સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.16-6

॥ ॥ શ્રુતદેવ ઉવાચ ॥ ॥
તદ્દર્શનાહ્લાદપરિપ્લુતાશયઃ સદ્યઃ સમુત્થાય નનામ મૂર્ધ્ના ॥
ચિરં નિરીક્ષ્યાઽઽકુલલોચનો હ્યમું વિશ્વાત્મદેવં જગતામધીશમ્

દધાર પાદાવવનિજ્ય તજ્જલં યત્પાદજાઽઽબ્રહ્મ જગત્પુનાતિ ॥
સમર્ચયામાસ મહાવિભૂતિભિર્મહાર્હવસ્ત્રાભરણાનુલેપનૈઃ

સ્રગ્ધૂપદીપામૃતભક્ષણાદિભિસ્ત્વગ્ગાત્રવિત્તાત્મસમર્પણેન ॥
તુષ્ટાવ વિષ્ણું પુરુષં પુરાણં નારાયણં નિર્ગુણમદ્વિતીયમ્

નિરંજનં વિશ્વસૃજામધીશં વન્દે પરં પદ્મભવાદિવંદિતમ્ ॥
યન્માયયા તત્ત્વવિદુત્તમા જના વિમોહિતા વિશ્વસૃજામધીશ્વરમ્ ॥

મુહ્યંતિ માયાચરિતેષુ મૂઢા ગુણેષુ ચિત્રં ભગવદ્વિચેષ્ટિતમ્ ॥
અનીહ એતદ્બહુધૈક આત્મના સૃજત્યવત્યત્તિ ન સજ્જતેઽપ્યથ

સમસ્તદેવાસુરસૌખ્યદુઃખપ્રાપ્ત્યૈ ભવાન્પૂર્ણમનોરથોઽપિ ॥
તત્રાઽપિ કાલે સ્વજનાભિગુપ્ત્યૈ બિભર્ષિ સત્ત્વં ખલનિગ્રહાય

તમોગુણં રાક્ષસ બન્ધનાય રજોગુણં નિર્ગુણ વિશ્વમૂર્તે ॥
દિષ્ટ્યા ત્વદંઘ્રિઃ પ્રણતાઘનાશનસ્તીર્થાસ્પદં હૃદિ ધૃતઃ સુવિપક્વયોગૈઃ

ઉત્સિક્તભક્ત્યુપહૃતાશય જીવભાવાઃ પ્રાપુર્ગતિં તવ પદસ્મૃતિમાત્રતો યે ॥
ભવાખ્યકાલોરગપાશબન્ધઃ પુનઃપુનર્જન્મજરાદિદુઃખૈઃ

ભ્રમામિ યોનિષ્વહમાખુભક્ષ્યવત્પ્રવૃદ્ધતર્ષસ્તવ પાદવિસ્મૃતેઃ ॥
નૂનં ન દત્તં ન ચ તે કથા શ્રુતા ન સાધવો જાતુ મયાઽપિ સેવિતાઃ

તેનારિભિર્ધ્વસ્તપરાર્ધ્યલક્ષ્મીર્વનં પ્રવિષ્ટઃ સ્વગુરુહ્યઘં સ્મરન્ ॥
સ્મૃતૌ ચ તૌ માં સમુપેત્ય દુઃખાત્સંબોધયાંચક્રતુરાર્તબંધૂ

વૈશાખધર્મૈઃ શ્રુતિચોદિતૈઃ શુભૈઃ સ્વર્ગાપવર્ગાદિ પુમર્થહેતુભિઃ ॥
તદ્બોધતોઽહં કૃતવાન્સમસ્તાઞ્ચ્છુભાવહાન્માધવમાસધર્માન્

તસ્માદભૂન્મે પરમઃ પ્રસાદસ્તેનાખિલાઃ સંપદ ઊર્જિતા ઇમાઃ ॥
નાગ્નિર્ન સૂર્યો ન ચ ચન્દ્રતારકા ન ભૂર્જલં ખં શ્વસનોઽથ વાઙ્મનઃ

ઉપાસિતાસ્તેઽપિ હરત્યઘં ચિરાદ્વિપશ્ચિતો ઘ્નન્તિ મુહૂર્તસેવયા ॥
યાન્મન્યસે ત્વં ભવિનોઽપિ ભૂરિશસ્ત્યક્તેષણાંસ્ત્વત્પદન્યસ્તચિત્તાન્

નમઃ સ્વતંત્રાય વિચિત્રકર્મણે નમઃ પરસ્મૈ સદનુગ્રહાય ॥
ત્વન્માયયા મોહિતોઽહં ગુણેષુ દારાર્થરૂપેષુ ભ્રમામ્યનર્થદૃક્

