સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.3-5

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
અથોદ્ધવસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણકીર્તનતત્પરાન્ ॥
સત્કૃત્યાથ પરિષ્વજ્ય પરીક્ષિતમુવાચ હ

॥ ઉદ્ધવ ઉવાચ ॥ ॥
ધન્યોઽસિ રાજન્કૃષ્ણૈકભક્ત્યા પૂર્ણોઽસિ નિત્યદા ॥
યસ્ત્વં નિમગ્નચિત્તોઽસિ કૃષ્ણસંકીર્તનોત્સવે

કૃષ્ણપત્નીષુ વજ્રે ચ દિષ્ટ્યા પ્રીતિઃ પ્રવર્તિતા ॥
તવોચિતમિદં તાત કૃષ્ણદત્તાંગ વૈભવ

દ્વારકાસ્થેષુ સર્વેષુ ધન્યા એતે ન સંશયઃ ॥
યેષાં વ્રજનિવાસાય પાર્થમાદિષ્ટવાન્પ્રભુઃ

શ્રીકૃષ્ણસ્ય મનશ્ચંદ્રો રાધાસ્યપ્રભયાન્વિતઃ ॥
તદ્વિહારવનં ગોભિર્મણ્ડયન્રોચતે સદા

કૃષ્ણચન્દ્રઃ સદા પૂર્ણસ્તસ્ય ષોડશ યાઃ કલાઃ ॥
ચિત્સહસ્રપ્રભાભિન્ના અત્રાસ્તે તત્સ્વરૂપતા

એવં વજ્રસ્તુ રાજેન્દ્ર પ્રપન્નભયભઞ્જકઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણદક્ષિણે પાદે સ્થાનમેતસ્ય વર્તતે

અવતારેઽત્ર કૃષ્ણેન યોગમાયાઽતિ ભાવિતા ॥
તદ્બલેનાત્મવિસ્મૃત્યા સીદન્ત્યેતે ન સંશયઃ

ઋતે કૃષ્ણપ્રકાશં તુ સ્વાત્મબોધો ન કસ્યચિત્ ॥
તત્પ્રકાશસ્તુ જીવાનાં માયયા પિહિતઃ સદા

અષ્ટાવિંશે દ્વાપરાન્તે સ્વયમેવ યદા હરિઃ ॥
ઉત્સારયેન્નિજાં માયાં તત્પ્રકાશો ભવેત્તદા

સ તુ કાલો વ્યતિક્રાંતસ્તેનેદમપરં શૃણુ ॥
અન્યદા તત્પ્રકાશસ્તુ શ્રીમદ્ભાગવતાદ્ભવેત્

શ્રીમદ્ભાગવતં શાસ્ત્રં યત્ર ભાગવતૈર્યદા ॥
કીર્ત્યતે શ્રૂયતે ચાપિ શ્રીકૃષ્ણસ્તત્ર નિશ્ચિતમ્

શ્રીમદ્ભાગવતં યત્ર શ્લોકં શ્લોકાર્દ્ધમેવ ચ ॥
તત્રાપિ ભગવાન્કૃષ્ણો બલ્લવીભિર્વિરાજતે

ભારતે માનવં જન્મ પ્રાપ્ય ભાગવતં ન યૈઃ ॥
શ્રુતં પાપપરાધીનૈરાત્મઘાતસ્તુ તૈઃ કૃતઃ

શ્રીમદ્ભાગવતં શાસ્ત્રં નિત્યં યૈઃ પરિસેવિતમ્ ॥
પિતુર્માતુશ્ચ ભાર્યાયાઃ કુલપંક્તિઃ સુતારિતા

વિદ્યાપ્રકાશો વિપ્રાણાં રાજાં શત્રુજયો વિશામ્ ॥
ધનં સ્વાસ્થ્યં ચ શૂદ્રાણાં શ્રીમદ્ભાગવતાદ્ભવેત્

યોષિતામપરેષાં ચ સર્વવાંછિતપૂરણમ્ ॥
અતો ભાગવતં નિત્યં કો ન સેવેત ભાગ્યવાન્

અનેકજન્મસંસિદ્ધઃ શ્રીમદ્ભાગવતં લભેત્ ॥
પ્રકાશો ભગવદ્ભક્તેરુદ્ભવસ્તત્ર જાયતે

સાંખ્યાયનપ્રસાદાપ્તં શ્રીમદ્ભાગવતં પુરા ॥
બૃહસ્પતિર્દત્તવાન્મે તેનાહં કૃષ્ણવલ્લભઃ

