શિક્ષાસમુચ્ચય (અન્ય આવૃત્તિ) · ભાગ 161180

ચિત્તપરિશુદ્ધયે પરિણામયતિ ।
બુદ્ધધર્મપ્રતિવેધાય પરિણામયતિ ।
અપ્રમેયગુણપ્રતિપત્તયે પરિણામયતિ ।
સર્વ્âભિજ્ઞાકુશલપરિશુદ્ધયે પરિણામયતિ ।
ધર્મવિમતિવિનિવર્તનાય પરિણામયતિ ।
યથા બુદ્ધશાસન્âવચરેષુ પરિણામયતિ ।
શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધેષુ ચ તથા બોધિસત્વઃ સર્વસત્વેષુ તત્કુશલ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્215 ---> ]
મૂલં પરિણામયતિ ॥
યદ્ ઇદં નૈરયિકમાર્ગવિનિવર્તનાય પરિણામયતિ ।
તિર્યગ્યોનિવ્યવચ્છેદાય પરિણામયતિ ।
યમલોક્ôપચ્છેદસુખાય પરિણામયતિ ।
નિરવશેષસર્વ્âપાયગત્યુપપત્તિવ્યવચ્છેદાય પરિણામયતિ ॥
તેષાં ચ સર્વસત્વાનામ્ અનુત્તરબોધિછન્દવિવર્ધનતાયૈ પરિણા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f99બ્ ---> ]
મયતિ ।
અધ્યાશયસર્વજ્ઞતાચિત્તલાભાય પરિણામયતિ ।
સર્વબુદ્ધધર્મ્âપ્રતિક્ષેપાય પરિણામયતિ ।
અત્યન્તસુખસર્વજ્ઞતાભૂમિસંવર્તનાય પરિણામયતિ ।
અત્યન્તસર્વસત્વવિશુદ્ધયે પરિણામયતિ ।
સર્વસત્વાનામ્ અનન્તજ્ઞાન્âધિગમાય પરિણામયતિ ।
પે ॥
તસ્ય યત્ કિઞ્ચિચ્ ચીવરપિણ્ડપાતશયન્âસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યગમન્âગમનશરીર્ôપસ્થાનનિષદ્ય્âદિનિષેવણ્âયતનાનાં પ્રવર્તનકર્મ્êર્યાપથ્âધિષ્ઠાનમ્ ઈર્યાપથસ્ય્âવિકોપનં કાયકર્મ વાક્કર્મ મનસ્કર્મ સચુરિતં ષણ્ણામ્ ઇન્દ્રિયાણાં સંવરઃ સ્વશરીર્âછાદનમર્દનસ્નાનકર્મ ।
અશિતપીતખાદિતં સંમિઞ્જિતપ્રસારિત્âવલોકિતવિલોકિતસુપ્તજાગરિતસ્વશરીરગત્ôપસ્થાનં સર્વમ્ એતદ્ બોધિસત્વસ્ય સર્વજ્ઞત્âલમ્બનપ્રયુક્તસ્ય ન કિઞ્ચિદ્ અપરિણામિતં સર્વજ્ઞતાયાં સર્વસત્વહિતસુખચિત્તસ્ય ॥
પે ॥સર્વજગત્પરિત્રાણમનસો નિત્ય્ôદ્યુક્તકુશલમૂલસ્ય મદપ્રમાદવ્યતિવૃત્તસ્ય ॥
પે ॥સર્વક્લેશપરાઙ્મુખસ્ય સર્વબોધિસત્વ્âનુશિક્ષણચેતસઃ સર્વજ્ઞતામાર્ગ્âપ્રતિહતસ્ય જ્ઞાનભૂમિનિષેવણસ્ય પણ્ડિતસંવાસ્âભિરતસ્ય ।
પે ॥
મધુકર્êવ કુશલમૂલસંભરણસ્ય સર્વજગદુચ્ચલિતસન્તાનસ્ય્âનભિનિવિષ્ટસર્વસંસ્કારસ્ય ।
પે ॥અન્તશઃ શ્વસ્વ્ અપિ તદ્ અન્યેષ્વ્ અપિ તિર્યગ્યોનિગતેષ્વ્ એક્âઉદન્ôન્મિઞ્જિતમ્ એક્âલોપં વા પરિત્યજતિ ।
સુગતાવ્ ઉપપત્તિષુ તત્ સર્વં તેષામ્ એવ હિતાય તેષામ્ એવ પરિમોચનાય પરિણામયતિ ।
તસ્યાસ્ તિર્યગ્યોનેસ્ તસ્માદ્ દુષ્ખ્âર્ણવાત્ તસ્માદ્ દુષ્ખ્ôપાદાનાત્ તસ્માદ્ દુષ્ખસ્કન્ધાત્ તસ્માદ્ દુષ્ખાવેદનાયાઃ ।
