સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.38

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
ઇતિ દત્ત્વા વરં તસ્મૈ શ્વેતરાજાય વૈ પુરા ॥
જગામાંતર્હિતો વિપ્રાઃ પ્રાસાદાંતઃ સ્થિતો હરિઃ

સમસ્તજગતાં યા શ્રીઃ સૃષ્ટિસ્થિતિવિનાશકૃત્ ॥
વૈષ્ણવીશક્તિરતુલા પરિવેષણકારિણી

સુધોપમં સુપક્વાન્નં ભુંક્તે નારાયણઃ પ્રભુઃ ॥
તદુચ્છિષ્ટોપભોગો હિ સર્વાઘક્ષયકારકઃ

ન તાદૃશસમં પુણ્યં વસ્ત્વસ્તિ પૃથિવીતલે ॥
પાપસંસ્કારકર્તૄણાં સંપર્કાત્તુ ન દુષ્યતિ

પદ્માયાઃ સન્નિધાનેન સર્વે તે શુચયઃ સ્મૃતાઃ ॥
વિષ્ણ્વાલયગતં તદ્ધિ નિર્માલ્યં પતિતાદયઃ

સ્પૃશંતિ ચેન્ન દુષ્ટં તદ્યથા વિષ્ણુસ્તથૈવ તત્ ॥
વ્રતસ્થા વિધવાશ્ચૈવ સર્વે વર્ણાશ્રમાસ્તથા

તત્પ્રાશનેન પૂયન્તે દીક્ષિતાશ્ચાગ્નિહોત્રિણઃ ॥
દરિદ્રઃ કૃપણો વાપિ ગૃહસ્થઃ પ્રભુરેવ વા

સ્વદેશ્યાઃ પરદેશ્યા વા સર્વે તત્ર સમાગતાઃ ॥
નાભિમાનં પ્રકુર્વીરન્વિષ્ણોર્નિર્માલ્યભક્ષણે

ભક્ત્યા લોભાત્કૌતુકાદ્વા ક્ષુધાસંશમનેન વા ॥
આકંઠભક્ષિતં તદ્ધિ પુનાતિ સકલાંહસઃ

સર્વરોગોપશમનં પુત્રપૌત્રપ્રવર્દ્ધનમ્ ॥
દારિદ્ર્યહરણં શ્રેષ્ઠં વિદ્યાયુઃશ્રીપ્રદં શુભમ્

પક્ષપાતો મહાંસ્તત્ર વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ॥
નિન્દન્તિ યે તદમૃતં મૂઢાઃ પંડિતમાનિનઃ

સ્વયં દંડધરસ્તેષુ સહતે નાપરાધિનઃ ॥
યેષામત્ર સ દણ્ડશ્ચેદ્ધ્રુવા તેષાં હિ દુર્ગતિઃ

કુમ્ભીપાકે મહાઘોરે પચ્યન્તે તેઽતિદારુણે
તં ન વિક્રયઃ ક્રયો વાપિ પ્રશસ્તસ્તસ્ય ભો દ્વિજાઃ

નિર્માલ્યં જગદીશસ્ય નાશિત્વાશ્નામિ કિઞ્ચન ॥
ઇતિ સત્યપ્રતિજ્ઞો યઃ પ્રત્યહં તચ્ચ ભક્ષયેત્

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ શુદ્ધાંતઃકરણો નરઃ ॥
સ શુદ્ધં વૈષ્ણવ સ્થાનં ક્રમાદ્યાતિ ન સંશયઃ

ચિરસ્થમપિ સંશુષ્કં નીતં વા દૂરદેશતઃ ॥
યથાતથોપયુક્તં તત્સર્વં પાપાપનોદનમ્

કુક્કુરસ્ય મુખાદ્ભ્રષ્ટં તદન્નં પતિતં યદિ ॥
બ્રાહ્મણેનાપિ ભોક્તવ્યમિતરેષાં તુ કા કથા

