સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.29-4

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
તીર્થાનામિહ સર્વેષાં પ્રભાવઃ કથિતસ્ત્વયા ॥
નદીનાં પર્વતાનાં ચ ક્ષેત્રાણાં સરસામપિ

નિદેશાત્પદ્મગર્ભસ્ય સુવર્ણમુખરી નદી ॥
નીતા ભુવમગસ્ત્યેન વ્યાખ્યાતા ભવતાનઘ

તદુત્પત્તિપ્રભાવં ચ તીર્થૌઘાંસ્તત્સમાશ્રયાન્ ॥
શ્રોતું સંપ્રીતિરુત્પન્ના તન્નો વક્તું ત્વમર્હસિ

પ્રણમ્ય શમ્ભું નન્દીશં ષડાસ્યં વ્યાસમેવ ચ ॥
મુનિભિઃ પ્રાર્થિતઃ સૂતસ્તદા વક્તું પ્રચક્રમે

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગ ભવદ્ભિર્મંગલાવહમ્ ॥
આખ્યાનમેતદામ્નાય શ્રવણોદ્ભૂતસિદ્ધિદમ્

શૃણુતાવહિતા દિવ્યાં કથાં કલ્મષનાશિનીમ્ ॥
ભરદ્વાજેન કથિતાં પાર્થાય કથયામિ વઃ

અવાપ્ય દ્રુપદાત્પ્રાજ્ઞાદ્યાજ્ઞસેનીં પૃથાસુતાઃ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રનિદેશેન જગ્મુઃ કરિપુરં શુભમ્

ભીષ્મેણ ચાંબિકેયેન તત્ર સંમાનિતાસ્તદા ॥
દુર્યોધનાદિભિઃ સાર્દ્ધં ન્યવસન્પઞ્ચવત્સરાન્

તતોઽનુશિષ્ટો ભીષ્માદ્યૈર્ધૃતરાષ્ટ્રો મહાયશાઃ ॥
સર્વેષાં કુલવૃદ્ધાનાં વાસુદેવસ્ય ચાગ્રતઃ

પ્રદદૌ પાંડુપુત્રેભ્યસ્તત્સેવાહૃષ્ટમાનસઃ ॥
સાર્ધરાજ્યં પુરવરં ખાણ્ડવપ્રસ્થસંજ્ઞિકમ્

આમંત્ર્ય પાણ્ડુતનયા ધૃતરાષ્ટ્રાદિકાન્કુરૂન્ ॥
જગ્મુસ્તત્ખાણ્ડવપ્રસ્થં પુરં કૃષ્ણસમન્વિતાઃ । ૧૧ ॥
ઇન્દ્રપ્રસ્થાહ્વયે તત્ર રક્ષિતે વિશ્વકર્મણા ॥
વસન્પુરેઽશિષત્પૃથ્વીં સાનુજો ધર્મનંદનઃ

ગતે કૃષ્ણે નિજપુરં નારદસ્યાનુશાસનાત્॥
પ્રતિજ્ઞાં ચક્રિરે પાર્થા ધર્મજ્ઞા દ્રૌપદીં પ્રતિ

॥ અથાર્જુનતીર્થયાત્રોપોદ્ધાતઃ ॥ ॥
યથાક્રમેણ સા કૃષ્ણા વર્ષમેકૈકમાદરાત્ ॥
એકૈકસ્ય ગૃહે તિષ્ઠેત્પ્રતિનિર્ણયપૂર્વકમ્

યઃ પશ્યેત્તાં પરગૃહે સ્થિતાં પાંચાલનંદિનીમ્ ॥
તેનૈકહાયનમિતં વિધેયં તીર્થસેવનમ્

એવં કૃતપ્રતિજ્ઞાસ્તે પાણ્ડુભૂપાલનંદનાઃ ॥
વ્યાપારૈર્લોંકસામાન્યૈર્નિન્યુઃ કાલમતંદ્રિતાઃ