ત્વત્પાદપદ્મે સતિ મૂલનાશને સમસ્તપાપાપહરં સુનિર્મલમ્ ॥
સુખેચ્છયાનર્થનિદાનભૂતૈઃ સુતાત્મદારૈર્મમતાભિયુક્તઃ

ન ક્વાપિ નિદ્રાં લભતે ન શર્મ પ્રવૃદ્ધતર્ષઃ પુનરેવ તસ્મિન્ ॥
લબ્ધ્વા દુરાપં નરદેવજન્મ ત્વં યત્નતઃ સર્વપુમર્થહેતુઃ

પદારવિન્દં ન ભજામિ દેવ સંમૂઢચેતા વિષયેષુ લાલસઃ ॥
કરોમિ કર્માણિ સુનિષ્ઠિતઃ સન્પ્રવૃદ્ધતર્ષસ્તદપેક્ષયા દદત્

પુનશ્ચ ભૂયામહમદ્ય ભૂયામિત્યેવ ચિન્તાશતલોલમાનસઃ॥
તદૈવ જીવસ્ય ભવેત્કૃપા વિભો દુરંતશક્તેસ્તવ વિશ્વમૂર્તે

સમાગમઃ સ્યાન્મહતાં હિ પુંસાં ભવાંબુધિર્યેન હિ ગોષ્પદાયતે ॥
સત્સંગમો દેવ યદૈવ ભૂયાત્તર્હીશ દેવે ત્વયિ જાયતે મતિઃ

સમસ્તરાજ્યાપગમં હિ મન્યે હ્યનુગ્રહં તે મયિ જાતમઞ્જસા ॥
યથાર્ય તે બ્રહ્મસુરાસુરાદ્યૈર્નિવૃત્તતર્ષૈરપિ હંસયૂથૈઃ

ઇતઃ સ્મરામ્યચ્યુતમેવ સાદરં ભવાપહં પાદસરોરુહં વિભો ॥
અકિંચનપ્રાર્થ્યમમન્દભાગ્યદં ન કામયેઽન્યત્તવ પાદપદ્માત્ ॥

અતો ન રાજ્યં ન સુતાદિકોશં દેહેન શશ્વત્પતતા રજોભુવા ॥
ભજામિ નિત્યં તદુપાસિતવ્યં પાદારવિંદં મુનિભિર્વિચિન્ત્યમ્

પ્રસીદ દેવેશ જગન્નિવાસ સ્મૃતિર્યથા સ્યાત્તવ પાદપદ્મે ॥
સક્તિઃ સદા ગચ્છતુ દારકોશપુત્રાત્મચિહ્નેષુ ગણેષુ મે પ્રભો

ભૂયાન્મનઃ કૃષ્ણપદારવિન્દયોર્વચાંસિ તે દિવ્યકથાનુવર્ણને ॥
નેત્રે મમેમે તવ વિગ્રહેક્ષણે શ્રોત્રે કથાયાં રસના તદર્પિતે

ઘ્રાણં ચ ત્વપાદસરોજસૌરભે ત્વદ્ભક્તગન્ધાદિવિલેપને સકૃત્ ॥
સ્યાતાં ચ હસ્તૌ તવ મન્દિરે વિભો સંમાર્જ્જનાદૌ મમ નિત્યદૈવ

પાદૌ વિભો ક્ષેત્રકથાઽનુસર્પણે મૂર્ધા ચ મે સ્યાત્તવ વન્દનેઽનિશમ્ ॥
કામશ્ચ મે સ્યાત્તવ સત્કથાયાં બુદ્ધિશ્ચ મે સ્યાત્તવ ચિંતનેઽનિશમ્

દિનાનિ મે સ્યુસ્તવ સત્કથોદયૈરુદ્ગીયમાનૈર્મુનિભિર્ગૃહાગતૈઃ ॥
હીનઃ પ્રસંગસ્તવ મે ન ભૂયાત્ક્ષણં નિમેષાર્દ્ધમથાઽપિ વિષ્ણો

ન પારમેષ્ઠ્યં ન ચ સાર્વભૌમં ન ચાપવર્ગં સ્પૃહયામિ વિષ્ણો ॥
ત્વત્પાદસેવાં ચ સદૈવ કામયે પ્રાર્થ્યાં શ્રિયા બ્રહ્મભવાદિભિઃ સુરૈઃ

ઇતિ રાજ્ઞા સ્તુતો વિષ્ણુઃ પ્રસન્નઃ કમલેક્ષણઃ ॥
મેઘગમ્ભીરયા વાચા તમુવાચ ક્ષિતીશ્વરમ્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
જાને ત્વાં દાસવર્યં મે નિષ્કામુકમકલ્મષમ્ ॥
અથાઽપિ તે પ્રદાસ્યામિ વરં દૈવતદુર્લભમ્

