સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.16-5

॥ અથ શ્રીવેંકટાદ્રૌ જલદાનપ્રશંસા ॥
॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
વેંકટાખ્યે મહાપુણ્યે તૃષાર્તાનાં વિશેષતઃ ॥
જલદાનમકુર્વાણસ્તિર્યગ્યોનિમવાપ્નુયાત્

તસ્માદ્વેંકટશૈલેન્દ્રે યથાશક્ત્યનુસારતઃ ॥
જલદાનં હિ કર્તવ્યં સર્વેષાં જીવનં મહત્

અત્રૈવોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
વિપ્રસ્ય ગૃહગોધાયાઃ સંવાદં પરમાદ્ભુતમ્

॥ અથ હેમાંગસ્ય જલદાનાકરણેન ગૃહગોધિકાત્વપ્રાપ્તિઃ ॥ ॥
પુરા ચેક્ષ્વાકુવંશેઽભૂદ્ધેમાંગ ઇતિ ભૂમિપઃ ॥
બ્રહ્મણ્યો બ્રહ્મભૂયિષ્ઠો જિતામિત્રો જિતેંદ્રિયઃ

યાવન્તો ભૂમિકણિકા યાવન્તસ્તોયબિન્દવઃ ॥
યાવન્ત્યુડૂનિ ગગને તાવતીર્ગા દદાત્યસૌ

યેનેષ્ટયજ્ઞદર્ભૈશ્ચ ભૂમિર્બર્હિષ્મતી સ્મૃતા ॥
ગોભૂતિલહિરણ્યાદ્યૈસ્તોષિતા બહવો દ્વિજાઃ

તેનાદત્તાનિ દાનાનિ ન વિદ્યન્ત ઇતિ શ્રુતમ્ ॥
તેનાદત્તં જલં ચૈકં સુખલભ્યધિયા દ્વિજાઃ

બોધિતો બ્રહ્મપુત્રેણ વસિષ્ઠેન મહાત્મના ॥
અમૂલ્યં સર્વતોલભ્યં તદ્દાતુઃ કિં ફલં લભેત્

ઇતિ દુર્ધીર્હેતુવાદૈર્ન જલં દત્તવાન્વિભુઃ ॥
અલભ્યદાને પુણ્યં સ્યાદિત્યવાદીત્સયુક્તિકમ્

સ આનર્ચ દ્વિજાન્વ્યઙ્ગાન્દરિદ્રાન્વૃત્તિકર્શિતાન્ ॥
નાનર્ચ શ્રોત્રિયાન્વિપ્રાન્બ્રહ્મજ્ઞાન્બ્રહ્મવાદિનઃ

પ્રખ્યાતાન્પૂજયિષ્યન્તિ સર્વલોકાઃ સહાર્હણૈઃ ॥
અનાથાનામવિદ્યાનાં વ્યઙ્ગાનાં ચ કુટુંબિનામ્

દરિદ્રાણાં ગતિઃ કા વા તસ્માત્તે મદ્દયાસ્પદાઃ ॥
ઇતિ દુષ્ટેષુ પાત્રેષુ દત્તવાન્કિમપિ સ્વકમ્

તેન દોષેણ મહતા ચાતકત્વં ત્રિજન્મસુ ॥
એકજન્મનિ ગૃધ્રત્વં શ્વત્વં વા સપ્ત જન્મસુ

પ્રાપ્ય પશ્ચાદ્ગૃહે જાતો ભૂપોઽયં ગૃહગોધિકા ॥
શ્રુતકીર્તેસ્તુ ભૂપસ્ય મિથિલાધિપતેર્દ્વિજાઃ

ગૃહદ્વારપ્રતોલ્યાં સ્મ વર્તતે કીટકાશનઃ ॥
અષ્ટાશીતિષુ વર્ષેષુ સ્થિતં તેન દુરાત્મના

