શિક્ષાસમુચ્ચય (અન્ય આવૃત્તિ) · ભાગ 4160

યે ભિક્ષવો ભવિષ્યન્તિ સદ્ધર્મપ્રતિગ્રાહકાઃ ।
ચેષ્ટિષ્યન્તે તથા તેષાં કશ્ચિદ્ ધર્મમ્ ઇમં શૃણોત્ ॥
રાજાનો ગ્રાહયિષ્યન્તિ ભેસ્યન્તિ ચ મહાજનઃ ।
બુદ્ધ્âધિષ્ઠાનતઃ સત્વા ધર્મં શ્રોષ્યન્ત્îમં [[દોઉબ્ત્]]
તદા ॥
તસ્મિન્ કાલે વયં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f29અ ---> ]
કષ્ટે ત્યક્ત્વા કાયં સજીવિતં ।
સદ્ધર્મં ધારયિષ્યામઃ સત્વાનાં હિતકારણાદ્ ।
ઇતિ ॥
આર્યસદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ઽપ્ય્ ઉક્તં ॥
આચારગોચરરક્ષી અસંસૃષ્ટઃ શુચિર્ ભવેત્ ।
વર્જયેત્ સંસ્તવં નિત્યં રાજપુત્રેભિ રાજભિઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્48 ---> ]
યે ચ્âપિ રાજ્ઞાં પુરુષાઃ કુર્યાત્ તે હિ ન સંસ્તવં ।
ચણ્ડાલમુષ્ટિકૈઃ શૌણ્ડૈસ્ તીર્થિકૈશ્ ચ્âપિ સર્વશઃ ॥
અધિમાનીન્ ન સેવેત [[દોઉબ્ત્]] વિનયેચ્ ચ્âગમે સ્થિતાન્ ।
અર્હન્તસંમતાન્ ભિક્ષૂન્ દુઃશીલાંશ્ ચ્âઇવ વર્જયેત્ ॥
ભિક્ષુણીં વર્જયેન્ નિત્યં હાસ્યસંલાપગોચરાં ।
ઉપાસિકાશ્ ચ વર્જેયા પ્રકટમ્ અનવસ્થિતાઃ ॥
સ્ત્રીપણ્ડકાશ્ ચ યે સત્વાઃ સંસ્તવં તૈર્ વિવર્જયેત્ ।
કુલેષુ ચ્âપિ વધુકાઃ કુમાર્યશ્ ચ વિવર્જયેત્ ॥
ન તાઃ સંમોદયેજ્ જાતુ કૌશલ્યં સાધુ પૃચ્છિતૃં [[દોઉબ્ત્]] ।
સંસ્તવં ચ વિવર્જેયા સૌકર્âઉરભ્રિકૈઃ સહ ॥
સ્ત્રીપોષકાશ્ ચ યે સત્વા વર્જયેત્ તેહિ સંસ્તવં ।
નટૈર્ ઝલ્લકમલ્લેભિર્ યે ચ્âન્યે તાદૃશા જનાઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્49 ---> ]
વારમુખ્યાન્ ન સેવેત યે ચ્âન્યે ભોગવૃત્તિનઃ ।
પ્રતિસંમોદનં તેભિઃ સર્વશઃ પરિવર્જયેત્ ॥
યદા ચ ધર્મં દેશેયા માતૃગ્રામસ્ય પણ્ડિતો ।
ન ચ્âઇકઃ પ્રવિશેત્ તત્ર ન્âપિ હાસ્યસ્થિતો ભવેદ્ ઇતિ ॥
અયં ચ્âપરો ઽનર્થો ભવેદ્ યદ્ ઇદં મારકર્મ્ôક્તં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ।
મારઃ પાપીયાંસ્ તસ્ય બોધિસત્વસ્ય્âચિરં યાનસંપ્રસ્થિતસ્ય્âન્તિકે બલવત્તરમ્ ઉદ્યોગમ્ આપત્સ્યતે ।
અત્ર્âઇવ્âહ ।
પુનર્ અપરમ્ આનન્દ યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વો મહાસત્વઃ
પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં યોગમ્ આપદ્યતે તસ્મિન્ સમયે મારાઃ
પાપીયાંસો બોધિસત્વસ્ય વિહેઠનમ્ ઉપસંહરન્તિ ભયં સંજનયન્તિ ।
ઉલ્કાપાતાન્ દિશિ દિગ્વ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f29બ્ ---> ]
હાન્ ઉત્સૃજન્તિ સંદર્શયન્તિ ।

અપ્ય્ એવ નામ્âયં બોધિસત્વો મહાસત્વો ઽવનીયેત વા
રોમહર્ષો- વ્âસ્ય ભવેદ્ ઇતિ ।
યેન્âસ્ય્âઇકચિત્ત્ôત્પાદો ઽપિ ક્ષીયેત્âનુત્તરાયાઃ
સમ્યક્સંબોધેર્ ઇતિ ।
પુનર્ અપરમ્ અન્યવિજ્ઞાનસંજ્ઞિનો લિખિષ્યન્તિ યાવત્
પર્યવાપ્સ્યન્તિ ।
ન વયમ્ અત્ર્âસ્વાદં લભામહે ઇત્ય્ ઉત્થાય્âસનાત્
પ્રક્રમિષ્યન્તિ ।
એવં વિજૃમ્ભમાણ્ôચ્ચગ્ઘન્તો યાવત્ પર્યવાપ્સ્યન્ત્îતિ
મારકર્મ ।
એવમ્ ઉત્પત્સ્યન્તે જનપદગ્રામ્âદિવિતર્કાઃ ।
એવમ્ આચાર્ય્ôપાધ્યાયમાતાપિતૃમિત્ર્âમાત્યજ્ઞાતિસાલોહિતમનસિકારાઃ ।
એવં ચોરમનસિકારાઃ ।
એવં ચીવર્âદિમનસિકારાઃ ।
પુનર્ અપરં ધર્મભાણકશ્ છન્દિકો ભવિષ્યત્îમાં ગમ્ભીરાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં લેખયિતું યાવદ્ વાચયિતુ.ં ધર્મશ્રવણિકશ્ ચ કિલાસી ભવિષ્યતિ ।
એવં વિપર્યયાત્ ।
ધર્મભાણકશ્ ચ દેશ્âન્તરં ગન્તુકામો ભવિષ્યતિ
ધાર્મશ્રવણિકાશ્*ચ ન્êતિ નેયં ।
એવં ધર્મભાણકો મહ્êચ્છો ભવિષ્યતિ ધાર્મશ્રવણિકો ઽલ્પ્êચ્છ્êતિ નેયં ।
સંક્ષેપાદ્ ધર્મભાણકધાર્મશ્રવણિકયોર્ યા કાચિદ્ વિધુરતા સર્વં તન્ મારકર્મ્êત્ય્ ઉક્તં ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્50 ---> ]
આર્યગગનગઞ્જસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
ઇતિ હિ યાવદ્ અકુશલધર્મ્âનુવર્ત્તનતા ।
કુશલધર્મ્ôત્સર્ગશ્ ચ સર્વં તન્ મારકર્મ્êતિ ॥
આર્યસાગરમતિસૂત્રે ઽપ્ય્ આહ ।
પુનર્ અપરં ભગવન્ બોધિસત્વ્âરણ્યકો ભવતિ
પ્રાન્તશય્ય્âસન્âભિરતો ઽલ્પ્êચ્છુઃ સંતુષ્ટઃ પ્રવિવિક્તો ઽસંસૃષ્ટો ગૃહસ્થપ્રવ્રજિતૈઃ ।
સો ઽલ્પ્âર્થતય્âલ્પકૃત્યતયા ચ સુખં વિહરતિ ન ચ
બાહશ્રુત્યપર્યેષ્ટાવ્ અભિયુક્તો ભવતિ ન સત્વપરિપાકાય ન ચ
ધર્મશ્રવણે વા ધર્મસાં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f30અ ---> ]
કથ્હ્યે વ્âર્થવિનિશ્ચયકથાયાં વા વર્તમાનાયાં સંક્રમિતવ્યં મન્યતે ।
ન પરિપૃચ્છનજાતીયો ભવતિ ।
ન કિંકુશલ્âભિયુક્તો ભવતિ ।
તસ્ય્âરણ્યવાસેન ચ્âઇક્âરામરતિતયા ચ ક્લેશા ન
સમુદાચરન્તિ ।
સ પર્યુત્થાનવિષ્કમ્ભણમાત્રેણ તુષ્ટિં વિન્દતિ ।
ન ચ્âનુશયસમુદ્યાતાય માર્ગં ભાવયતિ ।
સ તત્ર ન્âત્મ્âર્થાય પ્રતિપન્નો ભવતિ ન પર્âર્થાય ।
અયં ભગવન્ બોધિસત્વસ્ય્âરણ્યવાસપ્રતિસંયુક્તઃ સપ્તમો માર્âઙ્કુશ્êતિ ॥