આયુષ્યં ચાયુતં દિવ્યં સંપદશ્ચ નરેશ્વર ॥
ભક્તિર્મયિ દૃઢા ભૂયાદન્તે સાયુજ્યમેવ ચ

ત્વયા કૃતેન સ્તોત્રેણ માં સ્તુવન્તિ ચ યે ભુવિ ॥
તેષાં તુષ્ટઃ પ્રદાસ્યામિ ભુક્તિં મુક્તિં ન સંશયઃ

તૃતીયૈષાઽક્ષયાનામ ભુવિ ખ્યાતા ભવિષ્યતિ ॥
યસ્યાં તવ પ્રસન્નોઽહં ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદઃ

યે કુર્વંતિ નરા મૂઢાઃ સ્નાનદાનાદિકાઃ ક્રિયા ॥
વ્યાજેનાઽપિ સ્વભાવાદ્વા યાંતિ મત્પદમવ્યયમ્

યે ચાઽક્ષયતૃતીયાયાં પિતૄનુદ્દિશ્ય માનવાઃ ॥
શ્રાદ્ધં કુર્વંતિ તેષાં વૈ તદાનંત્યાય કલ્પતે

ન ચાનયા તિથિર્લોકે સમા વા નાધિકા ભુવિ॥
અસ્યાં કૃતં સ્વલ્પમપિ તદક્ષય્યફલં ભવેત્

યો ગાં દદ્યાન્નૃપશ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણાય કુટુંબિને ॥
સર્વસંપત્પ્રવર્ષાખ્યા ભુક્તિમુક્તિઃ કરે સ્થિતા

યો હિ દદ્યાદનડ્વાહં સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥
કાલમૃત્યુવિમુક્તઃ સન્દીર્ઘાયુષ્યમવાપ્નુયાત્

વૈશાખમાસે યો ધર્માન્કુરુતે મત્પ્રિયાવહાન્ ॥
તેષાં મૃત્યુજરાજન્મભયં પાપં હરામ્યહમ્

યથા વૈશાખધર્મૈસ્તુ તુષ્ટઃ સ્યાં સકલૈરપિ ॥
માસધર્મૈર્ન તુષ્ટઃ સ્યાં માસો મે માધવઃ પ્રિયઃ ॥

સર્વધમોજ્ઝિતા વાપિ બ્રહ્મચર્યવિવર્જિતાઃ॥
વૈશાખમાસનિરતા યાંતિ મત્પદમવ્યયમ્

યદ્દુરાપં તપોભિશ્ચ સાંખ્યયોગૈર્મખૈરપિ ॥
તદ્ધામ પરમં યાંતિ વૈશાખનિરતા નરાઃ

અપિ પાપસહસ્રં વા માસોઽયં હરતેઽનઘ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તવિહીનં વા મત્પાદસ્મરણં યથા

ગુરૂપદિષ્ટઃ કાંતારે વૈશાખે નિરતો ભવાન્ ॥
સમારાધ્ય જગન્નાથં તેનાપ્તમખિલં નૃપ

ધર્મેણાનેન સંપ્રીતઃ પ્રત્યક્ષોઽહં ભવામિ તે ॥
ભુક્ત્વા ભોગાન્યથાકામાન્દેવૈરપિસુદુર્લભાન્

ઇતિ તસ્મૈ વરં દત્ત્વા દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥
પશ્યતામેવ સર્વેષાં તત્રૈવાંતરધીયત

તતો ભૂપાલવર્યોઽસૌ બભૂવાત્યંતવિસ્મિતઃ ॥
હૃષ્ટપુષ્ટતનુર્ભૂપ લબ્ધનષ્ટધનો યથા

તતઃ શશાસ પૃથિવીં તચ્ચિત્તસ્તત્પરાયણઃ ॥
મહદ્ભિર્બોધિતો નિત્યં ગુરુભિશ્ચ નિરંતરમ્

નાન્યં પ્રિયતમં મેને વાસુદેવમૃતે નૃપઃ ॥
યત્સંપર્કાત્પ્રિયા આસન્દારામાત્યસુતાદયઃ

સર્વાન્ધર્માંશ્ચકારાઽસૌ વૈશાખોક્તાન્પુનઃપુનઃ ॥
તેન પુણ્યપ્રભાવેન પુત્રપૌત્રાદિભિર્વૃતઃ

ભુક્ત્વા મનોરથાન્સર્વાન્દેવાનામપિ દુર્લભાન્ ॥
અંતે જગામ સાયુજ્યં વિષ્ણોર્દેવસ્ય ચક્રિણઃ

ય ઇદં પરમાખ્યાનં શૃણ્વન્તિ શ્રાવયંતિ ચ ॥
તે સર્વે પાપનિર્મુક્તા યાંતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્વરીષસંવાદે પાંચાલાધિપતેઃ સાયુજ્યપ્રાપ્તિર્નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