ઉપોષ્ય તિષ્ઠતા વાપિ નોપવાસં ચ કુર્વતા ॥
અશુચિર્વાપ્યનાચારો મનસા પાપમાચરન્ ॥
પ્રાપ્તમાત્રેણ ભોક્તવ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

નૈવેદ્યાન્નં જગદ્ભર્ત્તુર્ગાંગં વારિ સમં દ્વયમ્ ॥
દૃષ્ટેઃ સ્વર્ગાદિ સંપ્રાપ્તિર્ભક્ષણાચ્ચાઘનાશનમ્

જગદ્ધાત્ર્યા હિ યત્પક્વં વૈષ્ણવેઽગ્નૌ સુસંસ્કૃતે ॥
ભુક્તેઽન્વહં ચક્રપાણિર્યુગમન્વંતરાદિષુ

સપ્તદ્વીપ ધરામધ્યે સાન્નિધ્યં નેદૃશં હરેઃ ॥
યાદૃશં નીલગોત્રેઽસ્મિન્વ્યાજમાનુષચેષ્ટિતમ્

દારુરૂપં પરં બ્રહ્મ સર્વચાક્ષુષગોચરમ્ ॥
પ્રકાશતે ભો મુનયો ન દૃષ્ટં ન શ્રુતં ક્વચિત્

તસ્મૈ પ્રવૃત્તિરૂપાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને ॥
પ્રવૃત્તિરૂપા શક્તિઃ શ્રીઃ પ્રવર્તયતિ યદ્ધવિઃ

તદશ્નાતિ જગન્નાથસ્તચ્છેષં દુરિતાપહમ્ ॥
કિમત્ર ચિત્રં ભો વિપ્રા યદુક્તં મુક્તિકારણમ્

નાલ્પપુણ્યવતાં તત્ર વિશ્વાસશ્ચ પ્રજાયતે ॥
વેદાચારપ્રધાનેષુ યુગે હ્યેતત્પ્રકીર્તિતમ્

મહિમાનં ન વેદાસ્ય વિશેષાચ્છ્રૂયતાં કલૌ ॥
ઘોરે કલિયુગે તસ્મિંસ્ત્રિપાદો ધર્મવિપ્લવઃ

ધર્મઃ સ્યાદેકપાદસ્તુ ક્વચિત્તસ્ય ભયાચ્ચરેત્ ॥
સર્વેનૃતપ્રધાના હિ દાંભિકાઃ શબ્દવૃત્તયઃ

પ્રાયશ્ચ ધર્મવિમુખા જિહ્વોપસ્થપરાયણાઃ ॥
ન ધ્યાયંતિ તપસ્યન્તિ વ્રતયંતિ કદાચન

અધર્મબહુલાઃ સર્વે હિંસકા લોલુપાઃ પરમ્ ॥
પરેષાં પરિવાદેન તુષ્યન્તિ સ્વકૃતં વિના

પ્રસંગાત્કૌતુકાદ્વાપિ નિઘ્નંતિ પરકર્મ વૈ ॥
ક્ષુદ્રકાર્યાશયાત્સ્વસ્ય પરકાર્યપ્રબાધકાઃ

ધર્મલબ્ધાં સ્ત્રિયં રમ્યામવજ્ઞાય સ્વવેશ્મનિ ॥
પરયોષિતિ નિંદ્યાયાં પ્રસક્તાઃ પશુચેષ્ટિતાઃ

અગ્નિહોત્રાદિકં વાપિ વ્રતં નાન્યત્ક્વચિત્ક્વચિત્ ॥
જીવિકા તદ્દ્વિજાતીનાં યેષાં વા પારલૌકિકમ્

