સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.26

॥લોમશ ઉવાચ॥
અથ તે પર્વતશ્રેષ્ઠા મેર્વાદ્યા જાતસંભ્રમાઃ॥
ઊચુસ્તે ચૈકપદ્યેન હિમવંતં મહાગિરિમ્

॥પર્વતા ઊચુઃ॥
કન્યાદાનં ક્રિયતાં ચાદ્ય શૈલ શ્રીમાઞ્છમ્ભુર્ભાગ્યતસ્તેઽદ્ય લબ્ધઃ॥
હૃન્મધ્યે વૈ નાત્ર કાર્યો વિમર્શસ્તસ્માદેષા દીયતામીશ્વરાય

તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં સુહૃદાં વૈ હિમાલયઃ॥
સમ્યક્સંકલ્પમકરોદ્બ્રહ્મમા નોદિતસ્તદા॥
ઇમાં કન્યાં તુભ્યમહં દદામિ પરમેશ્વર

ભાર્યાર્થં પ્રતિગૃહ્ણીષ્વમંત્રેણાનેન દત્તવાન્॥
અસ્મૈ રુદ્રાય મહતે દેવદવાય શંભવ॥
કન્યા દત્તા મહેશાય ગિરીંદ્રેણ મહાત્મના

વેદ્યાં ચ બહિરાનીતૌ દંપતીવ કમલેક્ષણૌ॥
ઉપવેશિતૌ બહિર્વેદ્યાં પાર્વતીપરમેશ્વરૌ

આચાર્યેણાથ તત્રૈવ કશ્યપેન મહાત્મના॥
આહ્વાનં હવનાર્થાય કૃતમગ્નેસ્તદા દ્વિજાઃ

બ્રહ્મા બ્રહ્માસનગતો બભૂવ શિવસન્નિધૌ॥
પ્રવર્તમાને હવન ઋષયશ્ચ વિચક્ષણાઃ

ઊચુઃ પરસ્પરં તત્ર નાનાદર્શનવેદિનઃ॥
વેદવાદરતાઃ કેચિદવદન્સંમતેન વૈ

એવમેવ ન ચાપ્યેવમેવમેવ ન ચાન્યથા॥
કાર્યમેવ ન વા કાર્યં કાર્યાકાર્યં તથા પરે

ઇત્યેવં બ્રુવતાં શબ્દઃ શ્રૂયતે શિવસન્નિધૌ॥
સ્વકીયં મતમાસ્થાય હ્યબ્રુવંસ્તે પરસ્પરમ્॥
તત્ત્વજ્ઞાનવિહીનાસ્તે કેવલં વેદબુદ્ધયઃ

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પરસ્પરજયૈષિણામ્॥
પ્રહસ્ય નારદો વાક્યમુવાચ શિવસન્નિધૌ

યૂયં સર્વે વાદિનશ્ચ વેદવાદરતાસ્તથા॥
મૌનમાસ્થાય ભોવિપ્રા હૃદિ કૃત્ય સદાશિવમ્

આત્માનં પરમાત્માનં પરાણાં પરમં ચ તત્॥
યેનેદં કારિતં વિશ્વં યતઃ સર્વં પ્રવર્ત્તતે॥
યસ્મિન્નિલીયતે વિશ્વં તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ

સોઽયમાસ્તેઽધુના ગેહે પર્વતેંદ્રસ્ય ભો દ્વિજાઃ॥
મુખાદસ્યૈવ સંજાતાઃ સર્વે યૂયં વિચક્ષણાઃ

એવમુક્તાસ્તદા તેન નારદેન દ્વિજોત્તમાઃ॥
ઉપદેશકરૈર્વાક્યૈર્બોધિતાસ્તે દ્વિજોત્તમાઃ

વર્ત્તમાને ચ યજ્ઞે ચ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ॥
દદર્શ ચરણૌ દેવ્યા નખેંદું ચ મનોહરમ્