તસ્માદ્ દુષ્ખ્ôપચયાત્ તસ્માદ્ દુષ્ખ્âભિસંસ્કા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્216 ---> ]
રાત્ તસ્માદ્ દુષ્ખનિદાનાત્ તતો દુષ્ખમૂલાત્ તસ્માદ્ દુષ્ખ્âયતનાત્ તેષાં સત્વાનાં વિનિવર્તનાય પરિણામયતિ તદારમ્બણેન ચ સર્વસત્વ્âરમ્બણીકરોતિ મનસિકરોતિ ।
તત્ર કુશલમૂલે પૂર્વઙ્ગમીકરોતિ ।
યદ્ ઇદં સર્વજ્ઞતાયાં પરિણામયતિ ।
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f100અ ---> ]
બોધિચિત્ત્ôત્પાદેન પ્રતિગૃહ્ણાતિ ।
તત્ર કુશલમૂલમ્ ઉપનયતિ ।
સંસારકાન્તારાદ્ વિનિવર્તયતિ ।

અનાવરણેન બુદ્ધસુખેન્âભિમુખીકરોતિ ।
સંસારસાગરાદ્ ઉન્મજ્જયતિ ।
બુદ્ધધર્મપ્રયુક્તાય મૈત્ર્યા સ્ફરત્îત્ય્ આદિ ॥
ઇમાશ્ ચ સુવર્ણભાસ્ôક્તા મૈત્રીકરુણાગર્ભા ગાથાઃ સર્વ્âદરતઃ સમન્વાહૃત્ય ભાવયિતવ્ય્âન્તશો વચસ્âપિ ॥
સુવર્ણભાસ્ôત્તમદુન્દુભેન શામ્યન્તુ દુષ્ખાસ્ ત્રિસહસ્રલોકે ।
અપાયદુષ્ખા યમલોકદુષ્ખા દારિદ્ર્યદુષ્ખાશ્ ચ્êહ ત્રિલોકે ॥
અનેન ચ્ô દુન્દુભિઘોષનાદિના શામ્યન્તુ સર્વવ્યસનાનિ લોકે ।
ભવન્તુ સત્વા હ્ય્ અભય્âહતા તથા યથ્âભયાઃ શાન્તભયાઃ મુન્îન્દ્રાઃ ॥
યથ્âઇવ સર્વ્âર્યગુણ્ôપપન્નાઃ સંસારસર્વજ્ઞમહાસમુદ્રાઃ ।
તથ્âઇવ ભોન્તૂ ગુણસાગરાઃ પ્રજાઃ સમાધિબોધ્યઙ્ગગુણૈર્ ઉપેતાઃ ॥
અનેન ચ્ô દુન્દુભિઘોષનાદિના ભવન્તુ બ્રહ્મસ્વર સર્વસત્વાઃ ।
સ્પૃશન્તુ બુદ્ધત્વવર્âગ્રબોધિં પ્રવર્તયન્તૂ શુભધર્મચક્રમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્217 ---> ]
તિષ્ઠન્તુ કલ્પાનિ અચિન્તિયાનિ દેશેન્તુ ધર્મં જગતો હિતાય ।
હનન્તુ ક્લેશાન્ વિધમન્તુ દુષ્ખાન્ સમેન્તુ રાગં તથ દોષ મોહમ્ ॥
યે સત્વ તિષ્ઠન્તિ અપાયભૂમૌ આદીપ્તસંપ્રજ્વલિત્âસ્થિગાત્રાઃ ।
શૃણ્વન્તુ તે દુન્દુભિસંપ્રવાદિતં નમો ઽસ્તુ બુદ્ધાય ભણન્તુ વાચમ્ ॥
જાતિસ્મરાઃ સત્વા ભવન્તુ સર્વે જાતીશતં જાતિસહસ્રકોટ્યઃ ।
અનુસ્મરન્તૂ સતતં મુન્îન્દ્રાન્ શૃણ્વન્તુ તેષાં વચનં હ્ય્ ઉદારં ॥
અનેન ચ્ô દુન્દુભિઘોષનાદિના લભન્તુ બુદ્ધેહિ સમાગમં સદા ।
વિવર્જયન્તૂ ખલુ પાપકર્મ ચરન્તુ કુશલાનિ શુભક્રિયાણિ ॥સર્વત્ર ક્ષેત્રેષુ ચ સર્વપ્રાણિનાં સર્વે ચ દુષ્ખાઃ પ્રશમન્તુ લોકે ।
યે સત્વ વિકલ્êન્દ્રિય્âઙ્ગહીનાઃ તે સર્વિ સકલ્êન્દ્રિય ભોન્તુ સાંપ્રતમ્ ॥
