શિષ્યલેખ · શ્લોક 82-101

પ્રમ્લાયમાનકુસુમાઃ શ્રુ x x x દિગ્ધા મ્લાનામ્બરાઃ કરુણદીક્ષિતબન્ધુવર્ગાઃ ।
દુઃખં પરં યદમરા મરણે વ્રજન્તિ તન્માનવા ન જલબુદ્બુદલોલજીવાઃ

દુઃખાગ્નિપ્રકરનિરોધભૈરવે ઽસ્મિન્યલોકે વહતિ જનઃ સુખાભિમાનમ્ ।
તન્મત્યોર્વદનમપાવૃતં વિશાલં તદ્બીજં પુનરપિ જન્મપાદપસ્ય

તં તૃષ્ણામયદૃઢદીર્ઘતન્તુબદ્ધં પર્યસ્તપ્રણિહિતભીમકાલદણ્ડમ્ ।
સત્ત્વાનાં ભવજલધૌ પરિપ્લુતાનાં મત્સ્યનાં બડિશમિવાન્તકેન દત્તમ્

કુમ્ભીપાકક્વથિતકલિલાદુષ્ણસંરમ્ભવેગાત્કૃત્વોદ્ગ્રીવં ક્ષણમપિ સુખં લબ્ધનિશ્વાસમોક્ષાઃ ।
ક્રોધાપૂર્ણૈઃ સુબહુભિરયોમુદ્ગરૈસ્તાડ્યમાના મન્યતે તં પરમિવ સુખં નારકા યદ્વદેવ

તદ્વદ્દુઃખૈરનિશમવશો દારુણૈઃ પીડ્યમાનસ્તાવત્કાલં જરણમણરક્ષોભમુક્તઃ કથંચિત્ ।
મન્દીભૂતે ક્ષણમપિ નિજે દુઃસહે દુઃખવહ્નૌ સર્વો લોકસ્તનુસુખલવગ્રામતૃષ્ણાં કરોતિ

યાવદ્યાવજ્જગતિ સકલે જાયતે સૌખ્યસંજ્ઞા તાવત્તાવદ્બહુતરશિખો જાયતે રાગબહ્નિઃ ।
યાવદ્યાવદ્વિસરતિ શુભા ભાવના ભાવ્યમાના તાવત્તાવદ્બહલતરતામેતિ મોહાન્ધકારમ્

યાવદ્યાવન્નિયતમશુભા ભાવના યાતિ વૃદ્ધિમ્ ।
તાવત્તાવત્તરલતરતમિતિ મોહાન્ધકારમ્

દુર્ગન્ધિપૂતિવિકૃતૈરરવિન્દમિન્દુમિન્દીવરં ચ તુલયન્તિ યદાઙ્ગનાઙ્ગૈઃ ।
તસ્યાનૃતસ્ય ફલમુગ્રમિદં કવીનાં તાસ્વેવ ગર્ભનિલયં પદમી વિશન્તિ

કા સૌગતિર્જગતિ યા શતશો ન યાતા કિં તત્સુખં યદશકૃન્ન પુરાનુભૂતમ્ ।
કાસ્તાઃ શ્રિયશ્ચપલચામરચારુહાસાઃ પ્રાપ્તા ન યાસ્તદપિ વર્ધત એવ રાગઃ

નદ્યો ન તા ન વિહૃતં પુલિનેષુ યાસાં સ્થાનં ન તજ્જગતિ યત્ર કૃતો ન વાસઃ ।
વ્યોમ્નાપિ તન્ન પદમસ્તિ ન યત્ર યાતં દુષ્પૂરણસ્તદપિ વર્ધત એવ રાગઃ

દુઃખં ન તદ્યદસકૃન્ન પુરાનુભૂતં કામા ન તે જગતિ યૈરિહ તૃપ્તિરાસીત્ ।
સત્ત્વો ન સો ઽસ્તિ જઠરે શયિતં ન યસ્ય સંસારિણસ્તદપિ નાસ્તિ કથં વિરાગઃ

અત્યાયતે જગતિ જન્મપરિગ્રહે ઽસ્મિન્દુઃખે સુખે ચ બહુશઃ પરિવર્તમાનઃ ।
નાસૌ જનો જગતિ યો ન બભૂવ બન્ધુર્દ્વેષોરગસ્તદપિ તિષ્ઠતિ ભીમભોગઃ

યૈઃ સાર્ધમેત્ય હસિતં લલિતં પ્રગીતમેકત્ર પીતમશિતં ચ કૃતાશ્ચ ગોષ્ઠ્યઃ ।
કાલક્રમેણ ગમિતાઃ કતિ કે ઽપિ રમ્યા નીતાઃ સમાશ્ચ વિષમાશ્ચ દશાઃ કથંચિત્

તાનાર્જવં જવવિવર્તનદૃષ્ટનષ્ટાનાવર્તમધ્યપતિતાનિવ વીક્ષ્યમાણઃ ।
સંસારસાગરગતાનપહાય બન્ધૂનેકઃ પ્રયાતિ યદિ નાસ્તિ તતઃ કૃતઘ્નઃ

અઙ્કસ્થિતેન શિશુના વિવશેન યાસાં પીતઃ પયોધરરસં પ્રણયાનુયાતઃ ।
તન્નિષ્ફલપ્રચુરદુર્લલિતૈકભાજઃ કો નામ દસ્યુરપિ હાતુમિહોત્સહેત

યા સંસ્થિતો ઽયમુદરે ઽપિ કૃતાવકાશો યાઃ સ્નેહવિક્લવધિયઃ શ્લથમેનમૂહુઃ ।
તા દુઃખિતા અશરણાઃ કૃપણા વિહાય કો નામ શત્રુરપિ ગન્તુમિહોત્સહેત

વિકીર્ણે દુઃખૌઘૈર્જગતિ વિવશે ઽસ્મિન્નશરણે પરાર્થે યદ્દુઃખં તદિહ સુખમાહુઃ સુપુરુષાઃ ।
ક્ષણં ક્ષુત્તૃષ્ણોષ્ણશ્રમવિગમરમ્યાનરુચઃ પરં કૃત્વા તેષામપિ યદિહ ક ઇવાસ્ય પ્રતિસમઃ

ન સારમ્યૈર્યા નૈવ ચ નૃપતિલક્ષ્મીપરિકરૈર્ન દારૈર્નાપત્યૈર્ન સુરભવને નાસુરગતૌ ।
કથંચિત્સંપ્રાપ્યં x વિષયસુખં ભોગપરમૈર્લભન્તે યા પ્રીતિં પરહિતસુખાધાનનિરતાઃ

સ્વયં ઘાસગ્રાસં પશુરપિ કરોત્યેવ સુલભં યદૃચ્છા લબ્ધં વા પિબતિ સલિલં ગાઢતૃષિતઃ ।
પરસ્યાર્થ કર્તું યદિહ પુરુષો ઽયં પ્રયતતે તદસ્ય સ્વં તેજઃ સુખમિદમહો પૌરુષમિદમ્

યદાલોકં કુવન્ ભ્રમતિ રવિરશ્રાન્તતુરગઃ સદાલોકં ધત્તે યદગણિતભારા વસુમતી ।
ન સ સ્વાર્થઃ કશ્ચિત્પ્રકૃતિરિયમેવ મહતાં યદેતે લોકાનાં હિતસુખરસૈકાન્તરસિકાઃ