स्कन्द पुराण · श्लोक 2.29-4

॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥
तीर्थानामिह सर्वेषां प्रभावः कथितस्त्वया ॥
नदीनां पर्वतानां च क्षेत्राणां सरसामपि

निदेशात्पद्मगर्भस्य सुवर्णमुखरी नदी ॥
नीता भुवमगस्त्येन व्याख्याता भवतानघ

तदुत्पत्तिप्रभावं च तीर्थौघांस्तत्समाश्रयान् ॥
श्रोतुं संप्रीतिरुत्पन्ना तन्नो वक्तुं त्वमर्हसि

प्रणम्य शम्भुं नन्दीशं षडास्यं व्यासमेव च ॥
मुनिभिः प्रार्थितः सूतस्तदा वक्तुं प्रचक्रमे

॥ श्रीसूत उवाच ॥ ॥
साधु पृष्टं महाभाग भवद्भिर्मंगलावहम् ॥
आख्यानमेतदाम्नाय श्रवणोद्भूतसिद्धिदम्

शृणुतावहिता दिव्यां कथां कल्मषनाशिनीम् ॥
भरद्वाजेन कथितां पार्थाय कथयामि वः

अवाप्य द्रुपदात्प्राज्ञाद्याज्ञसेनीं पृथासुताः ॥
धृतराष्ट्रनिदेशेन जग्मुः करिपुरं शुभम्

भीष्मेण चांबिकेयेन तत्र संमानितास्तदा ॥
दुर्योधनादिभिः सार्द्धं न्यवसन्पञ्चवत्सरान्

ततोऽनुशिष्टो भीष्माद्यैर्धृतराष्ट्रो महायशाः ॥
सर्वेषां कुलवृद्धानां वासुदेवस्य चाग्रतः

प्रददौ पांडुपुत्रेभ्यस्तत्सेवाहृष्टमानसः ॥
सार्धराज्यं पुरवरं खाण्डवप्रस्थसंज्ञिकम्

आमंत्र्य पाण्डुतनया धृतराष्ट्रादिकान्कुरून् ॥
जग्मुस्तत्खाण्डवप्रस्थं पुरं कृष्णसमन्विताः । ११ ॥
इन्द्रप्रस्थाह्वये तत्र रक्षिते विश्वकर्मणा ॥
वसन्पुरेऽशिषत्पृथ्वीं सानुजो धर्मनंदनः

गते कृष्णे निजपुरं नारदस्यानुशासनात्॥
प्रतिज्ञां चक्रिरे पार्था धर्मज्ञा द्रौपदीं प्रति

॥ अथार्जुनतीर्थयात्रोपोद्धातः ॥ ॥
यथाक्रमेण सा कृष्णा वर्षमेकैकमादरात् ॥
एकैकस्य गृहे तिष्ठेत्प्रतिनिर्णयपूर्वकम्

यः पश्येत्तां परगृहे स्थितां पांचालनंदिनीम् ॥
तेनैकहायनमितं विधेयं तीर्थसेवनम्

एवं कृतप्रतिज्ञास्ते पाण्डुभूपालनंदनाः ॥
व्यापारैर्लोंकसामान्यैर्निन्युः कालमतंद्रिताः

अथ जानपदो विप्रो राजगेहांगणे स्थितः ॥
चुक्रोश बहुधा धेनुर्हृता मे तस्करैरिति

समाश्वास्य च तं विप्रं प्रविवेश धनंजयः ॥
आयुधानि समानेतुं त्वरया शस्त्रमंदिरम्

तत्रापश्यत्समासीनौ पांचालीधर्मनन्दनौ ॥
जानन्नपि प्रतिज्ञां स धनुर्जग्राह सेषुधि

स गत्वा तस्करानाजौ निहत्य नृपनन्दनः ॥
निवर्त्य धेनुं तां तस्मै ददौ विप्राय सादरम्

अथ विज्ञापयामास फाल्गुनो धर्मनन्दनम् ॥
तीर्थयात्रा मया कार्या समयोल्लंघनादिति

अनुजस्य वचः श्रुत्वा सर्वधर्मविदां वरः ॥
उवाच वचनं धीरः सादरं धर्मनंदनः

॥ युधिष्ठिर उवाच ॥ ॥
गवार्थं ब्राह्मणार्थं च यद्वदेदनृतं वचः ॥
यदाचरेदसत्कर्म तत्सत्यं तत्समंजसम्

ब्राह्मणार्थं गवार्थं च त्वया कर्मेदृशं कृतम् ॥
तदसद्भावमाप्नोति कथं कथय सुव्रत

प्रजापालनकृत्यस्य चोरोपेक्षणशिक्षणैः ॥
नूनं फलं भवेद्राज्ञो ब्रह्महत्याश्वमेधजम्

असाध्यान्वैरिणो ज्ञात्वाऽप्यवनीशो न भद्रभाक् ॥
स्वदेशोपप्लवकरास्तस्करा यद्यशिक्षिताः