॥ અથ શ્રુતદેવપાદોદકસેવનેન હેમાંગસ્ય જાતિસ્મરણમ્ ॥ ॥
વિદેહાધિપતેર્ગેહં કદાચિદૃષિસત્તમઃ ॥
શ્રુતદેવ ઇતિ ખ્યાતઃ શ્રાન્તો મધ્યાહ્ન આગમત્

તં દૃષ્ટ્વા સહસોત્થાય જાતહર્ષો નરાધિપઃ ॥
મધુપર્કઃ સુસંપૂજ્ય તસ્ય પાદાવનેજનીઃ

અપો મૂર્ધ્નાવહત્ક્ષિપ્રં તદોત્ક્ષિપ્તૈશ્ચ બિન્દુભિઃ ॥
દૈવોપદિષ્ટકાલેન પ્રોક્ષિતા ગૃહગોધિકા

સદ્યો જાતિસ્મૃતિરભૂત્કૃતકર્માતિદુઃખિતા ॥
ત્રાહિ ત્રાહીતિ ચુક્રોશ બ્રાહ્મણં ગૃહમાગતમ્

તિર્યગ્જન્તુરવં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણો વિસ્મિતોઽભવત્ ॥
કુતઃ ક્રોશસિ ગોધે ત્વં દશેયં કેન કર્મણા

ઉપદેવોઽથ દેવો વા ત્વં નૃપોઽથ દ્વિજોત્તમઃ ॥
કસ્ત્વં બ્રૂહિ મહાભાગ ત્વામદ્યાહં સમુદ્ધરે

ઇત્યુક્તઃ સ નૃપઃ પ્રાહ શ્રુતદેવં મહાપ્રભુઃ ॥
અહમિક્ષ્વાકુકુલજઃ શસ્ત્રવિદ્યાવિશારદઃ

યાવન્તો ભૂમિકણિકા યાવન્તસ્તોયબિન્દવઃ ॥
યાવન્ત્યુડૂનિ ગગને તાવતીર્ગા અદામહમ્

સર્વૈર્યજ્ઞૈર્મયા ચેષ્ટં પૂર્તાન્યાચરિતાનિ મે ॥
દાનાન્યપિ ચ દત્તાનિ ધર્મજાતં સ્વનુષ્ઠિતમ્ ॥

તથાપિ દુર્ગતિર્જાતા ન મે ચોર્ધ્વગતિર્વિભો ॥
ત્રિવારં ચાતકત્વં મે ગૃધ્રત્વં ચૈકજન્મનિ

સપ્તજન્મસુ ચ શ્વત્વં પ્રાપ્તં પૂર્વં મયા દ્વિજ ॥
ધરતાનેન ભૂપેન ચાપઃ પાદાવનેજનીઃ

બિન્દવો દૂરમુત્ક્ષિપ્તાસ્તૈઃ સિક્તોઽહં કથંચન ॥
તદા જન્મસ્મૃતિરભૂત્તેન મે હતપાપ્મનઃ

ગોધાજન્માનિ ભાવ્યાનીત્યષ્ટાવિંશતિ મે દ્વિજ ॥
દૃશ્યન્તે દેવદિષ્ટાનિ બિભ્યતે જન્મભિર્ભૃશમ્

ન કારણં પ્રપશ્યામિ તન્મે વિસ્તરતો વદ ॥
ઇત્યુક્તઃ સ દ્વિજઃ પ્રાહ જ્ઞાતં વિજ્ઞાનચક્ષુષા

॥ અથ શ્રુતદેવદત્તપુણ્યેન હેમાંગસ્ય ગોધિકાત્વવિમુક્તિઃ ॥ ॥
શૃણુ ભૂપ પ્રવક્ષ્યામિ તવ દુર્ગતિકારણમ્ ॥
ન જલં તુ ત્વયા દત્તં વેંકટાહ્વયભૂધરે

તજ્જલં સુલભં મત્વા ન મૌલ્યમિતિ નિશ્ચિતઃ ॥
નાધ્વગાનાં દ્વિજાદીનાં ઘર્મકાલેઽપ્યજાનતા