પે ॥
પુનર્ અપરં ભગવન્ બોધિસત્વઃ કલ્યાણમિત્રપ્રતિરૂપકાણિ
પાપમિત્રાણિ સેવતે ભજતે પર્યુપાસ્તે ।
યે હ્ય્ એનં સંગ્રહવસ્તુભ્યો વિચ્છન્દ્ય પુણ્યસંભારાત્
સદ્ધર્મપરિગ્રહાદ્ વિચ્છન્દ્ય પ્રવિવેકે નિયોજયન્તિ ।
અલ્પ્âર્થાય્âલ્પકૃત્યતાયાં નિયોજયન્તિ ।
શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધપ્રતિસંયુક્તાશ્ ચ્âસ્મૈ કથા
અભીક્ષ્ણં દેશયન્તિ ॥
યસ્મિંશ્ ચ સમયે બોધિસત્વો વિવેકવાસેન મહાયાને ઽભ્યુદ્ગચ્છેત્
તસ્મિન્ સમયે તં બોધિસત્વં વૈયાવૃત્યપલિબોધે નિયોજયન્તિ
વૈયાવૃત્યં બોધિસત્વેન્âવશ્યં કરણીયં ॥
યસ્મિંશ્ ચ સમયે બોધિસત્વો વૈયાવૃત્યે સંનિયોજયિતવ્યસ્ તસ્મિન્
સમયે વિવેકે નિયોજયન્તિ ।
એવં ચ્âઇનં વદન્તિ ।
આરબ્ધવીર્યસ્ય બોધિસત્વસ્ય બોધિર્ ન કુસીદસ્ય ।
સચેત્ ત્વમ્ અષ્ટાભિર્ નવભિર્ વા કલ્પૈર્ અનુત્તરાં સ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્51 ---> ]
મ્યક્સંબોધિં ન્âભિસંભોત્સ્યસે ।
ન ભૂયઃ શક્યસ્ય્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોદ્ધુમ્ ।
તત્ર ભગવન્ ।
બોધિસત્વો ઽત્યારબ્ધેન વીર્યેણ સ્થાનં ખલુ પુનર્ એતદ્ વિદ્યતે
યન્ નિર્વાણફલં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f30બ્ ---> ]
પ્રાપ્નુયાદ્ ।
અયં ભગવન્ ।
બોધિસત્વસ્ય કલ્યાણમિત્રપ્રતિરૂપકેણ દશમો માર્âઙ્કુશઃ ॥
યે ઽપિ તતો ઽન્યે બોધિસત્વયાનીયાઃ પુદ્ગલા માર્âઙ્કુશ્âવિદ્ધાઃ પ્રત્યવેતેષુ ધર્મેષુ ચરન્તિ તૈઃ સાર્દ્ધં રતિં વિન્દતિ ।
તથા હિ તદનુવર્ત્તકા ભવન્તિ સ હીનસેવી વિશેષમ્ અનધિગતો હીનગતિં ગચ્છતિ યદ્ ઉત ધન્વગતિં જડ્âઇડમૂકગતિં યાવદ્ એકાદશો માર્âઙ્કુશ્êતિ ॥
યેન ચ્âઇવં સંતત્યારબ્ધવીર્યસ્ય નિર્વેદાત્ સર્વથા
બોધિસત્વભાવ્âઇવ ભવત્ય્ અત્âઇવ રત્નમેઘે ઽભિહિતં ।
ઇહ બોધિસત્વઃ સર્વ્êર્યાપથેષુ વીર્યમ્ આરભતે ।
તથા ચ્âરભતે યથા ન કાયખેદં સંજનયતિ ।
ન ચિત્તખેદ્.અમ્ ।
ઇદમ્ ઉચ્યતે બોધિસત્વસ્ય સાંતત્યવીર્યમ્ ઇતિ ।
કીદૃશં તદ્ વીર્યં ।
યેન ખેદો ભવતિ ।
યદ્ ઇદમ્ અલ્પબલસ્ય ગુરુકર્મ્âરમ્ભો ઽતિવેલાયાં વ્âપરિપક્વ્âધિમુક્તેર્ વા દુષ્કરકર્મ્âરમ્ભસ્ તદ્ યથા
સ્વમાંસદાન્âદિઃ ।
દત્તશ્ ચ્âનેન્âત્મભાવઃ ।
કિન્ત્વ્ અકાલપરિભોગાદ્ વારયતિ ।

અન્યથા હિ તેષામ્ એવ સત્વાનાં બોધિસત્વખેદેન
બોધિચિત્તવીજનાશાન્ મહતઃ ફલરાશેર્ નાશઃ સ્યાત્ ॥
અતશ્ ચ ગગનગઞ્જસૂત્રે ઽભિહિતં ।
અકાલપ્રતિકાઙ્ક્ષણતા મારકર્મ્êતિ ।
ન્âપ્ય્ અકાલ્êત્ય્ આત્મભાવત્યાગચિત્તમ્ એવ ન્ôત્પાદ્ય્âભ્યાસ્âનારમ્ભાદ્ ધિ ન કદાચિદ્ દદ્યાત્ ।
તસ્માદ્ એવં સ્મૃતિમ્ ઉપાસ્થાપ્ય બોધિચિત્તપરિપાચનવિરોધિભ્યો મોહાત્ સ્વ્âર્થઘાતિભ્યઃ પિશિત્âશનેભ્યઃ કર્મકારિભ્યશ્ ચ્âત્મભાવો રક્ષિતવ્યઃ ॥
ભૈષજ્યવૃક્ષસ્ય સુદર્શનસ્ય મૂલ્âદિભોગ્યસ્ય યથ્âઇવ
વીજં ।
દત્ત્વ્âપિ સંરક્ષ્યમ્ અકાલભોગાત્ સંબુદ્ધભૈષજ્યતરોસ્ તથ્âઇવ ॥
અયં સમાસતો મારકર્મ્âનર્થઃ ॥
અસ્ય વિસર્જનં રત્નમેઘસૂત્રે કથિતં ।
કથં ચ કુલપુત્ર્âત્ર બોધિસત્વો મારકર્મપરિહાર્ôપાયકુશલો ભવતિ ।
ઇહ બોધિસત્વો ઽકલ્યાણમિત્રં સર્વેણ સર્વં પરિવ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્52 ---> ]
ર્જયતિ ।
અપ્રતિરૂપદેશવાસં લોકાયતમન્ત્રસેવનભાવનાં લાભસત્કારપૂજ્ôપસ્થાનબહુમાનં સર્વેણ સર્વં પરિવર્જયતિ ।
યે ચ્âન્યે ઉપક્લેશા બોધિપક્ષ્યમાર્ગ્âન્તરાયિકાસ્ તાન્ સર્વેણ
સર્વં પરિવર્જયતિ ।
તેષાં ચ પ્રતિપક્ષં ભજતે ॥
અત્ર્âઇવ ચ્âકલ્યાણમિત્રલક્ષણમ્ ઉક્તં ।
શીલવિપન્નપુદ્ગલવિવર્જનતયા પાપમિત્રપરિવર્જના વેદિતવ્યા ।
એવં દૃષ્ટિવિપન્ન્âચારવિપન્ન્âજીવવિપન્નપુદ્ગલવિવર્જનતયા ।
સઙ્ગણિક્âરામપુદ્ગલવિવર્જનતયા ।
કુશીદપુદ્ગલવિવર્જનતયા ।
સંસાર્âભિરતપુદ્ગલવિવર્જનતયા ।
બોધિપરાઙ્મુખપુદ્ગલપરિવર્જનતયા ।
ગૃહિસંસર્ગવિવર્જનતયા પાપમિત્રપરિવર્જના વેદિતવ્યા ।
તેન ચ કુલપુત્ર્âઇતાનિ સ્થાનાનિ પરિવર્જયતા ન તેષાં પુદ્ગલાનામ્ અન્તિકે દુષ્ટચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં ન પ્રતિઘચિત્તં ન્âવમન્યનાચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યમ્ ।
એવં ચ્âનેન ચિત્તમ્ ઉપસ્થાપયિતવ્યમ્ ।
ઉક્તં હિ ભગવતા ધાતુશઃ સત્વાઃ કામ્âદિધાતું આસ્રવન્તિ
જાયન્તે સંસ્યન્દન્તે સંસર્ગાચ્ ચ વિનશ્યન્તિ ।
તસ્માદ્ અહં સંસર્ગં વર્જયિષ્યામ્îતિ ॥
બોધિચિત્તસંપ્રમોષો ઽપ્ય્ અનર્થઃ તસ્ય ચ હેતુર્ ઉક્તો રત્નકૂટે ।
ચતુર્ભિઃ કાશ્યપ ધર્મૈઃ સમન્વાગતસ્ય બોધિસત્વસ્ય બોધિચિત્તં મુહ્યતિ ।
કતમૈશ્ ચતુર્ભિઃ ।
આચાર્યગુરુદક્ષિણીયવિસંવાદનતયા પરેષામ્ અકૌકૃત્યે
કૌકૃત્ય્ôપસંહરણતયા ।
મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f31બ્ ---> ]
ચ સત્વાનામ્ અવર્ણ્âયશો ઽકીર્ત્યલોકનિશ્ચારણતયા માયાશાઠ્યેન ચ પરમ્ ઉપચરતિ ન્âધ્યાય્âશયેન્êતિ અસ્ય વિવર્જનમ્ અત્ર્ôક્તં ।

ચતુર્ભિઃ કાશ્યપ ધર્મૈઃ સમન્વાગતસ્ય બોધિસત્વસ્ય સર્વાસુ
જાતિષુ જાતમાત્રસ્ય બોધિચિત્તમ્ આમુખીભવતિ ।
ન ચ્âન્તરા મુહ્યતિ યાવદ્ બોધિમણ્ડનિષદનાત્ ।
કતમૈશ્ ચતુર્ભિઃ ।
યદ્ ઉત જીવિતહેતોર્ અપિ સંપ્રજાનન્ મૃષાવાદં ન પ્રભાષતે ।
અન્તશો હાસ્યપ્રેક્ષિકય્âપિ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્53 ---> ]
અધ્યાશયેન ચ સર્વસત્વાનામ્ અન્તિકે તિષ્ઠત્ય્ અપગતમાયાશાઠ્યતયા સર્વબોધિસત્વેષુ ચ શાસ્તૃસંજ્ઞામ્
ઉત્પાદયતિ ।
ચતુર્દિશં ચ તેષાં વર્ણં નિશ્ચારયતિ ।
યાંશ્ ચ સત્વાન્ પરિપાચયતિ તાન્ સર્વાન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયતિ ।
પ્રાદેશિકયાન્âસ્પૃહણતયા ।
એભિઃ કાશ્યપ ચતુર્ભિર્ ઇતિ ॥
સિંહપરિપૃચ્છાયામ્ અપ્ય્ આહ ।
ન જાતુ ધર્મદાનસ્ય્âન્તરાયં કરોતિ યઃ ।
તેન્âસૌ લભતે ક્ષિપ્રં લોકનાથેહિ સઙ્ગમમ્ ॥
તથા જાતિસ્મરાદ્ ધર્મદાનાજ્ જાનીષ્વ્âઇવં કુમારક્êતિ ॥
તથ્âત્ર્âઇવ ।
બોધિચિત્તં ન રિઞ્ચતિ તેન સર્વાસુ જાતિષુ ।
સ્વપ્ન્âન્તરે ઽપિ તચ્ચિત્તં કિં પુનર્ યદિ જાગ્રતઃ ॥
આહ ।
યેષુ વિરતિસ્થાનેષુ ગ્રામેષુ નગરેષુ વા ।
સમાદાય્êતિ બોધાય તેન ચિત્તં ન રિઞ્ચતિ ॥
આર્યમઞ્જુશ્રીબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહ્âલંકારસૂત્રે ઽપ્ય્ આહ ।
ચતુર્ભિર્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્વઃ પ્રણિધાનાન્ ન ચલતિ ॥
પે ॥
નિહતમાનશ્ ચ ભવત્îર્ષ્યમાત્સર્યપરિવર્જકશ્ ચ ભવતિ
પરસંપદં ચ દૃષ્ટ્વ્âત્તમના ભવત્îતિ ।
ઇદમ્ એવ પાત્રબોધિચિત્તસ્ય સ્ફુટતરમ્ અસંપ્રમો-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f32અ ---> ]
ષકારણં યત્
તત્ર્âઇવ રત્નકૂટે ઽભિહિતમ્ ।
સર્વ્êર્યાપથેષુ બોધિચિત્તપરિકર્મણતયા ।
બોધિચિત્તપૂર્વઙ્ગમતયા ચ્êતિ ॥
તથા હિ ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે પાઠઃ ।
આરોચયામિ પ્રતિવેદયામિ વો યથા યથા બહુલુ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્54 ---> ]
વિતર્કયેન્ નરઃ
તથા તથા ભવતિ તન્નિમ્નચિત્તઃ તેહી વિતર્કેહિ તન્નિશ્રિતેહ્îતિ ॥
અવસાદો ઽપ્ય્ અનર્થ્âઇતદ્વર્જનં ચ રત્નમેઘે દૃષ્ટં ।