દર્શનાત્સ્ખલિતઃ સદ્યો બભૂવાંબુજસંભવઃ॥
મદનેન સમાવિષ્ટો વીર્યં ચ પ્રાચ્યવદ્ભુવિ

રેતસા ક્ષરમાણેન લજ્જિતોઽભૂત્પિતામહઃ॥
ચરણાભ્યાં મમર્દ્દાથ મહદ્ગોપ્યં દુરત્યયમ્

બહવશ્ચર્ષયો જાતા વાલખિલ્યાઃ સહસ્રશઃ॥
ઉપતસ્થુસ્તદા સર્વેતાતતાતેતિ ચાબ્રુવન્

નારદેન તદોક્તાસ્તે વાલખિલ્યાઃ પ્રકોપિના॥
ગચ્છંતુ બટવો યૂયં પર્વતં ગંધમાદનમ્

ન સ્થાતવ્યં ભવદ્ભિશ્ચ ભવતાં ન પ્રયોજનમ્॥
ઇત્યેવમુક્તાસ્તે સર્વે વાલખિલ્યાશ્ચ પર્વતમ્॥
નારદેન સમાદિષ્ટા યયુઃ સર્વે ત્વરાન્વિતાઃ

નારદેન તતો બ્રહ્માઽઽશ્વાસિતો વચનૈઃ શુભૈઃ॥
તાવચ્ચ હવનં પૂર્ણં જાતં તસ્ય મહાત્મનઃ

મહેશસ્ય તથા વિપ્રાઃ શાંતિપાઠપરા બભુઃ॥
બ્રહ્મઘોષેણ મહતા વ્યાપ્ત માસીદ્દિગંતરમ્

તતો નીરાજિતો દેવો દેવપત્નીભિરુત્તમઃ॥
તથૈવ ઋષિપત્નીભિરર્ચિતઃ પૂજિતસ્તથા

તથા ગિરીન્દ્રસ્ય મનોરમાઃ શુભા નીરાજયામાસુરથૈવ યોષિતઃ॥
ગીતૈઃ સુગીતજ્ઞવિશારદાશ્ચ તથૈવ ચાન્યે સ્તુતિભિર્મહર્ષયઃ

રત્નાનિ ચ મહાર્હાણિ દદૌ તેભ્યો મહામનાઃ॥
હિમાલયો મહાશૈલઃ સંહૃષ્ટઃ પરિતોષયન્

બભૌ તદાનીં સુરસિદ્ધસંઘૈર્વેદ્યાં સ્થિતોઽસૌ સકલત્રકો વિભુઃ॥
સર્વૈરુપેતી નિજપાર્ષદૈર્ગણૈઃ પ્રહૃષ્ટચેતા જગદેકસુન્દરાઃ

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર બ્રહ્મવિષ્ણુપુરોગમાઃ॥
ઋષિગંધર્વયક્ષાશ્ચ યેન્યે તત્ર સમાગતાઃ

સર્વાન્સમભ્યર્ચ્ય તદા મહાત્મા મહાન્ગિરીશઃ પરમેણ વર્ચસા॥
સદ્રત્નવસ્ત્રાભરણાનિ સમ્યગ્દદૌ ચ તામ્બૂલસુગન્ધવાર્યપિ

તદા શિવં પુરસ્કૃત્યાભ્યવ જહ્રુઃ સુરેશ્વરાઃ॥
તથા સર્વે મિલિત્વા તુ ઐકપદ્યેન મોદિતાઃ

પંક્તીભૂતાશ્ચ બુભુર્લિંગિના શ્રૃંગિણા સહ॥
કેચિદ્ગણાઃ પૃથગ્ભૂતા નાનાહાસ્યરસૈર્વિભુમ્

અતોષયન્નારદાદ્યા અનેકાલીકસંયુતાઃ॥
તથા ચણ્ડીગણાઃ સર્વે બભુજુઃ કૃતભાજનાઃ

વૈતાલાઃ ક્ષેત્રપાલાશ્ચ બુભુજુઃ કૃતભાજનાઃ॥
શાકિની ડાકિની ચૈવ યક્ષિણ્યો માતૃકાદયઃ

યોગિન્યોઽથ ચતુઃ ષષ્ટિર્યોગિનો હિ તથા પરે॥
દશ કોટ્યો ગણાનાં ચ કોટ્યેકા ચ મહાત્મનામ્

એવં તુ ઋષયઃ સર્વે તથાનયે વિબુધાદયઃ॥
યોગિનો હિ મયા ચાન્યે કથિતાઃ પૂર્વમેવ હિ

યોગિન્યશ્ચૈવ કથિતાસ્તાસાં ભક્ષ્યં વદામિ વઃ॥
ખડ્ગાનાં કેચિદાનીય ક્રવ્યં પવિત્રમેવ ચ