તથા પાત્રં સમુત્સૃજ્ય હ્યપાત્રે પ્રતિપાદિતમ્ ॥
જ્વલન્તમગ્નિમુત્સૃજ્ય ન હિ ભસ્મનિ હૂયતે

તુલસીં તુ સમુત્સૃજ્ય બૃહતી પૂજ્યતે નુ કિમ્ ॥
અનાથવ્યંગપંગુત્વં ન પ્રયોજકતામિયાત્

પંગ્વાદ્યા યેપ્યનાથા હિ દયાપાત્રં હિ કેવલમ્ ॥
તપોનિષ્ઠા જ્ઞાનનિષ્ઠાઃ શ્રુતિશાસ્ત્રપરાયણાઃ

વિષ્ણુરૂપાઃ સદા પૂજ્યા નેતરે તુ કદાચન ॥
તત્રાપિ જ્ઞાનિનોઽત્યર્થં પ્રિયા વિષ્ણોઃ સદૈવ હિ

જ્ઞાનિનામપિ ભૂપાલ વિષ્ણુરેવ સદા પ્રિયઃ ॥
તસ્માજ્જ્ઞાની સદા પૂજ્યઃ પૂજ્યાત્પૂજ્યતરઃ સ્મૃતઃ

ન જલં તુ ત્વયા દત્તં સાધવો વા ન સેવિતાઃ ॥
તેન તે દુર્ગતિશ્ચેયં પ્રાપ્તા ચેક્ષ્વાકુનન્દન

વેંકટાદ્રૌ કૃતં પુણ્યં તુભ્યં દાસ્યામિ શાન્તયે ॥
ભૂતં ભવ્યં ભવત્તેન કર્મજાતં વિજેષ્યસિ

ઇત્યુક્ત્વાપ ઉપસ્પૃશ્ય દદૌ પુણ્યમનુત્તમમ્ ॥
યદ્દત્તં બ્રાહ્મણેનાપિ સ્નાનં ચૈકદિને કૃતમ્

તેન ધ્વસ્તાખિલાઽઽગાસ્તુ ત્યક્ત્વા ચ ગૃહગોધિકા ॥
રૂપં કર્મોચિતં ઘોરં સદ્યોઽદૃશ્યત પૂરુષઃ

દિવ્યં વિમાનમારૂઢો દિવ્યસ્રગ્વસ્ત્રભૂષણઃ ॥
પશ્યતામેવ સાધૂનાં મૈથિલસ્ય ગૃહાન્તરે

બદ્ધાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પરિક્રમ્ય પ્રણમ્ય ચ ॥
અનુજ્ઞાતો યયૌ રાજા સ્તૂયમાનોઽમરૈર્દિવમ્

તત્ર ભુક્ત્વા મહાભોગાન્વર્ષાયુતમતન્દ્રિતઃ ॥
સ એવ ચેક્ષ્વાકુકુલે કકુત્સ્થોઽભૂન્મહારથઃ

સપ્તદ્વીપપ્રતીપાલો બ્રહ્મણ્યઃ સાધુસંમતઃ ॥
દેવેન્દ્રસ્ય સમો વિષ્ણોરંશ એવં મહાપ્રભુઃ

બોધિતસ્તુ વસિષ્ઠેન સર્વાન્ધર્માન્મનોહરાન્ ॥
અનુષ્ઠાયાખિલાન્રાજા તેન ધ્વસ્તાશુભાદિકઃ

દિવ્યં જ્ઞાનં સમાસાદ્ય વિષ્ણોઃ સાયુજ્યમાપ્તવાન્ ॥
તસ્માદ્વેંકટશૈલેન્દ્રઃ પુણ્યઃ પાપવિનાશનઃ

તસ્મિંશ્ચ જલદાનં તુ વિષ્ણુલોકપ્રદાયકમ્ ॥
એવં વઃ કથિતં વિપ્રા જલદાનસ્ય વૈભવમ્ ॥
વેંકટાદ્રૌ મહાપુણ્યે સર્વપાતકનાશને

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે જલદાનવૈભવવર્ણનંનામ ષોડશોઽધ્યાયઃ