સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.12-2

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
ઉક્તે બ્રહ્મસુતેનેત્થમિંદ્રદ્યુમ્નો મહીપતિઃ॥
મુનેસ્તુવચનં શ્રુત્વા પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના ॥
વિચાર્ય પરયા બુદ્ધ્યા શ્રમં મેને ફલાવહમ્

અહો મે પરમં ભાગ્યં બહુજન્માંતરાર્જિતમ્॥
વ્યવસાયે મમોદ્યુક્તઃ સર્વલોકપિતામહઃ

જીવન્મુક્તં સ્વતનુજં મત્સહાયમકારયત્ ॥
સહાયો યાદૃશઃ પુંસાં ભવેત્કાર્યં હિ તાદૃશમ્

શ્રુતં સભાસુ સર્વાસુ ઇતિ વૃદ્ધાનુશાસનમ્ ॥
સ ઇત્થં ચિંતયન્રાજા વિસૃજ્ય ચ સભાસદઃ

તતો મુનિં કરે ધૃત્વા વિવેશાંતઃપુરે દ્વિજાઃ ॥
તમર્ચયિત્વા વિધિવત્પલ્યંકે સહ તેન વૈ

નિશાવશેષં નૃપતિર્નિનાય સંલપન્મિથઃ ॥
તતઃ પ્રભાતે વિમલે નિત્યં કર્મ સમાપ્ય વૈ

પૂજયિત્વા જગન્નાથં સંતતાર મહાનદીમ્ ॥
ઓઢ્રદેશાધિપેનાગ્રે ગચ્છતાદિષ્ટપદ્ધતિઃ

એકામ્ર વનકં ક્ષેત્રમભિયાતો બલાન્વિતઃ ॥
સ ગત્વા કિંચિદધ્વાનં પ્રાપ્ય ગંધવહાભિધામ્

નદીં વેગવતીં શીતતોયામાક્રમ્ય વેગવાન્ ॥
પૂર્વાહ્નપૂજાસમયે કોટિલિંગેશ્વરસ્ય વૈ

ચર્ચરીશંખકાહાલમૃદંગમુરજધ્વનિમ્ ॥
વ્યશ્નુવાનં મહારણ્યં દૂરાચ્છુશ્રાવ ભૂપતિઃ

મન્યમાનો ભગવતો નીલાચલ નિવાસિનઃ ॥
ઉવાચ નારદં પ્રીતો ધ્વનિઃ કુત્ર મહામુને

નીલાદ્રિશિખરાવાસઃ પ્રાપ્તઃ કિં પરમેશ્વરઃ ॥
યદર્ચાસમયે હ્યેષ શ્રૂયતે સંકુલધ્વનિઃ

ઉતાહોપ્યન્યદેવો વા નિકટે વર્ત્તતે મુને ।
ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા રાજ્ઞા પ્રોવાચ મુનિપુંગવઃ

રાજન્સુદુર્લભં ક્ષેત્રં ગોપિતં મુરવૈરિણા ॥
ન તત્રાસ્તીતિ ભગવાન્કૈરપિ જ્ઞાયતે નૃભિઃ

ત્વં હિ ભાગ્યવતાં શ્રેષ્ઠસ્ત્વદ્ભાગ્યાત્તે પુરોધસા ॥
દૃષ્ટઃ કથંચિદ્ભગવાન્સંયતેંદ્રિયવર્ત્મના

ત્વં હિ તાવદ્બલૈર્યુક્તઃ ષડંગૈનૃપસત્તમ ॥
સાહસેઽતિપ્રવૃત્તોઽસિ સંશયો મે મહીપતે

સંવર્ત્તતે નીલગિરિર્યોજને તુ તૃતીયકે ॥
ઇદં ત્વેકામ્રકવનં ક્ષેત્રં ગૌરીપતેર્વિભોઃ ॥
નાતિદૂરે મહીપાલ ભીતઃ સ શરણાગતઃ

॥ ઇંદ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ ॥ ॥
કથં સ ભીતો ગૌરીશઃ કં વા શરણમાગતઃ

દદાહ ત્રિપુરં ઘોરં શરેણૈકેન યઃ પુરા ॥
અત્ર મે વિસ્મયો જાતઃ શ્રોતુમિચ્છામિ દુર્લભમ્