આખ્યાયિકા ચ તેનોક્તા વિષ્ણુરાત નિબોધ તામ્ ॥
જ્ઞાયતે સંપ્રદાયોઽપિ યત્ર ભાગવતશ્રુતેઃ

॥
શ્રીબૃહસ્પતિરુવાચ ॥ ॥
ઈક્ષાંચક્રે યદા કૃષ્ણો માયાપુરુષરૂપધૃક્ ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ શિવશ્ચાપિ રજઃસત્ત્વતમોગુણૈઃ

પુરુષાસ્ત્રય ઉત્તસ્થુરધિકારાંસ્તદાદિશત્ ॥
ઉત્પત્તૌ પાલને ચૈવ સંહારે પ્રક્રમેણ તાન્

બ્રહ્મા તુ નાભિકમલાદુત્પન્નસ્તં વ્યજિજ્ઞપત્ ॥
॥ શ્રીબ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
નારાયણાદિપુરુષ પરમાત્મન્નમોઽસ્તુ તે

ત્વયા સર્ગે નિયુક્તોઽસ્મિ પાપીયાન્માં રજોગુણઃ ॥
ત્વત્સ્મૃતૌ નૈવ બાધેત તથૈવ કૃપયા પ્રભો

॥ શ્રીબૃહસ્પતિરુવાચ ॥ ॥
યદા તુ ભગવાંસ્તસ્મૈ શ્રીમદ્ભાગવતં પુરા ॥
ઉપદિશ્યાબ્રવીદ્બ્રહ્મન્સેવસ્વૈનત્સ્વસિદ્ધયે

બ્રહ્મા તુ પરમપ્રીતસ્તેન કૃષ્ણાપ્તયેઽનિશમ્ ॥
સપ્તાવરણભંગાય સપ્તાહં સમવર્તયત્

શ્રીભાગવતસપ્તાહસેવનાપ્તમનોરથઃ ॥
સૃષ્ટિં વિતનુતે નિત્યં સસપ્તાહઃ પુનઃપુનઃ

વિષ્ણુરપ્યર્થયામાસ પુમાંસં સ્વાર્થસિદ્ધયે ॥
પ્રજાનાં પાલને પુંસા યદનેનાપિ કલ્પિતઃ

॥ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
પ્રજાનાં પાલનં દેવ કરિષ્યામિ યથોચિતમ્ ॥
પ્રવૃત્ત્યા ચ નિવૃત્ત્યા ચ કર્મજ્ઞાનપ્રયોજનાત્

યદાયદૈવ કાલેન ધર્મગ્લાનિર્ભવિષ્યતિ ॥
ધર્મં સંસ્થાપયિષ્યામિ હ્યવતારૈસ્તદા તદા

ભોગાર્થિભ્યસ્તુ યજ્ઞાદિફલં દાસ્યામિ નિશ્ચિતમ્ ॥
મોક્ષાર્થિભ્યો વિરક્તેભ્યો મુક્તિં પઞ્ચવિધાં તથા

યેઽપિ મોક્ષં ન વાઞ્છન્તિ તાન્કથં પાલયામ્યહમ્ ॥
આત્માનં ચ શ્રિયં ચાપિ પાલયામિ કથં વદ

તસ્મા અપિ પુમાનાદ્યઃ શ્રીભાગવતમાદિશત્ ॥
ઉવાચ ચ પઠસ્વૈનત્તવ સર્વાર્થસિદ્ધયે ॥

તતો વિષ્ણુઃ પ્રસન્નાત્મા પરમાર્થકપાલને ॥
સમર્થોઽભૂચ્છ્રિયા માસિમાસિ ભાગવતં સ્મરન્

યદા વિષ્ણુઃ સ્વયં વક્તા લક્ષ્મીશ્ચ શ્રવણે રતા ॥
તદા ભાગવતશ્રાવો માસેનૈવ પુનઃપુનઃ

યદા લક્ષ્મીઃ સ્વયં વક્ત્રી વિષ્ણુશ્ચ શ્રવણે રતઃ ॥
માસદ્વયં રસાસ્વાદસ્તદાતીવ સુશોભતે

અધિકારે સ્થિતો વિષ્ણુર્લક્ષ્મીર્નિશ્ચિન્તમાનસા ॥
તેન ભાગવતાસ્વાદસ્તસ્યા ભૂરિ પ્રકાશતે

અથ રુદ્રોઽપિ તં દેવં સંહારાધિકૃતઃ પુરા ॥
પુમાંસં પ્રાર્થયામાસ સ્વસામર્થ્યવિવૃદ્ધયે

