સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.29-3

॥શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
ઉપચારૈર્બહુવિધૈર્માનસૈસ્તં પ્રપૂજ્ય સઃ ॥
આવાહ્ય સ્થાપયેદ્ભક્તો મૂર્તૌ સ્થાપનમુદ્રયા

તતસ્તદંગદેવાંશ્ચ તત્તન્મન્ત્રૈઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
આવાહ્ય નામમન્ત્રૈર્વા સુપ્રતિષ્ઠાપયેચ્ચ સઃ

ઘણ્ટાદિ વાદયેદ્વાદ્યં કુર્યાદ્વા તાલિકાધ્વનિમ્ ॥
સુપ્તોત્થિતમિવાઽથૈનં કારયેદ્દન્તધાવનમ્

શ્યામાકવિષ્ણુકાન્તાભ્યાં દૂર્વાબ્જાભ્યાં સહોદકમ્ ॥
પાદ્યમેતત્પ્રભોર્દદ્યાત્તતોર્ઘ્યાચમનીયકે

ચન્દનાક્ષતપુષ્પાણિ દર્ભાગ્રતિલસર્ષપાન્ ॥
યવાન્દૂર્વા ચાર્ઘ્યપાત્રે નિક્ષિપેદમ્બુના ભૃતે

જાતીફલલવંગૈલાકઙ્કોલોશીરવાસિતમ્ ॥
દદ્યાદાચમનીયામ્બુ તતઃ સંસ્નપયેદ્ધરિમ્

સુગન્ધિપુષ્પતૈલેન કુર્યાદભ્યંગમાદિતઃ ॥
સુરભિદ્રવ્યકલ્કેન કુર્યાચ્ચોદ્વર્તનં તતઃ

ક્ષીરેણ દધ્ના ચાજ્યેન મધુના સિતયા તથા ॥
સ્નપયેદ્ધરિમવ્યગ્રસ્તત્તન્મન્ત્રૈઃ પૃથક્પૃથક્

સુગન્ધિના ચ શુદ્ધેન સ્નાનમુષ્ણેન ચામ્બુના ॥
તં કારયિત્વા ગન્ધાદ્યૈઃ સ્નાનપીઠેઽર્ચયેલ્લઘુ

નિર્માલ્યપુષ્પાદિ તતો વિસૃજ્યોત્તરતો દ્વિજઃ ॥
રાજનાદ્યૈઃ સામભિર્વા મહાપુરુષવિદ્યયા ॥
શ્રીસૂક્તવિષ્ણુસૂક્તક્તાભ્યામભિષેકં સમાચરેત્

નામ્નાં સહસ્રેણ હરેરષ્ટોત્તરશતેન વા ॥
અભિષેકં તુ કુર્વીરન્સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાશ્ચ દીક્ષિતાઃ

તતઃ પ્રમાર્જ્ય વસ્ત્રેણ તમનર્ઘ્યાંશુકાનિ ચ ॥
પરિધાપયેદતિપ્રેમ્ણા રાધાં ચાન્યાંશ્ચ શક્તિતઃ

ઉપવીતં ભગવતે દદ્યાત્સૂક્ષ્મં સિતં શુભમ્॥
રત્નહેમાદ્યલંકારાન્સાંગાયાસ્મૈ ચ ધારયેત્

યથાઋતુ યથાસ્થાનં ચન્દનેન યથોચિતમ્॥
તિલકાનુલેપનં કુર્યાત્સકેશરઘનાદિના

યથોચિતમલંકારાન્ધારયિત્વા ચ રાધિકામ્ ॥
પત્રલેખાં ચ તિલકં વિદધ્યાત્કુઙ્કુમાક્ષતૈઃ

આદર્શં દર્શયિત્વાઽથ પુષ્પસ્રક્છેખરાદિભિઃ ॥
પૂજયેત્તં સહસ્રેણ તુલસીમઞ્જરીદલૈઃ

તુલસ્યા વાઽથ પુષ્પેણ પ્રત્યેકં નામ વૈષ્ણવમ્ ॥
નમઃ પ્રાન્તચતુર્થ્યન્તં કીર્ત્તયન્નર્ચયેત્પ્રભુમ્