રક્ષિતા ભવભીતાનાં ભવઃ પરમપાવનઃ ॥
કિમર્થં ભયભીતોઽસૌ કઃ સમર્થોઽસ્ય વૈ જયે

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
અત્ર તે કથયિષ્યામિ પુરાવૃત્તં મહીપતે ॥
ઉપયેમે પુરા ગૌરીં તપસા વશમાગતઃ

બ્રહ્મચારી હિમગિરૌ ભગવાન્નીલલોહિતઃ ॥
ઉત્સૃજ્ય બ્રહ્મચર્યં તુ સોઽનંગશરપીડિતઃ

તયા રેમે રુચિરયા યૌવનોન્મત્તયા નૃપ ॥
તત્પિતુર્વિષયે ભોગાન્બુભુજે દેવકાંક્ષિતાન્

કદાચિદથ નિર્યાતી સ્વવાસભવનાત્સતી ॥
સામપૂર્વં કુલસ્ત્રીભિર્માત્રોક્તા સસ્મિતં વચઃ

આર્યે મહત્તપસ્તપ્તં વરાર્થં ગહને વને ॥
નિષ્કુલો નિર્ગુણો વૃદ્ધો વરઃ પ્રાપ્તો વરાનને

દિવારાત્રિં ન ત્યજસિ સન્નિધિં તાદૃશસ્ય વૈ ॥
કો ગુણઃ કથ્યતાં વત્સે કિં વા પત્યુઃ પ્રસાદજમ્

ભૂષણાચ્છાદનં પ્રાપ્તં મમૈવ ગૃહવાસિની ॥
ચિરં તિષ્ઠસિ ભદ્રે ત્વં પિતૃભોગોપલાલિતા

ત્રૈલોક્યે યાસ્તુ કન્યા વૈ પરિણીતાઃ પિતુર્ગૃહાત્॥
પ્રયાત્યલંકૃતાભર્ત્રા ભર્તૃવેશ્મનિ શુશ્રુમ

અહં તુ માનસી કન્યા પિતૃણાં પિતૃલોકતઃ ॥
આગતા તુ મહાભાગે પરિણીતા હિમાદ્રિણા

ઇત્થમુક્તા મયા હાસ્યાન્ન ક્રોધાચ્ચલલોચને ॥
જામાતુરગ્રે નો વાચ્યં સ હિ વિષ્ણુસમો મતઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
માતુરિત્થં વચઃ શ્રુત્વા ભર્તૃનિંદાપ્રપીડિતા ॥
કોપપ્રસ્ફુરદોષ્ઠી સા વાચં નોચે મનાગપિ

પ્રયયાવંતિકં ભર્તુર્નિહ્નુ(હ્રુ?)વાનાંઽબિકાવચઃ ॥
જગાદ પરુષં વાક્યં સ્નેહગર્ભં મિતાક્ષરમ્

સ્વામિન્ન સાંપ્રતં ચૈતદ્યદ્વાસઃ શ્વશુરાલયે ॥
ક્ષૌદ્રીયસામપિ ગુરોસ્ત્રૈલોક્યસ્ય કથં નુ તે

તદાવયોર્નાત્ર યોગ્યા વસતિર્મે પ્રિયા વિભો ॥
ન સંતિ કિં તે વાસાય યોગ્યા વૈ ભૂમયઃ પ્રભોઃ

ઇત્યુક્તઃ શિવયા સોઽથ ભગવાન્વૃષભધ્વજઃ ॥
તયા સાર્દ્ધં વૃષારૂઢો મધ્યદેશં યયૌ ત્વરન્

વિલંઘ્ય સર્વ તીર્થાનિ પ્રયાગં પાવનં મહત્ ॥
પૂર્વસાગરગામિન્યા ગંગાયા ઉત્તરે તટે

વારાણસીં નામ પુરીં ગૌર્યા વાસાય નિર્મમે ॥
પંચક્રોશમિતાં રમ્યાં વરપ્રાસાદશોભિતામ્

અટ્ટાલકશતૈર્યુક્તામસંખ્યોપવનૈર્યુતામ્ ॥
નાનાતીર્થસમાયુક્તાં નાનાજનસમાકુલામ્

આજ્ઞયા ધૂર્જટેઃ શુભ્રાં નિર્મિતાં વિશ્વકર્મણા ॥
પાવનૈઃ શીતલૈર્ગંગાતરંગૈઃ ક્ષપિતાંહસામ્

