સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.3-4

॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્સર્વભૂતેષુ સર્વધર્મવિશારદ ॥
અગ્નિતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં કૃપયા વદ મે પિતઃ

॥ શિવ ઉવાચ ॥ ॥
અતિગુહ્યતમં તીર્થં સર્વતીર્થનિષેવિતમ્ ॥
સંક્ષેપાત્કથયામ્યેતત્તવાદરવશાદહમ્

મહાપાતકિનો યે ચ અતિપાતકિનસ્તથા ॥
સ્નાનમાત્રેણ શુદ્ધ્યંતિ વિનાયાસેન પુત્રક

પ્રાયશ્ચિત્તેન યત્પાપં ન ગચ્છેન્મરણાંતિકમ્॥
સ્નાનમાત્રેણ તીર્થસ્ય પાવકસ્ય વિશુદ્ધ્યતિ

અત્યંતમલસંબદ્ધં યથા શુદ્ધ્યતિ હાટકમ્ ॥
તથાગ્નિતીર્થમાસાદ્ય દેહી પાપૈર્વિશુદ્ધ્યતિ

કુશાગ્રેણોદબિંદું ચ પીત્વા વર્ષત્રયં નરઃ ॥
અન્યક્ષેત્રે તપઃ કૃત્વા તદત્ર સ્નાનમાત્રતઃ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વાસ્મિન્યથાવિભવસંભવૈઃ ॥
દરિદ્રતા કુલે તેષાં ન કદાચિત્પ્રજાયતે

ઉપવાસેન યઃ પ્રાણાન્વહ્નિતીર્થે ત્યજેન્નરઃ ॥
સ ભિત્ત્વા સૂર્યલોકાદીન્વિષ્ણુલોકં પ્રપદ્યતે

ચાંદ્રાયણસહસ્રૈસ્તુ કૃચ્છ્રૈઃ કોટિભિરેવ ચ ॥
યત્ફલં લભતે મર્ત્યસ્તત્સ્નાનાદ્વહ્નિતીર્થતઃ

પંચધા યે પ્રકુર્વંતિ પાપમસ્મિન્ષડાનન ॥
જપેન પવનાયામૈર્વિશુદ્ધિરિતિ મે મતિઃ

જ્ઞાનેન મોહવશતઃ પાપં કુર્વન્તિ યેઽધમાઃ ॥
પૈશાચીં યોનિમાયામતિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ

અનાશ્રમી ચાશ્રમી વા યાવદ્દેહસ્યધારણમ્ ॥
ન તીર્થે પાવકે કુર્યાત્પાતકં બુદ્ધિપૂર્વકમ્

સ્નાનં દાનં જપો હોમઃ સંધ્યા દેવાર્ચનં તથા ॥
અત્રાનંતગુણં પ્રોક્તમન્યતીર્થાત્ષડાનન

બહૂનિ સંતિ તીર્થાનિ પાવનાનિ મહાંત્યપિ ॥
વહ્નિતીર્થસમં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

ન બ્રહ્મા ન શિવઃ શેષો ન દેવા ન ચ તાપસાઃ ॥
શક્નુવંતિ ફલં નાલં વક્તું પાવકતીર્થજમ્

કિં તેષાં બહુભિર્યજ્ઞૈઃ કિં દાનૈર્નિયમૈર્યમૈઃ॥
યેષાં પાવકતીર્થેઽસ્મિન્સ્નાનં દશદિનં ભવેત્

ઉપવાસેન યઃ પ્રાણાન્વહ્નિતીર્થે જયેન્નરઃ ॥
ઉપવાસત્રયં કૃત્વા પૂજયિત્વા જનાર્દ્દનમ્॥
નરઃ પાવકતીર્થેઽસ્મિન્સ ભવેત્પાવકોપમઃ

શિલાપંચકમધ્યસ્થં સાન્નિધ્યં નિત્યદા હરેઃ ॥
તત્રૈવ પાવકં તીર્થં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
કથં તત્ર શિલાઃ પંચ કેન વા તત્ર નિર્મિતાઃ ॥
કિં પુણ્યં કિં ફલં તાસાં વક્તુમર્હસ્યશેષતઃ

॥ શિવ ઉવાચ ॥ ॥
નારદી નારસિંહી ચ વારાહી ગારુડી તથા ॥
માર્કંડેયીતિ વિખ્યાતાઃ શિલાઃ સર્વાર્થસિદ્ધિદાઃ

નારદો ભગવાંસ્તેપે તપઃ પરમદારુણમ્॥
દર્શનાર્થં મહાવિષ્ણોઃ શિલાયાં વાયુભોજનઃ

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ શિલાયાં વૃક્ષવૃત્તિમાન્॥
તદાસૌ ભગવાન્વિષ્ણુસ્તત્ર બ્રાહ્મણરૂપધૃક્

જગામ પુરતસ્તસ્ય કૃપયા મુનિસત્તમમ્ ॥
ઉવાચ વચનં ચારુ કિમિતિ ક્લિશ્યતે હ્યૃષે ॥
કિં વા તવેપ્સિતં બ્રૂહિ તપસા ક્ષીણકલ્મષ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કો ભવાન્વિજનેઽરણ્યે મમાનુગ્રહતત્પરઃ ॥
મનઃ પ્રસન્નતામેતિ દર્શનાત્તે દ્વિજોત્તમ