ઇહ બોધિસત્વો ન્âઇવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ ।
દુષ્પ્રાપા બોધિર્ મનુષ્યભૂતેન સતા ।
ઇદં ચ મે વીર્યં પરીત્તં ચ કુસીદો ઽહં બોધિશ્ ચ્âદીપ્તશિરશ્ચૈલ્ôપમેન બહૂન્ કલ્પાન્ ।
બહૂનિ કલ્પશતાનિ બહૂનિ કલ્પસહસ્રાણિ સમુદાનેતવ્યા ।
તન્ ન્âહમ્ ઉત્સહએ ઈદૃશં ભારમ્ ઉદ્વોઢું ॥
કિં તર્હિ બોધિસત્વેન્âઇવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં ।
યે ઽપિ તે ઽભિસંબુદ્ધાસ્ તથાગત્âર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા યે
ચ્âભિસંબુદ્ધ્યન્તે યે વ્âભિસંભોત્સ્યન્તે ઽપ્îદૃશેન્âઇવ
નયેન્êદૃશ્યા પ્રતિપદા ।
ઈદૃશેન્âઇવ વીર્યેણ્âભિસંઉદ્ધ્âભિસંબુધ્યન્તે ઽભિસંભોત્સ્યન્તે ચ ।
યાવન્ ન તે તથાગતભૂત્âઇવ્âભિસંબુદ્ધાઃ ।
અહમ્ અપિ તથા તથા ઘટિષ્યે તથા તથા વ્યાયંસ્યે
સર્વસત્વસાધારણેન વીર્યેણ સર્વસત્વ્âરમ્બણેન વીર્યેણ યથ્âહમ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યએ ઇતિ ॥
પુનર્ અપરો ઽનર્થો રત્નકૂટે દૃષ્ટઃ ।
અપરિપાચિતેષુ સત્વેષુ વિશ્વાસો બોધિસત્વસ્ય સ્ખલિતં અભાજનીભૂતેષુ સત્વેષ્ûદારબુદ્ધધર્મસંપ્રકાશનાત્
બોધિસત્વસ્ય સ્ખલિતં ॥
ઉદાર્âધિમુક્તિકેષુ સત્વેષુ હીનયાનસંપ્રકાશનાદ્ બોધિસત્વસ્ય
સ્ખલિતમ્ ઇતિ ।
સમ્યક્સ્મૃત્યુપસ્થિતેષુ શીલવત્સુ કલ્યાણધર્મેષુ પ્રતિવિમાનના દુઃશીલપાપધર્મસંગ્રહા બોધિસત્વસ્ય સ્ખલિતમ્ ઇતિ ॥
અનધિમુક્તિર્ અપ્ય્ અનર્થઃ ।
યથ્ôક્તં રાષ્ટ્રપાલસૂત્રે ।
યસ્ય્âધિમુક્તિ ન વિદ્યતિ બુદ્ધધર્મગણે ચ ન તસ્ય ધિમુક્તિઃ ।
શિક્ષવ્રતેષુ ન તસ્ય ધિમુક્તિઃ પાપમતેસ્ તિરપાયમુખસ્ય ॥
સ્êતશ્ ચ્યુતો મનુજેષુ કર્મવશાદ્ અબુધો હિ વિમૂઢઃ ।
નરકેષ્વ્ અથ તિર્યગતીષુ પ્રેતગતીષુ ચ વિન્દતિ દુષ્ખમ્ ॥
ઇતિ અસ્ય વિસર્જનં રત્નકૂટે ઽભિહિતં દૃષ્ટં ।
યેષુ ચ્âસ્ય ગમ્ભીરેષુ બુદ્ધિન્âવગાહતે ।
તત્ર તથાગત્âઇવ સાક્ષ્îતિ કૃત્વા ન પ્રતિક્ષિપતિ ।
તથાગત્âઇવ જનીતે ।
ન્âહં જાને ।
અનન્તા બુદ્ધબોધિર્ નાન્âધિમુક્તિકતયા તથાગતાનાં સત્વેષુ
ધર્મદેશના પ્રવર્ત્તતએ ઇતિ ॥
વૈયાવૃત્યવર્તમાનેન્âનર્થવિવર્જનકુશલેન ભવિતવ્યં ।
બોધિસત્વપ્રાતિમોક્ષે હિ સહધાર્મિકે ધર્મશ્રવણે ।
તથાગતપૂજાયાં ચ વૈયાવૃત્યમ્ ઉપદિષ્ટં તત્ર યા વૃત્તિઃ
સા રત્નરાશિસૂત્રાદ્ આગતા ।
તત્ર વૈયાવૃત્યકરેણ ભિક્ષુણા સર્વભિક્ષુસંઘસ્ય ચિત્તમ્
અભિરાધયિતવ્યં ।
તત્ર યે ભિક્ષવ્âરણ્યકાઃ પ્રાન્તશય્ય્âસનિકાસ્ તેષાં ।
વૈયાવૃત્યકરેણ ભિક્ષુણા સર્વેણ સર્વં ન કર્મસમુત્થાનં દાતવ્યં ।

યદિ પુનર્ આરણ્યકસ્ય ભિક્ષોઃ સંઘપર્યાપન્નં શૈક્ષકં કર્મ પ્રાપ્નુયાત્ ।
એતેન વૈયાવૃત્યકરેણ ભિક્ષુણ્âત્મન્âઇવ તત્ કર્તવ્યં ।
અન્યતરો વા ભિક્ષુર્ અધ્યેષ્યો ન પુનઃ સ્âરણ્યકો ભિક્ષુર્ ઉત્પીડયિતવ્યસ્ તત્ર યો ભિક્ષુઃ પિણ્ડચારિકો ભવતિ તસ્ય તેન
વૈયાવૃત્યકરેણ ભિક્ષુણા પ્રણીતભોજનેષુ સંવિભાગઃ
કર્તવ્યઃ ।
તત્ર કાશ્યપ યો ભિક્ષુર્ યોગ્â-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f33અ ---> ]
ચારી ભવતિ ।
તસ્ય તેન વૈયાવૃત્યકરેણ ભિક્ષુણ્âનુલોમિકાન્ય્ ઉપકરણાન્ય્ ઉપસંહર્તવ્યાનિ ગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાશ્ ચ ।
યસ્મિંશ્ ચ પ્રદેશે સ યોગ્âચારી ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ તસ્મિન્ પ્રદેશે
ન્ôચ્ચશબ્દઃ કર્તવ્યઃ ।
રક્ષિતવ્યો વૈયાવૃત્યકરેણ ભિક્ષુણા યોગ્âચારી ભિક્ષુઃ ।
શય્ય્âસન્ôપસ્તમ્ભન્âસ્ય કર્તવ્યા ।
પ્રણીતાનિ ચ સંપ્રિયાણિ યોગ્âચારભૂમ્યનુકૂલાનિ
ખાદનીયભોજનીયાન્ય્ ઉપનામયિતવ્યાનિ ॥
પે ॥
યે ભિક્ષવો બાહુશ્રુત્યે ઽભિયુક્તા ભવન્તિ તેષામ્ ઉત્સાહો દાત-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્56 ---> ]
વ્યઃ ।
યાવત્ તે ઽપિ પરિરક્ષિતવ્યાઃ ।
યે ધાર્મકથિકા ભિક્ષવો ભવિષ્યન્તિ ।
તેષાં પ્રતીહારધર્મતા કર્તવ્યા ।
યાવદ્ ધાર્મશ્રવણિકાશ્ ચ્ôદ્યોજયિતવ્યાઃ પર્ષન્મણ્ડલં પરિસંસ્થાપયિતવ્યં ।
સાંકથ્યમણ્ડલં વિશોધયિતવ્યં યાવત્ સાધુકારબહુલેન ચ્âસ્ય ભવિતવ્યં ॥
પે ॥
ન ક્વચિદ્ વસ્તુનિ ઐશ્ચર્યસંજ્ઞ્ôત્પાદયિતવ્યા ।
કિયત્ પરીત્તમ્ અપિ કાર્યં સંઘમતેન કર્તવ્યં ।
ન સ્વમતેન યાવન્ ન સાંઘિકશ્ ચાતુર્દિશસાંઘિકેન
સંસૃષ્ટઃ કર્તવ્યઃ ।
એવં વિપર્યયાદ્ એવં સ્તૌપિકેન સહ્âન્યોન્યસંસર્ગપ્રતિષેધઃ ।
યદિ ચાતુર્દિશે સંઘે વૈકલ્યં ભવેત્ સાંઘિકશ્ ચ લાભ્ôત્સદો ભવેત્ તેન વૈયાવૃત્યકરેણ ભિક્ષુણા ભિક્ષુસંઘમ્
એકમાનસં કૃત્વા ।
સાંઘિકલાભાચ્ ચાતુર્દિશસાંઘિકકાર્યં કર્તવ્યં ।
એવં સ્તૂપે ઽપિ પ્રલુગ્ને ઽયમ્ એવ વિધિર્ દાયકાન્ દાનપતીન્ વા
સમાદાપ્ય પ્રતિસંસ્કર્તવ્ય્êત્ય્ આજ્ઞા ।
યદિ પુનઃ કાશ્યપ કિયદ્ બહુર્ અપિ સ્તૌપિકો લાભો ભવેત્ ।
સ વૈયાકૃત્યકરેણ ન સંઘેન ચાતુર્દિશસંઘે ઉપનામયિતવ્યઃ ।
તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ ।
યા સ્તૌપિક્âન્તશ્âઇકદશ્âપિ શ્રાદ્ધૈઃ પ્રસાદબહુલૈર્ નિર્યાતિતા ભવતિ ।
સા સ-