તત્ર મધ્યે પુરે સ્વર્ણપ્રાકારાટ્ટાલશોભિતે ॥
રત્નસ્તંભૈઃ સુઘટિતે સર્વાશાપરિપૂરકે

તયા રેમે પશુપતિઃ શ્રિયેવ મધુસૂદનઃ ॥
સા પુરી વિશ્વનાથેન કદાચિન્નૈવ મુચ્યતે

અવિમુક્તેતિ સા ખ્યાતા નૃણાં મુક્તિપ્રદાયિની॥
પુરાસીન્મનુજાધીશ સેવિતા ભવભીરુભિઃ

તત્રોષિતા તદા ગૌરી તેન ભર્ત્રા સ્વલંકૃતા॥
માતરં પિતરં ચાપિ ન સસ્માર મહીપતે ॥

એવં બહુયુગેઽતીતે કૈલાસાદ્રિં સ જગ્મિવાન્ ॥
આત્મનઃ કોટિલિંગાનિ તત્ર સંસ્થાપ્ય વૈ પ્રભુઃ

રાજાનઃ પાલયામાસુસ્તાં પુરીં બહુશો નૃપ॥
તત્રાસીત્કાશિરાજાખ્યઃ પુરા દ્વાપરકે યુગે

શંભું સંતોષયામાસ તપસોગ્રેણ વૈ પ્રભુમ્॥
જરાસન્ધપુરોગાણાં રાજ્ઞાં જેતારમચ્યુતમ્

સંગ્રામે પ્રભવિષ્યામીત્યભિસંધાય પાર્થિવઃ॥
પ્રાદાત્તસ્મૈ વરં સોઽપિ પિનાકી પારિતોષિતઃ

જેતાસિ કંસહંતારં સંગ્રામે ત્વમરિંદમ॥
તવાર્થે પ્રમથૈઃ સાર્દ્ધમહં યોત્સ્યે વૃષે સ્થિતઃ

શંભોરિતિ વરં લબ્ધ્વા પ્રમત્તઃ સ નરાધિપઃ ॥
શંખચક્રધરં સંખ્યે હરિમાહ્વત વીર્યવાન્

અન્તર્યામી સ ભગવાઞ્જ્ઞાત્વા વૃત્તાંતમીદૃશમ્ ॥
ચક્રં પ્રસ્થાપયામાસ કાશિરાજસ્ય સૂદને

તદુગ્રદર્શનં ચક્રં સહસ્રાદિત્યવર્ચસમ્ ॥
કાશિરાજશિરશ્છિત્ત્વા તદ્બલં તાં પુરીં તતઃ

દદાહ કુપિતં રાજન્વિષ્ણોરાશયવીર્યવિત્ ॥
તદ્દૃષ્ટ્વા સુમહત્કર્મ ક્રુદ્ધઃ પશુપતિસ્તદા

ગણૈર્વૃતો વૃષારૂઢઃ પિનાકી તદુપાદ્રવત્ ॥
તતઃ સુદર્શનં ચક્રં દૃષ્ટ્વા તં પ્રથમં પુરઃ

શંભુઃ પાશુપતાસ્ત્રં તચ્ચકારોત્પાતસન્નિભમ્ ॥
પુરા વિષ્ણોર્વરં પ્રાપ્તં શંભુના ભક્તિતોષિતાત્

બલેનાપ્યાયયિષ્યામિ તવાસ્ત્રં સંસ્મૃતસ્ત્વયા ॥
મયિ ચેત્પ્રતિકૂલસ્ત્વં ભવિષ્યતિ ચ નિષ્પ્રભમ્

ઘોરે પાશુપતે ચાસ્મિન્નસ્ત્રે ચ વિફલીકૃતે ॥
વારાણસ્યાં ચ દગ્ધાયાં ભયત્રસ્તો વૃષધ્વજઃ

તુષ્ટાવ જગતામદિમનાદિં પુરુષોત્તમમ્

॥
॥ મહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
નારાયણ પરંધામ પરમાત્મન્પરાત્પર ॥
સચ્ચિદાનન્દવિભવ નિરઞ્જન નમોઽસ્તુ તે