અવ્રતાધીતવેદેન અન્યાયાપ્તધનેન ચ ॥
વિત્તશાઠ્યેન ચ કૃતં ન તથા ફલદાયિ તત્

પ્રાયઃ કલિયુગે ભૂપાઃ પ્રજાવનપરાઙ્મુખાઃ ॥
કરાદાનપરા નિત્યં પાપિષ્ઠાશ્ચૌર્યવૃત્તયઃ

વર્ણસંકરિણઃ સર્વે શૂદ્રપ્રાયાઃ કલૌ યુગે ॥
હર્તારઃ પાર્થિવા એવ શૂદ્રાશ્ચ નૃપસેવકાઃ

શ્રૌતસ્માર્તાદિકં કર્મ ન તથા સદનુષ્ઠિતમ્ ॥
યુગે ચતુર્થે ભો વિપ્રાઃ પરલોકાય કલ્પિતે

દાનધર્મઃ પરો હ્યેષ નાન્યો ધર્મઃ પ્રશસ્યતે ॥
કર્મણા મનસા વાચા હિતમિચ્છેદ્દ્વિજન્મનામ્

ઇતિ હોવાચ ભગવાન્બ્રાહ્મણો મામકી તનુઃ ॥
બ્રાહ્મણા યસ્ય સંતુષ્ટાઃ સન્તુષ્ટસ્તસ્ય ચાપ્યહમ્

ઉભયત્ર સમો ભૂયાદ્બ્રાહ્મણે ચ જનાર્દને ॥
યદ્વદંતિ દ્વિજા વાક્યં તત્સ્વયં ભગવાન્વદેત્

યથાતથા વર્તમાનો વર્ણાનાં બ્રાહ્મણો ગુરુઃ ॥
ભગવાનપિ દેવેશઃ સ સાક્ષાદ્બ્રાહ્મણપ્રિયઃ

સદાવતારં કુરુતે બ્રાહ્મણાર્થં જનાર્દનઃ ॥
તત્પાલનાર્થં દુષ્ટાન્વૈ નિગૃહ્ણાતિ યુગે યુગે

સસર્જ બ્રાહ્મણાનગ્રે સૃષ્ટ્યાદૌ સ ચતુર્મુખઃ ॥
સર્વે વર્ણાઃ પૃથક્પશ્ચાત્તેષાં વંશેષુ જજ્ઞિરે

તસ્માત્કલિયુગે તસ્મિન્બ્રાહ્મણો વિષ્ણુરેવ ચ ॥
ઉભૌ ગતિશ્ચ સર્વેષાં બ્રાહ્મણાનાં હરિર્ગતિઃ

હરિરેવાત્ર સર્વેષાં ગતિઃ પ્રાપ્તે કલૌ યુગે ॥
શાલગ્રામાદિકે ક્ષેત્રે સ્મર્યતે કીર્ત્યતેઽપિ ચ ॥

તસ્મિન્નીલાચલે પુણ્યે ક્ષેત્રે ક્ષેત્રજ્ઞવર્ષ્મણિ ॥
જીવભૂતઃ સ સર્વેષાં દારુવ્યાજશરીરભૃત્

કલિકલ્મષનાશાય પ્રાયો દુષ્કૃતકર્મણામ્ ॥
દર્શનસ્તવનોચ્છિષ્ટભોજનૈર્મુક્તિદાયકઃ

ઉચ્છિષ્ટેન સુરેશસ્ય વ્યાપ્તં યસ્ય કલેવરમ્ ॥
તદાહારસ્તદાત્મા હિ લિપ્યતે ન સ પાતકૈઃ

નિવેદનીયમન્યાસુ મૂર્તિષ્વીશસ્ય વર્તતે ॥
પાવનં તદપિ પ્રોક્તમુચ્છિષ્ટં તુ વિમોચકમ્

ભુંક્તે ત્વત્રૈવ ભગવાન્પશ્યત્યન્યત્ર ચક્ષુષા ॥
પુરાયં પ્રાર્થિતો દેવો યોગિભિઃ પરિવેષ્ટિતૈઃ