[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f33બ્ ---> ]
દેવકસ્ય લોકસ્ય ચૈત્યં ।
કઃ પુનર્ વાદો રત્નં વા રત્નસંમતં વા યચ્ ચ સ્તૂપે
ચીવરં નિર્યાતિતં ભવતિ ।
તત્ તત્ર્âઇવ તથાગતચૈત્યે વાત્âતપવૃષ્ટિભિઃ પરિક્ષયં ગચ્છતુ ।
ન પુનઃ સ્તૌપિકં ચીવરં હિરણ્યમૂલ્યેન પરિવર્તયિતવ્યં ।
ન હિ સ્તૌપિકસ્ય કશ્ચિદ્ અર્ઘો ન્âપિ સ્તૂપસ્ય કેનચિદ્ વૈકલ્યં યો હિ કશ્ચિત્ કાશ્યપ વૈયાવૃત્યકરો ભિક્ષૂ રુષ્ટચિત્તઃ
શીલવતાં દક્ષિણીયાનામ્ [[દોઉબ્ત્]] ઐશ્વર્યાદ્ આજ્ઞપ્તિં દદાતિ
સ તેન્âકુશલેન કર્મણા નરકગામી ભવત્îતિ ।
યદિ મનુષ્યલોકમ્ આગચ્છતિ દાસો ભવતિ પરકર્મકરો લાભી ચ
ભવતિ ખટચપેટપ્રચણ્ડપ્રહારાણાં ।
પે ।
દણ્ડકર્મભયતર્જિતં ભિક્ષું-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્57 ---> ]
કરોત્ય્ અકાલપ્રેષણમ્
અકાલજ્ઞપ્તિં દદાતિ ।
સ તેન્âકુશલેન કર્મણા બહુશઙ્કુર્ નામ પ્રત્યેકનરકસ્ તત્ર્âસ્ય્ôપપત્તિર્ ભવતિ ।
યાવત્ સહસ્રવિદ્ધઃ કાયો ભવતિ ।
આદીપ્તઃ ।
પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિતઃ ।
પે ।
યોજનશતવિસ્તારપ્રમાણા જિહ્વા ભવતિ ।
તસ્ય તત્ર જિહ્વ્êન્દ્રિયે બહૂનિ શઙ્કુશતસહસ્રાણિ આદીપ્તાનિ
અયસ્મયાનિ નિખાતાનિ ભવન્તિ ।
યો હિ કશ્ચિત્ કાશ્યપ વૈયવૃત્યકરો ભિક્ષુર્ આગત્âગતં સાંઘિકં લાભં સન્નિધિં કરોતિ ન કાલ્âનુકાલં દદાતિ ।
ઉદ્વશ્યાપયિતવ્યા વિહેઠયિત્વા દદાતિ ।
કેષાઞ્ચિન્ ન દદાતિ ।
સ તેન્âકુશલમૂલેન જઙ્ઘા નામ ગૂથમૃતિકાપ્રેતયોનિસ્ તત્ર્âસ્ય્ôપપત્તિર્ ભવતિ ।
તત્ર્âસ્ય્âન્યે પ્રેતા ભોજનં ગૃહીત્વ્âપદર્શયન્તિ ।
સ્ôદ્વશ્યમાનસ્ તદ્ભોજનમ્ અનિમિષાભ્યાં નેત્રાભ્યાં પશ્યમાનઃ ક્ષુત્પિપાસાપરિગતો દુષ્ખાં ।
વેદનાં વેત્તિ ન ચ વર્ષસહસ્રેણ્âપિ તસ્ય ભોજનસ્ય લાભી
ભવતિ ।
યદ્ અપિ કદાચિત્ કર્હિચિદ્ ભોજનં લબ્ધં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f34અ ---> ]
ભવતિ તદ્ ઉચ્ચારં ભવતિ પૂયશોણિતં વ્êતિ ॥
સંઘરક્ષિત્âવદાને ઽપ્ય્ અનર્થ્ôક્તઃ ।
યાંસ્ ત્વં સંઘરક્ષિત સત્વાન્ અદ્રાક્ષીઃ કુડ્ય્âકારાંસ્ તે
ભિક્ષવ્âસન્ ।
તૈઃ સાંઘિકં કુડ્યં શ્લેષ્મણા નાશિતં ।
તસ્ય કર્મણો વિપાકેન કુડ્ય્âકારાઃ સંવૃત્તાઃ ।

યાંસ્ ત્વં સંઘરક્ષિત સત્વાન્ અદ્રાક્ષીઃ સ્તમ્ભ્âકારાંસ્ તે
ભિક્ષવ્âસન્ ।
તૈઃ સાંઘિકસ્તંભઃ સિંહાણકેન નાશિતઃ ।
તેન સ્તમ્ભ્âકારાઃ સંવૃત્તાઃ ।
યાંસ્ ત્વં સત્વાન્ અદ્રાક્ષીર્ વૃક્ષ્âકારાન્ પત્ર્âકારાન્
ફલ્âકારાન્ તે ઽપિ ભિક્ષવ્âસન્ ।
તૈર્ અપિ સાંઘિકાનિ વૃક્ષપત્રપુસ્.પફલાનિ પૌદ્ગલિકપરિભોગેન
પરિભુક્તાનિ તેન તે વૃક્ષપત્રપુષ્પફલ્âકારાઃ સંવૃત્તાઃ ।
યાંસ્ ત્વં સત્વાન્ અદ્રાક્ષી રજ્જ્વાકારાન્
સંમાર્જન્ય્-આકારાંસ્ તે ભિક્ષવ્âસન્ ।
તૈઃ સાંઘિકા રજ્જુસમ્માર્જન્યઃ પૌદ્ગલિકપરિભોગેન પરિભુક્તાસ્ તેન રજ્જ્વાકારાઃ સમ્માર્જન્ય્-આકા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્58 ---> ]
રાશ્ ચ સંવૃત્તાઃ ।
યં ત્વં સત્વમ્ અદ્રાક્ષીસ્ તટ્ટ્âકારં સ શ્રામણેરક્âસીત્ ।
સ તટ્ટુકં નિર્માદયતિ ।
આગન્તુકાશ્ ચ ભિક્ષવો ઽભ્યાગતાઃ ।
તૈર્ અસૌ દૃષ્ટશ્ ચ પૃષ્ટશ્ ચ શ્રામણેરક કિમ્ અયં સંઘસ્ય
પાનકં ભવિષ્યતિ ।
સ માત્સર્ય્ôપહતચિત્તઃ કથયતિ ।
કિં ન પશ્યથ તટ્ટુકં નિર્માદિતં પીતં પાનકમ્ ઇતિ ।
તે વૃત્તા વેલ્êતિ નૈરાશ્યમ્ આપન્ના હીનદીનવદનાઃ
પ્રક્રાન્તાઃ ।
સ તસ્ય કર્મણો વિપાકેન તટ્ટુક્âકારઃ સંવૃત્તાઃ ॥
યં ત્વમ્ સત્વમ્ અદ્રાક્ષીર્ ઉદૂખલ્âકારં સો ઽપિ
ભિક્ષુર્ આસીત્ ।
તસ્ય પાત્રકર્મ પ્રત્યુપસ્થિતં ।
તત્ર ચ્âઇકઃ શ્રામણેરકો ઽર્હન્ મુદ્રાવારે નિયુક્તઃ ।
સ તેન્ôક્તઃ શ્રામણેરક દદસ્વ મે ખલિસ્તાકં કુટ્ટયિત્વ્êતિ ।
સ કથયતિ ।
સ્થવિર તિષ્ઠ તાવન્ મુહૂર્તં વ્યગ્રો ઽસ્મિ પશ્ચાત્ કુટ્ટયિત્વા
દાસ્યામ્îતિ ।
સ સંજાત્âમર્ષઃ કથયતિ ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f34બ્ ---> ]
શ્રામણેરક યદિ મમ કલ્પતે ઉદૂખલં સ્પ્રષ્ટું ત્વામ્ એવ્âહમ્
ઉદૂખલે પ્રક્ષિપ્ય કુટ્ટયેયં ।
પ્રાગ્ એવ ખલિસ્તોકમ્ ઇતિ ।
સ શ્રામણેરઃ સંલક્ષયતિ ।
તીવ્રપર્યવસ્થાનપર્યવસ્થિતો ઽયં ।
યદ્ય્ અહમ્ અસ્મૈ પ્રતિવચનં દાસ્યામિ ભૂયસ્યા માત્રયા પ્રકોપમ્
આપત્સ્યત્îતિ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ ।

યદ્âસ્ય પર્યવસ્થાનં વિગતં તદ્ôપસંક્રમ્ય કથયતિ ।
સ્થવિર જાનીષે ત્વં કો ઽહમ્ ઇતિ ।
સ કથયતિ ।
જાને ત્વાં કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પ્રવ્રજિતં શ્રામણેરકં ।
અહમ્ અપિ ભિક્ષુઃ સ્થવિરઃ ।
શ્રામણેરકઃ કથયતિ ।
યદ્ય્ અપ્ય્ એવં તથ્âપિ તુ યન્ મયા પ્રવ્રજિતેન કરણીયં તત્
કૃતં ।
કિં કૃતં ક્લેશપ્રહાણં છિન્નસકલબન્ધનો ઽહં સર્વબન્ધનવિનિર્મુક્તઃ ।
ખરં તે વાક્કર્મ નિશ્ચારિતં ।
અત્યયમ્ અત્યયતો દેશય ।
અપ્ય્ એવ નામ્âઇતત્ કર્મપરિક્ષયં તનુત્વં પર્યાદાનં ગચ્છેદ્ ઇતિ ।
તેન્âત્યયમ્-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્59 ---> ]
અત્યયતો ન દેશિતં તેન કર્મણ્ôદૂખલ્âકારઃ
સંવૃત્તઃ ॥
યાંસ્ ત્વં સત્વાન્ અદ્રાક્ષીઃ સ્થાલ્ય્âકારાન્ ।
તે કલ્પિકારક્âસન્ ભિક્ષૂણામ્ ઉપસ્થાયકાઃ ।
તે ભૈષજ્યાનિ ક્વાથયન્તો ભિક્ષુભિર્ અપ્રિયમ્ ઉક્તાઃ તૈશ્ ચિત્તં પ્રદૂષ્ય સ્થાલ્યો ભિન્નાઃ તેન સ્થાલ્ય્âકારાઃ
સંવૃત્તાઃ ।
યં ત્વં સત્વમ્ અદ્રાક્ષીર્ મધ્યે છિન્નં તન્તુના ધાર્યમાણં સો ઽપિ ભિક્ષુર્ આસીલ્ લાભી ગ્રાહિકઃ તેન માત્સર્ય્âભિભૂતેન
લાભઃ સંપરિવર્તિતઃ ।
યો વાર્ષિકઃ સ હૈમન્તિકઃ પરિણામિતઃ ।
યસ્ તુ હૈમન્તિકઃ સ વાર્ષિકઃ પરિણામિતઃ ।
તસ્ય કર્મણો વિપાકેન મધ્યે છિન્નસ્ તન્તુના ધાર્યમાણો ગચ્છતિ ॥
શિક્ષાસમુચ્ચયે ધર્મભાણક્âદિરક્ષાપરિચ્છેદસ્ તૃતીયઃ ॥
શિક્ષાસમુચ્ચયે ચતુર્થઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અપરે ઽપિ મહન્તો ઽનર્થાઃ સૂત્ર્âન્તેષ્ûક્તાઃ ।
યથા તાવદ્ આકાશગર્ભસૂત્રે ।
પઞ્ચ્êમાઃ કુલપુત્ર ક્ષત્રિયસ્ય મૂર્દ્ધ્âભિષિક્તસ્ય
મૂલ્âપત્તયઃ ।
યાભિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f35અ ---> ]
ર્ મૂલ્âપત્તિભિઃ ક્ષત્રિયો મૂર્દ્ધ્âભિષિક્તઃ સર્વાણિ
પૂર્વ્âવરોપિતાનિ કુશલમૂલાનિ ઝાષયતિ ।
વસ્તુપતિતઃ પારાજિકઃ સર્વદેવમનુષ્યમુખેભ્યો ઽપાયગામી
ભવતિ ।
કતમાઃ પઞ્ચ ।
યઃ કુલપુત્ર મૂર્દ્ધ્âભિષિક્તં સ્તૌપિકં વસ્ત્વ્ અપહરતિ
સાંઘિકં વા ચાતુર્દિશસાંઘિકં વા નિર્યાતિતં વા ।