જગત્કારણસૃષ્ટ્યાદિ કર્મકૃદ્ગુણભેદતઃ ॥
માયયા નિજયા ગુપ્ત સ્વપ્રકાશ નમોઽસ્તુ તે

નાંતર્બહિર્બહિશ્ચાંતર્દૂરસ્થો નિકટાશ્રયઃ ॥
ગુરુર્લઘુઃ સ્થિરોઽણીયાન્સ્થવીયાંશ્ચ નમોઽસ્તુ તે

કોટયશ્ચતુરાસ્યસ્ય પલાર્દ્ધં મમ ચાતુલ ॥
યદપાંગવિલાસોત્થં તસ્મૈ કાલાત્મને નમઃ

એકૈકરોમાકલિતબ્રહ્માણ્ડગણસંવૃતમ્ ॥
માનાતીતં વપુર્યસ્ય તસ્મૈ વિશ્વાત્મને નમઃ

સ્વકાલપરિમાણેન વેધસઃ પ્રલયોદ્ભવૌ ॥
મન્વંતરાદિઘટનાકલનાય નમોઽસ્તુ તે

સૃષ્ટોઽહં તમસા નાથ ત્વત્પ્રભાવાનભિજ્ઞકઃ ॥
તત્ક્ષમસ્વાપરાધં મે ત્રાહિ માં શરણાગતમ્

સ્તુતિમિત્થં પ્રકુર્વાણે તસ્મિંસ્ત્રિપુરદાહિનિ ॥
ચક્રરૂપં પરિત્યજ્ય આવિરાસીદધોક્ષજઃ

પ્રસન્નવદનઃ શ્રીમાઞ્છંખચક્રગદાધરઃ ॥
તાર્ક્ષ્યપદ્માસનગતો વનમાલાવિભૂષણઃ

હારકુણ્ડલકેયૂરમુકુટાદિભિરુજ્જ્વલઃ ॥
વામોત્સંગગતાં લક્ષ્મીં સત્યાં દક્ષિણપાર્શ્વગામ્

બિભ્રાણઃ કૃષ્ણજીમૂતકાંતદેહં કૃપામ્બુધિઃ ॥
ક્રોધાવિષ્ટ ઇવોવાચ બિભ્યતં ગિરિજાપતિમ્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
કાલેનૈતાવતા શંભો દુર્બુદ્ધિઃ કથમાગતા ॥
હેતોર્નૃપતિકીટસ્ય મયા યોદ્ધુમુપસ્થિતઃ

કતિ વા મત્પ્રભાવાસ્તે નો જ્ઞાતા ધૂર્જટે ત્વયા ॥
સત્યં પાશુપતં તેઽસ્ત્રં દુર્જયં સસુરાસુરૈઃ

મત્ક્રોધરૂપં તચ્ચક્રં ત્વામપિ ક્ષમતે ન યત્ ॥
મામવજ્ઞાય જગતિ ભ્રમતિ ત્વામૃતે હિ કઃ

તપોભિર્બહુભિઃ પૂર્વં મચ્છરીરતયોર્જિતઃ ॥
સાંપ્રતં ચેચ્ચિરં રંતું ગૌર્યા સાર્દ્ધમિહેચ્છસિ ।

પુરીં વારાણસીં ચેમાં યદીચ્છસિ ચિરસ્થિતામ્ ॥
મન્નામ્ના ભુવિ વિખ્યાતં ક્ષેત્રં શ્રીપુરુષોત્તમમ્

દક્ષિણસ્યોદધેસ્તીરે નીલાચલવિભૂષિતમ્ ॥
દશયોજનવિસ્તીર્ણં યાવદ્વિરજમણ્ડલમ્

ક્રમશઃ પાવનં ક્ષેત્રં યાવચ્ચિત્રોત્પલા નદી ॥
તતઃ પ્રભૃતિ યો દેશો યાવત્સ્યાદ્દક્ષિણાર્ણવઃ

પદાત્પદાચ્છ્રેષ્ઠતમો નીલાદ્રિરપવર્ગદઃ ॥
ચતુર્દેહસ્થિતોઽહં વૈ યત્ર નીલમણીમયઃ

તસ્યોત્તરસ્યાં વિખ્યાતં વનમેકામ્રકાહ્વયમ્ ॥
પાર્વત્યા તત્ર નિવસ નિર્ભયસ્ત્રિપુરાંતક