નિર્માલ્યોચ્છિષ્ટભોગેન તવ માયાં જયેમહિ ॥
અત્યંતસ્તિમિતાક્ષાણામનાયાસેન મુક્તિદઃ

શયનાસનભોગાદ્યૈ રમતે ચ શ્રિયા સહ ॥
અત્ર ચેષ્ટા ભગવતો વેદાર્થ ઇતિ ધાર્યતામ્

સમતિક્રાંતવેદો હિ ન કદાચિત્પ્રવર્તતે ॥
વેદરક્ષાર્થમેવાસ્ય સંભવો હિ યુગે યુગે

પ્રમાણભૂતો ભગવાન્વિરુદ્ધં કથમાચરેત્ ॥
તસ્મિન્વિરુદ્ધં ચરતિ જગદેવ તથા ભવેત્

આચારેણ હિ વેદાર્થો નિયતો ધામતાં ગતઃ ॥
મધ્યદેશભવઃ પૂર્વમત્રાગચ્છદ્દ્વિજોત્તમઃ

શિષ્ટાચારૈઃ સુવિમલઃ શાસ્ત્રાર્થપરિનિષ્ઠિતઃ ॥
સદા શાંતઃ સદા દાંતઃ કાયવાઙ્મનસૈર્ગૃહી

સ તીર્થવિધિના દેવં સમભ્યર્ચ્ય ચ સાગ્નિકઃ ॥
ત્રિરાત્રમત્રોષિતવાન્વિષ્ણ્વર્ચનપરઃ શુચિઃ ॥

યજ્ઞશેષં ગૃહસ્થાનાં ભોક્તવ્યમિતિ શાસ્ત્રતઃ ॥
દેવોચ્છિષ્ટં ન જગ્રાહ અન્યપાકાભિશંકયા

દૈવતૈરત્ર સંસ્કાર્યો દેવયોગ્યઃ કથં ભવેત્ ॥
અયોગ્યત્વાચ્ચ નૈવેદ્યમગ્રાહ્યં ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્

અગૃહીતે ચ નૈવેદ્યે શ્રોત્રિયેણ તદા દ્વિજાઃ ॥
સર્વે ચ તસ્યાનુચરા નાભુંજંત નિવેદિતમ્ ॥

તતઃ સ વ્યાધિસંમગ્નો વિહ્વલીભૂતવિગ્રહઃ ॥
સકુટુંબોઽભવન્મૂકો ભગવદ્દ્રોહસંયુતઃ

મનસા ચિન્તયત્યેવં નિર્નિમિત્તં કથં નુ મે ॥
કુટુમ્બસહિતસ્યાભૂત્પીડા સર્વાંગભંજિની

એવં ચિન્તયમાનસ્ય ત્રિરાત્રાંતેઽભવન્મતિઃ ॥
નેદૃશી વ્યાધિપીડા ચ સર્વેષામેકદા ભવેત્ ॥

કો વા દ્રોહઃ કૃતોઽસ્માભિરેતસ્મિન્પુરુષોત્તમે ॥
ન બુદ્ધિપૂર્વકઃ કિં સ્યાત્તતો મે વ્યાધિકારણમ્

મુહુરિત્થં ચિન્તયિત્વા દધ્યૌ નારાયણં પ્રભુમ્ ॥
ધ્યાનાવસાને તુષ્ટાવ શાસ્ત્રતત્ત્વાર્થદર્શકઃ

॥ શાંડિલ્ય ઉવાચ ॥ ॥
ચતુર્દશાપિ યા વિદ્યા ધર્મનિર્ણયહેતવઃ ॥
તાઃ સર્વાસ્તવ વાક્યાનિ મુખપદ્મવિનિર્ગતાઃ