સ્વયં વ્âપહરતિ હારયતિ વા ।
ઇયં પ્રથમા મૂલ્âપત્તિઃ ॥
યઃ પુનર્ ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ શ્રાવકનિર્યાણભાષિતં વા
પ્રત્યેકબુદ્ધનિર્યાણભાષિતં વા
મહાયાનનિર્યાણભાષિતં વા પ્રતિક્ષિપતિ પ્રતિષેધયત્îયં દ્વિતીયા મૂલ્âપત્તિઃ ॥
યઃ પુનર્ મામ્ ઉદ્દિશ્ય શિરસ્તુણ્ડમુણ્ડકાષાયવસ્ત્રપ્રાવૃતઃ
શિક્ષાધારી વા શિ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્60 ---> ]
ક્ષ્âધારી વા તસ્ય દુઃશીલસ્ય વા
શીલવતો વા કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ અપહરતિ અપહરાયતિ ।
ગૃહસ્થં વા કરોતિ કાયે દણ્ડૈઃ પ્રહરતિ ચારકે વા પ્રક્ષિપતિ
જીવિતેન વા વિયોજયત્îયં તૃતીયા મૂલ્âપત્તિઃ ॥
યઃ પુનઃ ક્ષત્રિયઃ સંચિન્ત્ય માતરં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયતિ
પિતરમ્ અર્હન્તં ભગવચ્છ્રાવકં વા જીવિતાદ્ વ્યપરોપયતિ
સમગ્રં વા સંઘં ભિનત્તિ તથાગતસ્ય્âર્હતઃ
સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સંચિન્ત્ય દુષ્ટચિત્તો રુધિરમ્ ઉત્પાદયતિ ॥
એભિઃ પઞ્ચભિર્ આનન્તર્યૈર્ કર્મભિર્ અન્યતર્âન્યતરં કર્મ્ôત્પાદયત્îયં ચતુર્થી મૂલ્âપત્તિઃ ॥
યઃ પુનઃ ક્ષત્રિયો ઽહેતુવાદી ભવતિ પરલોક્ôપેક્ષકઃ ।
દશ્âકુશલાન્ કર્મપથાન્ સમાદાય વર્તતે ઽન્યાંશ્ ચ બહૂન્
સત્વાન્ દશસ્વ્ અકુશલેષુ કર્મપથેષુ સમાદાપયતિ વિનયતિ
નિવેશયતિ પ્રતિષ્ઠાપયત્îયં પઞ્ચમી મૂલ્âપત્તિઃ ॥
પે ॥
યઃ પુનર્ ગ્રામભેદં જનપદભેદં નગરભેદં રાષ્ટ્રભેદં કરોત્îયં મૂલ્âપત્તિઃ ॥
પે ॥
આદિકર્મિણાં મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f35બ્ ---> ]
કુલપુત્રાણાં કુલદુહિત્-ર્ણાં વ્âષ્ટૌ મૂલ્âપત્તયો ।
યાભિર્ મૂલ્âપત્તિભિઃ સ્ખલિત્âદિકર્મિકા મહાયાનસંપ્રસ્થિતાઃ સર્વાણિ પૂર્વ્âવરોપિતાનિ કુશલમૂલાનિ
ઝાષયન્તિ ।
વસ્તુપતિતાઃ પરાજિતા દેવમનુષ્યમહાયાનમુખાદ્ અપાયગામિનો ભવન્તિ ચિરં ચ સંસારે સીદન્તિ
કલ્યાણમિત્રવિરહિતાઃ ।
કતમ્âષ્ટૌ ।
યે સત્વાઃ પૂર્વદુશ્ચરિતહેતુન્âસ્મિન્ ક્લિષ્ટે પઞ્ચકષાયે લોકે
ઉપપન્નાસ્ તએ ઇત્વરકુશલમૂલાઃ કલ્યાણમિત્રં સંનિઃશ્રિત્ય્êદં પરમં ગમ્ભીરં મહાયાનં શૃણ્વન્તિ ।
તે ચ પરીત્તબુદ્ધયો ઽપિ કુલપુત્ર્âનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ
ચિત્તમ્ ઉત્પાદયન્તિ ।
તેષાં આદિકર્મિકા યે ચ બોધિસત્વ્êદં પરમગમ્ભીરં શૂન્યતાપ્રતિસંયુક્તં સૂત્ર્âન્તં શૃણ્વન્તિ ઉદ્દિશન્તિ પઠન્તિ ।
તે યથાશ્રુતં યથાપર્યવાપ્તં પરેષાં પૂર્વબુદ્ધિસદૃશાનાં સ્વર્થં સુવ્યઞ્જનં વિસ્તરેણ્âગ્રતઃ સ્મારયન્તિ પ્રકાશયન્તિ ।
તે હ્ય્ અકૃતશમા બાલાઃ પૃથગ્જનાઃ શૃણ્વન્ત્ôત્ત્રસ્યન્તિ
સંત્રસ્યન્તિ સંત્રાસમ્ આપદ્યન્તે ।

તે સંત્રાસેન વિવર્ત્તયન્ત્ય્ અનુત્તરાયાઃ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્61 ---> ]
સમ્યક્સંબોધેશ્ ચિત્તં શ્રાવકયાને ચિત્તં પ્રણિદધતિ ।
એષ્âદિકર્મિકબોધિસત્વસ્ય મૂલ્âપત્તિઃ પ્રથમા ॥
યયા મૂલ્âપત્ત્યા સ કુલપુત્રઃ સર્વં પૂર્વ્âવરોપિતં કુશલમૂલં ઝાષયતિ ।
વસ્તુપતિતઃ પરાજિતઃ સ્વર્ગ્âપવર્ગસુખાત્ ।
વિસંવાદિતં ચ્âસ્ય બોધિચિત્તમ્ અપાયગામિ ભવતિ ।
તસ્માદ્ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન પરપુદ્ગલાનામ્ આશય્âનુશયં પ્રથમં જ્ઞાત્વા યથ્âશયાનાં સત્વાનામ્ અનુપૂર્વેણ
ધર્મદેશના કર્તવ્યા ।
તદ્ યથા મહાસમુદ્રે ઽનુપૂર્વેણ્âવતારયતિ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરમ્ આદિકર્મિકો બોધિસત્વઃ કસ્યચિદ્ એવ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f36અ ---> ]
વક્ષ્યતિ ॥
ન ત્વં શક્યસિ ષટ્પારમિતાસુ ચર્યાં ચર્તું ।
ન ત્વં શક્યસ્ય્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોદ્ધું ।
શીઘ્રં ત્વં શ્રાવકયાને પ્રત્યેકબુદ્ધયાને વા ચિત્તમ્
ઉત્પાદય ।
તેન ત્વં સંસારાન્ નિર્યાસ્યસિ ।
યાવદ્ યથાપૂર્વ્ôક્તમ્ ઇયમ્ આદિકર્મિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય દ્વિત્-યા
મૂલ્âપત્તિઃ ॥
પુનર્ અપરમ્ આદિકર્મિકો બોધિસત્વઃ કસ્યચિદ્ એવં વક્ષ્યતિ ।
કિં ભોઃ પ્રાતિમોક્ષવિનયેન ।
શીલેન સુરક્ષિતેન શીઘ્રં ત્વમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ
ચિત્તમ્ ઉત્પાદયસ્વ ।
મહાયાનં પઠ ।
યત્ તે કિઞ્ચિત્ કાયવાઙ્મનોભિઃ ક્લેશપ્રત્યયાદ્ અકુશલં કર્મ
સમુદાનીતં તેન પાઠેન શુદ્ધિર્ ભવત્ય્ અવિપાકં ।
યાવદ્ યથાપૂર્વ્ôક્તમ્ અયમ્ આદિકર્મિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય તૃતીયા
મૂલ્âપત્તિઃ ॥
પુનર્ અપરં કુલપુત્ર કેષાઞ્ચિદ્ આદિકર્મિકો બોધિસત્વ્âઇવં વક્ષ્યતિ ।
વર્જયત યૂયં કુલપુત્રાઃ શ્રાવકયાનકથાં ।
મા શૃણુત મા પઠત મા પરેષામ્ ઉપદિશત ।
ગોપયત શ્રાવકયાનકથાં ।
ન યૂયં તસ્માત્ મહત્ ફલં પ્રાપ્સ્યથ ।
ન યૂયં તતો નિદાનાચ્ છક્તાઃ ક્લેશ્âન્તં કર્તું ।
શ્રદ્દધત મહાયાનકથાં ।
શૃણુત મહાયાનં પઠત મહાયાનં પરેષાં ચ્ôપદિશત ।
તતો યૂયં સર્વદુર્ગત્યપાયપથાન્ શમયિષ્યથ ।
ક્ષિપ્રં ચ્âનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યથ ॥