સૃજતા સર્વલોકાનાં મન્નિદેશાત્સ્વયંભુવા ॥
તત્રાપિ કોટિલિંગાનાં રાજા ત્વમભિષેક્ષ્યસે

સર્વતીર્થમયં ચેદં તીર્થં યન્મણિકર્ણિકમ્ ॥
ઇહાહંકારમુત્સૃજ્ય વ્રજ ત્વં સપરિચ્છદઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્તો વાસુદેવેન ત્ર્યંબકો નતકન્ધરઃ ॥
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા પ્રોવાચ મધુસૂદનમ્

॥ મહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ પ્રણતાર્તિહર પ્રભો ॥
ત્વદાજ્ઞાપાલનં શ્રેયઃ કારણં મે જગત્પતે

યત્તુ મૂઢતયા દેવ અવલેપઃ કૃતો મયા ॥
તવૈવાનુગ્રહસ્તત્ર પ્રભો ચાંચલ્યકારણમ્ ॥

યદાદિશસિ દેવેશ પ્રયાણં પુરુષોત્તમમ્ ॥
તન્મૂર્ધ્નિ કૃત્વા યાસ્યામિ ક્ષેત્રં મુક્તિપ્રદં શિવમ્

અભિસંધિં કુરુષ્વાદ્ય મમાનુગ્રહકારણમ્ ॥
પુરુષોત્તમં મમ ક્ષેત્રં ત્વમેવ પરિપાલય

યથા પુનર્નેદૃશં તદ્વિનાશમુપયાસ્યતિ ॥
ઇત્થમેતત્પુરા ક્ષેત્રં મહાદેવેન નિર્મિતમ્

બલશ્રીસહિતં દેવમર્ચયન્પુરુષોત્તમમ્ ॥
અત્ર સાક્ષાદુમાકાંતઃ સ્થાપિતઃ પરમેષ્ઠિના

વયં તત્ર વ્રજિષ્યામો દ્રક્ષ્યામઃ પુરનાશનમ્ ॥
સુદૃઢાંતસ્તમઃસ્તોમભાસ્વંતં ગિરિજાપતિમ્

યદેતચ્છાંભવં ક્ષેત્રં તમસો નાશનં પરમ્ ॥
રજઃપ્રક્ષાલનં શ્રેયઃ ખ્યાતં વિરજમણ્ડલમ્

સત્ત્વોદ્રિક્તતયા ખ્યાતં મુક્તિદં પુરુષોત્તમમ્॥
યાવત્યન્યાનિ ક્ષેત્રાણિ મુક્તિદાનિ શ્રુતાનિ તે

તાનિ સર્વાણિ રાજેંદ્ર દદતે મુક્તિમત્ર વૈ ॥
એતત્ક્ષેત્રં મહારાજ દુષ્કૃતાવિલચેતસામ્

ન વિશ્વાસપથં યાતિ રહસ્યં ચક્રપાણિનઃ

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહૃષ્ટહૃદયો નૃપઃ॥
ઉવાચ મુનિશાર્દૂલં વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
સાધુ મે કથિતં બ્રહ્મન્ક્ષેત્રં પરમપાવનમ્

યત્રોમાપતિરાસ્તેઽસૌ પાલકઃ પુરુષોત્તમઃ ॥
અવશ્યં તત્ર ગચ્છામઃ પન્થા યદ્યપિ વક્રભૂઃ ॥
ઉદ્દિષ્ટેષ્ટપરિપ્રાપ્તૌ યદિદં કારણં મહત્

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
તતસ્તૌ મુનિભૂપાલૌ મધ્યાહ્નસમયે દ્વિજાઃ ॥
પ્રાપતુઃ સબલૌ ક્ષેત્રમેકામ્રવનસંજ્ઞકમ્

બિંદુતીર્થે નૃપઃ સ્નાત્વા તીરસ્થં પુરુષોત્તમમ્ ॥
સંપૂજ્ય વિધિવદ્યાતઃ કોટીશ્વરમહાલયમ્

તદ્વારિ સમ્યગાચાંતસ્તત્પ્રીત્યૈ સુબહૂનિ સઃ ॥
ગજાશ્વધનરત્નાનિ વસ્ત્રાલંકરણાનિ ચ

દ્વિજેભ્યઃ પ્રદદૌ રાજા સાત્ત્વિકં ધર્મમાસ્થિતઃ ॥
લિંગં ત્રિભુવનેશં તં મહાસ્નાનેન પૂજયન્