તાભિરેવાચરેદ્ધર્મમિતિ શાસ્ત્રાર્થનિશ્ચયઃ ॥
તસ્ય ધર્મસ્ય રક્ષાર્થમવતારો યુગે યુગે

તમુલ્લંઘ્ય વર્ત્તમાનો ભવદ્દ્રોહકરો ધ્રુવમ્ ॥
અહં તે દેવદેવેશ કર્મણા મનસા ગિરા

ધર્મશાસ્ત્રમતિક્રમ્ય ન વર્ત્તેઽપ્યર્થકામયોઃ ॥
અનેક જન્મસાહસ્રૈઃ સંચિતં પાપસંચયમ્

દગ્ધુમત્રાગતો દેવ ત્વદ્દર્શનદવાગ્નિના ॥
કોઽપરાધઃ કૃતો દેવ ત્વચ્છાસ્ત્રપથિ વર્તિના ॥
સર્વાંગં વાધતે યસ્માદુગ્રો વ્યાધિરહેતુકઃ

જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતો વાપિ ત્વત્પાદસરસીરુહે ॥
કૃતોઽપરાધો યો દેવ તં ક્ષમસ્વ કૃપાંબુધે ॥
ભૂમૌ સ્ખલિતપાદાનાં ભૂમિરેવાવલંબનમ્

ત્વયિ જાતાપરાધાનાં ત્વમેવ શરણં પ્રભો ॥
તવાપરાધજં પાપં ત્વમેવ ચ ક્ષમસ્વ મે

વહ્નિસંતાપતો નશ્યેદ્વહ્નિસંતાપજો વ્રણ ॥
તદિમાં દુર્દશાં દેવ પ્રારબ્ધાં પાપબીજજામ્

લીલાપાંગેન શમય અપવર્ગૈકહેતુના ॥
મામુદ્ધર જગન્નાથ પતિતં શોકસાગરે

ત્વદ્દર્શનપથં યાતઃ કિં નુ શોચ્યો ભવેન્નરઃ ॥
નિસર્ગકરુણાંભોધે યસ્ત્વદ્દૃષ્ટિપથં ગતઃ

સદાનન્દાબ્ધિસંમગ્નો ન શોચતિ ન કાંક્ષતિ ॥
નાલ્પભાગ્યો હ્યહં દેવ ત્વામદ્રાક્ષં સ્વચક્ષુષા

અપવર્ગાંતરાયો મે ધ્રુવમેષા વિભીષિકા ॥
તત્પ્રસીદ જગન્નાથ સેવકં દ્રોહિણં સદા

સેવ્યસેવકસંબંધાદપરાધં ક્ષમસ્વ મે ॥
ઇતિ સ્તવાંતે તસ્યાશુ દેહપીડાગમત્તદા

દદર્શ સોથ ગોવિન્દં નૃસિંહં ભક્તવત્સલમ્ ॥
દિવ્યસિંહાસનારૂઢં દિવ્યાલંકારભૂષિતમ્

આદદાનં શ્રિયા દત્તં પરમાન્નં કરાંબુજે ॥
ગ્રાસાવશેષં પાત્રેષુ ક્ષિપંતં ચ મુહુર્મુહુઃ

યાવદ્દત્તં વસ્તુજાતં તાવદશ્નંતમત્વરમ્ ॥
વિલાસસસ્મિતાપાંગં હસ્તે લક્ષ્મ્યાપવર્જિતમ્

તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયાવિષ્ટઃ શાંડિલ્યઃ સ દ્વિજોત્તમઃ ॥
સસ્મારાત્મકૃતં દ્રોહં નૈવેદ્યાગ્રહણે સ્થિતમ્

ક્વાહં પ્રાદેશિકઃ પ્રાજ્ઞઃ સર્વજ્ઞાનનિધિર્ભવાન્ ॥
ક્વ ત્વં મહદહંકારભૂતતત્ત્વ વિસર્જકઃ

ત્વન્માયામૂઢમનસો જાનીયુઃ કથમીશ તે ॥
નિરંકુશામનિર્વાચ્યામિચ્છાં સૃષ્ટિલયાત્મિકામ્

ઇતિ સ્તુવંતં નૃહરિસ્તેનૈવોચ્છિષ્ટપાણિના ॥
સિષેચ ગ્રાસશિષ્ટાંશ્ચ સર્વાંગે દ્વિજસત્તમમ્