ઇત્યુક્તો નારદેનાસૌ શંખચક્રગદાધરઃ ॥
પીતાંબરલસત્પદ્મવનમાલાવિભૂષણઃ

શ્રીવત્સકૌસ્તુભભ્રાજત્કમલાવિમલાલયઃ ॥
સુનંદનપ્રમુખ્યૈઃ સ સ્તૂયમાનો જનાર્દ્દનઃ

દર્શયામાસ રૂપં સ્વં નારદાય કૃપાર્દિતઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સહસોત્થાય તનું પ્રાણ ઇવાગતઃ

કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા નમસ્કૃત્ય પુનઃ પુનઃ ॥
તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા જગતામીશ્વરેશ્વરમ્

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
યઃ સર્વસાક્ષી જગતામધીશ્વરો ભક્તેચ્છયા જાતશરીરસંપદઃ ॥
કૃપામહાંભોનિધિરાશ્રિતાનાં પ્રસીદતાં પાવનદિવ્યમૂર્તિઃ

હિતાય લોકસ્ય સતાં પુનર્મનઃ સુતોષણાયાચિરમુત્કલાદિભિઃ ॥
પ્રસન્નલીલાહસિતાવલોકનઃ પ્રસીદતાં સત્ત્વનિકાયમૂર્તિમાન્

કંદર્પ્પલાવણ્યવિલાસસુંદરઃ પ્રસન્નગંભીરગિરેંદિરોત્સવઃ ॥
સ્વમાશ્રિતાનાં વરકલ્પપાદપઃ પ્રસીદતાં દીનદયાર્દ્રમાનસઃ

યદંઘ્રિપદ્માર્ચનનિર્મલાંતરા જ્ઞાનાસિના શાતિતબંધહેતવઃ ॥
વિદંતિ યદ્બ્રહ્મસુખં ગતક્લમાઃ પ્રસીદતાં દીનદયાર્દ્રમાનસઃ

સંસારવારાંનિધિબદ્ધસેતુર્યઃ સૃષ્ટિપાલાંતવિધાનહેતુઃ ॥
ઉપાંતનામા ગુણલબ્ધમૂર્તિઃ પ્રસીદતાં બ્રહ્મસુખાનુભૂતિઃ

ય ઇંદ્રિયાધિષ્ઠિતભૂતસૂક્ષ્માદ્વિકાસહેતુર્દ્યુતિમદ્વરિષ્ઠઃ ॥
જીવાત્મતાં ગચ્છતિ માયયા સ્વયા સ એક ઈશો ભગવાન્પ્રસીદતામ્

સ્વદૃગ્ગુણૈર્યેન વિલિપ્યતે મહાન્ગુણાશ્રયં યેન ચ પાઞ્ચભૌતિકમ્॥
એકોઽપિ નાનાગુણસંપ્રયુક્તઃ પ્રસીદતાં દીનદયાલુવર્યઃ

યસ્યાનુવર્તિનો દેવા વિપદાં પદમંબુધિમ્ ॥
કૃત્વા વત્સપદં સ્વર્ગે નિરાતંકા વસંતિ હિ

નમસ્તે વાસુદેવાય નમઃ સંકર્ષણાય ચ ॥
પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય સર્વભૂતાત્મને નમઃ

અદ્ય મે જીવિતં ધન્યમદ્ય મે સફલં તપઃ ॥
અદ્ય મે સફલં જ્ઞાનં દર્શનાત્તે જનાર્દન

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
તુષ્ટોઽહં તપસાનેન સ્તોત્રેણ તવ નારદ ॥
ત્વત્તો ભક્તો ન મે કશ્ચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે

વરં વરય ભદ્રં તે વરદોઽહં તવાગ્રતઃ ॥
મદ્દર્શનાત્તે કામઃ સ્યાત્સંસિદ્ધો વિદ્ધિ નારદ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
વરદો યદિ મે દેવ વરાર્હો યદિ વાપ્યહમ્ ॥
ભક્તિં તવ પદાંભોજે નિશ્ચલાં દેહિ મે વિભો

પચ્છિલાસન્નિધાનં ચ ન ત્યાજ્યં તે કદાચન ॥
મત્તીર્થદર્શનાત્સ્પર્શાત્સ્નાનાદાચમનાત્તથા ॥
દેહૈર્ન યુજ્યતે દેયસ્તતીયસ્તુ વરો મમ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ॥ ॥
એવમસ્તુ તવ સ્નેહાત્તવ તીર્થે વસામ્યહમ્ ॥
ચરાચરાણાં જંતૂનાં વિદેહાય ન સંશયઃ

એવમુક્ત્વા હરિઃ સાક્ષાત્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
નારદોઽપિ મહાતેજા દિનાનિ કતિચિત્સહ ॥
બદરીમાવસન્હૃષ્ટો યયૌ મધુપુરીં તતઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
માર્કંડેયશિલાયાસ્તુ મહિમાનં વદસ્વ મે ॥
કિં પુણ્યં કિં ફલં તસ્યાઃ સંજ્ઞા ચ તાદૃશી કથમ્