અતુલાં પ્રીતિમાલેભે વિષ્ણોરદ્વૈતદર્શનઃ ॥
સ્તુત્વા પ્રણમ્ય ભક્ત્યાસૌ વીણયા ચોપગાય્ય ચ

કૃતાંજલિપુટો દેવપ્રસાદનકૃતોદ્યમઃ ॥
અનન્યમનસા તસ્થૌ ચિંતયન્વૃષભધ્વજમ્ ॥ ।૯૯ ॥
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાંસ્ત્ર્યંબકઃ પરમેશ્વરઃ ॥
સાક્ષાન્નૃપમુવાચેદં સ્પષ્ટાક્ષરપદં દ્વિજાઃ

॥ કોટિલિંગેશ ઉવાચ ॥ ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્ન મહારાજ વૈષ્ણવસ્ત્વાદૃશો ભુવિ ॥
દુર્લભઃ ખલુ તે વાંછા ચિરાત્સમ્યગ્ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે શંભુઃ પશ્યતસ્તુ મહીક્ષિતઃ॥
નારદં પુનરાહેદં યદાદિષ્ટં સ્વયંભુવા

તત્કલ્પય મહાભાગ વાજિમેધપુરઃસરમ્ ॥
વિષ્ણોઃ કલેવરે તસ્મિન્ક્ષેત્રે શ્રીપુરુષોત્તમે

અંતર્વેદી મહાપુણ્યા વિષ્ણોર્હૃદયસંનિભા ॥
તસ્યાઃ સંરક્ષણાયાહં સ્થાપિતો વિષ્ણુનાષ્ટધા

શંખાકૃતેરગ્રભાગે નીલકણ્ઠોઽહમાસ્થિતઃ ॥
દુર્ગયા સહ વિપ્રેંદ્ર તત્રેમં ભૂપતિં નય

અન્તર્હિતઃ ખલ્વિદાનીં નીલરત્નતનુર્હરિઃ ॥
તત્ર શ્રીનરસિંહસ્ય ક્ષેત્રં કુરુ મદાજ્ઞયા

તત્ર નઃ સન્નિધૌ વાજિમેધેન યજતામયમ્ ॥
સહસ્રેણ નૃપશ્રેષ્ઠ તદન્તે તરુમદ્ભુતમ્

દર્શયૈનં દ્વિજશ્રેષ્ઠ બ્રહ્મરૂપમકલ્મષમ્ ॥
ચતસ્રઃ પ્રતિમાસ્તેન વિશ્વકર્મા ઘટિષ્યતિ

તાસાં પ્રતિષ્ઠિતૌ બ્રહ્મા સ્વયમેવાગમિષ્યતિ ॥
યથાયં ક્ષીણપાપઃ સ્યાદ્વાજિમેધૈર્યજન્હરિમ્

તિષ્ઠત્વબ્દસહસ્રં વૈ તદંતે લોકયિષ્યતિ ॥
સમસ્તજગદાધારં સર્વકલ્મષનાશનમ્

દારવીં તનુમાસ્થાય દર્શનાદપવર્ગદમ્ ॥
ન તસ્ય ચરિતં વેત્તિ બ્રહ્માઽહં ત્વં ચ નારદ

આજ્ઞાનુષ્ઠાનતો ભક્ત્યા પ્રસીદતિ સ કેવલમ્॥
નારદોઽપિ મહાદેવં પ્રણિપત્ય જગદ્ગુરુમ્॥
ઉવાચ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા યદાદિષ્ટં ત્વયા વિભો

પિતામહોઽપિ મામિત્થં નિર્દિદેશાસ્ય કલ્પનમ્॥
પિતામહશ્ચ ત્વં નાથ નો ભિન્નૌ પરમાત્મનઃ

નૃપતેરસ્ય ભાગ્યર્દ્ધિરીદૃશી યત્કૃતે વિભો।
અગોચરોઽસિ મનસસ્ત્ર્યાણામપ્યનુગ્રહઃ

યત્પ્રસંગેન તરણં ભવાબ્ધેરપિ દુષ્કૃતામ્ ॥
અચિંત્યમહિમા હ્યેષ ભગવાન્ભૂતભાવનઃ

ન બુદ્ધિગોચરે ભક્તિર્યાવત્યા પ્રીયતે હ્યસૌ ॥
ચિરં યતંતસ્તિષ્ઠંતિ વેદાનુવચનાદિભિઃ ॥
ક્ષુદ્રોઽપિ લભતે મુક્તિમનાયાસેન કર્મણા