તૈઃ સિક્તૈર્બ્રાહ્મણઃ સદ્યઃ સુધાસેકોપમૈર્મુદા ॥
બભૌ દિવ્યવપુઃ શ્રીમાંઞ્જીવન્મુક્તો યથા મુનિઃ

મહિમાનં હિ ભક્તેસ્તુ ભક્તા એવ વિજાનતે ॥
મહતીં સૂતિપીડાં તુ વન્ધ્યા નાનુભવેત્ક્વચિત્

ઇત્યુદીર્ય સ્વયં ગાત્રાદુચ્છિષ્ટં પરમાત્મનઃ ॥
ભુક્ત્વા કૃતાર્થમાત્માનં મેને શ્રોત્રિયપુંગવઃ

સાધારણં ધર્મશાસ્ત્રં ક્ષેત્રેઽસ્મિન્ન વિચાર્યતે ॥
અયં તુ પરમો ધર્મો યો દેવેન પ્રકીર્તિતઃ

આચારપ્રભવો ધર્મો ધર્મસ્ય પ્રભુરચ્યુતઃ ॥
ઇત્થં સંચિતયન્વિપ્રઃ કુટુમ્બાર્થેઽવશેષિતમ્

આજહાર સ્વયં મુષ્ટ્યા ધ્યાનભઙ્ગમવાપ ચ ॥
પ્રબુદ્ધશ્ચિંતયામાસ સ્વપ્નં તં વિસ્મિતાશયઃ

અયમેવ મમ દ્રોહો હ્યવજ્ઞાસિષમીશ્વરમ્ ॥
નૈવેદ્યાશન માહાત્મ્યમજાનન્પરમાદ્ભુતમ્

અષ્ટાદશ ચતુર્દશ બ્રહ્માંડં યત્પદાંબુજમ્ ॥
ધર્મદ્રવેણ પ્રક્ષાલ્ય અપુનાત્સ્વં તદંબુના

યમર્ચયંતિ શક્રાદ્યા દિવ્યભોગૈરનુત્તમૈઃ ॥
સ માનુષ્યકૃતં ભુંક્તે ક્ષેત્રેસ્મિન્મહદદ્ભુતમ્

ઇત્યાશ્ચર્યપરસ્તેન સ્વપ્નલબ્ધેન વૈ દ્વિજાઃ ॥
નૈવેદ્યેન કુટુમ્બં સ્વં માર્જયામાસ સાદરમ્

તતઃ સર્વે નીરુજાસ્તે સુવાક્યાહૃષ્ટમાનસાઃ ॥
પુનર્જન્મ મન્યમાનાઃ શશંસુઃ ક્ષેત્રમુત્તમમ્

નાસ્ત્યસ્ય સદૃશં ક્ષેત્રં સપ્તદ્વીપાવનીતલે ॥
યત્ર સ્વોચ્છિષ્ટદાનેન પાપાન્મોચયતે નરાન્

પુરુષોત્તમમાહાત્મ્યં ક્ષેત્રં પરમદુર્લભમ્ ॥
યતઃ સ્વર્ગશ્ચ ભોગશ્ચ મુક્તિશ્ચૈવ કરે સ્થિતા

આર્તાનાં ભવકાંતારે ભાગ્યાદત્ર સમીયુષામ્ ॥
નાનાભોગોપતૃપ્તાનાં મુક્તિમાર્ગઃ સુખં ભવેત્

ઇત્થં તે હર્ષમાપન્નાઃ પ્રલપંતઃ પરસ્પરમ્ ॥
યથેષ્ટં ભોજયામાસુરન્યોન્યં ચ નિવેદિતમ્

તતસ્તે નિર્મલા વિપ્રાસ્તરુણાદિત્યવર્ચસઃ॥
દેવા ઇવ બભુઃ સર્વે નિષ્પાપા નિર્ગતજ્વરાઃ