॥ શ્રીરુદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
નિત્યે નૈમિત્તિકે ચૈવ સંહારે પ્રાકૃતે તથા ॥
શક્તયો મમ વિદ્યન્તે દેવદેવ મમ પ્રભો

આત્યંતિકે તુ સંહારે મમ શક્તિર્ન વિદ્યતે ॥
મહદ્દુઃખં મમૈતત્તુ તેન ત્વાં પ્રાર્થયામ્યહમ્

॥
શ્રીબૃહસ્પતિરુવાચ ॥ ॥
શ્રીમદ્ભાગવતં તસ્મા અપિ નારાયણો દદૌ ॥
સ તુ સંસેવનાદસ્ય જિગ્યે ચાપિ તમોગુણમ્

કથા ભાગવતી તેન સેવિતા વર્ષમાત્રતઃ ॥
લયે ત્વાત્યંતિકે તેનાવાપ શક્તિં સદાશિવઃ

॥ ઉદ્ધવ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રીભાગવતમાહાત્મ્ય ઇમામાખ્યાયિકાં ગુરોઃ ॥
શ્રુત્વા ભાગવતં લબ્ધ્વા મુમુદેઽહં પ્રણમ્ય તમ્

તતસ્તુ વૈષ્ણવીં રીતિં ગૃહીત્વા માસમાત્રતઃ ॥
શ્રીમદ્ભાગવતાસ્વાદો મયા સમ્યઙ્નિષેવિતઃ

તાવતૈવ બભૂવાહં કૃષ્ણસ્ય દયિતઃ સખા ॥
કૃષ્ણેનાથ નિયુક્તોઽહં વ્રજે સ્વપ્રેયસીગણે

વિરહાર્ત્તાસુ ગોપીષુ સ્વયં નિત્યવિહારિણા ॥
શ્રીભાગવતસંદેશો મન્મુખેન પ્રયોજિતઃ

તં યથામતિ લબ્ધ્વા તા આસન્વિરહવર્જ્જિતાઃ ॥
નાજ્ઞાસિષં રહસ્યં તચ્ચમત્કારસ્તુ લોકિતઃ

સ્વર્વાસં પ્રાર્થ્ય કૃષ્ણં ચ બ્રહ્માદ્યેષુ ગતેષુ મે ॥
શ્રીમદ્ભાગવતે કૃષ્ણસ્તદ્રહસ્યં સ્વયં દદૌ

પુરતોઽશ્વત્થમૂલસ્ય ચકાર મયિ તદ્દૃઢમ્ ॥
તેનાત્ર વ્રજવલ્લીષુ વસામિ બદરીં ગતઃ

તસ્માન્નારદકુણ્ડેઽત્ર તિષ્ઠામિ સ્વેચ્છયા સદા ॥
કૃષ્ણપ્રકાશો ભક્તાનાં શ્રીમદ્ભાગવતાદ્ભવેત્

તદેષામપિ કાર્ય્યાર્થં શ્રીમદ્ભાગવતં ત્વહમ્ ॥
પ્રવક્ષ્યામિ સહાયોઽત્ર ત્વયૈવાનુષ્ઠિતો ભવેત્

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
વિષ્ણુરાતસ્તુ શ્રુત્વા તદુદ્ધવં પ્રણતોઽબ્રવીત્॥ ॥
॥ શ્રીપરીક્ષિદુવાચ ॥ ॥
હરિદાસ ત્વયા કાર્ય્યં શ્રીભાગવતકીર્તનમ્

આજ્ઞાપ્યોઽહં યથાકાર્ય્યં સહાયોઽત્ર મયા તથા ॥
॥શ્રીસૂત ઉવાચ ॥
શ્રુત્વૈતદુદ્ધવો વાક્યમુવાચ પ્રીતમાનસઃ

॥ ઉદ્ધવ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રીકૃષ્ણેન પરિત્યક્તે ભૂતલે બલવાન્કલિઃ ॥
કરિષ્યતિ પરં વિઘ્નં સત્કાર્યે સમુપસ્થિતે

તસ્માદ્દિગ્વિજયં યાહિ કલિનિગ્રહમાચર ॥
અહં તુ માસમાત્રેણ વૈષ્ણવીં રીતિમાસ્થિતઃ

શ્રીમદ્ભાગવતાસ્વાદં પ્રચાર્ય ત્વત્સહાયતઃ ॥
એતાન્સમ્પ્રાપયિષ્યામિ નિત્યધામ્નિ મધુદ્વિષઃ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુત્વૈવં તદ્વચો રાજા મુદિતશ્ચિન્તયાતુરઃ ॥
તદા વિજ્ઞાપયામાસ સ્વાભિપ્રાયં તમુદ્ધવમ્

