રહ્મણા લોકનાથેન યદાદિષ્ટા વયં મુને ॥
અચ્યુતાલોકનપરાસ્તદિદં કથ્યતે તવ

અસ્તિ દક્ષિણદિગ્ભાગે વેંકટોનામ ભૂધરઃ ॥
શ્વેતદ્વીપાદપિ હરેરાવાસોઽયમભીપ્સિતઃ

તસ્મિન્ગિરાવગસ્ત્યસ્ય શંખસ્ય ચ મહીપતેઃ ॥
દર્શયિષ્યતિ ગોવિન્દો નિજરૂપં જગદ્ગુરુઃ

તદાનીં સર્વદેવાનામૃષીણાં યક્ષરક્ષસામ્ ॥
અસ્માકં દેવદેવસ્ય દર્શનં સંભવિષ્યતિ

અચિરેણૈવ તદ્ભાવિ તતઃ સંત્યક્તકલ્મષાઃ ॥
અન્વેષ્ટું ગચ્છતાગસ્ત્યં તસ્મિન્નારાયણાચલે

ઇત્યાજ્ઞપ્તા વયં ધાત્રા સમાગમ્યાત્ર ભાગ્યતઃ ॥
દૃષ્ટવન્તો મહાભાગં ભવંતં ભૂરિતેજસમ્

ભવતા સહિતા ગત્વા સ્વામિપુષ્કરિણીતટે ॥
તમપ્યાલોકયિષ્યામઃ શંખં ભાગવતોત્તમમ્

॥
અથાગસ્ત્યાદિકૃતશ્રીવેંકટાચલસ્થરમ્યવસ્તુદર્શનમ્ ॥
॥ ॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
ગીષ્પતિપ્રમુખૈરિત્થમાદિષ્ટઃ કુમ્ભસંભવઃ ॥
શોકજાલં પરિત્યજ્ય યયૌ તૈઃ સહિતો દ્રુતમ્

સ દદર્શ મહાવૃક્ષાન્ફલપુષ્પભરાનતાત્ ॥
પ્રરૂઢશાખાનિકરચ્છાયાચ્છાદિતદિક્તટાન્

સિંહદંતાવલવ્યાઘ્રવરાહમહિષાદિકાન્ ॥
મૃગાનાલોકયામાસ પંથાનં ચાંતરાંતરા

તૈસ્તદાનીં દદૃશિરે સાનવોઽપ્યમ્બુભૃદ્ભૃતઃ ॥
સુવર્ણરૌપ્યતામ્રાદિશોભિતાસ્તત્ર તત્ર તુ

ઉચ્ચલચ્છીકરાસારનિર્વાહિતદિવૌકસઃ ॥
વેગોદ્ધૃતશિલા દૃષ્ટાઃ શતશો ગિરિનિર્ઝરાઃ

તેષામાપાદયામાસ પ્રમોદં મંદમારુતઃ ॥
કમલામોદસંવાહી વિચરન્ગિરિસાનુષુ

શુકાનાં કોકિલાનાં ચ તદા શુશ્રુવિરે ગિરઃ

તત્ર તત્ર સમાસીનાન્વિસ્તીર્ણાસુ દૃષત્સુ તે ॥
સિદ્ધાનપશ્યન્કૃષ્ણસ્ય ગાયતો ગુણવૈભવમ્

અગસ્ત્યપ્રમુખાઃ સર્વે પરિક્રમ્ય મુનીશ્વરાઃ ॥
સ્વામિપુષ્કરિણીં દિવ્યાં દદૃશુર્વિમલોદકામ્

તત્તીરે વિહિતાવાસમપશ્યચ્છઙ્ખભૂપતિમ્ ॥
વાઙ્મનઃકાયજં કર્મ સન્નિવેશ્ય સ્થિતં હરૌ

સ તાનાલોક્ય સહસા મુનીન્દ્રાન્સંશિતવ્રતાન્ ॥
યથોક્તમકરોત્પૂજાં પ્રણામસ્તુતિપૂર્વિકામ્

આસીનાસ્તત્ર તે સર્વે સંભાવ્યાન્યોઽન્યમુત્સુકાઃ ॥
ગોવિન્દકીર્તનપરાઃ કૃતાર્થત્વં પ્રપેદિરે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે સુવર્ણમુખરીમાહાત્મ્યપ્રશંસાયાં શ્રીવેંકટાચલં પ્રતિ શંખાગસ્ત્યાદ્યાગમનવર્ણનંનામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