નૈવેદ્યાશનમાહાત્મ્યં કથિતં વો દ્વિજોત્તમાઃ ॥
શ્રુત્વાપિ મહતઃ પાપાન્મુચ્યતે પાપકૃત્તમઃ

નિર્માલ્યગ્રહણસ્યાસ્ય ફલં વક્તું ન શક્નુમઃ॥
સાક્ષાદ્બ્રહ્મસ્વરૂપેણ ધ્રિયતે વપુષા હિ તત્

પુષ્પચંદનમાલ્યાદિ યદંગૈરુપધાર્યતે॥
અપનીતં યથાકાલે નિર્માલ્યં તત્પ્રકીર્તિતમ્

ધારણં શિરસા તસ્ય તેનાંગે ચાપિ માર્જનમ્ ॥
સાર્દ્ધાનાં કોટિતીર્થાનામભિષેકફલપ્રદમ્ ॥
ભક્ષણં ગુરુતલ્પાદિ પાતકૌઘવિનાશનમ્

લેપ્યા મૂર્ત્તિરિયં વિષ્ણોરન્યેભ્યો લેપ ઉત્તમઃ ॥
શ્રીખંડાગુરુકર્પૂરકસ્તૂરીકુંકુમાદિભિઃ

પ્રપિષ્ટલેપસ્નેહેન ચંદનાગુરુદારુણા ॥
શરીરે વાસુદેવસ્ય ઇંદ્રદ્યુમ્નેન કારિતઃ

પ્રત્યહં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠા વર્ષાંતે ચાપનીયતે ॥
લેપ્યાનાં લેપનિર્મોકે દર્શનં ન પ્રશસ્યતે

અંતરા ચેત્પતેલ્લેપઃ પિષ્ટં લિંપેત્પુનશ્ચ તમ્ ॥
નાન્યલેપઃ પ્રશસ્યો હિ સ વિષ્ણોરંગસંમતઃ

ચંદનાર્દ્રશરીરં ચ દૃષ્ટ્વા વિષ્ણું પુરા કિલ ॥
સૌગંધ્યાલ્લોભયામાસ નૃપપુત્રઃ સ મૂઢધીઃ

તસ્ય પ્રીત્યૈ નિયુક્તસ્તુ આકૃષ્યાંગાત્પ્રલેપનમ્ ॥
દદૌ નૃપકુમારાય સ લિલિંપે હૃદિ સ્વકે

તાવત્પ્રદેશં કુષ્ઠં વૈ શ્વેતં તસ્યાભવત્ક્ષણાત્ ॥
સ આસીત્કુષ્ઠપાણિસ્તુ તસ્મૈ યો દત્તવાન્કિલ

તતો વર્ષાવધિષ્ઠાયી લેપઃ પુણ્યતમઃ સ્મૃતઃ ॥
નિર્માલ્યાનાં પ્રધાનં તદ્ઘ્રાણાદંહોવિનાશનમ્

પુરા દમનકં દૈત્યં સમુદ્રોદકચારિણમ્ ॥
બાધિતારં જનાનાં વૈ માયાબલપરાક્રમમ્

ભગવાનપિ માયાવી પિતામહનિદેશતઃ ॥
મત્સ્યાવતારેણ વિભુઃ પ્રવિશ્ય વરુણાલયમ્

અન્વિષ્યાકૃષ્ય વેલાયાં નિષ્પિપેષ મહીતલે ॥
મધોઃ શુક્લચતુર્દશ્યાં પતિતો દાનવોત્તમઃ

ભગવત્કરસંપર્કાત્સુગંધિરભવત્તૃણમ્ ॥
તસ્યૈવ નામ્ના ત સમ્યગ્જગ્રાહાશ્ચર્યમાનસઃ

માલાં કૃત્વા હૃત્પ્રદેશ મિલિતં વનમાલયા ॥
અચિંતયત્તસ્ય ગંધં યાવદ્વસ્તુ ચિરસ્થિતમ્

તસ્યાપિ ગંધઃ સર્વેષાં પુષ્પાણાં સૌરભાપહઃ ॥
વર્ણસ્તુ ભગવન્મૂર્તેસ્તુલ્યોઽભૂત્સ સુશોભનઃ