અથ જાનપદો વિપ્રો રાજગેહાંગણે સ્થિતઃ ॥
ચુક્રોશ બહુધા ધેનુર્હૃતા મે તસ્કરૈરિતિ

સમાશ્વાસ્ય ચ તં વિપ્રં પ્રવિવેશ ધનંજયઃ ॥
આયુધાનિ સમાનેતું ત્વરયા શસ્ત્રમંદિરમ્

તત્રાપશ્યત્સમાસીનૌ પાંચાલીધર્મનન્દનૌ ॥
જાનન્નપિ પ્રતિજ્ઞાં સ ધનુર્જગ્રાહ સેષુધિ

સ ગત્વા તસ્કરાનાજૌ નિહત્ય નૃપનન્દનઃ ॥
નિવર્ત્ય ધેનું તાં તસ્મૈ દદૌ વિપ્રાય સાદરમ્

અથ વિજ્ઞાપયામાસ ફાલ્ગુનો ધર્મનન્દનમ્ ॥
તીર્થયાત્રા મયા કાર્યા સમયોલ્લંઘનાદિતિ

અનુજસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વધર્મવિદાં વરઃ ॥
ઉવાચ વચનં ધીરઃ સાદરં ધર્મનંદનઃ

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
ગવાર્થં બ્રાહ્મણાર્થં ચ યદ્વદેદનૃતં વચઃ ॥
યદાચરેદસત્કર્મ તત્સત્યં તત્સમંજસમ્

બ્રાહ્મણાર્થં ગવાર્થં ચ ત્વયા કર્મેદૃશં કૃતમ્ ॥
તદસદ્ભાવમાપ્નોતિ કથં કથય સુવ્રત

પ્રજાપાલનકૃત્યસ્ય ચોરોપેક્ષણશિક્ષણૈઃ ॥
નૂનં ફલં ભવેદ્રાજ્ઞો બ્રહ્મહત્યાશ્વમેધજમ્

અસાધ્યાન્વૈરિણો જ્ઞાત્વાઽપ્યવનીશો ન ભદ્રભાક્ ॥
સ્વદેશોપપ્લવકરાસ્તસ્કરા યદ્યશિક્ષિતાઃ

અસ્માકં ભૂભુજાં લોકજાલસ્ય ચ હિતં હિ યત્ ॥
ત્વયેદૃશં કૃતં કર્મ નાસ્તિ દોષો હ્યતસ્તવ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
ધર્મપુત્રસ્ય વચનમાકર્ણ્ય રચિતાંજલિઃ ॥
પુનર્વિજ્ઞાપયામાસ ધર્મનિત્યો ધનંજયઃ ॥

॥ અર્જુન ઉવાચ ॥ ॥
મૈવં ભૂપાલ વાદીસ્ત્વં સ્વપ્રતિજ્ઞાતિલંઘનમ્ ॥
જાનતા ધર્મસર્વસ્વમુલ્લસદ્ધર્મમૂર્તિના

કૃત્યાકૃત્યવિદા દક્ષેણાત્મના પ્રાક્સમીરિતા ॥
નોલ્લંઘનીયા સતતં પ્રતિજ્ઞા પુરુષેણ હિ

અશક્તાનાં ગતિઃ સેયં યદ્બંધુગુરુવાક્યતઃ ॥
ધર્મં ત્યજંતિ સમયં ત્યક્તાઃ પ્રાક્સ્વં સમીરિતમ્