યદિ તે તસ્ય વચનકારિણો ભવન્ત્îદૃશં દૃષ્ટિગતમ્
ઉપગૃહ્ણીયુઃ ।
ઉભયોર્ અપિ મૂલ્âપતિર્ ભવત્îયમ્ આદિકર્મિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય
ચતુર્થી મૂલ્âપત્તિઃ ॥
પુનર્ અપરમ્ આદિકર્મિકા બોધિસત્વા દ્વિજિહ્વિકા ભવન્તિ અન્યથા
નિદર્શયન્તિ ।
ઇદં ચ મહાયાનં કીર્તિશબ્દશ્લોક્âર્થં લ્ōüભસત્ક્ōüરહેતોઃ પઠન્તિ સ્વ્âધ્ય્ōüયન્તિ ધ્ōüરયન્તિ વ્ōüચયન્તિ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્62 ---> ]
દેશયન્તિ પરેષાં ચ શ્રુતમા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f36બ્ ---> ]
ત્રમ્ ઉપદિશન્તિ ।
એવં ચ વક્ષ્યન્તિ ।
વયં મહાયાનિકા ન્âન્યે ।
તે પરેષામ્ ઈર્ષ્યાયન્તિ લાભસત્કારહેતોર્ યતસ્ તે લભન્તે
ઉપભોગપરિભોગાન્ પરેભ્યસ્ તત્પ્રત્યયાત્ તે પ્રકુપ્યન્તિ તેષાં ચ્âવર્ણં નિશ્ચારયન્તિ કુત્સન્તિ પંસયન્તિ વિજુગુપ્સન્તિ ।
આત્માનં ચ્ôત્કર્ષયન્તિ ન તાન્ ।
અતસ્ તે ઈર્ષ્યહેતુના ચ્ôત્તરિમનુષ્યધર્મૈર્ આત્માનં વિજ્ઞપયન્તિ ।
તતસ્ તે તેન વસ્તુના પતિતાઃ પરાજિતા મહાયાનસુખાદ્ એતાં મહાગુરુકામ્ આપત્તિમ્ આપદ્યન્તે યય્âપાયગામિનો ભવન્તિ ।
યથા કશ્ચિત્ પુરુષો રત્નદ્વીપં ગચ્છેદ્ ગન્તું નાવા સમુદ્રમ્
અવતરતે સ મહાસમુદ્રે સ્વયમ્ એવ તાં નાવં ભિન્દ્યાત્ તત્ર્âઇવ
મરણં નિગચ્છેદ્ ।
એવમ્ એવ યે આદિકર્મિકા બોધિસત્વા મહાગુણસાગરમ્
અવતર્તુકામ્êર્ષ્યાહેતોસ્ તદ્ વદન્તિ ।
તત્પ્રત્યયાત્ તે શ્રદ્ધાનાવં ભિત્ત્વા પ્રજ્ઞાજીવિતેન વિયોગં પ્રાપ્નુવન્તિ ।
એવં તે બાલ્âદિકર્મિકા બોધિસત્વ્êર્ષ્યાહેતોર્ અનૃતપ્રત્યયા મહાગુરુકામ્ આપત્તિમ્ આપદ્યન્તે ।
ઇયં પઞ્ચમી મૂલ્âપત્તિર્ આદિકર્મિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય ॥
પુનર્ અપરં કુલપુત્ર ભવિષ્યન્ત્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ
ગૃહસ્થપ્રવ્રજિત્âદિકર્મિકા બોધિસત્વા યે તે ગમ્ભીરાઃ
શૂન્યતાપ્રતિસંયુક્તાઃ સૂત્ર્âન્ત્âધારણીક્ષાન્તિસમાધિભૂમિસ્વલંકૃતમહાવિદ્વત્પુરુષાણાં કૃતશ્રમાણાં બોધિસત્વાનાં ગોચરાસ્ તાન્ મહાયાનસૂત્ર્âન્તાન્ ધારયન્તિ
પઠન્તિ સ્વ્âધ્યાયન્તિ પરેષાં ચ વિસ્તરેણ વાચયિત્વા
પ્રકાશયન્તિ ।
અહં ચ્êમાન્ ધર્માન્ સ્વબુદ્ધ્યા બુદ્ધ્વ્âઇવં ચ પુનર્ અહં કારુણ્યહેતોસ્ તવ્ôપદિશામિ ।
ત્વયા વા પુનસ્ તથા ભાવયિતવ્યં યથા ત્વમ્ અત્ર ગમ્ભીરેષુ
ધર્મેષુ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f37અ ---> ]
પ્રત્યક્ષો ભવિષ્યસિ ।
એવં તે જ્ઞાનદર્શનં ભવિષ્યતિ યથા મમ ।
એતર્હિ ન પુનર્ એવ દદાતિ પઠિતમાત્રેણ્âહમ્ ઇમાન્ એવંરૂપાન્
ધર્માન્ ગમ્ભીરગમ્ભીરાન્ ઉપદિશામિ ન સાક્ષાત્ક્રિયયા ॥
લ-ભસત્કારહેતોર્ આત્માનં વિક્રીણાતિ ।

તત્પ્રત્યયાત્ સર્વત્ર્યધ્વગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં બોધિસત્વાનામ્ આર્યપુદ્ગલાનાં ચ પુરતઃ સ્âપરાધિકો ભવતિ ।
મહાગુરુકમ્ આપત્તિમ્ આપદ્યતે ।
વિસંવાદયતિ દેવમનુષ્યાન્ મહાયાનેન ।
શ્રાવકયાનમ્ એવ્âસ્ય ન ભવ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્63 ---> ]
તિ ।
પ્રાગ્ એવ મહાયાનસ્ય્âવતારવિશેષ્âધિગમઃ ।
પ્રાગ્ એવ્âનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિઃ ॥
તદ્ યથા કશ્ચિત્ પુરુષો મહ્âટવીં પ્રસ્થિતઃ
ક્ષુત્તર્ષપ્રપીડિતઃ સ તત્ર મહાફલવૃક્ષે પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
આહાર્âર્થં સ્ôદારફલવૃક્ષમ્ અપહાય ગન્ધસંપન્નં રસસંપન્નમ્ અનાસ્વાદ્ય વિષવૃક્ષમ્ અભિરુહ્ય વિષફલાનિ
ભુઞ્જીત ભુક્ત્વા ચ કાલં કુર્યાત્ ।
તદુપમાંસ્ તાન્ પુદ્ગલાન્ વદામિ ।
યે દુર્લભં મનુષ્યલાભં લબ્ધ્વા કલ્યાણમિત્રં સન્નિશ્રિત્ય
મહાયાનમ્ અવતર્તુકામા લાભસત્કારયશોહેતોર્ આત્માનમ્
ઉપદર્શયન્તિ પરાન્ પંસયન્તિ એવંરૂપાં મહાગુરુકામ્ આપત્તિમ્
આપદ્યન્તે યયા ગુરુકય્âપત્ત્યા સર્વવિજ્ઞાનાં પરમજુગુપ્સિતા ભવન્તિ ।
અપાયગામિનસ્ તથારૂપાશ્ ચ પુદ્ગલા ન સેવનીયાઃ
સર્વક્ષત્રિયબ્રાહ્મણવિટ્શૂદ્રાણાં ।
યશ્ ચ તાન્ સેવતે સ સ્âતિસારો ભવતિ સર્વવિજ્ઞાનાં ।
ઇયં કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય ષષ્ઠી મૂલ્âપત્તિઃ ॥
પુનર્ અપરં કુલપુત્ર ભવિષ્યન્ત્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ
ક્ષત્રિયાણાં પુરોહિતચણ્ડાલ્âમાત્યચણ્ડાલા ભટચણ્ડાલા મૂર્ખાઃ પણ્ડિતમાનિનો મહાધના મહાભોગાઃ ।
બહુવિધેષુ દાનમયપુણ્યક્રિયાવસ્તુ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f37બ્ ---> ]
ષુ સંદૃશ્યન્તે તે
ત્યાગમદમત્તા માનમદદર્પેણ ક્ષત્રિયં વિભેદયન્તિ ।
શ્રમણાન્ ક્ષત્રિયૈઃ ।
તે ક્ષત્રિયાન્ નિશ્રિત્ય શ્રમણાન્ દણ્ડાપયન્તિ ।
અર્થં દણ્ડેન મુષન્તિ ।
તેન્ôપદ્રવેણ તે ભિક્ષવઃ પૌદ્ગલિકં વા સાંઘિકં વા
ચાતુર્દિશસાંઘિકં વા સ્તૌપિકં વા શ્રમણૈર્ અપહૃત્ય
તેષાં પ્રાહૃતં પ્રદાપ્યન્તે ।
તે પુનશ્ ચણ્ડાલાઃ ક્ષત્રિયસ્ય્ôપનામયિષ્યન્તિ ।
તે ઉભયતો ઽપિ મૂલ્âપત્તિમ્ આપદ્યન્તે ।
યે ક્ષત્રિયચણ્ડાલાઃ શ્રમણૈઃ સાર્દ્ધં પ્રદુષ્યન્તિ
તથારૂપં ચ તે ધર્મં પ્રજ્ઞપયિષ્યન્તિ ।
અધર્મં વા ધર્મમ્ અપહાય ।
સૂત્રવિનયશિક્ષ્âનપેક્ષ્ય કાલ્ôપદેશમહાપ્રદેશાન્ અપહાય ।
મહાકરુણાનેત્રીપ્રજ્ઞાપારમિતશિક્ષ્ôપાયકૌશલ્યશિક્ષાઃ

યાશ્ ચ્âપરેષુ સૂત્રેષુ શિક્ષ્ôપદિષ્ટાસ્ ત્âપહાય ।
તથારૂપાં ધર્મયુક્તિં ભિક્ષૂણાં વિહેઠન-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્64 ---> ]
અર્થપૂર્વકં ક્રિય્âકારં પ્રજ્ઞપયન્તિ ।
યૈઃ ક્રિય્âકારૈર્ ભિક્ષૂણાં વિહેઠના ભવતિ ।
રઞ્ચતિ શમથવિપશ્યન્âનુયોગમનસ્કારં ।
તે ઽવધ્યાયન્તો વ્યાપાદબહુલા ભવન્તિ ।
તેન ચ હેતુના ભિક્ષૂણામ્ અપ્ય્ ઉપશાન્તાઃ ક્લેશા ન્ôપશમ્યન્તિ
ન તનૂભવન્તિ ।
તત્કાલે પુનસ્ તે ભિક્ષવ્âશયવિપન્ના ભવન્તિ શીલવિપન્નાશ્ ચ ભવન્તિ ।
આચારવિપન્ના ભવન્તિ દૃષ્ટિવિપન્ના ભવન્તિ તદ્ધેતોઃ
શૈથિલિકા ભવન્તિ ।
બાહુલિકા ભવન્તિ ।
અશ્રમણાઃ શ્રમણપ્રતિજ્ઞાઃ ।
અબ્રહ્મચારિણો બ્રહ્મચારિપ્રતિજ્ઞાઃ શઙ્ખસ્વરસમાચારાઃ
પ્રષ્ટવ્યધર્મદેશકાઃ ।
તે ભૂયસ્યા માત્રયા સપરિચારસ્ય ક્ષત્રિયસ્ય સત્કૃતા ભવન્તિ
માનિતાઃ પૂજિતા ભવન્તિ ।
તે ચ પ્રહાણ્âભિયુક્તાનાં ભિક્ષૂણાં ગૃહસ્થેષ્વ્ અવર્ણં નિશ્ચારયન્તિ ।
સ ચ ક્ષત્રિયઃ સપરિવારઃ પ્રહાણ્âભિયુક્તાનાં ભિક્ષૂણામ્
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f38અ ---> ]
અન્તિકે પ્રદુષ્યતિ અવધ્યાયતિ ।
યસ્ તત્ર પ્રહાણિકાનાં ભિક્ષૂણામ્ ઉપભોગપરિભોગસ્ તં સ્વ્âધ્યાય્âભિરતાનાં ભિક્ષૂણાં નિર્યાતયન્તિ ।
તે ઉભયતો મૂલ્âપત્તિમ્ આપદ્યન્તે ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥
ધ્યાયી ભિક્ષુઃ સુક્ષેત્રં ।
ન્âધ્યયનવૈયાવૃત્ય્âશ્રિતા ન્âધ્યયન્âભિયુક્તાઃ ॥
સમ્-ધિધારણીક્ષાન્તિભૂમિષુ ભાજનીભૂતા દક્ષિણીયાઃ
પાત્રભૂતાઃ ।
આલોકકર્âલોકસ્ય માર્ગ્ôપદેશકાઃ ।
કર્મક્ષેત્રક્લેશક્ષેત્રાન્ સત્વાન્ ઉત્તારયન્તિ ।
નિર્વાણગમને ચ માર્ગે પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ ।
ઇમાઃ કુલપુત્ર્âષ્ટૌ મૂલ્âપત્તય્êતિ ॥
આસાં નિઃસરણમ્ ઇહ્âઇવ સૂત્રે ઽભિહિતં ।
યદિ તે બોધિસત્વ્âકાશગર્ભસ્ય બોધિસત્વસ્ય નામ શ્રુત્વા
દર્શનમ્ અસ્ય્âકાઙ્ક્ષેરન્ ।
અપાયપ્રપતનભયાત્ મૂલ્âપત્તીર્ દશયિતુકામા ।
યદિ તે આકાશગર્ભં બોધિસત્વં નમસ્કુર્યુઃ નામ ચ્âસ્ય
પરિકીર્ત્તયેયુસ્ તેષાં સ કુલપુત્રો યથા ભાગ્યતયા સ્વરૂપેણ્âગ્રતસ્ તિષ્ઠતિ બ્રાહ્મણરૂપેણ યાવદ્ દારિકારૂપેણ પુરતઃ
સ્થાસ્યતિ ।