તસ્ય માલા ભગવતઃ પરમપ્રીતિકારિણી ॥
શુષ્કા પર્યુષિતા વાપિ ન દુષ્ટા ભવતિ ક્વચિત્

તસ્ય સુગ્રથિતાં માલાં દત્ત્વા દમનકારયે ॥
ઉત્પાદયેન્મહાપ્રીતિં વિષ્ણોર્યા મુક્તિદાયિની

અંગાપકર્ષિતાં માલાં ભક્ત્યા યો ધારયેન્નરઃ ॥
હયમેધસહસ્રસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

તુલસીકલ્પિતાં માલાં વિષ્ણોરંગાપકર્ષિતામ્ ॥
ધારયેન્મૂર્ધ્નિ કંઠે ચ ભક્તો યો વિન્યસેદ્ધદિ ॥
તાવત્સંખ્યં વાજિમેધફલમવ્યગ્રમશ્નુતે

નિર્માલ્યતુલસીપત્રં યાવદ્ભક્ષયતે હરેઃ ॥
તાવજ્જન્મસહસ્રં તુ વિષ્ણુલોકે મહીયતે

હરેર્નૈવેદ્યમન્નં ચ તુલસીદલમિશ્રિતમ્ ॥
પ્રતિગ્રાસં સોમપાનં ફલં તત્સમમશ્નુતે

યાવજ્જીવં તુ ભુંજાનો ધ્રુવં મોક્ષમવાપ્નુયાત્

અર્ઘ્યશેષાદિકં વિષ્ણોસ્તથા ચાચમનોદકમ્ ॥
પાદોદકં સ્નાનવારિ પ્રત્યેકં પાપનાશનમ્

સર્વતીર્થાભિષેકાણાં ફલદં ગ્રહનાશનમ્ ॥
અલક્ષ્મીપાપરક્ષોઘ્નં ભૂતવેતાલનાશનમ્ ॥

શવાદ્યમેધ્યસંસ્પર્શદોષનાશનમુત્તમમ્ ॥
સર્વદીક્ષાવ્રતફલપ્રદમૈશ્વર્યવર્દ્ધનમ્

અકાલમૃત્યુહરણં વ્યાધિવ્યૂહનિબર્હણમ્ ॥
સુરોપમાંસભક્ષ્યાદિ પાપસંઘવિનાશનમ્

એતૈરાપ્લુતદેહસ્તુ શૃણુયાદ્યદિ સૂતકમ્ ॥
નાશૌચં વિદ્યતે તસ્ય સર્વકર્માધિકારિણઃ

યાવજ્જીવં પ્રતિજ્ઞાય યસ્ત્વેતાન્યેકમેવ વા ॥
ગૃહ્ણીયાદ્ભૂરિ વા સ્વલ્પં મુચ્યેદ્વિષ્ણોઃ પ્રસાદતઃ

એવં તત્ર વસન્દેવો લોકાનુગ્રહકાંક્ષયા ॥
રમમાણઃ શ્રિયા સાર્દ્ધમનાયાસવિમોચકઃ

નિર્માલ્યપાદાંબુનિ વેદનીયદાનૈસ્તદાલોકનતત્પ્રણામૈઃ ॥
પૂજોપહારૈશ્ચ વિમુક્તિદાતા ક્ષેત્રોત્તમેસ્મિન્પુરુષોત્તમાખ્યે

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદે દમનકચરિતંનામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