॥ શ્રીપરીક્ષિદુવાચ ॥ ॥
કલિં તુ નિગ્રહીષ્યામિ તાત તે વચસિ સ્થિતઃ ॥
શ્રીભાગવતસંપ્રાપ્તિઃ કથં મમ ભવિષ્યતિ

અહં તુ સમનુગ્રાહ્યસ્તવ પાદતલે શ્રિતઃ ॥
॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુત્વૈતદ્વચનં ભૂયોઽપ્યુદ્ધવસ્તમુવાચ હ

॥ ॥ ઉદ્ધવ ઉવાચ ॥ ॥
રાજંશ્ચિન્તા તુ તે કાઽપિ નૈવ કાર્ય્યા કથંચન ॥
તવૈવ ભગવચ્છાસ્ત્રે યતો મુખ્યાધિકારિતા

એતાવત્કાલપર્ય્યન્તં પ્રાયો ભાગવતશ્રુતેઃ ॥
વાર્તામપિ ન જાનન્તિ મનુષ્યાઃ કર્મતત્પરાઃ

ત્વત્પ્રસાદેન બહવો મનુષ્યા ભારતાજિરે ॥
શ્રીમદ્ભાગવતપ્રાપ્તૌ સુખં પ્રાપ્સ્યન્તિ શાશ્વતમ્

નન્દનન્દનરૂપસ્તુ શ્રીશુકો ભગવાનૃષિઃ ॥
શ્રીમદ્ભાગવતં તુભ્યં શ્રાવયિષ્યત્યસંશયઃ

તેન પ્રાપ્સ્યસિ રાજંસ્ત્વં નિત્યં ધામ વ્રજેશિતુઃ ॥
શ્રીભાગવતસંચારસ્તતો ભુવિ ભવિષ્યતિ

તસ્માત્ત્વં ગચ્છ રાજેન્દ્ર કલિનિગ્રહમાચર ॥
॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્તસ્તં પરિક્રમ્ય ગતો રાજા દિશાં જયે

વજ્રસ્તુ નિજરાજ્યેશં પ્રતિબાહું વિધાય ચ ॥
તત્રૈવ માતૃભિઃ સાકં તસ્થૌ ભાગવતાશયા

અથ વૃન્દાવને માસં ગોવર્દ્ધનસમીપતઃ ॥
શ્રીમદ્ભાગવતાસ્વાદસ્તૂદ્ધવેન પ્રવર્તિતઃ

તસ્મિન્નાસ્વાદ્યમાને તુ સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી ॥
પ્રચકાશે હરેર્લીલા સર્વતઃ કૃષ્ણ એવ ચ

આત્માનં ચ તદન્તઃસ્થં સર્વેઽપિ દદૃશુસ્તદા ॥
વજ્રસ્તુ દક્ષિણે દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણપાદસરોરુહે

સ્વાત્માનં કૃષ્ણવૈધુર્ય્યાન્મુક્તસ્તદ્ભુવ્યશોભત ॥
તાશ્ચ તન્માતરઃ કૃષ્ણે રાસરાત્રિપ્રકાશિનિ

ચંદ્રે કલાપ્રભારૂપમાત્માનં વીક્ષ્ય વિસ્મિતાઃ ॥
સ્વપ્રેષ્ઠ વિરહવ્યાધિવિમુક્તાઃ સ્વપદં યયુઃ

યેઽન્યે ચ તત્ર તે સર્વે નિત્યલીલાન્તરં ગતાઃ ॥
વ્યાવહારિકલોકેભ્યઃ સદ્યોઽદર્શનમાગતાઃ

ગોવર્દ્ધનનિકુઞ્જેષુ ગોષુ વૃન્દાવનાદિષુ ॥
નિત્યં કૃષ્ણેન મોદન્તે દૃશ્યન્તે પ્રેમતત્પરૈઃ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
ય એતાં ભગવત્પ્રાપ્તિં શૃણુયાચ્ચાપિ કીર્તયેત્ ॥
તસ્ય વૈ ભગવત્પ્રાપ્તિર્દુઃખહાનિશ્ચ જાયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પરીક્ષિદુદ્ધવસંવાદે શ્રીભાગવતમાહાત્મ્યે તૃતીયોઽધ્યાયઃ