કૃપયા તીર્થગમનાદાર્યો યદિ નિવર્તયેત્ ॥
હતપ્રતિજ્ઞં માં લોકાઞ્જલ્પતઃ કો નિવારયેત્

મમાપિ તીર્થયાત્રાયાં કૌતુકોત્તરલં મનઃ ॥
કર્તવ્યં ચ સ્મૃતં રાજન્નારદાદિષ્ટશાસનમ્

તત્પ્રસીદ મહારાજ યત્તીર્થગમનોદ્યમે ॥
સંમાનનીયઃ પ્રભુભિઃ સમયો હ્યનુજીવિનામ્

તથેતિ ભ્રાતૃભિઃ સાર્દ્ધં કૃતાનુમતિરર્જુનઃ ॥
અગ્રજં તોષયામાસ પ્રણામપ્રશ્રયાદિભિઃ

યથાર્હં ભીમસેનાદીન્ભ્રાતૄનામન્ત્ર્ય પાણ્ડવઃ ॥
કૃતસ્વસ્ત્યયનો ભવ્યૈર્નિર્યયૌ ધરણીસુરૈઃ

પૌરાણિકા જ્યૌતિષિકા ભિષજો ધરણીસુરાઃ ॥
અનુજગ્મુર્ભૃત્યગણાઃ શિલ્પિનઃ સૂતમાગધાઃ

યુધિષ્ઠિરાજ્ઞયા તસ્ય ભોગત્યાગક્ષમં ધનમ્ ॥
ગૃહીત્વાનુયયુઃ સ્નિગ્ધાઃ સભ્યાઃ કોશાધિકારિણઃ

॥ અથ અર્જુનસ્ય ગંગાદિતીર્થાવગાહનપૂર્વક સુવર્ણમુખર્યાગમનમ્ ॥ ॥
સ રાજપુત્રઃ પ્રથમં પ્રાપ્ય ભાગીરથીં નદીમ્ ॥
ગંગાદ્વારં પ્રયાગં ચ સિષેવે કાશિકામપિ

પશ્યંસ્તીર્થાનિ જાહ્નવ્યાસ્તત્તીરોપાન્તવર્ત્મના ॥
આસસાદ સમુત્તુઙ્ગકલ્લોલં દક્ષિણોદધિમ્

મહાનદીં મહાપુણ્યાં પ્રસિદ્ધં પુરુષોત્તમમ્ ॥
સિંહાચલં ચ સંવીક્ષ્ય પ્રાપ્તવાન્કૃતકૃત્યતામ્

તતો દદર્શ કૌન્તેયઃ પુણ્યાં ગોદાવરીં નદીમ્ ॥
સમસ્તદુરિતવ્રાતશાતનોત્તીર્ણગૌરવામ્

કૃતાભિષેકસ્તત્તોયૈર્વિધિવત્પાણ્ડુનન્દનઃ ॥
પ્રમોદં વિવિધૈર્દાનૈરકરોદ્ભૂસુવર્ણકૈઃ

નદીં મલાપહાખ્યાં ચ દૃષ્ટ્વા મોદં યયૌ શુભમ્ ॥
તતઃ સમાસસાદાસૌ કૃષ્ણવેણીં સરિદ્વરામ્

શિવસ્ય નિયતાવાસં ચતુર્દ્વારસમન્વિતમ્ ॥
નાનાતીર્થગણાકીર્ણં શ્રીપર્વતમવૈક્ષત

નદીં પિનાકિનીં તીર્ત્વા ગત્વા દેવર્ષિસેવિતમ્ ॥
નારાયણપ્રિયાવાસમપશ્યદ્વેંકટાચલમ્

શૃઙ્ગેઽસ્ય ભૂભૃતસ્તુંગે સ્થિતં લોકૈકનાયકમ્ ॥
અપૂજયદ્ધરિં ભક્ત્યા પ્રસિદ્ધં શુભસિદ્ધયે

અવરુહ્ય વેંકટમહાદ્રિશૃઙ્ગતઃ સ દદર્શ સિદ્ધમુનિસંઘસેવિતામ્ ॥
કલશોદ્ભવેન મુનિના સમાહૃતાં તટિનીં સુવર્ણમુખરીસમાહ્વયામ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે સુવર્ણમુખરીમાહાત્મ્યે અર્જુનતીર્થયાત્રાગમનવર્ણનંનામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