સુગન્ધિદ્રવ્યચૂર્ણાનિ તતઃ સૌભાગ્યવન્તિ ચ ॥
સમર્પ્ય ધૂપં કુર્વીત દશાંગં વામૃતાદિકમ્

દીપં ઘૃતેન કુર્વીત વર્ત્તિકાદ્વયદીપિતમ્ ॥
કૃતં સ્વશક્તિતઃ શુદ્ધં મહાનૈવેદ્યમર્પયેત્

સંયાવપાયસાપૂપશષ્કુલીખણ્ડલડ્ડકાન્॥
પૂરિકાઃ પોલિકા મૌદ્ગમોદનં વ્યઞ્જનાનિ ચ ॥
દધિદુગ્ધઘૃતાદીનિ ચતુષ્પદ્યાં નિધારયેત્

ભોજયેત્તં તતઃ પ્રેમ્ણા મધ્યે પાનીયમર્પયન્ ॥
મુહૂર્ત્તાર્દ્ધે ગતે દદ્યાદ્ધસ્તપ્રક્ષાલનાંબુ ચ

ઉચ્છેષણં ભગવતો વિષ્વક્સેનાદિદેવતાઃ ॥
ઉપકલ્પ્યાન્યતઃ સ્થાપ્ય સ્વાર્થં તદ્ભુવમામૃજેત્

મુખવાસં તતો દદ્યાત્કૃતાં તામ્બૂલવીટિકામ્ ॥
પૂગચૂર્ણલવઙ્ગૈલાજાતીજાદિસમન્વિતામ્

ફલં ચ નાલિકેરાદિ દત્ત્વા શક્ત્યા ચ દક્ષિણામ્ ॥
મહાનીરાજનં કુર્યાદ્ગીતવાદિત્રપૂર્વકમ્

સ્તુયાત્પુષ્પાઞ્જલીન્દત્ત્વા તત્સ્તોત્રેણૈવ તં તતઃ ॥
નામસંકીર્તનં કુર્યાદ્ગાયન્નૃત્યંશ્ચ તત્પુરઃ

મુહૂર્ત્તં સ વિધાયેત્થં કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
પ્રણામં દણ્ડવત્કુર્યાત્તિર્યક્તદ્દક્ષિણે ભુવિ

અષ્ટાંગં વાપિ પઞ્ચાગં પ્રણામં પુરુષશ્ચરેત્ ॥
પઞ્ચાંગમેવ નારી તુ નાન્યથા મુનિસત્તમ

પદ્ભ્યાં કરાભ્યાં જાનુભ્યામુરસા શિરસા દૃશા ॥
વચસા મનસા ચેતિ પ્રણામોઽષ્ટાંગ ઈરિતઃ

બાહુભ્યાં ચૈવ મનસા શિરસા વચસા દૃશા ॥
પઞ્ચાંગોયં પ્રણામઃ સ્યાત્પૂજાસુ પ્રવરાવિમૌ

ભીતં માં સંસૃતેઃ પાહિ પ્રપન્નં ત્વાં પ્રભો ઇતિ ॥
તતઃ સંપ્રાર્થ સ્વાધ્યાયં શક્ત્યા કુર્વીત નૈત્યકમ્

ધ્યાત્વા શેષાં ચ તદ્દત્તાં ગૃહીત્વા શિરસાદરાત્ ॥
આવાહિતં યથાપૂર્વં રાધાકૃષ્ણં હૃદમ્બુજે॥
સંસ્થાપયેચ્ચાંગદેવાન્સ્વસ્વસ્થાનં વિસર્જયેત્

કરણ્ડકે વા શય્યાયાં મન્દિરે પ્રતિમાં હરેઃ ॥
શાયયિત્વા પિધાય દ્વાર્વૈશ્વદેવં સમાચરેત્

પ્રાસાદિકં હરેરન્નં સ્વપોષ્યેભ્યો વિભજ્ય સઃ ॥
સ્વયં ભુક્ત્વા તત્કથાદ્યૈર્દિનશેષમતિક્રમેત્