યે વ્યાધિતા દુર્બલક્ષીણગાત્રા નિસ્ત્રાણભૂતાઃ શયિતા દિશાસુ ।
તે સર્વિ મુચ્યન્તુ ચ વ્યાધિતો લઘુ લભન્તુ ચ્âરોગ્ય બલ્êન્દ્રિયાણિ ॥
યે રાજચૌરભટ તર્જિત વધ્યપ્રાપ્તા નાનાવિધૈર્ ભયશતૈર્ વ્યસન્ôપપન્નાઃ ।
તે સ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f100બ્ ---> ]
ર્વિ સત્વ વ્યસન્âગતદુષ્ખિતા હિ મુચ્યન્તુ તૈર્ ભયશતૈઃ પરમૈઃ સુઘોરૈઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્218 ---> ]
યે તાડિતા બન્ધનબદ્ધપીડિતા વિવિધેષુ વ્યસનેષુ ચ સંસ્થિતાહિ ।
અનેક્âયાસસહસ્ર્âકુલા વિચિત્રભયદારુણશોકપ્રાપ્તાઃ ॥ તે સર્વિ મુચ્યન્ત્વ્ ઇહ બન્ધનેભ્યઃ સંતાડિતા મુચ્યિષુ તાડનેભ્યઃ ।
વધ્યાશ્ ચ સંયુજ્યિષુ જીવિતેન વ્યસન્âગતા નિર્ભય ભોન્તુ સર્વે ॥યે સત્વ ક્ષુત્તર્ષપિપાસપીડિતા લભન્તુ તે ભોજનપાનચિત્રમ્ ।
અન્ધાશ્ ચ પશ્યન્તુ વિચિત્રરૂપાં બધિરાશ્ ચ શૃણ્વન્તુ મનોજ્ઞઘોષાન્ ॥નગ્નાશ્ ચ વસ્ત્રાણિ લભન્તુ ચિત્રાં દરિદ્રસત્વાશ્ ચ નિધિં લભન્તુ ।
પ્રભૂતધનધાન્યવિચિત્રરત્નૈઃ સર્વે ચ સત્વાઃ સુખિનો ભવન્તુ ॥મા કસ્યચિદ્ ભાવતુ દુષ્ખવેદનાઃ સૌખ્ય્âન્વિતાઃ સત્વ ભવન્તુ સર્વે ।
અભિરૂપપ્રાસાદિકસૌમ્યરૂપ્âનેક સુખ સંચિત નિત્ય ભોન્તુ ॥મનસ્âન્નપાનાઃ સુસમૃદ્ધપુણ્યાઃ સહ ચિત્તમાત્રેણ ભવન્તુ તેષાં ।
વીણા મૃદઙ્ગાઃ પણવાઃ સુઘોષકાઃ ઉત્સા સરાઃ પુષ્કરિણી તડાગાઃ ॥
સુવર્ણપદ્મ્ôત્પલપદ્મિનીશ્ ચ સહ ચિત્તમાત્રેણ ભવન્તુ તેષામ્ ।
ગન્ધં ચ માલ્યં ચ વિલેપનં ચ વાસશ્ ચ ચૂર્ણં કુસુમં વિચિત્રમ્ ॥ત્રિષ્કાલવૃક્ષેભિ પ્રવર્ષયન્તુ ગૃહ્ણન્તુ તે સત્વ ભવન્તુ હૃષ્ટાઃ ।
કુર્વન્તુ પૂજાં દશસૂ દિશાસુ અચિન્તિયાં સર્વતથાગતાનામ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્219 ---> ]

સ બોધિસત્વાન્ અથ શ્રાવકાણાં ધર્મસ્ય બોધિ પ્રતિસૃષ્ટિ તસ્ય ।
નીચાં ગતિં સત્વ વિવર્જયન્તુ ભવન્તુ અષ્ટ્âક્ષણવીતિવૃત્તાઃ ॥
આસાદયન્તૂ જિનરાજમ્ ઉત્તમં લભન્તુ બુદ્ધેહિ સમાગમં સદા ।
સર્વા સ્ત્રિયો નિત્ય નરા ભવન્તુ શૂરાશ્ ચ વીરા વિદુપણ્ડિતાશ્ ચ ॥તે સર્વિ બોધાય ચરન્તુ નિત્યં ચરન્તુ તે પારમિતાસુ ષટ્સુ ।
પશ્યન્તુ બુદ્ધાન્ દશસૂ દિશાસુ રત્નદ્રુમ્êન્દ્રેષુ સુખ્ôપવિષ્ટાન્ ।
વૈડૂર્યરત્ન્âસનસંનિષણ્ણાન્ ધર્માંશ્ ચ શૃણ્વન્તુ પ્રકાશ્યમાનાન્ ।
ઇતિ ॥
એષા સંક્ષેપતો મૈત્રી ॥
દ્વેષસમુદાચારપ્રતિપક્ષઃ ॥
મોહ્âનુશયસ્ય પ્રતીત્યસમુત્પાદદર્શનં પ્રતિપક્ષઃ ॥