ગવ્યોપજીવ્યા ગોપ્યસ્તુ વનચારગૃહોષિતાઃ ॥
અરણ્યજીવનાઃ પ્રાપુર્મુક્તિં કામોપભોગતઃ

દ્રુહન્નિરંતરં પ્રાપ શિશુપાલઃ સભાંતરે ॥
વ્યાધોઃ હૃદયમાવિધ્ય ગતિં પ્રાપ સુદુર્લભામ્

વસ્ત્રાકર્ષં ગૃહં નીત્વા કુબ્જૈનં બુભુજે પુરા ॥
યં ધ્યાનલયમાપન્ના લભંતે ન સુરસ્ત્રિયઃ

ચંડાલાય દદૌ મુક્તિં દૂરસ્થાયાપિ નો પુનઃ॥
આસન્નાયાતિભક્તાય શ્રોત્રિયાય પુરા વિભુઃ

માયાભિર્વંચયેત્ત્વાં હિ પિતામહમપિ પ્રભુઃ॥
તિષ્ઠંતિ દુઃખબહુલાસ્તપોભિર્દેહબંધનાઃ

ગૌતમાદ્યા બ્રહ્મચર્યનિષ્ઠાઃ કલ્પાન્તવાસિનઃ॥
ઈદૃક્તાદૃક્પરિચ્છેદગોચરં નાસ્ય ચેષ્ટિતમ્

વ્યવસાયેન બહુના કાલેન મહતા તથા॥
નિર્ણેતું શક્યતે નાસ્ય ચરિતં વા સુમેધસઃ

ઉપાયા બહવઃ સંતિ યે શાસ્ત્રપરિનિષ્ઠિતાઃ ॥
વિદુષાં મોચનાયેહ બહુશસ્તૈર્યજંતિ વૈ

સર્વેષામુત્તમોપાયો વસતિઃ પુરુષોત્તમે ॥
યાઽવશ્યં સ્વામિસાયુજ્યં પ્રાપયેત્સુસખા યથા

તદેનં માયિનં પ્રાપ્તુમુપાયો નાંતરીયકઃ॥
સ્વયં નિધાય હરિણા યત્ર વાસઃ સુરક્ષિતઃ

ઇંદ્રદ્યુમ્નપ્રસંગેન જાયતે સાર્વલૌકિકઃ ॥
તદાજ્ઞાપય દેવેશ ગૃહીત્વૈનં બલાન્વિતમ્

ઉપત્યકાયાં સંસ્થાપ્ય દીક્ષયિત્વા મહાક્રતૌ ॥
આગમિષ્યામિ પાદાબ્જસમીપં તે વૃષધ્વજ

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
તથેત્યુક્ત્વા મહાદેવઃ ક્ષણાદંતર્દધે મુનેઃ ॥
સોઽપિ રાજ્ઞો રથે તિષ્ઠન્પ્રયયૌ ક્ષેત્રમુત્તમમ્

દ્વિતીયેઽહ્નિ કપોતેશસ્થલીમાસેદિવાન્નૃપઃ ॥
દૈર્ઘ્યાયામસમાયુક્તાં જલાશયદ્રુમાકુલામ્

બિલ્વેશઃ પૂર્વસીમાયાં સમુદ્રતટમાસ્થિતઃ ॥
સેનાનિવેશ યોગ્યાં તાં મત્રિણા સંનિવેદિતામ્

યથાયોગ્યં યથાસ્થાનં સ્થાપયિત્વા નૃપોત્તમઃ ॥
બિલ્વેશ્વરકપોતેશં નમસ્કૃત્ય પ્રપૂજ્ય ચ

રથમાસ્થાય મતિમાન્સહિતો બ્રહ્મસૂનુના ॥
મનસા વચસા વિષ્ણું નીલાચલનિવાસિનમ્॥
ચિંતયન્કીર્તયન્વિપ્રા જગામ સંનિધિં હરેઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદે દ્વાદશોઽધ્યાયઃ