મહાપૂજાવિધાનેન પ્રોક્તેનાનેન યોન્વહમ્ ॥
ભક્ત્યા સમર્ચયેદ્વિષ્ણું સ ભવેત્તસ્ય પાર્ષદઃ

દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય ભાસ્વરં દેવતેપ્સિતમ્ ॥
ગોલોકાખ્યં હરેર્દ્ધામ દિવ્યાઙ્ગો યાતિ પૂજકઃ

ફલાભિસંધિના વાપિ યસ્તમર્ચેદ્દિનેદિને ॥
સોપિ ધર્મં કામમર્થં મોક્ષં ચાપ્નોત્યભીપ્સિતમ્

ઇત્થં પૂજાવિધિં કર્ત્તુમશક્તો રાધયા સહ ॥
હરિમેકં યથા લબ્ધૈરર્ચેદ્ભક્ત્યોપચારકૈઃ

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ દ્વિજોઽન્યો નામમન્ત્રતઃ ॥
શ્રીરાધાકૃષ્ણમભ્યર્ચેદ્ભક્તિરેવાઽત્ર સિદ્ધિદા

એકાદશ્યાં હરેર્જન્મોત્સવાદૌ તુ વિશેષતઃ ॥
મહાપૂજૈવ કર્ત્તવ્યા સ્વશક્ત્યાઽખિલવૈષ્ણવૈઃ

પ્રતિષ્ઠામાત્રમપિ યઃ કુર્યાદન્યકૃતાલયે ॥
સ સાર્વભૌમ રાજ્યં વૈ પ્રાપ્નુયાન્નષ્ટકિલ્વિષઃ

કારયેન્મન્દિરં રમ્યં ધનાઢ્યશ્ચ હરેર્દૃઢમ્ ॥
યઃ સ તુ પ્રાપ્નુયાદ્રાજ્યં ત્રૈલોક્યસ્યાપ્યકણ્ટકમ્

વૃત્તિદાનેન પૂજાયાઃ પ્રવાહં વર્દ્ધયેત્તુ યઃ ॥
સ પુમાન્પ્રાપ્નુયાન્નૂનં વિષ્ણુલોકે મહત્સુખમ્

પ્રતિષ્ઠાં મન્દિરં પૂજાં કારયે ત્ત્રીણ્યપીહ યઃ ॥
સમાનૈશ્વર્યમાપ્નોતિ વાસુદેવસ્ય સ ધુવમ્

હરેર્વૃર્ત્તિં હરેદ્યસ્તુ કૃતાં સ્વેન પરેણ વા ॥
કલ્પમેકં સ વૈ ભુંક્તે નરકે યમયાતનાઃ

કર્ત્તા કારયિતા યશ્ચ સહાયશ્ચાનુમોદકઃ ॥
ચતુર્ણાં હિ ફલે ભાગઃ સુકૃતસ્યેતરસ્ય ચ

ઇતિ ક્રિયાયોગવિધિર્મયા નારદ કીર્ત્તિતઃ ॥
યેનૈકાન્તિકધર્મોઽત્ર સિદ્ધ્યેત્તત્પ્રવણાત્મનામ્

વિષયાંશ્ચિન્તયંશ્ચિત્તે બહિઃ પૂજાં હરેશ્ચરન્ ॥
સંભારેણાપિ મહતા ન યથોક્તં ફલં લભેત્॥

ઇતસ્તતો ગ્રામ્યસુખે ભ્રમત્સ્વીયં મનસ્તતઃ ॥
નિયમ્ય વિષ્ણુપૂજાયાં મુમુક્ષુઃ પ્રયતો ભવેત્

મહાવ્રતા ભૂરિતપસ્વિનોપિ સ્વધીતવેદા અપિ બુદ્ધિમન્તઃ ॥
સાંખ્યં ચ યોગં પરિશીલયન્તઃ સિદ્ધિં ન યાન્ત્યેવ વિનાર્ચનં હરેઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યે ક્રિયાયોગે શ્રીવાસુદેવપૂજાવિધિનિરૂપણં નામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