તત્ર પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ શાલિસ્તમ્બસૂત્રે ઽભિહિતઃ ।
તત્ર્âધ્યાત્મિકસ્ય પ્રતીત્યસમુ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્220 ---> ]
ત્પાદસ્ય
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f101અ ---> ]
હેત્ûપનિબન્ધઃ કતમઃ ।
યદ્ ઇદમ્ અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા યાવજ્ જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ઇતિ ।
અવિદ્યા ચેન્ ન્âભવિષ્યન્ ન્âઇવ સંસ્કારાઃ પ્રાજ્ઞાસ્યન્ત ।
એવં યાવદ્ યદિ જાતિર્ ન્âભવિષ્યન્ ન જરામરણં પ્રાજ્ઞાસ્યત ।
અથ સત્યામ્ અવિદ્યાયાં સંસ્કારાણામ્ અભિનિર્વૃત્તિર્ ભવતિ ।
એવં યાવજ્ જાત્યાં સત્યાં જરામરણસ્ય્âભિનિર્વૃત્તિર્ ભવતિ ।
તત્ર્âવિદ્યાયા ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં સંસ્કારાન્ અભિનિર્વર્તયામ્îતિ ।
સંસ્કારાણામ્ અપ્ય્ એવં ન ભવતિ ।
વયમ્ અવિદ્યય્âભિનિર્વૃત્ત્êતિ ।
એવં યાવજ્ જાત્યા ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં જરામરણમ્ અભિનિર્વર્તયામ્îતિ ।
જરામરણસ્ય્âપિ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં જાત્યા નિર્વૃત્ત્êતિ ।અથ ચ સત્યામ્ અવિદ્યાયાં સંસ્કારાણામ્ અભિનિર્વૃત્તિર્ ભવતિ પ્રાદુર્ભાવઃ ।
એવં યાવજ્ જાત્યાં સત્યાં જરામરણસ્ય્âભિનિર્વૃત્તિર્ ભવતિ પ્રાદુર્ભાવઃ ॥
એવમ્ આધ્યાત્મિકસ્ય પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્ય હેત્ûપનિબન્ધો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥કથમ્ આધ્યાત્મિકસ્ય પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્ય પ્રત્યય્ôપનિબન્ધો દ્રષ્ટવ્ય્êતિ ।
ષણ્ણાં ધાતૂનાં સમવાયાત્ ।
કતમ્ એષાં ષણ્ણાં ધાતૂનાં સમવાયાત્ ।
યદ્ ઇદં પૃથિવ્ય્-અપ્તેજોવાય્વાકાશવિજ્ઞાનધાતૂનાં સમવાયાદ્ આધ્યાત્મિકસ્ય પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્ય પ્રત્યય્ôપનિબન્ધો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥તત્ર્âધ્યાત્મિકસ્ય પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્ય પૃથિવીધાતુઃ કતમ્êતિ ।
યો ઽયં કાયસ્ય સંશ્લેષતઃ કઠિનભાવમ્ અભિનિર્વર્તયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે પૃથિવીધાતુઃ ।
યઃ કાયસ્ય્âનુપરિગ્રહં કૃત્યં કરોતિ અયમ્ ઉચ્યતે ઽબ્ધાતુઃ ।