તસ્ય્âદિકર્મિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય યથા સમુત્થિતાસ્ ત્âપત્તીઃ
પ્રતિદેશયતિ ।
ગમ્ભીરં ચ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્65 ---> ]
અસ્ય્ôપાયકૌશલ્યં મહાયાને ચર્યામ્
ઉપદર્શયતિ ।
યાવદ્ અવૈવર્ત્તિકભૂમૌ ચ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥
પે ॥
યદિ તેષાં સંમુખં દર્શનં ન દદાતિ ।
યસ્ તમ્ અભિયાચતિ ।
તેન્âદિકર્મિકેણ બોધિસત્વેન સ્âપરાધેન પશ્ચિમે યામે ઉત્થાય્âસનાત્ પ્રાઙ્મુખેન સ્થિત્વા ધૂપં ધૂપયિતવ્યં ।
અરુણો દેવપુત્ર્âયાચિતવ્યઃ ।
એવં ચ વક્તવ્યં ।
અરુણ્âરુણ મહાકૃપ મહાભાગ મહ્ôદિતસ્ ત્વં જમ્બુદ્વીપે
માં કરુણય્âછાદયસ્વ ।
શીઘ્રમ્ આકાશગર્ભં મહાકારુણિકં મમ વચનેન બોધય ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f38બ્ ---> ]
મમ સ્વપ્ન્âન્તરે તમ્ ઉપાયમ્ ઉપદર્શય યેન્âહમ્ ઉપાયેન્âપત્તિં પ્રતિદેશયામિ ।
આર્યે મહાયાને ઉપાયપ્રજ્ઞાં પ્રતિલપ્સ્યામ્îતિ ॥
તેન તત્કાલં શય્યાયાં નિદ્રાપયિતવ્યં સહ્ôદ્ગતે ઽરુણે ઇહ
જમ્બુદ્વીપે આકાશગર્ભસ્ય બોધિસત્વસ્ય્êહ સમાગમો ભવતિ
સ્વરૂપેણ ચ ।
તસ્ય્âદિકર્મિકસ્ય બોધિસત્વસ્ય સ્વપ્ન્âન્તરે પુરતઃ સ્થિત્વા તાં મૂલ્âપત્તિં દેશયતિ મહાયાન્ôપાયેન ।
તથારૂપં ચ તસ્ય્ôપાયજ્ઞાનં સંદર્શયતિ ।
યેન્ôપાયકૌશલ્યેન સ્âદિકર્મિકો બોધિસત્વસ્ તત્ર્âઇવ
બોધિચિત્ત્âસંપ્રમોષં નામ સમાધિં પ્રતિલભતે
સુદૃઢવ્યવસ્થિતશ્ ચ ભવતિ મહાયાનએ ઇત્ય્ આદિ ॥
અથ વા યો ઽત્ર સૂત્રે ઽધ્યેષણમન્ત્રઃ પૂર્વમ્ ઉક્તઃ ।
તેન્âયં વિધિઃ કાર્યઃ ।
એવં સ્યાત્ ।
અરણ્યે ઉપવને ઽભ્યવકાશે વાગરં વા તગરં વા કાલ્âનુસારિ
વા ધૂપયિતવ્યં ।
પ્રાઞ્જલિના ચ ભૂત્વા સમન્તતો દિગ્વિદિક્ષુ ચ પઞ્ચમણ્ડલકેન
વન્દિત્વ્êમે મન્ત્રપદાઃ પ્રવર્તયિતવ્યાઃ ।
તદ્ યથા ।
સુમૃશ [[દોઉબ્ત્]] ।
કારુણિક ।
ચરતુ [[દોઉબ્ત્]] ।
વિચર ।
સઞ્ચર ।

કારુણિક ।
મુરર ।
મુરર વેગધારિ નમુચમે ભુજયત કારુણિક ચિન્તામણિ પૂરય કારુણિક
સર્વ્âશાં મે સ્થાપય ।
આજ્ઞાધારી
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્66 ---> ]
સ્ફુગુ ।
રતિવિવેક ગુ ।
દૃષ્ટિવિવેક ગુ ।
પૂરય કારુણિક પૂરયન્તુ મમ્âશાં ।
સર્વથા ચ્âશોકગતિ સ્વાહા ॥
વિધિઃ પૂર્વવત્ ।
સર્વવ્યાધિદુઃખસર્વભયસર્વ્ôપકરણવિઘાતપ્રતિઘાતે
સર્વ્âભીષ્ટસિદ્ધયે ચ કાર્યઃ ॥
યદિ ક્ષત્રિય્âદયો ઽપિ બોધિસત્વાઃ કથમ્ એષામ્ આપત્તિનિયમો ઽન્યેષાં ચ્âધિક્યં ।
અથ તેન સામ્વરિકાઃ ।
કથમ્ એષામ્ આપત્તિવ્યવસ્થા ।
કથં વા તદ્દોષાત્ સામ્વરિક્âપિ ગૃહ્યન્તે ।
ન્âઇષ દોષઃ ।
યે-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f39અ ---> ]
ષાં યત્ર બહુલં સંભવઃ તે તત્ર્âકોટિતાઃ
સ્વનામગ્રહણદર્શનાદ્ ભય્ôત્પાદન્âર્થં ।
પરસ્પરતસ્ તુ સર્વૈઃ સર્વ્âપત્તયઃ પરિહર્તવ્યાઃ ॥
યેન વા પ્રકૃતિમહાસ્âવદ્યતય્âસમાદાનો ઽપ્ય્ અભવ્યો ભવત્ય્ ઉચ્છિન્નકુશલમૂલશ્ ચ સુતરાં તેન સામ્વરિક્êત્ય્ અલમ્
અનયા ચિન્તયા ॥
ઉપાયકૌશલ્યસૂત્રે ઽપિ મૂલ્âપત્તિર્ ઉક્તા ।
કિં વ્âપિ કુલપુત્ર બોધિસત્વઃ પ્રાતિમોક્ષશિક્ષાયાં શિક્ષમાણાઃ કલ્પશતસહસ્રમ્ અપિ મૂલફલભક્ષઃ સ્યાત્ ।
સર્વસત્વાનાં ચ સ્ûક્તદુરુક્તાનિ ક્ષમેત્ ।
શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિપ્રતિસંયુક્તૈશ્ ચ મનસિકારૈર્ વિહરેદ્ ઇયં બોધિસત્વસ્ય ગુરુકા મૂલ્âપત્તિઃ ।
તદ્ યથા કુલપુત્ર શ્રાવકયાનીયો મૂલ્âપત્તિમ્ આપન્નઃ સો ઽભવ્યસ્ તૈર્ એવ સ્કન્ધૈઃ પરિનિર્વાતુમ્ ।
એવમ્ એવ કુલપુત્રો ઽપ્રતિદેશ્ય્âઇતામ્ આપત્તિમ્ અનિઃસૃજ્ય તાન્
શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધમનસિકારાન્ અભવ્યો બુદ્ધભૂમૌ
પરિનિર્વાતુમ્ ઇતિ ॥
આસાં ચ મૂલ્âપત્તીનાં સુખગ્રહણધારણ્âર્થમ્
એકીયમતાનાં ચ સંગ્રહકારિક્ôચ્યન્તે ॥
રત્નત્રયસ્વહરણાદ્ આપત્પારાજિકા મતા ।
સદ્ધર્મસ્ય પ્રતિક્ષેપાદ્ દૂતીયા મુનિન્ôદિતા ॥
દુઃશીલસ્ય્âપિ વા ભિક્ષોઃ કાષાયસ્તૈન્યતાડનાત્ ।
ચારકે વા વિનિક્ષેપાદ્ અપપ્રવ્રાજનેન ચ ॥

[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્67 ---> ]
પઞ્ચ્âનન્તર્યકરણાન્ મિથ્યાદૃષ્ટિગ્રહેણ વા ।
ગ્રામ્âદિભેદનાદ્ વ્âપિ મૂલ્âપત્તિર્ જિન્ôદિતા ॥
શૂન્યતાયાશ્ ચ કથનાત્ સત્વેષુ કૃતબુદ્ધિષુ ।
બુદ્ધત્વપ્રસ્થિતાનાં વા સંબોધેર્ વિનિવર્ત્તનાત્ ॥
પ્રાતિમોક્ષં પરિત્યાજ્ય મહાયાને નિયોજનાત્ ।
શિષ્યયાનં ન રાગ્âદિપ્રહાણાય્êતિ વા ગ્રહાત્ ॥
પરેષાં ગ્રહણાદ્ વ્âપિ પુનઃ સ્વગુણકાશનાત્ ।
પરપંસનતો લા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f39બ્ ---> ]
ભસત્કારશ્લોકહેતુના ॥
ગમ્ભીરક્ષાન્તિકો ઽસ્મ્îતિ મિથ્ય્âઇવ કથનાત્ પુનઃ ।
દણ્ડાપયેદ્ વા શ્રમણાન્ દદ્યાદ્ વા શરણત્રયાત્ ॥
ગૃહ્ણીયાદ્ દીયમાનં વા શમથે ત્યાજનાત્ પુનઃ ।
પ્રતિસંલીનભોગં ચ સ્વ્âધ્યાયિષુ નિવેદનાત્ ॥
મૂલ્âપત્તયો હ્ય્ એતા મહાનરકહેતવઃ ।
આર્યસ્ય્âકાશગર્ભસ્ય સ્વપ્ને દેશ્યાઃ પુરઃસ્થિતૈઃ ॥
બોધિચિત્તપરિત્યાગાદ્ યાચકાય્âપ્રદાનતઃ ।
તીવ્રમાત્સર્યલોભાભ્યાં ક્રોધાદ્ વા સત્વતાડનાત્ ॥
પ્રસાદ્યમાનો યત્નેન સત્વેષુ ન તિતિક્ષતે ।
શ્લોકાત્ પર્âનુવૃત્ત્યા વા સદ્ધર્મ્âભાસવર્ણનાદ્ ।
ઇતિ ॥
આર્યક્ષિતિગર્ભસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
યો મહાબ્રહ્મન્ મમ્ôદ્દિશ્ય પ્રવ્રજિતો દુઃશીલપાપસમાચારો ભિક્ષુ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્68 ---> ]
ર્ અનુભૂતઃ કશમ્બકજાતો ઽશ્રમણઃ શ્રમણપ્રતિજ્ઞઃ
અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિપ્રતિજ્ઞઃ ।
ધ્વસ્તઃ પતિતઃ પરાજિતો વિવિધૈઃ ક્લેશૈઃ ।
અથ ચ પુનઃ સ દુઃશીલપાપસમાચારો ભિક્ષુર્ અદ્ય્âપિ
સર્વદેવાનાં યાવત્ સર્વમનુષ્યાણાં યાવત્ પુણ્યનિધીનાં દર્શયિતા ભવતિ કલ્યાણમિત્રં ।
કિં ચ્âપિ સ્âપાત્રીભૂતઃ તેન ચ પુનઃ શિરસ્તુણ્ડમુણ્ડેન
કાષાયવસ્ત્રપ્રાવરણ્êર્યાપથેન દર્શનહેતુન્âપિ
બહૂનાં સત્વાનાં વિવિધકુશલમૂલ્ôપસ્તમ્ભનકરઃ
સુગતિમાર્ગદર્શકો ભવતિ ।
તસ્માદ્ યો મમ્ôદ્દિશ્ય પ્રવ્રજિતઃ શીલવાન્ દુઃશીલો વા તસ્ય
ન્âનુજાનામિ ચક્રવર્ત્તિર્ આજ્ઞામ્ અપિ યન્ મમ્ôદ્દિશ્ય
પ્રવ્રજિતસ્ય સહધર્મેણ્âપિ કાયે દણ્ડપ્રહારં વા દાતું ચારકે વા પ્રક્ષેપ્તું ।
અઙ્ગમ્ અઙ્ગં વિકર્ત્તનં વા કર્તું જીવિતાદ્ વા વ્યપરોપણં કર્તું-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f40અ ---> ]
કિં પુનર્ અધર્મેણ ॥

કિં ચ્âપિ મૃતઃ કથ્યતે ઽસ્મિન્ ધર્મવિનયે ।
અથ ચ પુનઃ સ પુદ્ગલો ગોરોચનકસ્તૂરિકાસદૃશ્êતિ ।
અત્ર્âઇવ્âહ ।
યે મમ્ôદ્દિશ્ય પ્રવ્રજિતાન્ યાનભૂતાન્ પાત્રભૂતાન્ વા
વિહેઠયિષ્યન્તિ તે સર્વેષાં ત્ર્યધ્વગતાનાં બુદ્ધાનામ્ અતીવ
સ્âપરાધા ભવન્તિ ।
સમુચ્છિન્નકુશલમૂલા દગ્ધસન્તાન્âવીચિપરાયણા ભવન્ત્îતિ ।
અત્ર્âઇવ્âહ ।
સર્વબુદ્ધૈર્ અધિષ્ઠિતો ઽયં મોક્ષધ્વજો યદ્ ઉત
રક્તકાષાયવસ્ત્રમ્ ઇતિ ।
અસ્મિન્ન્ એવ ચ્ôક્તં ।
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન બહૂનિ શ્રાવકનિયુતશતસહસ્રાણિ બહૂનિ
ચ બોધિસત્વનિયુતશતસહસ્રાણિ ભગવતો ઽન્તિકે એવંરૂપં પૂર્વકૃતં કર્મ્âવરણં પ્રતિદેશયન્તિ ।
વયમ્ અપિ ભદન્ત ભગવન્ બહૂનાં પૂર્વકાણાં તથાગતાનાં પ્રવચને પાત્રભૂતાન્ પાત્રભૂતાંશ્ ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં શ્રાવકયાનીયાન્ પુદ્ગલાઞ્ જુગુપ્સિતવન્તઃ પંસિતવન્તો રોષિતવન્તો ઽવર્ણ્âયશઃકથાશ્ ચ નિશ્ચારિતવન્તઃ ।
તેન વયં કર્મ્âવરણેન ત્રિષ્વ્ અપાયેષુ વિવિધાં તીવ્રાં પ્રચણ્ડાં દુઃખાં વેદનાં પ્રત્યનુભૂતવન્તઃ ॥
પેયાલં ॥
વયં તત્કર્મ્âવરણશેષમ્ એતર્હિ ભગવતો ઽન્તિકે
પ્રતિદેશયિષ્યામઃ ।
કેચિદ્ વદન્તિ ।
વયં ભગવતઃ શ્રાવકાન્ વચનૈસ્ તર્જિતવન્તઃ પરિભાષિતવન્તઃ ।
કેચિદ્ વદન્તિ ।
વયં ભગવતઃ શ્રાવકાન્ અપાત્રભૂતાન્ પત્ર્âભૂતાંશ્ ચ
પ્રહરિતવન્તઃ ।
કેચિદ્ વદન્તિ ।
વયં ચીવરાન્ હૃતવન્તઃ ।
કેચિદ્ વદન્તિ ।
વયં ભગવતઃ શ્રાવકાણામ્ ઉપભોગપરિભોગાન્ આચ્છિન્નવન્તઃ ।
કેચિદ્ વદન્તિ ।
વયં ભગવન્તમ્ ઉદ્દિશ્ય પ્રવ્રજિતાન્ ગૃહસ્થાન્ કારિતવન્તઃ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f40બ્ ---> ]
તત્âસ્થાનં સાદિતાઃ ।
કેચિદ્ વદન્તિ ।
અસ્માભિર્ ભગવન્ બુદ્ધાનાં ભગવતાં શ્રાવક્âપત્રભૂતાઃ
પાત્રભૂતાશ્ ચ સ્âપરાધિકાશ્ ચારકે પ્રક્ષિપ્તાસ્ તેન વયં કર્મ્âવરણેન બહૂન્ કલ્પાંસ્ તૃષ્વ્ અપાયેષુ વિવિધાં તી-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્69 ---> ]
વ્રાં પ્રચણ્ડાં દુષ્ખાં વેદનાં પ્રત્યનુભૂતવન્તઃ ॥
પે ॥
તદ્ વયમ્ એતર્હિ કર્મ્âવરણશેષાં ભગવતો ઽન્તિકે
પ્રતિદેશયામઃ ।
આયત્યાં સંવરમ્ આપદ્યેમ ।

પ્રતિગહ્ણાતુ ભગવાન્ અસ્માકમ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ।
ઉદ્ધરતુ ભગવાન્ અસ્માન્ અનન્તપાપેભ્ય્êતિ વિસ્તરઃ ॥
પ્રવ્રજ્ય્âન્તરાયસૂત્રે ઽપ્ય્ અનર્થ્ôક્તઃ ।
ચતુર્ભિર્ મહાનામન્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો ગૃહી અક્ષણપ્રાપ્તો ભવતિ ।
જાત્યન્ધશ્ ચ જડશ્ ચ્âજિહ્વકશ્ ચ ચણ્ડાલશ્ ચ જાતુ
સુખિતો ભવત્ય્ અભ્યાખ્યાનબહુલશ્ ચ ષણ્ડકશ્ ચ પણ્ડકશ્ ચ
નિત્યદાસશ્ ચ ।
સ્ત્રી ચ ભવતિ શ્વા ચ શૂકરશ્ ચ ગર્દભશ્ ચ્ôષ્ટ્રશ્ ચ
આશીવિષશ્ ચ ભવતિ તત્ર તત્ર જાતૌ ॥
કતમૈશ્ ચતુર્ભિઃ ।
ઇહ મહાનામન્ ગૃહી પૂર્વજિનક્ર્ટ્âધિકારાણાં સત્વાનાં નૈષ્ક્રમ્યચિત્તસ્ય પ્રવ્રજ્યાચિત્તસ્ય્âર્યમાર્ગચિત્તસ્ય્âન્તરાયં કરોતિ ।
અનેન પ્રથમેન ॥
પુનર્ અપરં ગૃહી ધનલૌલ્યેન પુત્રલૌલ્યેન કર્મવિપાકમ્
અશ્રદ્દધત્ પુત્રસ્ય વા દુહિતુર્ વા ભાર્યાયા વા જ્ઞાતિસંઘસ્ય્âઇશ્વર્યસ્થાને વર્તમાને પ્રવ્રજ્ય્âન્તરાયં કરોતિ ।
અનેન દ્વિતીયેન્êતિ ॥
અન્યદ્વયં ।
સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપઃ શ્રમણબ્રાહ્મણેષુ ચ પ્રતિઘઃ ॥
દશ ચ્âકુશલાઃ કર્મપથાઃ અનર્થાઃ ।
સદ્ધર્મસ્મૃત્યુપસ્થાનાદ્ વિપાકકટુકા દ્રષ્ટવ્યાઃ ।
તતઃ કિઞ્ચિન્માત્રં સૂત્રં સૂચ્યતે ।
પ્રાણ્âતિપાતવિપાકલવસ્ તાવદ્ ।
યથ્âહ ।
તદ્ યથ્âગ્નિશિખાચરા નામ પક્ષિણો યે ઽગ્નિશિક્ષામધ્યગતા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f41અ ---> ]
ન દહ્યન્તે સંહૃષ્ટતરાશ્ ચ
નારકેયાણાં કપાલં ભિત્ત્વા રુધિરં પિબન્તિ ।
કપાલ્âન્તરચરા નામ પક્ષિણો યે મસ્તકં ભિત્ત્વા
જ્વલિતમસ્તકલુઙ્ગાન્ પિબન્તિ ।
જિહ્વ્âમિષભુજો નામ પક્ષિણો યે જિહ્વાં વિદાર્ય્âભિતો ઽભિતઃ પ્રભક્ષયન્તિ ।
સ્âપિ જિહ્વા ભુક્તા પુનર્ અપિ સંજાયતે પદ્મદલકોમલતરા ।
એવમ્ અર્થ્âનુરૂપસંજ્ઞા દન્ત્ôત્પાટકા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્70 ---> ]
નામ
કણ્ઠનાડ્યપકર્ષકા નામ ।
ક્લોમકાશિનઃ ।
આમાશય્âદાઃ ।
પ્લીહસંવર્તકા ।
અન્ત્રવિવરખાદિનઃ ।
પૃષ્ઠવંશચરા નામ ।
મર્મગુહ્યકા નામ પક્ષિણો યે સર્વાણિ મર્મવિવરાણિ ભિત્ત્વા