॥શિવ ઉવાચ ॥ ॥
પુરા ત્રેતાયુગસ્યાંતે મૃકંડુતનયો મહાન્ ॥
સ્વલ્પાયુષં નિજં જ્ઞાત્વા જજાપ પરમં જપમ્

દ્વાદશાક્ષરમંત્રેણ પૂજિતો હરિરવ્યયઃ ॥
સપ્તકલ્પાયુષં જ્ઞાત્વા તત્રૈવાંતરતો યયૌ

માર્કંડેયસ્તતઃ શ્રુત્વા તીર્થાટનપરિશ્રમમ્ ॥
દર્શનં નારદસ્યાસીન્મથુરાયાં ષડાનન

પૂજિતો વંદિતસ્તેન નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
કથયામાસ માહાત્મ્યં બદર્યા યત્ર કેશવઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કિમિતિ ક્લિશ્યતે સાધો તીર્થાટનપરિશ્રમૈઃ ॥
બદર્યાખ્યં મહાક્ષેત્રં સાન્નિધ્યં નિત્યદા હરેઃ

તત્ર યાહિ યત્ર સાક્ષાદ્ધરિં પશ્યસિ ચક્ષુષા ॥
તચ્છ્રુત્વા વિસ્મયોપેતો વિશાલામાયયાવૃષિઃ

સ્નાત્વા શિલામુપવિશઞ્જજાપાષ્ટાક્ષરં પરમ્ ॥
તતઃપ્રસન્નો ભગવાઁસ્ત્રિરાત્ર્યંતે જનાર્દનઃ

શંખચક્રગદાપદ્મવનમાલાવિભૂષણમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સહસોત્થાય પ્રેમગદ્ગદયા ગિરા ॥
તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા માર્કંડેયો જનાર્દનમ્

॥ માર્કંડેય ઉવાચ ॥ ॥
અશાશ્વતે ચ સંસારે સારે તે ચરણાંબુજે ॥
સમુદ્ધારઃ કથં નૃણાં ત્રાહિ માં પરમેશ્વર

તાપત્રયપરિશ્રાંતમનેકાજ્ઞાનજૃંભિતમ્ ॥
સંસારકુહરે ભ્રાંતં ત્રાહિ માં કૃપયાઽચ્યુત

અનેકયોનિયંત્રેષુ નિઃસૃતેસ્તનુવેદનામ્ ॥
ગર્ભવાસકૃતાં પ્રાપ્તં ત્રાહિ માં કરુણાંબુધે

કૃમિભક્ષિતસર્વાંગં ક્ષુત્પિપાસાકુલં ચ હિ ॥
આંત્રમાલાકુલેગર્ભે ત્રાહિ માં મધુસૂદન

અમેધ્યાદિભિરાલિપ્તં નિશ્ચેષ્ટશ્રમમાકુલમ્॥
સ્મરંતં નિજકર્મોત્થં ત્રાહિ માં મધુસૂદન

વચનાદાનનિઃશ્વાસાશક્તં ભયમુપાગતમ્॥
ગર્ભવાસમહાદુઃખં ત્રાહિ માં મધુસૂદન

જરામરણબાલ્યાદિદુઃખસંસારપીડિતમ્ ॥
દુઃખાબ્ધૌ સુખબુદ્ધિં માં કૃપાસિંધો પ્રપાલય

કદાચિત્કૃમિતાં પ્રાપ્તં કદાચિત્સ્વેદજન્મિતામ્॥
કદાચિદુદ્ભિજ્જત્વં ચ કદાચિન્નરતાં ગતમ્

સર્વયોનિસમાપન્નં વિપન્નં વિગતપ્રભમ્॥
અનાથં ત્વાં સમાપન્નં ત્રાહિ માં કૃપયાઽચ્યુત

એવં સ્તુતસ્તતઃ કૃષ્ણો માર્કણ્ડેયેન ધીમતા ॥
પ્રીતસ્તમાહ વિપ્રર્ષે વરં મે વ્રિયતામિતિ

॥ શ્રીમાર્કંડેય ઉવાચ ॥ ॥
યદિ તુષ્ટો ભવાન્મહ્યં ભગવન્દીનવત્સલ ॥
નિશ્ચલાં દેહિ મે ભક્તિં પૂજાયાં દર્શને તવ ॥
શિલાયાં તવ સાન્નિધ્યમેષ એવ વરો મમ ॥

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથેત્યુક્ત્વા મહાવિષ્ણુર્યયાવંતર્હિતં દ્વિજ ॥
માર્કંડેયસ્તતસ્તુષ્ટો જગામ પિતુરાશ્રમમ્

ઉપસ્થાનમિદં પુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
શૃણુયાચ્છ્રાવયેન્મર્ત્યો ગોવિન્દે લભતે ગતિમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શિવકાર્તિકેયસંવાદે અગ્નિતીર્થનારદશિલામાર્કણ્ડેયશિલામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