अस्माकं भूभुजां लोकजालस्य च हितं हि यत् ॥
त्वयेदृशं कृतं कर्म नास्ति दोषो ह्यतस्तव

॥ श्रीसूत उवाच ॥ ॥
धर्मपुत्रस्य वचनमाकर्ण्य रचितांजलिः ॥
पुनर्विज्ञापयामास धर्मनित्यो धनंजयः ॥

॥ अर्जुन उवाच ॥ ॥
मैवं भूपाल वादीस्त्वं स्वप्रतिज्ञातिलंघनम् ॥
जानता धर्मसर्वस्वमुल्लसद्धर्ममूर्तिना

कृत्याकृत्यविदा दक्षेणात्मना प्राक्समीरिता ॥
नोल्लंघनीया सततं प्रतिज्ञा पुरुषेण हि

अशक्तानां गतिः सेयं यद्बंधुगुरुवाक्यतः ॥
धर्मं त्यजंति समयं त्यक्ताः प्राक्स्वं समीरितम्

कृपया तीर्थगमनादार्यो यदि निवर्तयेत् ॥
हतप्रतिज्ञं मां लोकाञ्जल्पतः को निवारयेत्

ममापि तीर्थयात्रायां कौतुकोत्तरलं मनः ॥
कर्तव्यं च स्मृतं राजन्नारदादिष्टशासनम्

तत्प्रसीद महाराज यत्तीर्थगमनोद्यमे ॥
संमाननीयः प्रभुभिः समयो ह्यनुजीविनाम्

तथेति भ्रातृभिः सार्द्धं कृतानुमतिरर्जुनः ॥
अग्रजं तोषयामास प्रणामप्रश्रयादिभिः

यथार्हं भीमसेनादीन्भ्रातॄनामन्त्र्य पाण्डवः ॥
कृतस्वस्त्ययनो भव्यैर्निर्ययौ धरणीसुरैः

पौराणिका ज्यौतिषिका भिषजो धरणीसुराः ॥
अनुजग्मुर्भृत्यगणाः शिल्पिनः सूतमागधाः

युधिष्ठिराज्ञया तस्य भोगत्यागक्षमं धनम् ॥
गृहीत्वानुययुः स्निग्धाः सभ्याः कोशाधिकारिणः

॥ अथ अर्जुनस्य गंगादितीर्थावगाहनपूर्वक सुवर्णमुखर्यागमनम् ॥ ॥
स राजपुत्रः प्रथमं प्राप्य भागीरथीं नदीम् ॥
गंगाद्वारं प्रयागं च सिषेवे काशिकामपि

पश्यंस्तीर्थानि जाह्नव्यास्तत्तीरोपान्तवर्त्मना ॥
आससाद समुत्तुङ्गकल्लोलं दक्षिणोदधिम्

महानदीं महापुण्यां प्रसिद्धं पुरुषोत्तमम् ॥
सिंहाचलं च संवीक्ष्य प्राप्तवान्कृतकृत्यताम्

ततो ददर्श कौन्तेयः पुण्यां गोदावरीं नदीम् ॥
समस्तदुरितव्रातशातनोत्तीर्णगौरवाम्

कृताभिषेकस्तत्तोयैर्विधिवत्पाण्डुनन्दनः ॥
प्रमोदं विविधैर्दानैरकरोद्भूसुवर्णकैः

नदीं मलापहाख्यां च दृष्ट्वा मोदं ययौ शुभम् ॥
ततः समाससादासौ कृष्णवेणीं सरिद्वराम्

शिवस्य नियतावासं चतुर्द्वारसमन्वितम् ॥
नानातीर्थगणाकीर्णं श्रीपर्वतमवैक्षत

नदीं पिनाकिनीं तीर्त्वा गत्वा देवर्षिसेवितम् ॥
नारायणप्रियावासमपश्यद्वेंकटाचलम्

शृङ्गेऽस्य भूभृतस्तुंगे स्थितं लोकैकनायकम् ॥
अपूजयद्धरिं भक्त्या प्रसिद्धं शुभसिद्धये

अवरुह्य वेंकटमहाद्रिशृङ्गतः स ददर्श सिद्धमुनिसंघसेविताम् ॥
कलशोद्भवेन मुनिना समाहृतां तटिनीं सुवर्णमुखरीसमाह्वयाम्

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे श्रीवेंकटाचलमाहात्म्ये सुवर्णमुखरीमाहात्म्ये अर्जुनतीर्थयात्रागमनवर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः