શિક્ષાસમુચ્ચય (અન્ય આવૃત્તિ) · ભાગ 181200

પે ॥
ભવતિ મહારાજ સ સમયો યન્ મહાસમુદ્રે ઽઙ્ગુલિસ્નેહમાત્રમ્ અપ્ય્ ઉદકં ન્âવશિષ્ટં ભવતિ ।
સ મહારાજ તાવાન્ અબ્ધાતુર્ નિરુધ્યમાનો ન ક્વચિદ્ ગચ્છતિ ।
પે ।
તસ્ય ખલુ પુનર્ મહારાજ્âબ્ધાતોર્ ઉત્પાદો ઽપિ શૂન્યઃ ।
વ્યયો ઽપિ શૂન્યઃ તિષ્ઠન્ન્ અપિ સો ઽબ્ધાતુઃ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્248 ---> ]
સ્વભાવશૂન્ય્êતિ હિ મહારાજ્âબ્ધાતુર્ અબ્ધાતુત્વેન્ôપલભ્યતે ઽન્યત્ર વ્યવહારમાત્રાત્ ।
સો ઽપિ વ્યવહારો ન સ્ત્રી ન પુરુષઃ પૂર્વવત્ ॥
આધ્યાત્મિકસ્ તેજોધાતુઃ કતમઃ ॥
યત્ કિઞ્ચિદ્ અસ્મિન્ કાયે તેજસ્ તેજોગતમ્ ઊષ્મગતમ્ ઉપગતમ્ ઉપાત્તં ।
તત્ પુનઃ કતમત્ ।
યેન્âયં કાય્âતપ્યતે સંતપ્યતે ।
યેન વ્âસ્ય્âસિતપીતખાદિતાનિ સમ્યક્સુખેન પરિપાકં ગચ્છતિ ।
યસ્ય ચ્ôત્સદત્વાજ્ જ્વરિતો જ્વરિત્êતિ સંખ્યાં ગચ્છતિ ॥
પે ॥
બાહ્યસ્ તેજોધાતુઃ કતમઃ ।
યદ્ બાહ્યં તેજસ્ તેજોગતમ્ ઊષ્મગતમ્ ઉપગતમ્ ઉપાત્તં ।
તત્ પુનઃ કતમત્ ।
યન્ મનુષ્ય્âરણીસહગતેભ્યો ગર્ભલસહગતેભ્યો વા ગોમયચૂર્ણેન વા કાર્પાસપિચુન્âવાસમ્ અન્વેષન્તે યદ્ ઉત્પન્નં ગ્રામમ્ અપિ દહતિ ગ્રામપ્રદેશમ્ અપિ દહતિ યાવદ્ દ્વીપં વા કક્ષં તૃણાનાં વા દાવં વા કાષ્ઠં વા યાવદ્ દહન્ પરૈત્îત્ય્ આદિ ।તત્ર મહારાજ્âધ્યાત્મિકસ્ તેજોધાતુર્ ઉત્પદ્યતે ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ નિરુધ્યમાનો ન ક્વચિત્ સંનિચયં ગચ્છતિ ।
ઇતિ હ્ય્ અભૂત્વા ભવતિ ભૂત્વા ચ પ્રતિવિગચ્છતિ સ્વભાવરહિતત્વાત્ ॥
એવં યત્ કિઞ્ચિદ્ અસ્મિન્ કાયે વાયુર્ વાયુગતં લઘુત્વં સમુદીરણત્વં ।
તત્ પુનઃ કતમત્ ।
તદ્ યથ્ôર્ધ્વગમા વાયવો ઽધોગમાઃ પાર્શ્વ્âશ્રયાઃ પૃષ્ઠ્âશ્રયાઃ કુક્ષિગમાઃ શસ્ત્રકાઃ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f110અ ---> ]
ક્ષુરકાઃ સૂચકાઃ પિપ્પલકા વાત્âષ્ઠીલા વાતગુલ્મ્âશ્વાસપ્રશ્વાસ્âઙ્ગ્âનુસારિણો વાયવ્êત્ય્ આદિ ।
સન્તિ બહિર્ધા પૂર્વે વાયવો દક્ષિણાઃ પશ્ચિમ્ôત્તરા વાયવઃ સરજસઃ અરજસઃ પરીત્તા મહદ્ગતા વાયવ્êતિ ।
ભવતિ મહારાજ સ સમયો યન્ મહાવાયુસ્કન્ધઃ સમુદાગતઃ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્249 ---> ]
વૃક્ષ્âગ્રાન્ અપિ પાતયતિ ।
કુડ્યાન્ અપિ પર્વત્âગ્રાન્ અપિ પાતયતિ ।
પાતયિત્વા નિરુપાદાનો વિગચ્છતિ ।
યં સત્વાશ્ ચીવરકર્ણિકેન વા વિધમનકેન વાત્âનુવૃત્તેન વા પર્યેષ્યન્તે ।
યાવદ્ અયમ્ ઉચ્યતે બાહ્યો વાયુધાતુઃ ।
તસ્ય્âપ્ય્ ઉત્પત્તિઃ પૂર્વવત્ ॥આધ્યાત્મિક્âકાશધાતુઃ કતમઃ ।
યત્ કિઞ્ચિદ્ અસ્મિન્ કાયે ઽધ્યાત્મં પ્રત્યાત્મમ્ ઉપગતમ્ ઉપાત્તમ્ આકાશગતમ્ ઇહ્âભ્યન્તરસંખ્યાભૂતં ।
અસ્ફુટમ્ અસ્ફરણીયં ત્વઙ્માન્સશોણિતેન ।
તત્ પુનઃ કતમત્ ।
યદ્ અસ્મિન્ કાયે ચક્ષુઃ સુષિરમ્ ઇતિ વા યાવન્ મુખં વા મુખદ્વારં વા કણ્ઠં વા કણ્ઠનાડ્યા વા યેન ચ્âભ્યવહરતિ યત્ર ચ્âવતિષ્ઠતે ।
યેન ચ્âસ્ય્âશિતપીતખાદિત્âસ્વાદિતમ્ અધસ્તાત્ પ્રઘરતિ ।

અયમ્ ઉચ્યતએ આધ્યાત્મિક્âકાશધાતુઃ ।
એવં બાહ્યે ઽપિ યદ્ અસ્ફુટમ્ અસ્ફરણીયં રૂપગતેન્âપલિગુદ્ધં સુષિરભાવશ્ છિદ્રં ।
અયમ્ ઉચ્યતે બાહ્યઃ આકાશધાતુઃ ॥
ભવતિ મહારાજ સ સમયો યત્ કર્મપ્રત્યયાદ્ આયતનાનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ તાન્ય્ આકાશધાતું પરિચારયન્તિ ।
તત્ર સંખ્યા ભવત્ય્ આધ્યાત્મિક્âકાશધાતુર્ ઇતિ ।
સ ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
ભવતિ સમયો યદ્ રૂપં બિભર્તિ સર્વમ્ આકાશીભવતિ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
અક્ષયો હ્ય્ આકાશધાતુઃ સ્થિરો ઽચલઃ ।
તદ્ યથા મહારાજ્âસંસ્કૃતો નિર્વાણધાતુઃ ।
એવમ્ એવ્âકાશધાતુઃ સર્વત્ર્âનુગતો દ્રષ્ટવ્યઃ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ મહારાજ પુરુષ્ôત્થલે દેશે ઉદપાનં વા કુટકં વા કૂપં વા પુષ્કરિણીં વા ખાનયેત્ ।
તત્ કિં મન્યસે મહારાજ યત્ તત્ર્âકાશઃ કુતસ્ તદ્ આગતમ્ ઇતિ ।
આહ ।
ન કુતશ્ચિદ્ ભગવન્ ।
ભગવાન્ આહ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ મહારાજ સ પુરુષઃ પુનર્ એવ તદ્ ઉદપાનં વા યાવત્ પુષ્કરિણીં વા પૂરયેત્ ।
તત્ કિં મન્યસે મહારાજ યત્ તદ્ આકાશં ક્વચિદ્ ગતમ્ ઇતિ ।
આહ ।
ન ક્વચિદ્ ગતં ભગવન્ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
ન હ્ય્ આકા
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્250 ---> ]
શ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f110બ્ ---> ]
ધાતુર્ ગમને વ્âગમને વા પ્રત્યુપસ્થિતઃ ।
ન સ્ત્રીભાવેન ન પુરુષભાવેન પ્રત્યુપસ્થિતઃ ।
ભગવાન્ આહ ।
ઇતિ હિ મહારાજ બાહ્ય્âકાશધાતુર્ અચલઃ ।અવિકારઃ ।તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
શૂન્યો હ્ય્ આકાશધાતુર્ આકાશધાતુત્વેન ।
વિરહિત્âકાશધાતુર્ આકાશધાતુત્વેન ।
ન પુરુષભાવેન ન સ્ત્રીભાવેન પ્રત્યુપસ્થિતઃ ।
એવમ્ એવ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા દ્રષ્ટવ્યં ॥
તત્ર કતમો વિજ્ઞાનધાતુર્ યા ચક્ષુરિન્દ્રિય્âધિપતેયા ।
રૂપ્âરમ્બણપ્રતિવિજ્ઞપ્તિઃ ।
યાવદ્ ઇતિ હિ મહારાજ યા કાચિદ્ વર્ણસંસ્થાનપ્રતિવિજ્ઞપ્તિર્ અયમ્ ઉચ્યતે ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતુઃ ।
પે ।
ઇતિ હિ યા ષડિન્દ્રિય્âધિપતેયા ષડ્વિષય્âરમ્બણા વિષયવિજ્ઞપ્તિર્ અયમ્ ઉચ્યતે વિજ્ઞાનધાતુઃ ।
સ ખલુ પુનર્ અયં મહારાજ વિજ્ઞાનધાતુર્ ન્êન્દ્રિયનિશ્રિતો ન વિષયેભ્ય્âગતો ન મધ્યે ઽન્તરસ્થાયી સ ન્âધ્યાત્મ બહિર્ધા ન્ôભયમ્ અન્તરેણ ।
સ ખલુ પુનર્ અયં મહારાજ વિજ્ઞાનધાતુર્ વસ્તુ પ્રતિવિજ્ઞપ્ય નિરુદ્ધઃ ।

સ્ôત્પદ્યમાનો ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ નિરુધ્યમાનો ન ક્વચિદ્ ગચ્છતિ ।
તસ્ય ખલુ પુનર્ વિજ્ઞાનધાતોર્ ઉત્પાદો ઽપિ શૂન્યઃ ।
વ્યયો ઽપિ શૂન્યઃ ।
ઉત્પન્નો ઽપિ વિજ્ઞાનધાતુઃ સ્વભાવશૂન્યઃ ।
ઇતિ મહારાજ વિજ્ઞાનધાતુર્ વિજ્ઞાનધાતુત્વેન શૂન્યો ન્ôપલભ્યતે ઽન્યત્ર વ્યવહારાત્ ।
સો ઽપિ વ્યવહારો ન સ્ત્રી ન પુરુષઃ ।
એવમ્ એતદ્ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા દ્રષ્ટવ્યં ॥
તત્ર મહારાજ કતમચ્ ચક્ષુરાયતનં ।
યચ્ ચતુર્ણાં મહાભૂતાનાં પ્રસાદઃ ।
તદ્ યથા પૃથિવીધાતોર્ અબ્ધાતોસ્ તેજોધાતોર્ વાયુધાતોર્ યાવત્ ।
તત્ર પૃથિવીધાતુપ્રસાદશ્ ચક્ષુરાયતનં ન્âબ્ધાતુપ્રસાદો ન તેજોધાતુપ્રસાદો ન વાયુધાતુપ્રસાદશ્ ચક્ષુરાયતનં ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
ન હિ પૃથિવીધાતુપ્રસાદઃ કસ્યચિદ્ ધર્મ્âયતનં વ્âયતનપ્રતિલમ્ભેન વા પ્રત્યુપસ્થિતઃ ।
એવં યાવન્ ન વાયુધાતુપ્રસાદઃ કસ્યચિદ્ ધર્મસ્ય્âયતનં વ્âયતનપ્રતિલમ્ભેન વા પ્રત્યુપસ્થિતઃ ।
તત્ કસ્ય
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્251 ---> ]
હેતોઃ ।
નિશ્ચેષ્ટા હ્ય્ એતે ધર્મા નિષ્ઠાપારા નિર્વાણસમા ।
ઇતિ હિ મહારાજ્âઇક્âઇકતો ધર્માન્ મૃગ્યમાણાન્ ચક્ષુરાયતનં ન્ôપલભતે ઽન્યત્ર વ્યવહારાત્ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
શૂન્યો હિ પૃથિવીધાતુપ્રસાદઃ પૃથિવીધાતુપ્રસાદેન ।
યાવચ્ છૂન્યો વાયુધાતુપ્રસાદો વાયુધાતુપ્રસાદેન ।
યે ચ ધર્માઃ સ્વભાવેન શૂન્યાઃ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f111અ ---> ]
કસ્ તેષાં પ્રસાદો વા ક્ષોભો વા ।
યેષાં ન પ્રસાદો ન ક્ષોભ્ôપલભ્યતે ।
કથં તે રૂપં દ્રક્ષ્યન્તિ ।
ઇતિ હ્ય્ અત્યન્તતયા ચક્ષુરાયતનં શૂન્યં ચક્ષુરાયતનસ્વભાવેન તત્ પૂર્વ્âન્તતો ન્ôપલભ્યતે ॥
અપર્âન્તતો ઽપિ ન્ôપલભ્યતે ।
અનાગમનતાં ગમનતાં ચ્ôપાદાય સ્થાનમ્ અપ્ય્ અસ્ય ન્ôપલભ્યતે સ્વભાવવિરહિતત્વાત્ ।
યચ્ ચ સ્વભાવેન ન સંવિદ્યતે ।
ન તત્ સ્ત્રી ન પુરુષઃ ।
તેન કા મન્યના ।
મન્યના ચ નામ મહારાજ મારગોચરઃ ।
અમન્યના બુદ્ધગોચરઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
મન્યન્âપગતા હિ સર્વધર્માઃ ।
પે ।
તત્ર મહારાજ કતમચ્ છ્રોત્ર્âયતનં ।
યચ્ ચતુર્ણાં મહાભૂતાનાં પ્રસાદો ।

યાવદ્ ઇતિ હિ મહારાજ સર્વધર્મા વિમોક્ષ્âભિમુખા ધર્મધાતુનિયત્âકાશધાતુપર્યવસાન્âપ્રાપ્તિકા અવ્યવહાર્âનભિલાપ્ય્âનભિલપનીયાઃ ।
યત્ર મહારાજ્êન્દ્રિયાણિ પ્રતિહન્યન્તે તે વિષય્êત્ય્ ઉચ્યન્તે ।
ચક્ષુર્ હિ રૂપે પ્રતિહન્યતે તસ્માદ્ રૂપાણિ ચક્ષુર્વિષય્êત્ય્ ઉચ્યન્તે ।
એવં શ્રોત્રં શબ્દેષ્વ્ ઇત્ય્ આદિ ।
તત્ર ચક્ષૂ રૂપે પ્રતિહન્યત્êતિ નિપાતઃ ।
પ્રતિહન્યના તેષાં નિર્દિષ્ટા ।
તથા હિ ચક્ષૂ રૂપેષુ ત્રિવિધં નિપતત્îતિ ।
અનુકૂલેષુ શુભસંજ્ઞયા ।
પ્રતિકૂલેષુ પ્રતિઘસંજ્ઞયા ।
ન્âઇવ્âનુકૂલેષુ ન પ્રતિકૂલેષ્ûપેક્ષયા ।
એવં મનો ધર્મેષ્વ્ ઇત્ય્ આદિ ।
તએ ઇમે વિષયા મનોગોચર્êત્ય્ ઉચ્યન્તે ।
અત્ર હિ મનશ્ ચરતિ ।
ઉપવિચરતિ ।
તસ્માન્ મનોગોચર્êત્ય્ ઉચ્યન્તે ।
યદ્ એતન્ મહારાજ મનો ઽપ્રતિકૂલેષુ રૂપેષ્વ્ અનુનીતં ચરતિ ।
તેન્âસ્ય રાગ્ôત્પદ્યતે ।
પ્રતિકૂલેષુ રૂપેષુ પ્રતિહતં ચરતિ તેન્âસ્ય
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્252 ---> ]
દ્વેષ્ôત્પદ્યતે ।
ન્âઇવ્âનુકૂલેષુ ન પ્રતિકૂલેષુ સંમૂઢં ચરતિ ।
તેન્âસ્ય મોહ્ôત્પદ્યતે ।
એવં શબ્દ્âદિષ્વ્ અપિ ત્રિવિધમ્ આરમ્બણમ્ અનુભવતિ પૂર્વવત્ ॥
તત્ર મહારાજ માય્ôપમાન્îન્દ્રિયાણિ ।
સ્વપ્ન્ôપમા વિષયાઃ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ મહારાજ પુરુષઃ સુપ્તઃ સ્વપ્ન્âન્તરે જનપદકલ્યા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f111બ્ ---> ]
ણ્યા સ્ત્રિયા સાર્ધં પરિચરેત્ ।
સ શયિતવિબુદ્ધો જનપદકલ્યાણીં સ્ત્રિયમ્ અનુસ્મરેત્ ।
તત્ કિં મન્યસે મહારાજ સંવિદ્યતે સ્વપ્ન્âન્તરે જનપદકલ્યાણી સ્ત્રી ।
આહ ।
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ।
ભગવાન્ આહ ।
તત્ કિં મન્યસે મહારાજ્âપિ નુ સ પુરુષઃ પણ્ડિતજાતીયો ભવેત્ ।
યઃ સ્વપ્ન્âન્તરે જનપદકલ્યાણીં સ્ત્રિયમ્ અનુસ્મરેત્ ।
તયા વા સાર્ધં ક્રીડિતમ્ અભિનિવેશેત્ ।
આહ ।
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
અત્યન્તતયા હિ ભગવન્ સ્વપ્ન્âન્તરે જનપદકલ્યાણી ન સંવિદ્યતે ન્ôપલભ્યતે ।

કુતઃ પુનર્ અનયા સાર્ધં પરિચરણા ।
અન્યત્ર યાવદ્ એવ સ પુરુષો વિઘાતસ્ય ક્લમથસ્ય ભાગી સ્યાત્ ।
યસ્ તામ્ અભિનિવિશેત્ ॥
ભગવાન્ આહ ।
એવમ્ એવ મહારાજ બાલો ઽશ્રુતવાન્ પૃથગ્જનશ્ ચક્ષુષા રૂપાણિ દૃષ્ટ્વા સૌમનસ્યસ્થાનીયાન્ય્ અભિનિવિશેત્ ।
સો ઽભિનિવિષ્ટઃ સન્ન્ અનુનીયતે ઽનુનીતઃ સંરજ્યતે ।
સંરક્તો રાગજં કર્મ્âભિસંસ્કરોતિ ।
ત્રિવિધં કાયેન ચતુર્વિધં વાચા ત્રિવિધં મનસા ।
તચ્ ચ કર્મ્âભિસંસ્કૃતમ્ આદિત્âઇવ ક્ષીણં નિરુદ્ધં વિગતં વિપરિણતં ન પૂર્વાં દિશં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ ।
ન દક્ષિણાં ન પશ્ચિમાં ન્ôત્તરાં ન્ôર્ધ્વં ન્âધો ન્âનુવિદિશં ।
ન્êહ ન તિર્યક્ ।
ન્ôભયમ્ અન્તરા ।
તત્ પુનઃ કાલ્âન્તરેણ મરણકાલસમયે પ્રત્યુપસ્થિતે ।
જીવિત્êન્દ્રિયનિરોધે આયુષઃ પરિક્ષયાત્ તત્સભાગસ્ય કર્મણઃ ક્ષીણત્વાચ્ ચરમ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્253 ---> ]
વિજ્ઞાનસ્ય નિરુધ્યમાનસ્ય મનસ્âરમ્બણીભવતિ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ શયિતવિબુદ્ધસ્ય જનપદકલ્યાણ્îતિ મનસ્âરમ્બણં ભવતિ ।
ઇતિ હિ મહારાજ ચરમવિજ્ઞાનેન્âધિપતિના તેન ચ કર્મણ્âરમ્બણેન્âઉપપત્ત્યંશિકદ્વયપ્રત્યયં પ્રથમવિજ્ઞાનમ્ ઉત્પદ્યતે ।
યદિ વા નરકેષુ યદિ વા તિર્યગ્યોનૌ યદિ વા યમલોકે યદિ વ્âસુરે કાયે યદિ વા મનુષ્યેષુ યદિ વા દેવેષુ ।
તસ્ય ચ પ્રથમવિજ્ઞાનસ્ય્âઉપપત્ત્યંશિકસ્ય સમનન્તરનિરુદ્ધસ્ય્âનન્તરસભાગા ચિત્તસંતતિઃ પ્રવર્તતે ।
યત્ર વિપાકસ્ય પ્રતિસંવેદના પ્રજ્ઞાયતે ।
તત્ર યશ્ ચરમવિજ્ઞાનસ્ય નિરોધસ્ તત્ર ચ્યુતિર્ ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છતિ ।
યઃ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f112અ ---> ]
પ્રથમવિજ્ઞાનસ્ય પ્રાદુર્ભાવસ્ તત્ર્ôપપત્તિઃ ।
ઇતિ હિ મહારાજ ન કશ્ચિદ્ ધર્મો ઽસ્માલ્ લોકાત્ પરં લોકં ગચ્છતિ ।
ચ્યુત્યુપપત્તી ચ પ્રજાયેતે ।
તત્ર મહારાજ ચરમવિજ્ઞાનમ્ ઉત્પદ્યમાનં ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ॥નિરુધ્યમાનં ન ક્વચિદ્ ગચ્છતિ ।
કર્મ્âપ્ય્ ઉત્પદ્યમાનં ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
નિરુધ્યમાનં ન ક્વચિદ્ ગચ્છતિ ।
પ્રથમવિજ્ઞાનમ્ અપ્ય્ ઉત્પદ્યમાનં ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
નિરુધ્યમાનં ચ ન ક્વચિદ્ ગચ્છતિ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
સ્વભાવવિરહિતત્વાત્ ।
ચરમવિજ્ઞાનં ચરમવિજ્ઞાનેન શૂન્યં ।
કર્મ કર્મણા શૂન્યં ।
પ્રથમવિજ્ઞાનં પ્રથમવિજ્ઞાનેન શૂન્યં ।
ચ્યુતિશ્ ચ્યુત્યા શૂન્યા ।
ઉપપત્તિર્ ઉપપત્ત્યા શૂન્યા ।
કર્મણાં ચ્âબન્ધ્યતા પ્રજાયતે વિપાકસ્ય ચ પ્રતિસંવેદના ન ચ્âત્ર કશ્ચિત્ કર્તા ન ભોક્ત્âન્યત્ર નામસંકેતાત્ ।

[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્254 ---> ]
તદ્ યથ્âપિ નામ મહારાજ પુરુષઃ સુપ્તઃ સ્વપ્ન્âન્તરે શત્રુણા સાર્ધં સંગ્રામયેત્ ।
સ શયિતવિબુદ્ધઃ ।
તમ્ એવ્âનુસ્મરેત્ ।
તત્ કિં મન્યસે મહારાજ સંવિદ્યતે સ્વપ્ન્âન્તરે શત્રુઃ ।
શત્રુણા વા સાર્ધં સંગ્રામ્êતિ ।
આહ ।
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ।
ભગવાન્ આહ ।
તત્ કિં મન્યસે મહારાજ્âપિ નુ સ પુરુષઃ પણ્ડિતજાતીયો ભવેત્ ।
યો ઽસૌ સ્વપ્ન્âન્તરે શત્રુમ્ અભિનિવિશેત્ ।
શત્રુણા વા સાર્ધં સંગ્રામં ।
આહ ।
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
અત્યન્તતયા હિ ભગવન્ સ્વપ્ને શત્રુર્ ન સંવિદ્યતે કુતઃ પુનસ્ તેન સાર્ધં સંગ્રામઃ ।
અન્યત્ર યાવદ્ એવ સ પુરુષો વિઘાતસ્ય ક્લમથસ્ય ચ ભાગી સ્યાત્ યસ્ તમ્ અભિનિવિશેત્ ।
ભગવાન્ આહ ।
એવમ્ એવ મહારાજ બાલો ઽશ્રુતવાન્ પૃથગ્જનશ્ ચક્ષુષા રૂપાણિ દૃષ્ટ્વા દૌર્મનસ્યાસ્થાનીયાન્ય્ અભિનિવિશતે ઽભિનિવિષ્ટઃ સન્ પ્રતિહન્યતે ।
પ્રતિહતઃ સંતુષ્યતિ ।
દુષ્ટો દોષજં કર્મ્âભિસંસ્કરોત્îતિ પૂર્વવત્ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ મહારાજ પુરુષહ્
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f112બ્ ---> ]
સુપ્તઃ સ્વપ્ન્âન્તરે પિશાચેન પરિપાત્યમાનો ભીતઃ સંઓહમ્ આપદ્યતે ।
સ શયિતવિબુદ્ધસ્ તં પિશાચં તં ચ સંમોહમ્ અનુસ્મરેત્ ।
તત્ કિં મન્યસે મહારાજ સંવિદ્યન્તે સ્વપ્ને પિશાચઃ સંમોહો વા ।
યાવદ્ એવમ્ એવ મહારાજ બાલો ઽશ્રુતવાન્ પૃથગ્જનશ્ ચક્ષુષા રૂપાણિ દૃષ્ટ્વ્ôપેક્ષાસ્થાનીયાન્ય્ અભિનિવિશતે ઽભિનિવિષ્ટઃ સન્ મુહ્યતિ મૂઢો મોહજં કર્મ્âભિસંસ્કરોત્îતિ પૂર્વવત્ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ મહારાજ પુરુષઃ સુપ્તઃ સ્વપ્ન્âન્તરે જનપદકલ્યાણ્યા ગાયન્ત્યા મધુરં ગીતસ્વરં મધુરં ચ તન્ત્રીસ્વરં ચ શૃણુયાત્ ।
સા તેન ગીતવાદિતેન પરિચારયેત્ ।
સ શયિતવિબુદ્ધસ્ તદ્ એવ ગીતવાદિતમ્ અનુસ્મરેત્ ।
તત્ કિં મન્યસે મહારાજ્âપિ નુ સ પુરુષઃ પણ્ડિતજાતીયઃ સ્વપ્ન્âન્તરે જનપદકલ્યાણ્યા ગીતવાદિતમ્ અભિનિવિશેત્ ।
આહ ।
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ।
ભગવાન્ આહ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
અત્યન્તતયા હિ ભગવન્ સ્વપ્ન્âન્તરે જનપદકલ્યાણી સ્ત્રી ન સંવિદ્યતે ન્ôપલભ્યતે ।
કુતઃ પુનર્ અસ્યા ગીતવાદિતં ।
અન્યત્ર યાવદ્ એવ સ પુરુષો
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્255 ---> ]
વિઘાતસ્ય ક્લમથસ્ય ચ ભાગી સ્યાત્ ।

યસ્ તદ્ અભિનિવિશેત્ ।
ભગવાન્ આહ ।
એવમ્ એવ મહારાજ બાલો ઽશ્રુતવાન્ પૃથગ્જનઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શ્રુત્વા સૌમનસ્યસ્થાનીયાન્ય્ અભિનિવિશતે ।
ઇતિ પૂર્વવત્ ।
એવં ગન્ધ્âદિષુ ત્રિધા ત્રિધા વેદિતવ્યમ્ ॥
પે ॥અત્ર મહારાજ માનસં નિવેશયિતવ્યં ।
કિમ્ ઇત્ય્ અહં સદેવકસ્ય લોકસ્ય ચક્ષુર્ ભવેયં ।
ઉલ્કા પ્રદીપ્âલોકભૂતઃ ।
કૂલં નૌસ્ તીર્થં ।
નાયકઃ પરિણાયકઃ દૈશિકઃ સ્âર્થવાહઃ ।
પુરો જવેયં ।
મુક્તો મોચયેયમ્ આશ્વસ્ત્âશ્વાસયેયં પરિનિર્વૃત્તઃ પરિનિર્વાપયેયમ્ ઇતિ ।
પૂર્વા હિ કોટિર્ મહારાજ ન પ્રજ્ઞાયતે ઽઇશ્વર્ય્âધિપત્યાનામ્ અનુભૂય માનાનાં ।
ઇતિ હિ મહારાજ માય્ôપમાન્îન્દ્રિયાણ્ય્ અ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f113અ ---> ]
તૃપ્તાન્ય્ અતર્ષણીયાનિ ।
સ્વપ્ન્ôપમા વિષય્âતર્ષક્âતૃપ્તિકરાઃ ॥અત્ર્âનન્તયશશ્ચક્રવર્તિનઃ કથા સ્વર્ગાચ્ ચ પતિતે તસ્મિન્ સરાજકૈઃ પૌરૈઃ પરિવૃત્âઇવં પઠ્યતે ।
તદ્ યથ્âપિ નામ મહારાજ સર્પિર્મણ્ડો વા નવનીતમણ્ડો વા તપ્તાયાં વાલુકાયામ્ ઉપનિક્ષિપ્તો ઽવસીદતિ ।
ન સંતિષ્ઠતે ।
એવમ્ એવ મહારાજ્âનન્તયશ્âવસીદતિ ન સંતિષ્ઠતે ।
અથ રાજા પ્રિયંકરો રાજાનમ્ અનન્તયશસં તથ્âવસીદન્તં ।
ઉપસંક્રમ્ય્âઇતદ્ અવોચત્ ।
કિં વયં મહારાજ લોકસ્ય વ્યાકુર્યામઃ ।
કિં રાજ્ઞો ઽનન્તયશસઃ સુભાષિતમ્ ઇતિ ।
સ્âહ ।
વક્તવ્યં ।
મહારાજ્âનન્તયશાશ્ ચતુર્દ્વીપેષુ રાજ્ય્âઇશ્વર્યં કારયિત્વ્âબન્ધ્યમનોરથતામ્ અનુભૂય સર્વદ્રુમ્âકાલફલતાં સર્વ્ôપદ્રવપ્રસ્રબ્ધિસર્વસત્વ્âબન્ધ્યમનોરથતાં ગન્ધ્ôદકવર્ષં હિરણ્યવર્ષં સુવર્ણવર્ષં સર્વ્ôપકરણવર્ષં ચ્âનુભૂય ચતુરો મહાદ્વીપાન્ અધ્યાવસિત્વા શક્રસ્ય્âર્ધ્âસનમ્ આક્રમ્યાત્îચ્છયા ન મુક્તો ઽતૃપ્ત્âઇવ કામૈઃ કાલગત્êતિ ।
એવં ત્વં મહારાજ વ્યાકુર્ય્êત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા ચ રાજ્âનન્તયશાઃ કાલમ્ અકાર્ષીત્ ।
પે ॥
ત-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્256 ---> ]
સ્માત્ તર્હિ તે મહારાજ મરીચિકાયામ્ ઉદકસ્વભાવો ન્âભૂન્ ન ભવિષ્યતિ ન ચ્âઇતર્હિ વિદ્યતે ।
એવમ્ એવ મહારાજ રૂપવેદનાસંજ્ઞા સંસ્કારવિજ્ઞનાં સ્વભાવો ન્âભૂન્ ન ભવિષ્યતિ ન ચ્âઇતર્હિ વિદ્યતએ ઇત્ય્ આદિ ॥
પુનર્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
એતાવચ્ ચ્âઇતત્ જ્ઞેયમ્ ।
યદ્ ઉત સંવૃતિઃ પરમ્âર્થશ્ ચ ।
તચ્ ચ ભગવતા શૂન્યતઃ સુદૃષ્ટં સુવિદિતં સુસાક્ષાત્કૃતં ।
તેન સ સર્વજ્ઞ્êત્ય્ ઉચ્યતે ।
તત્ર સંવૃતિર્ લોકપ્રચારતસ્ તથાગતેન દૃષ્ટા ।
યઃ પુનઃ પરમ્âર્થઃ સો ઽનભિલાપ્યઃ ।

[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f113બ્ ---> ]
અનાજ્ઞેયો ઽવિજ્ઞેયો ઽદેશિતો ઽપ્રકાશિતો યાવદ્ અક્રિયો યાવન્ ન લાભો ન્âલાભો ન સુખં ન દુષ્ખં ન યશો ન્âયશઃ ।
ન રૂપં ન્âરૂપમ્ ઇત્ય્ આદિ ॥
તત્ર જિનેન જગસ્ય કૃતેન
સંવૃતિ દેશિત લોકહિતાય ।
યેન જગત્ સુગતસ્ય સકાશે
સંજનયીહ પ્રસાદસુખ્âર્થે ॥
સંવૃતિ પ્રજ્ઞમયી નરસિંહઃ
ષડ્ગતયો ભણિ સત્વગણાનાં ।
નરકતિરશ્ ચ તથ્âઇવ ચ પ્રેતાન્
આસુરકાય નરાંશ્ ચ મરૂંશ્ ચ ॥
નીચકુલાંસ્ તથ્ôચ્ચકુલાંશ્ ચ
આઢ્યકુલાંશ્ ચ દરિદ્રકુલાંશ્ ચ્êત્ય્ આદિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્257 ---> ]
પુનશ્ ચ્ôક્તં ।
કતમ્âઇષ ધર્મો યો ભગવતા વ્યાકૃતો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ।
કિં રૂપમ્ ઉત વેદન્âહો શ્વિત્ સંજ્ઞ્ôત્âહો સંસ્કાર્âથ વિજ્ઞાનં ભગવતા વ્યાકૃતમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધાવ્ ઇતિ ।
તેષામ્ એતદ્ અભૂત્ ।
ન રૂપં યાવન્ ન વિજ્ઞાનં ભગવતા વ્યાકૃતમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
અનુત્પાદો હિ રૂપમ્ અનુત્પાદો બોધિઃ ।
તત્ કથમ્ અનુત્પાદો ઽનુત્પાદમ્ અભિસંબુધ્યતે ।
એવં યાવદ્ વિજ્ઞાનમ્ ॥
પે ॥
તદ્ એવમ્ અનુપલભ્યમાનેષુ સર્વધર્મેષુ કતમો ઽત્ર બુદ્ધઃ ।
કતમા બોધિઃ ।
કતમો બોધિસત્વઃ ।
કતમદ્ વ્યાકરણમ્ ।
શૂન્યં હિ રૂપં રૂપેણ યાવદ્ વિજ્ઞાનં ॥
પે ॥યાવદ્ એવ વ્યવહારમાત્રમ્ એતત્ ।
નામધેય્માત્રં સંકેતમાત્રં સંવૃતિમાત્રં પ્રજ્ઞપ્તિમાત્રં ।
ન્âલમ્ અત્ર પણ્ડિતૈર્ અભિનિવેશ્ôત્પાદયિતવ્ય્êતિ ॥
તથ્âત્ર્âઇવ્âહુઃ ।
નિર્માણરતયો દેવા યથા વયં ભગવન્ ।
ભગવતો ભાષિતસ્ય્âર્થમ્ આજાનીમઃ ।
સર્વધર્મા ભૂતકોટિર્ અનન્તકોટિર્ અનાવરણકોટિર્ અપ્રતિષ્ઠિતકોટિર્ ઇત્ય્ આદિ ॥
સર્વધર્મા ભગવન્ બોધિઃ ।
સ્વભાવવિરહિતા બોદ્ધવ્યાઃ ।
અન્તશ્âનન્તર્યાણ્ય્ અપિ બોધિઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।

અપ્રકૃતિકા હિ ભગવન્ બોધિર્ અપ્રકૃતિકાનિ ચ પઞ્ચ્âનન્તર્યાણિ ।
તેન્ôચ્યતે આનન્તર્યાણિ બોધિર્ ઇતિ ।
તથા વિહસ્યન્તે ભગવન્ યે કેચિત્ પરિનિર્વાતુકામાઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
યદિ કશ્ચિત્ સંસારપ્રતિપ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f114અ ---> ]
ન્નો ભવેત્ ।
સ નિર્વાણં પર્યેષતએ ઇતિ ॥
પુનર્ ઉક્તં ।
ભૂતકોટિર્ ઇતિ ભગવન્ યદ્ ઉક્તં નિર્માણરતિભિર્ દેવૈસ્ તત્ર વયં ભૂતમ્ અપિ ન્ôપલભામહે ।
કિં પુનર્ અસ્ય કોટિમ્ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
યો હિ કશ્ચિદ્ ભગવન્ ભૂતમ્ ઉપલભતે ।
કોટિમ્ અપિ સ તસ્ય્ôપલભતે દ્વયે ચ્âસૌ ચરત્îતિ ॥
તથ્âત્ર્âઇવ સહાંપતિબ્રહ્મણા શાસ્તા સ્તુતઃ ॥
સુપિતિ યથ નરઃ ક્ષુધ્âભિભૂતઃ શતરસભોજનભુઞ્જિનો ચ તૃપ્તઃ ।
ન પિ ચ ક્ષુધ ન ભોજનં ન સત્વઃ સુપિન યથ્âઇવ નિદૃષ્ટ સર્વધર્માઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્258 ---> ]
ભણિ નરુ પઠને મનોજ્ઞવાચં પ્રિયુ ભવતી ન ચ સંક્રમો ઽસ્તિ વાચં ।
ન ચ વચન ચ્âસ્ય રક્ત વાચામ્ ઉપલભસે ન ચ તત્ર સંશયો ઽસ્તિ ॥
શ્રુણતિ યથ મનોજ્ઞ વીણશબ્દં મધુર ન ચ્âસ્તિ સ્વભાવતઃ સ શબ્દઃ ।
તથ્êમિ વિદુ સ્કન્ધ પ્રેક્ષમાણો ન લભતિ ભાવુ સ્વભાવતઃ સુમેધાઃ ॥
પે ॥
યથ નરુ ઇહ શઙ્ખશબ્દ શ્રુત્વા વિમૃશતિ વિદ્વ કુતો ય પ્રાદુભૂતઃ ।
ન ચ લભતિ સ્વભાવ શૂન્યભાવં તથ ત્વ્ અય દૃષ્ટ નર્êન્દ્ર સર્વધર્માઃ ॥યથ નરુ ઇહ ભોજનં પ્રણીતં વિમૃશતિ અઙ્ગશુ સિદ્ધમ્ અસ્વભાવમ્ ।
યથ રસુ તથ તે ઽઙ્ગ તત્સ્વભાવાસ્ તથ ત્વ્ અય દૃષ્ટ મહર્ષિ સર્વધર્માઃ ॥
યથ નરુ ઇહ્êન્દ્રયષ્ટિ દૃષ્ટ્વા વિમૃશતિ અઙ્ગશુ નિઃસ્વભાવ શૂન્યમ્ ।
વિમૃશતુ યથ યષ્ટિ તે ઽઙ્ગ શૂન્યાસ્ તથ ત્વ્ અય દૃષ્ટ મહર્ષિ સર્વધર્માઃ ॥પુરવર યથ્âઙ્ગશો વિભજ્ય નગરુ સ્વભાવતુ નામતો ન લબ્ધમ્ ।
યથ નગર તથ્âઙ્ગ સર્વશૂન્યાસ્ તથ ત્વ્ અય દૃષ્ટ નર્êન્દ્ર સર્વધર્માઃ ॥
મુદિત યથ નરાગ મુક્ત ભેરી હર્ષ જનેતિ સ્વભાવશૂન્યશબ્દા ।
સ્વરુ યથ તથ તે ઽઙ્ગ તત્સ્વભાવં તથ ત્વ્ અય દૃષ્ટ મહર્ષિ સર્વધર્માઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્259 ---> ]
...
...
હનતુ યથ નરસ્ય તાં હિ ભેરીં પ્રતિઘુ ન વિદ્યતિ ન્âપિ સ્નેહધાતુઃ ।
વિમૃશતુ ભેર્îવ તે ઽઙ્ગ તત્સ્વભાવાસ્ તથ ત્વ્ અય દૃષ્ટ નર્êન્દ્ર સર્વધર્માઃ ॥હનતુ યથ નરસ્ય તાં હિ ભેરીં સ્વરુ ન સ મન્યતિ રામયામિ લોકમ્ ।
સ્વરુ યથ તથ તે ઽઙ્ગ તત્સ્વભાવાઃ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f114બ્ ---> ]
તથ ત્વ્ અય દૃષ્ટ નર્êન્દ્ર સર્વધર્માઃ ॥
હનતુ યથ નરસ્ય તસ્ય ભેર્યાં ન પિ સ્વરુ અઙ્ગશુ ન્âપિ સ સ્વતન્ત્રઃ ।

સ્વરુ યથ તથ તે ઽઙ્ગ તત્સ્વભાવાસ્ તથ ત્વ્ અય દૃષ્ટ મહર્ષિ સર્વધર્માઃ ॥
પુનશ્ ચ્ôક્તં ।
સત્વ્âરમ્બણનાયકેન કથિતા મૈત્રી શુભાભાવના ।
સત્વશ્ ચ્âસ્ય વિભાવિતઃ સુવિદિતં નિઃસત્વ સર્વં જગત્ ।
તત્ર્âઇવં દ્વિપદ્ôત્તમો ઽકલુષો નિઃસંશયા માનસઃ ।
તેન ત્વા સુગતં વિભાવિતમતિં પૂજેમ પૂજ્âરિહમ્ ॥
દુષ્ખં ચા સુગતા [[દોઉબ્ત્]] દશદ્દિશિગતં ન્âઇવં પરીદૃશ્યતે ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્260 ---> ]
સત્વેષૂ કરુણા ચ નામ ભણિતા દેવ્âતિદેવ ત્વયા ।
એવં ભો જિનપુઙ્ગવા જિનમતં અજ્ઞાત યથાવતઃ ।
તેન ત્વાં દ્વિપદ્ôત્તમા નરવરાઃ પૂજેમ પૂજ્âરિહમ્ ॥
સત્વાન્âઇવ ન દુષ્ખં શાક્યમુનિના યસ્ય્âપનીતં દુખં ।
જાતાસ્ તે મુદિતાશ્ ચ હૃષ્ટમનસો ઽરતીશ્ ચ તૈર્ ન્ôદિતાઃ ॥
એવં બુદ્ધનયં અચિન્તિયનયં યાથાવતો જાનતો ।
તસ્માત્ પૂજિય ત્વાં નરાણ પ્રવરં પ્રાયેમ પ્રાપ્તં ફલં ॥
કાયઃ કાયવિવર્જિતેન મુનિના ન્âસાદિતો માર્ગતાં ।
ન્âઇવં તે સ્મૃતિનાયકા ન ભણિતા ન્âઇવ પ્રમુષ્ટા સ્મૃતિઃ ॥
ઉક્તં ચ્ô સુગતેન ભાવપથિમાઃ કાયં ગતા ભાવનાઃ ।
એવં બુદ્ધનયં વિદિત્વ સુગતા પૂજા કૃતા તાયિનઃ ॥
ભાવેથઃ શમથં વિપશ્યનમ્ અયં માર્ગં દુખા શાન્તયે ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્261 ---> ]
શાન્તાસ્ તે ભગવન્ સવાસનમલા યેહી જગત્ ક્લિષ્યતે ॥
શમથશ્ ચ્âથ વિપશ્યના ન ચ મલા સર્વે ઽતિ શૂન્યા મુને ।
અસ્મિન્ દેવગણા ન કાઙ્ક્ષ ક્વચના પૂજેન્તુ ત્વાં નાયકં ।
ઇત્ય્ આદિ ॥
પુનર્ ઉક્તં ।
શૂન્યં હિ ચક્ષુશ્ ચક્ષુઃસ્વભાવેન ।
યસ્ય ચ ધર્મસ્ય સ્વભાવો ન વિદ્યતે સો ઽવસ્તુકઃ ।
યો ઽવસ્તુકઃ સો ઽપરિનિષ્પન્નઃ યો ઽપરિનિષ્પન્નઃ સ ન્ôત્પદ્યતે ન નિરુધ્યતે ।
પે ॥
યત્ ત્રિષ્વ્ અપ્ય્ અધ્વસુ ન્ôપલભ્યતે ન તચ્ ચક્ષુર્ ન્êન્દ્રિયં કથં તસ્ય વ્યવહારો જ્ઞેયઃ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ રિક્તમુષ્ટિર્ અલીકઃ ।
યાવદ્ એવ નામમાત્રં ન્ô તુ ખલુ પરમ્â-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f115અ ---> ]
ર્થતો રિક્તમ્ ઉપલભ્યતે ન મુષ્ટિઃ ।
એવં ચક્ષુશ્ ચ્êન્દ્રિયં ચ રિક્તે મુષ્ટિસદૃશમ્ અલીકમ્ અસદ્ભૂતં તુચ્છં મૃષામોષધર્મે બાલ્ôપલાપનં મૂર્ખસંમોહનમ્ યાવદ્ એવ નામમાત્રમ્ ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્âહ ।
સ્વપ્ન્âન્તરે મહાવૃષ્ટિર્ આસ્રવાણાં પ્રવર્તના ।
દર્શિતા તે મહાવીર્âસ્રવ્ôત્પત્તિપણ્ડિતાઃ ॥
સ્વપ્ને યથા શિરશ્છેદો દૃષ્ટસ્ તે આસ્રવક્ષયઃ ।

દર્શિતઃ સર્વવિજ્ઞાનાં સર્વદર્શિન્ નમો ઽસ્તુ તે ॥
અત્ર્âઇવ ચ દ્રુમેણ કિન્નરરાજેન ભગવાન્ પૃષ્ટઃ પ્રત્યાહ ।
યદ્ વદસિ શૂન્યતાં ચ વ્યાકરણં ।
ચ્âપ્ય્ અહં ન જાનામિ ।
સ્યાદ્ યદિ કિંચિદ્ અશૂન્યં ન ભવેજ્ જિનેન્âસ્ય વ્યાકરણમ્ ॥
કિંકારણં ।
તથા હિ ।
સ્થિતં ભવેત્ તત્ સ્વકે ભવે ।
કૂટસ્થનિર્વિકારં ।
ન તસ્ય વૃદ્ધિર્ ન પરિહાણિઃ ।
ન ક્રિયા ન ચ કારણં ।
યત્ સ્વભાવશૂન્યમ્ આદર્શમણ્ડલે સુપરિશુદ્ધે સંદૃશ્યતે પ્રતિબિ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્262 ---> ]
મ્બમ્ ।
તથ્âઇવ દ્રુમ જાનીહ્îમાન્ ધર્માન્ ।
અવિકારં ધર્મધાતુમ્ ઇમાં ચ પૂજાં દ્રુમ્âઙ્ગશો વિચારયસિ ।
અઙ્ગશો નિરીક્ષ્ય પૂજાં ।
કતમે ઽવિકારિણો ઽઙ્ગાઃ ॥
યદ્ અપિ ચ નિરીહકત્વં ક્રિયાં ચ ન જાનસે મયા પ્રોક્તં ।
શકટ્âઙ્ગ સંનિપાતં નિરીક્ષ્વ શકટસ્ય ચ્âઇવ ક્રિયાં ॥
કર્મ ચ મે આખ્યાતં કર્તા ન વિદ્યતે દશસુ દિક્ષુ ।
વાત્êરિતાદ્ ઇવ તરોર્ યથા હિ નિવર્તતે વહ્નિઃ ॥
ન ચ મારુતો ન ચ તરુશ્ ચેતયતિ હુત્âશનં ચ યજને ।
ન નિવર્તતે વહ્નિસ્ તથ્âઇવ કર્મસ્ય કર્તારઃ ॥
યદ્ અપિ વદસે ન ચ સંચય પુણ્યસ્ય હિ વિદ્યતે ।
સુચરિતસ્ય સમુદાગમશ્ ચ ।
બોધિસ્ તસ્ય્âપિ શૃણુ ક્રમન્ત ત્વં ।
યથા ભણસિ મનુષ્યાણામ્ આયુઃપરિમાણં વર્ષશતં જીવિન્ ।
ન ચ્âસ્તિ વર્ષપુઞ્જી ।
અયમ્ અપિ સમુદાગમસ્ તદ્વદ્ ઇતિ ॥
ભગવત્યામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
કિં પુનર્ આયુષ્મન્ સુભૂતે ઉત્પન્નો ધર્મ્ôત્પદ્યતે ઉત્âનુત્પન્નઃ ।
સુભૂતિર્ આહ ।
ન્âહમ્ આયુષ્મન્ શારિપુત્ર્ôત્પન્નસ્ય ધર્મસ્ય્ôત્પત્તિમ્ ઇચ્છા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f115બ્ ---> ]
મિ ન ચ્âનુત્પન્નસ્ય્êતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્263 ---> ]
ધર્મસંગીત્યામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
તથતા તથત્êતિ કુલપુત્ર શૂન્યતાય્âઇતદ્ અધિવચનં ।
સા ચ શૂન્યતા ન્ôત્પદ્યતે ન નિરુધ્યતે ।

આહ ।
યદ્ય્ એવં ધર્માઃ શૂન્ય્ôક્તા ભગવતા તસ્માત્ સર્વધર્મા ન્ôત્પત્સ્યન્તે ન નિરોત્સ્યન્તે ।
નિરારમ્ભો બોધિસત્વઃ ।
આહ ।
એવમ્ એવ કુલપુત્ર તથા યથ્âભિસંબુધ્યસે સર્વધર્મા ન્ôત્પદ્યન્તે ન નિરુધ્યન્તે ।
આહ ।
યદ્ એતદ્ ઉક્તં ભગવતા ।
સંસ્કૃતા ધર્મ્ôત્પદ્યન્તે નિરુધ્યન્તે ચ્êત્ય્ અસ્ય તથાગતભાષિતસ્ય કો ઽભિપ્રાયઃ ।
આહ ।
ઉત્પાદનિરોધ્âભિનિવિષ્ટઃ કુલપુત્ર લોકસંનિવેશઃ ।
તત્ર તથાગતો મહાકારુણિકો લોકસ્ય્ôત્ત્રાસપદપરિહાર્âર્થં વ્યવહારવશાદ્ ઉક્તવાન્ ઉત્પદ્યન્તે નિરુધ્યન્તે ચ્êતિ ।
ન ચ્âત્ર કસ્યચિદ્ ધર્મસ્ય્ôત્પાદો ન નિરોધ્êતિ ॥
પુનર્ અત્ર એવ્ôક્તં ।
તત્ર ભગવંશ્ ચક્ષૂરૂપેષુ ન રણતિ શ્રોત્રં ।
શબ્દેષુ ।
યાવન્ મનોધર્મેષુ ન રણતિ ।
સ ધર્મઃ ।
તત્ર કથં ચક્ષૂરૂપેષુ ન રણતિ ।
સંસર્ગ્âભાવાત્ ।
ન હિ ચક્ષૂરૂપેણ સંસૃજ્યતે ।
યાવન્ ન મનોધર્મેણ સંસૃજ્યતે ।
યન્ ન સંસૃજ્યતે તન્ ન રણતિ ।
અદ્વિતીયસ્ય ભગવન્ ધર્મસ્ય રણં ન્âસ્તિ ।
અદ્વિતીયાશ્ ચ ભગવન્ સર્વધર્માઃ પરસ્પરં ન જાનન્તિ ન વિજાનન્તિ ।
ન કલ્પયન્તિ ન વિકલ્પયન્તિ ।
ન સંભવન્તિ ન વિસંભવન્તિ ।
ન હીયન્તે ન વર્દ્ધન્તે ।
ન રજ્યન્તિ ।
ન વિરજ્યન્તિ ।
ન સંસરન્તિ ન પરિનિર્વાન્તિ ન્âઇતે કસ્યચિત્ ।
ન્âઇષાં કશ્ચિત્ ।
ન્âઇતે ભગવન્ ધર્મ્ôદ્વિજન્તે ન સંક્લિશ્યન્તે ન વ્યવદાયન્તે ।
એવમ્ અહં ભગવન્ જાનામ્ય્ એવમ્ અવબુધ્યે ।
યદ્ અપ્ય્ અહં ।
ભગવન્ન્ એવં વદામિ ।
એવમ્ અહં જાનામ્ય્ એવમ્ અહં બુધ્યામ્îતિ ।
આયતનાનામ્ એષ વિકારઃ ।
ન ચ ભગવન્ન્ આયતનાનામ્ એવં ભવતિ ।
અસ્માકમ્ એષ વિકાર્êતિ ।
યો હ્ય્ એવં જાનાતિ સ ન કેનચિત્ સાર્દ્ધં વિવદતિ ।

યન્ ન વિવદતિ તચ્ છ્રમણધર્મમ્ અનુસરત્îતિ ।
તથા ધર્મદર્શનં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f116અ ---> ]
બુદ્ધદર્શનં સર્વસત્વદર્શનં સર્વસત્વ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્264 ---> ]
હેતુપ્રત્યયદર્શનં શૂન્યતાદર્શનં શૂન્યતાદર્શનમ્ અદર્શનં ।
અદર્શનં ભગવન્ સર્વધર્માણાં દર્શનં સમ્યગ્દર્શનમ્ ઇતિ ॥
કથમ્ અનધિષ્ઠાના સંવૃતિર્ યુક્તા ।
કથં પુનર્ અયુક્તા ।
યથ્âસતિ સ્થાણૌ પુરુષભ્રાન્તિઃ ।
કસ્ય પુનઃ શૂન્યતાવાદિનઃ પરમ્âર્થતઃ સ્થાણુઃ સિદ્ધો યદાશ્રયાત્ પુરુષભ્રાન્તિઃ સ્યાદ્ ।
અમૂલ્âઇવ ચ સર્વધર્માસ્ તત્વતો મૂલ્âનુપપત્તેઃ ॥
તથા ચ્ôક્તમ્ આર્યવિમલકીર્તિનિર્દેશે ।
અભૂતપરિકલ્પસ્ય કિં મૂલં ।
આહ ।
વિપર્યસ્તા સંજ્ઞા મૂલં ।
આહ ।
વિપર્યસ્તાયાઃ સંજ્ઞાયાઃ કિં મૂલં ।
અપ્રતિષ્ઠાનં મૂલં ।
આહ ।
અપ્રતિષ્ઠાયાઃ કિં મૂલં ।
આહ ।
યન્ મઞ્જુશ્રીર્ અપ્રતિષ્ઠાનં ન તસ્ય કિઞ્ચિન્ મૂલમ્ ઇતિ હ્ય્ અપ્રતિષ્ઠાનમૂલપ્રતિષ્ઠિતાઃ સર્વધર્મ્êતિ ॥
ઇયં સમાસતઃ પ્રજ્ઞાપારમિતા ચિત્તશુદ્ધ્યર્થિના ભાવયિતવ્યા ।
ભાવયિત્વા ચ ક્લેશરિપુરણકુશલેન ભવિતવ્યં ।
ન સ્વગૃહશૂરેણ ॥
યથ્ôક્તમ્ આર્યધર્મસંગીતિસૂત્રે ।
ન શૂન્યતાવાદી લોકધર્મૈઃ સંહ્રિયતે ઽનિશ્રિતત્વાત્ ।
ન સ લાભેન સંહૃષ્યાતિ ।
અલાભેન ન વિમના ભવતિ ।
યશસા ન વિસ્મયતે ઽયશસા ન સંકુચતિ ।
નિન્દયા ન્âવલીયતે ।
પ્રશંસયા ન્âનુનીયતે ।
સુખેન ન રજ્યતે દુષ્ખેન ન વિરજ્યતે ।
યો હ્ય્ એવં લોકધર્મૈર્ ન સંહ્રિયતે સ શૂન્યતાં જાનીતએ ઇતિ ॥
તથા શૂન્યતાવાદિનો ન ક્વચિદ્ અનુરાગો ન વિરાગઃ ।
યસ્મિન્ રજ્યેત તચ્ છૂન્યમ્ એવ જાનીતે ।
શૂન્યમ્ એવ પશ્યતિ ।
ન્âસૌ શૂન્યતાં જાનીતે યઃ ક્વચિદ્ ધર્મે રજ્યતે વા વિરજ્યતે વા તથા ન્âસૌ શૂન્યતાં જાનીતે યઃ કેનચિત્ સાર્દ્ધં વિગ્રહં વિવાદં વા કુર્યાચ્ છૂન્યમ્ એવ જાનીતે તચ્ છૂન્યમ્ એવ પશ્યત્îત્ય્ આદિ ॥
એતત્ સંક્ષેપાચ્ ચિત્તશોધનમ્ ॥

[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્265 ---> ]
અથ્âઇવમ્ અપિ પરમવિશુદ્ધિર્ ધર્મદર્શને સતિ ।
ઇહ પઞ્ચકષાયસંક્લિષ્ટસ્ય કલ્યાણમિત્ર્âવસાદિતસ્ય વા સંક્ષેપેણ તાવત્ કુત્ર
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f116બ્ ---> ]
યત્નં કૃત્વા શીઘ્રં ચિત્તશુદ્ધિર્ ભવતિ ।
આત્મબહુમાનપર્âવજ્ઞાત્યાગે ઽનયોર્ મૂલમ્ આત્મસત્વદૃષ્ટિઃ ।
સા ચ્âઇતદભ્યાસાત્ સુકરં પ્રહીયતએ ઇતિ પરગૌરવમ્ આત્મ્âવજ્ઞા ચ્âઇવં ભાવનીયા ॥
યદિ સત્વો યદિ સ્કન્ધાઃ ક્ષમતા સર્વથા સ્થિતા ।
એકસ્ય હિ પર્âત્મત્વં વિરુદ્ધં સંભવેત્ કથં ॥
વિન્âલમ્બનમ્ અપ્ય્ એતદ્ આચરન્ત્ય્ એવ દેહિનઃ ।
અનાદિકલ્યાન્âભ્યાસાત્ કિમ્ અભ્યાસસ્ય દુષ્કરમ્ ॥
એવમ્ અભ્યાસવશ્યત્વે તુલ્યે કસ્માત્ સુખ્ôદયમ્ ।
પરગૌરવમ્ ઉત્સૃજ્ય સ્વસુખાયાન્ યદ્ ઇષ્યતે ॥
ચિન્તામણિર્ યથ્ôક્તાશ્ ચ સન્તિ ગૌરવહેતવઃ ।
ન તુ મે ગૌરવાત્ સૌખ્યમ્ ઇહ્âપિ જનદુર્ભગાત્ ॥
તસ્માત્ સત્વ્âન્તરે યદ્વદ્ રૂક્ષમત્સરમાનિનઃ ।
આત્મસ્નેહવતો વૃત્તિર્ ભાવયેત્ તદ્વિપર્યયમ્ ॥
આત્મનો બહુમાનો ઽયં સ્તુતિનિન્દ્âદિસેકતઃ ।
વર્ધતે નારકવશાત્ સેકાન્ નરકવહ્નિવત્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્266 ---> ]
શબ્દસ્ તાવદ્ અચિત્તત્વાન્ માં સ્તૌત્îતિ ન સંભવઃ ।
પરઃ કિલ મયિ પ્રીત્êત્ય્ અયં મે મતિભ્રમઃ ॥
તત્તુષ્ટ્ય્âઇવ મમ પ્રીતિઃ સામાન્યે ન સદા અસ્તુ સા ।
તત્સુખેન ન ચેત્ કાર્યં તેન તુષ્ટેન કિં મમ ॥
અન્યત્ર મયિ વા પ્રીત્યા કિં હિ મે પરકીયયા ।
ન મે પરેણ તુષ્ટેન કાયે સૌખ્યમ્ ઇહ્âણ્વ્ અપિ ॥
એવં જ્ઞાત્વા પ્રહાતવ્યા કલ્પના નિર્વિબન્ધના ।
અકીર્તિનિન્દા સત્કાર્âઇવં જ્ઞેયાશ્ ચ નિષ્ફલાઃ ॥
ન ધર્મો ન્âયુર્ આરોગ્યં ન બલં વન્દન્âદિભિઃ ।
યદ્વદ્ ઉત્પ્રાસ્યમાનસ્ય વિકારૈર્ અન્યકાયિકૈઃ ॥
હૃષ્ટસ્ય્âથ વિષણ્ણસ્ય લાભ્âલાભૌ સમ્ôદયૌ ।
વિવર્જ્ય નિષ્ફલં તસ્માદ્ ભવેયં શૈલમાનસઃ ॥
સંસ્તવત્યાગાચ્ ચ શીઘ્રં ચિત્તવિશુદ્ધિર્ ભવતિ ।
ઇતિ ॥
તત્ર્âપિ ચિન્ત્યતે ।
નિમિત્ત્ôદ્ગ્રહસંભૂતા પ્રત્યભિજ્ઞા પુનઃ પુનઃ ।
ઉત્પાદયત્ય્ અનુનયં જાયતે પ્રતિઘો ઽપ્ય્ અતઃ ॥
પ્રતિઘ્âનુનયૌ યસ્ય તસ્ય પાપમ્ અવારિતમ્ ।
અભ્યાખ્યાનાનિ ચિત્રાણિ માત્સર્યં ચ્êર્ષ્યયા સહ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્267 ---> ]

લાભ્âદિકામતા નામ્êત્ય્ આદ્ય્ આવર્તતે બહુ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન સંસ્તવં પ્ર-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f117અ ---> ]
હરેન્ મુનિઃ ॥ સાદૃશ્યાદ્ અન્યદ્ અપ્ય્ એતદ્ વારિસ્રોતોવદ્ ઈક્ષ્યતે ।
તદ્ એવ્êદમ્ ઇતિ ભ્રાન્ત્યા તત્વે તિષ્ઠામ્ય્ અતો બલાત્ ॥
અવસ્તુ ચ્âઇતત્ સાદૃશ્યં દુષ્ખં ચ જનયિષ્યતિ ।
અહં ચ્âઇતચ્ ચ સર્વં ચ ન ચિરાન્ ન ભવિષ્યતિ ।
ઇતિ ॥
આત્મભાવપરિશુદ્ધિશ્ ચતુર્દશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
ભોગપુણ્યશુદ્ધિઃ પઞ્ચદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
શિક્ષાસમુચ્ચયસ્ય્âત્મશુદ્ધ્યનન્તરં ભોગશુદ્ધિઃ સંચય્âભાવાત્ ।
પૃથગ્ ઇહ લેખિતા ।
ભોગશુદ્ધિં ચ જાનીયાત્ સમ્યગાજીવશોધનાત્ ॥
યથ્ôક્તમ્ આર્ય્ôગ્રપરિપૃચ્છાયામ્ ।
ઇહ ગૃહપતે ગૃહી બોધિસત્વો ધર્મેણ ભોગાન્ પર્યેષતે ન્âધર્મેણ ।
સમેન ન વિષમેણ ।
સમ્યગાજીવો ભવતિ ન વિષમ્âજીવ્êતિ ॥
આર્યરત્નમેઘે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
ન બોધિસત્વો દાયકં દાનપતિં દૃષ્ટ્વ્êર્યાપથમ્ આરચયતિ ।
કથં ન્êર્યાપથમ્ આરચયતિ ।
ન શનૈર્ મન્દં મન્દં ક્રમાન્ ઉત્ક્ષિપતિ ન નિક્ષિપતિ યુગમાત્રપ્રેક્ષિકયા સવિશ્વ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્268 ---> ]
સ્તપ્રેક્ષિકય્âનાભોગપ્રેક્ષિકયા ।
એવં કાયકુહનાં ન કરોતિ ।
કથં વાક્કુહનાં ન કરોતિ ।
ન બોધિસત્વો લાભહેતોર્ લાભનિદાનં મન્દભાણી મૃદુભાણી ન પ્રિયભાણી ભવતિ ।
ન્âનુવર્તનવચનાનિ નિશ્ચારયતિ ।
પે ॥કથં ન ચિત્તકુહનાં કુરોતિ ।
બોધિસત્વો દાયકેન દાનપતિના વા લાભેન પ્રવાર્યમાણો વા ચ્âલ્પ્êચ્છતાં દર્શયતિ ।
ચિત્તે ન સ્પૃહામ્ ઉત્પાદયતિ ।
અન્તર્દાહ્âઇષ કુલપુત્ર યદ્ વાચ્âલ્પ્êચ્છતા ચિત્તેન લાભકામતા ।
એવં હિ કુલપુત્ર બોધિસત્વઃ કુહનલપનલાભ્âપગતો ભવતિ ।
પે ।
ન બોધિસત્વો દાનપતિં વા દૃષ્ટ્વા નિમિત્તં કરોતિ ।
વિઘાતો મે ચીવરેણ ।
વિઘાતો મે પાત્રેણ ।
વિઘાતો મે ગ્લાનભૈષજ્યેન ।
ન ચ તં દાયકં દાનપતિં વા કિંચિત્ પ્રાર્થયતે ।
ન વાચં નિશ્ચારયતિ ।
એવં હિ બોધિસત્વો નિમિત્તલાભ્âપગતો ભવતિ ।

યાવન્ ન બોધિસત્વો દાયકં દાનપતિં દૃષ્ટ્વ્âઇવં વાચં નિશ્ચારયતિ ।
અમુકેન્âમુ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f117બ્ ---> ]
કેન વા મે દાનપતિન્âમુકં વસ્તુ પ્રતિપાદિતં તસ્ય ચ મય્âમુક્ôપકારઃ કૃતઃ ।
તેન મે શીલવાન્ અયમ્ ઇતિ કૃત્વ્êદં ચ્êદં ચ દત્તં બહુશ્રુત્êતિ ।
અલ્પ્êચ્છ્êતિ કૃત્વા ।
મયા ચ તસ્ય કારુણ્યચિત્તમ્ ઉપસ્થાપ્ય પરિગૃહીતં ।
પે ॥
તત્ર કાયક્ષતિર્ યદ્ ઉત લાભહેતોર્ લાભનિદાનમ્ આધાવનપરિધાવનં દૌઃશીલ્યસમુદાચરણં ચ ।
ચિત્તક્ષતિર્ યદ્ ઉત પ્રાર્થના ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્268 ---> ]
લાભિનાં ચ બ્રહ્મચારિણામ્ અન્તિકે વ્યાપાદબહુલતા ।
એવં હિ બોધિસત્વો વિષમપર્યેષ્ટિલાભ્âપગતો ભવતિ ।
પે ॥
ઇહ બોધિસત્વો ન તુલાકૂટેન ન માનકૂટેન ન વિસ્રંભઘાતિકયા ન ધૂર્તતયા લાભમ્ ઉપાર્જયતિ ।
એવં હિ બોધિસત્વો ઽધર્મલાભ્âપગતો ભવતિ ।
પે ।
યે તે લાભા સ્તૌપિકસંસૃષ્ટા વા ધાર્મિકસંસૃષ્ટા વા સાંઘિકસંસૃષ્ટા વ્âદત્તા વ્âનનુજ્ઞાતા વા ।
તાન્ ન પ્રતીચ્છતિ ન સ્વીકરોતિ ।
એવં હિ બોધિસત્વો ઽપરિશુદ્ધલાભ્âપગતો ભવતિ ।
યાવલ્ લબ્ધા લાભં ન મમાયતે ।
ન ધનાયતે ।
ન સંનિધિં કરોતિ ।
કાલ્âનુકાલં ચ શ્રમણબ્રાહ્મણેભ્યો દદાતિ ।
માતાપિતૃમિત્ર્âમાત્યજ્ઞાતિસાલોહિતેભ્યઃ કાલ્âનુકાલમ્ આત્મના પરિભુઙ્ક્તે પરિભુઞ્જાનશ્ ચ્âરક્તઃ પરિભુઙ્ક્તે ।
સ્વનધ્યવસિતો ન ચ્âલભ્યમાને લાભે ખેદચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ ।
ન પરિતપ્યતિ ન ચ દાયકદાનપતીનામ્ અન્તિકે ઽપ્રસાદચિત્તમ્ ઉત્પાદયત્îત્ય્ આદિ ॥
તત્ર્âઇષ્âપ્ય્ અસ્ય બોધિસત્વસ્ય ભોગશુદ્ધિર્ આત્મભાવશુદ્ધિવત્ પરહિતાય ભવેત્ ॥
યથ્ôક્તમ્ આર્યવિમલકીર્તિનિર્દેશે ।
પુનર્ અપરં ભદન્ત શારિપુત્ર યે પ્રવિશન્ત્îદં ગૃહં તેષાં સમનન્તરપ્રવિષ્ટાનાં સર્વક્લેશા ન બાધન્તે ઽયં દ્વિતીય્âશ્ચર્ય્âદ્ભુતો ધર્મઃ ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્ôક્તં ।
અથ તતો ભોજનાત્ સર્વાવતી સા પર્ષત્ તૃપ્તા ભૂતા ।
ન ચ તત્ ભોજનં ક્ષીયતે ।
યૈશ્ ચ બોધિસત્વૈઃ શ્રાવકૈશ્ ચ શક્રબ્રહ્મલોકપાલૈસ્ તદ્ અન્યૈશ્ ચ સત્વૈસ્ તદ્ ભોજનં ભુક્તં તેષાં તા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્270 ---> ]
દૃશં સુખં કાયે ઽવક્રાન્તં યાદૃશં સર્વ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f118અ ---> ]
સુખમણ્ડિતાયાં લોકધાતૌ બોધિસત્વાનાં સુખં ।
સર્વરોમકૂપેભ્યશ્ ચ તેષાં તાદૃશો ગન્ધઃ પ્રવાતિ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ તસ્યામ્ એવ સર્વગન્ધસુગન્ધાયાં લોકધાતૌ વૃક્ષાણાં ગન્ધઃ ॥

પુનશ્ ચ્ôક્તં ।
યૈશ્ ચ ભદન્ત્âનન્દ ભિક્ષુભિર્ અનવક્રાન્તનિયામૈર્ એતદ્ ભોજનં ભુક્તં તેષામ્ એવ્âવક્રાન્તનિયમાનાં પરિણંસ્યતિ ।
પે ।
યૈર્ અનુત્પાદિતબોધિચિત્તૈઃ સત્વૈઃ પરિભુક્તં તેષામ્ ઉત્પાદિતબોધિચિત્તાનાં પરિણંસ્યતિ ।
યૈર્ ઉત્પાદિતબોધિચિત્તૈર્ ભુક્તં તેષાં ન્âપ્રતિલબ્ધક્ષાન્તિકાનાં પરિણંસ્યત્îતિ વિસ્તરઃ ॥
શૂન્યતાકરુણા ગર્ભચેષ્ટિતાત્ પુણ્યશોધનમ્ ॥
ઉક્તં હ્ય્ આર્યગગનગઞ્જસૂત્રે ।
યદ્ ઉત્âહંકારવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદાતિ ।
મમકારવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદાતિ ।
હેતુવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદાતિ ।
દૃષ્ટિવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદાતિ ।
નિમિત્તવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદાતિ ।
નાનાત્વવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદાતિ ।
વિપાકપ્રતિકાઙ્ક્ષણાવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદાતિ ।
યથા ગગનં સમવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદાતિ ॥
પે ।
યથા ગગનમ્ અપર્યન્તમ્ એવમ્ અપર્યન્તીકૃતેન ચિત્તેન તદ્ દાનં દદાતિ ।
યથા ગગનં વિસ્તીર્ણમ્ અનાવરણમ્ એવં બોધિપરિણામિતં તદ્ દાનં દદાતિ ।
યથા ગગનમ્ અરૂપિ એવં સર્વરૂપ્âનિશ્રિતં તદ્ દાનં દદાતિ ।
યથા ગગનમ્ અવેદયિતૃ ।
એવં સર્વવેદિતપ્રતિપ્રસ્રબ્ધં દાનં દદાતિ ।
એવમ્ અસંજ્ઞિ અસંસ્કૃતમ્ અવિજ્ઞપ્તિલક્ષણમ્ એવમ્ અપ્રતિજ્ઞાનં તદ્ દાનં દદાતિ ।
યથા ગગનં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસ્ફરણમ્ એવં સર્વસત્વમૈત્રીસ્ફરણં તદ્ દાનં દદાતિ ।
પે ।
યથા ગગનં સદાપ્રકાશમ્ એવં ચિત્તપ્રકૃતિવિશુદ્ધં તદ્ દાનં દદ-તિ ।
યથા ગગનં સર્વસત્વ્âવકાશં એવં સર્વસત્વ્ôપજીવ્યં તદ્ દાનં દદાતિ ।
યાવદ્ યથા નિર્મિતો નિર્મિતાય દદાતિ નિર્વિકલ્પો ઽનાભોગઃ ।
ચિત્તમનોવિજ્ઞાનવિગતઃ સર્વધર્મનિઃપ્રતિકાઙ્ક્ષી ।
એવં દ્વયવિગમતયા માયાલક્ષ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્271 ---> ]
ણસ્વભાવવિશુદ્ધં બોધિસત્વસ્ તદ્ દાનં દદાતિ ।
યસ્ય્êદૃશો દાનપરિત્યાગઃ પ્રજ્ઞાજ્ઞાનેન ચ સર્વસત્વ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f118બ્ ---> ]
ક્લેશપરિત્યાગઃ ।
ઉપાયજ્ઞાનેન ચ સત્વ્âપરિત્યાગઃ ।
એવં ત્યાગચિત્તઃ કુલપુત્ર બોધિસત્વો ગગનસમદાનો ભવતિ ॥
આર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
ન્âસ્તિ સત્વ્ôત્પીડનાદાનમ્ ।
યાવન્ ન્âસ્તિ યથ્ôક્તે ઊનદાનં ।
યાવન્ ન્âસ્તિ સર્વસત્વેષુ દક્ષિણીય્âવમન્યનાદાનં ।