ભુંજંતિ ચાસ્થિસંયુક્તં તથાંત્રાણિ બુભુક્ષિતાઃ॥
આનીય કેચિચ્છીર્ષાણિ મહિષાણાં ગુરૂણિ ચ

તથા કેચિન્નૃત્યમાનાસ્તદાનીં રોરૂય્યમાણાઃ પ્રમથાશ્ચૈવ ચાન્યે॥
કેચિત્તૂષ્ણીમાસ્થિતા રુદ્રરૂપાઃ પરેચાન્યાઁલ્લોકમાનાસ્તથૈવ

યોગિનીચક્રમધ્યસ્થો ભૈરવો હિ નનર્ત ચ॥
તથાન્યે ભૂતવેતાલા મામેત્યેવં પ્રલાપિનઃ

એવં તેષામુદ્ધવં હિ નિરિક્ષ્ય મધુસૂદનઃ॥
ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં શંકરં લોકશંકરમ્

એતાન્ગણાન્વારય ભો અત્ર મત્તાંશ્ચ સંપ્રતિ॥
અસ્મિન્કાલે ચ યત્કાર્યં સર્વૈસ્તત્કાર્યમે વ ચ

પાંડિત્યેન મહાદેવ તસ્માદેતાન્નિવારય॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્રુદ્રો વીરભદ્રમુવાચ હ

॥રુદ્ર ઉવાચ॥
વારયસ્વ પ્રમત્તાંશ્ચ ક્ષીબાંશ્ચૈવ વિશેષતઃ॥
તેનોક્તો વીરભદ્રશ્ચ શંભુના પરમેષ્ઠિના

આજ્ઞાપિતાઃ પ્રમત્તાશ્ચ વીરભદ્રેણ ધીમતા॥
પ્રમથા વારિતાસ્તેન તૂષ્ણીમાશ્રિત્ય તે સ્થિતાઃ

નિશ્ચલા યોગિનીમધ્યે ભૂતપ્રમથગુહ્યકાઃ॥
શાકિન્યો યાતુધાનાશ્ચ કૂષ્માંડાઃ કોપિકર્પટાઃ

તથાન્યે ભૂતવેતાલાઃ ક્ષેત્રપાલાશ્ચ ભૈરવાઃ॥
સર્વે શાંતાઃ પ્રમત્તાશ્ચ બભૂવુઃ પ્રમથાદયઃ

એવં વિસ્તારસંયુક્તં કૃતમુદ્વહનં તદા॥
હિમાદ્રિણા પરં વિપ્રાઃ સુમંગલ્યં સુશોભનમ્

ચત્વારો દિવસા જાતાઃ પરિપૂર્ણેન ચેતસા॥
હિમાદ્રિણા કૃતા પૂજા દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ

વસ્ત્રાલંકારાભરણૈ રત્નૈરુચ્ચાવચૈસ્તતઃ॥
પૂજયિત્વા મહાદેવં વિષ્ણોર્વચનપરોઽભવત્

લક્ષ્મીસમેતં વિષ્ણું ચ વસ્ત્રાલંકરણૈઃ શુભૈઃ॥
પૂજયામાસ હિમવાંસ્તથા બ્રહ્માણમેવ ચ

ઇંદ્રં પુરોધસા સાર્દ્ધમિંદ્રાણ્યા સહિતં વિભુમ્॥
તથૈવ લોકપાલાંશ્ચ પૂજયિત્વા પૃથક્પૃથક્

તથૈવ પૂજિતા ચંડી ભૂતપ્રમથગુહ્યકૈઃ॥
વસ્ત્રાલંકરણૈશ્ચૈવ રત્નૈર્નાનાવિધૈરપિ॥
યે ચાન્ય આગતાસ્તત્ર તે ચ સર્વે પ્રપૂજિતાઃ

એવં તદાનીં પ્રતિપૂજિતાશ્ચ દેવાશ્ચ સર્વે ઋષયશ્ચ યક્ષાઃ॥
ગંધર્વવિદ્યાધરસિદ્ધચારણાસ્તથૈવ મર્ત્ત્યાપ્સરસાં ગણાશ્ચ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખણ્ડે શિવપાર્વતિવિવાહમંગલોત્સવવર્ણનં નામ ષડ્વિશોઽધ્યાયઃ