પે ।
ન્âસ્તિ નિક્રન્દદાનં યાવન્ ન્âસ્તિ યાચનકેષ્ûપતપ્તદાનં ન્âસ્ત્ય્ ઉચ્ચગ્ઘન*ઉલ્લાપનદાનં ન્âસ્તિ પરાઙ્મુખદાનં ન્âસ્ત્ય્ અપવિદ્ધદાનં ન્âસ્ત્ય્ અસ્વહસ્તદાનં ।
પે ।
ન્âસ્ત્ય્ અકલ્પિકદાનં ।
ન્âસ્ત્ય્ અકાલદાનં ન્âસ્તિ વિષશસ્ત્રદાનં ન્âસ્તિ સત્વવિહેઠનાદાનમ્ ઇતિ ॥
યત્ તર્હ્ય્ ઉગ્રપરિપૃચ્છાયામ્ ઉક્તં ।
દાનપારમિતાકાલો ઽયં યસ્ય યેન્âર્થસ્ તસ્ય તત્પ્રદાનકાલઃ ।
અપિ તુ તથ્âહં કરિષ્યામિ ।
મદ્યપેભ્ય્âઇવ મદ્યપાનં દાસ્યામિ ।
તાંસ્ તાન્ સ્મૃતિસંપ્રજન્યે સમાદાપયિષ્યામ્îતિ ॥
મદ્યપાનાદ્ અપિ નૈરાશ્યકૃતે બોધિસત્વે પ્રતિઘો ગરીયાન્ ।
સત્વસંગ્રહહાનિશ્ ચ્âતો ઽન્યપ્રસાદન્ôપાય્âસંભવે મદ્યં દેયમ્ ઇત્ય્ અભિપ્રાયઃ ।
શસ્ત્ર્âદિષ્વ્ અપિ યદ્ય્ અનુબધગુરુલ્âદ્યવવિચારાદ્ દાનમ્ આપદ્યેત ।
ન્âઇવ્âપત્તિર્ ઇત્ય્ અત્âઇવ ગમ્યતે ।
સૂત્રેષુ તુ સામાન્યેન પ્રતિષેધ ।
ઇત્ય્ ઉક્તા દાનવિશુદ્ધિદિક્ ॥
શીલવિશુદ્ધિર્ આર્યગગનગઞ્જસૂત્રે એવ્âભિહિતા ।
અવિરહિતબોધિચિત્તતા ચિત્તવિશુદ્ધ્યૈ અપગતશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધચિત્તતા પ્રામાણિકવિશુદ્ધ્યîત્ય્ આદિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્272 ---> ]
પુનર્ અપરા શીલવિશુદ્ધિઃ ।
શુદ્ધં ગગનં શુદ્ધં તચ્છીલં ।વિમલં ગગનં વિમલં તચ્છીલં ।
શાન્તં ગગનં શાન્તં તચ્છીલં ।
અનુન્નતં ગગનમ્ અનુન્નતં તચ્છીલં ।
અનુનીતં ગગનમ્ અનુનીતં તચ્છીલમ્ ।
યાવદ્ અછેદ્ય્âભેદ્યં ગગનમ્ અછેદ્ય્âભેદ્યં તચ્છીલમ્ ઇત્ય્ આદિ ॥
અપ્રતિહતં ગગનં સર્વસત્વ્âપ્રતિઘચિત્તસ્ય ક્ષાન્તિપરિશુદ્ધિઃ ।
સમપ્રયોગં ગગનં સર્વસત્વસમચિત્તસ્ય ક્ષાન્તિપરિશુદ્ધિર્ ઇત્ય્ આદિ ॥
તદ્ યથ્âપિ સ્યાન્ મહાશાલવનં ।
તસ્મિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f119અ ---> ]
ન્ કશ્ચિદ્ એવ્âગત્ય શાલં છિન્દ્યાત્ ।
તત્ર તેષામ્ અવશિષ્ટાનાં ન્âઇવં ભવતિ ।
એષ છિન્નો વયમ્ અચ્છિન્ન્êતિ ।
ન તેષામ્ અનુનયો ન પ્રતિઘઃ ।
ન કલ્પો ન વિકલ્પો ન પરિકલ્પઃ ॥
ય્âઇવં ક્ષાન્તિર્ ઇયં બોધિસત્વસ્ય પરમા ગગનસમા ક્ષાન્તિર્ ।
ઇતિ ॥
આર્યરત્નચૂડસૂત્રે વિસ્તરમ્ ઉક્ત્વ્âહ ।
ઇદમ્ ઉચ્યતે વીર્યં ।
તસ્ય કાયપરિશુદ્ધિઃ ।

યત્ કાયસ્ય પ્રતિભાસપ્રતિબિમ્બજ્ઞાનં વાચો ઽનભિલાપ્યજ્ઞાનં ।
ચિત્તસ્ય્âત્યન્ત્ôપશમજ્ઞાનં ।
તથા મૈત્રીસંનાહસંનદ્ધો મહાકરુણ્âધિષ્ઠાનપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
સર્વ્âકારવર્ôપેતં શૂન્યત્âકાર્âભિનિર્હૃતં ધ્યાનં ધ્યાયતિ ।
તત્ર કતમા સર્વ્âકારવર્ôપેતા શૂન્યતા ।
યા ન દાનવિકલા ।
યાવન્ ન્ôપાયવિકલા ।
ન મહામૈત્રીમુદિત્ôપેક્ષાવિકલા ।
ન સત્યજ્ઞાન્âવતારવિકલા ।
ન બોધિચિત્તસત્વ્âપેક્ષાવિકલા ।
ન્âશય્âધ્યાશયપ્રયોગવિકલા ।
ન દાનપ્રિયવદ્યત્âર્થક્રિયા સમાન્âર્થતાવિકલા ।
ન સ્મૃતિસંપ્રજન્યવિકલા ।
ન સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદ્êન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગ્âષ્ટ્âઙ્ગમાર્ગવિકલા ન શમથવિપશ્યનાવિકલા ।
પે ।
ઉપશાન્તા ચ સ્વભાવેન ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્273 ---> ]
અનુપશાન્તા ચ કર્મક્લેશેષુ ।
ઉપેક્ષિકા ચ સર્વધર્માણાં ।
અવેક્ષિકા ચ બુદ્ધધર્માણાં ।
જહા ચ સ્વલક્ષણેન ।
વિક્રાન્તા ચ્âધિષ્ઠાનકાર્યતયા ।
અવ્યાપૃતા ચ સ્વરસેન ।
સદા વ્યાપૃતા ચ બુદ્ધકાર્યેષુ ।
શીતીભૂતા ચ્ôપશમેન ।
સદ્ôજ્જ્વલિતા ચ સત્વપરિપાકે ।
ઇયમ્ ઉચ્યતે સર્વ્âકારવર્ôપેતા શૂન્યતા ॥
યાવદ્ ઇયં કુલપુત્ર ધ્યાનપારમિતા ચર્યાપરિશુદ્ધિર્ ઇતિ ॥
એતેન પ્રજ્ઞાપરિશુદ્ધિર્ વેદિતવ્યા ।
એવં સર્વપુણ્યેષ્વ્ ઇતિ ॥
તથ્âર્યવિમલકીર્તિનિર્દેશે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।સદ્ધર્મચક્રપ્રવર્તનમહાપરિનિર્વાણસંદર્શનગોચરશ્ ચ બોધિસત્વચર્ય્âત્યજનગોચરશ્ ચ્âયમ્ અપિ બોધિસત્વસ્ય ગોચર ।
ઇતિ ॥ભોગપુણ્યશુદ્ધિઃ પઞ્ચદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
ભદ્રચર્યાવિધિઃ ષોડશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
ઇદાનીં ત્રયાણામ્ અપિ વૃદ્ધિર્ વા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f119અ ---> ]
ચ્યા ॥
કિમ્ અર્થં ।
ગ્રહીતારઃ સુબહવઃ સ્વલ્પં ચ્êદમ્ અનેન કિં ।
ન ચ્âતિતૃપ્તિજનકં વર્ધનીયમ્ ઇદં તતઃ ॥અતિતૃપ્તિ બુદ્ધત્વં ।
તન્ ન શ્રાવકસાધારણેન શુદ્ધિમાત્રેણ સત્વાનાં જન્યતએ ઇત્ય્ અર્થઃ ।

આત્મભાવસ્ય કા વૃદ્ધિર્ બલ્âનાલસ્ય વર્ધનં ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્274 ---> ]
તત્ર્âર્યરત્નમેઘે બલમ્ ઉક્તં ।ન સ સત્વઃ સત્વનિકાયે સંવિદ્યતે યો બોધિસત્વસ્ય બલેન બલં મર્દયેદ્ ઇત્ય્ આદિ ॥
તસ્ય કથં વર્ધનમ્ ।
યદ્ ઉક્તમ્ આર્યતથાગતગુહ્યસૂત્રે આર્યવજ્રપાણેર્ બલદર્શનવિસ્મિત્âજાતશત્રુપૃષ્ટેન ભગવતા ।
દશભિર્ મહારાજ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્વ્âઇવંરૂપાં બલવત્તાં પ્રતિલભતે ।કતમૈર્ દશભિઃ ।
ઇહ મહારાજ બોધિસત્વઃ કાયં જીવિતં ચ પરિત્યજતિ ।
ન ચ પુનઃ સદ્ધર્મં પરિત્યજતિ ।
સર્વસત્વાનાં ચ્âવનમતિ ન ચ પુનર્ માનં બૃંહયતિ ।
દુર્બલાનાં ચ સત્વાનાં ક્ષમતે ।
ન પ્રતિઘં કરોતિ ।
જિઘત્સિતાનાં ચ સત્વાનામ્ અગ્રં વરભોજનં દદાતિ ।
ભીતાનાં ચ સત્વાનામ્ અભયં દદાતિ ।
ગ્લાનાનાં ચ સત્વાનાં ભૂતચિકિત્સાયૈ ઉત્સુકો ભવતિ ।
દરિદ્રાંશ્ ચ સત્વાન્ ભોગૈઃ સંતર્પયતિ ।
તથાગતચૈત્યે ચ સુધાપિણ્ડલેપનં કરોતિ ।
આનન્દવચનં સત્વાનાં શ્રાવયતિ ।
દરિદ્રદુષ્ખિતાનાં ચ સત્વાનાં ભોગસંવિભાગં કરોતિ ।
શ્રાન્તક્લાન્તાનાં ચ સત્વાનાં ભારં વહતિ ।
એભિર્ મહારાજ દશભિર્ ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્275 ---> ]
અનાલસ્યવર્ધનં કતમત્ ।
યદ્ વીર્યવર્ધનં ।
યથ્ôક્તં સાગરમતિસૂત્રે ।
આરબ્ધવીર્યેણ સાગરમતે બોધિસત્વેન ભવિતવ્યં સદા દૃઢપરાક્રમેણ ।
તીવ્રચ્છન્દેન બોધિસત્વેન ભવિતવ્યમ્ અનિક્ષિપ્તધુરેણ ।
આરબ્ધવીર્યાણાં હિ સાગરમતે બોધિસત્વાનાં ન દુર્લભા ભવત્ય્ અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
યત્ર સાગરમતે વીર્યં તત્ર બોધિઃ ।
કુસીદાનાં પુનઃ સુદૂરવિદૂરે બોધિઃ ।
ન્âસ્તિ કુસીદસ્ય દાનં યાવન્ ન્âસ્તિ પ્રજ્ઞા
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f120અ ---> ]
ન્âસ્તિ કુસીદસ્ય પર્âર્થ્êતિ ॥
ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ઽપ્ય્ આહ ।
ઉત્પલં વારિમધ્યે વા સો ઽનુપૂર્વેણ વર્ધતએ ।ઇત્ય્ આદિ ॥
ઇયં સંક્ષેપાદ્ આત્મભાવવૃદ્ધિઃ ॥
શૂન્યતા કરુણાગર્ભાદ્ દાનાદ્ ભોગસ્ય વર્ધનં ॥
યથ્ôક્તં વજ્રચ્છેદિકાયાં ।
યો બોધિસત્વો ઽપ્રતિષ્ઠિતો દાનં દદાતિ ।
તસ્ય પુણ્યસ્કન્ધસ્ય ન સુકરં પ્રમાણમ્ ઉદ્ગ્રહીતુમ્ ઇતિ ॥