યઃ કાયસ્ય્âશિતપીતભક્ષિતં પરિપાચયતિ અયમ્ ઉચ્યતે તેજોધાતુઃ ।
યઃ કાયસ્ય્âશ્વાસપ્રશ્વાસ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્221 ---> ]
કૃત્યં કરોત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે વાયુધાતુઃ ।

યઃ કાયસ્ય્âન્તઃસૌષિર્યભાવમ્ અભિનિર્વર્તયત્ય્ અયમ્ ઉચ્યતે આકાશધાતુઃ ।
યો નામરૂપમ્ અભિનિર્વર્તયતિ નડકલાપયોગેન પઞ્ચવિજ્ઞાનકાયસંપ્રયુક્તં સ્âસ્રવં ચ મનોવિજ્ઞાનમ્ અયમ્ ઉચ્યતે વિજ્ઞાનધાતુઃ ॥
અસત્સુ પ્રત્યયેષુ કાયસ્ય્ôત્પત્તિર્ ન ભવતિ ।
યદ્âધ્યાત્મિકઃ પૃથિવીધાતુર્ અવિકલો ભવત્ય્ એવમ્ અપ્તેજોવાય્વાકાશવિજ્ઞાનધાતવશ્ ચ્âવિકલા ભવન્તિ ।
તતઃ સર્વેષાં સમવાયાત્ કાયસ્ય્ôત્પત્તિર્ ભવતિ ॥
તત્ર પૃથિવીધાતોર્ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં કાયસ્ય કઠિનભાવમ્ અભિનિર્વર્તયામ્îતિ ।
અબ્ધાતોર્ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં કાયસ્ય્âનુપરિગ્રહકૃત્યં કરોમ્îતિ ।
તેજોધાતો-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f101બ્ ---> ]
ર્ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં કાયસ્ય્âશિતપીતખાદિતં પરિપાચયામ્îતિ ।
વાયુધાતોર્ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં કાયસ્ય્âશ્વાસપ્રશ્વાસકૃત્યં કરોમ્îતિ ।
આકાશધાતોર્ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં કાયસ્ય્âન્તઃ સૌર્ષિર્યં કરોમ્îતિ ।
વિજ્ઞાનધાતોર્ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહમ્ એભિઃ પ્રત્યયૈર્ જનિત્êતિ ।
અથ ચ સત્સ્વ્ એષુ પ્રત્યયેષુ કાયસ્ય્ôત્પત્તિર્ ભવતિ ।
તત્ર પૃથિવીધાતુર્ ન્âત્મા ન સત્વો ન જીવો ન જન્તુર્ ન મનુજો ન માનવો ન સ્ત્રી ન પુમાન્ ન નપુંસકં ।
ન ચ્âહં ।
ન મમ ।
ન ચ્âપ્ય્ અન્યસ્ય કસ્યચિત્ ।
એવમ્ અબ્ધાતુસ્ તેજોધાતુર્ વાયુધાતુર્ આકાશધાતુર્ વિજ્ઞાનધાતુર્ ન સત્વો ન જીવો ન જન્તુર્ ન મનુજો ન માનવો ન સ્ત્રી ન પુમાન્ ન નપુંસકં ન ચ્âહં ન મમ ન ચ્âપ્ય્ અન્યસ્ય કસ્યચિત્ ॥તત્ર્âવિદ્યા કતમા ।
ય્âઇષ્વ્ એવ ષટ્સુ ધાતુષ્વ્ એકસંજ્ઞા પિણ્ડસંજ્ઞા નિત્યસંજ્ઞા ધ્રુવસંજ્ઞા શાશ્વતસંજ્ઞા સુખસંજ્ઞ્âત્મસંજ્ઞા સત્વજીવમનુજમાનવસંજ્ઞા ।
અહંકારમમકાર-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્222 ---> ]
સંજ્ઞા ।
એવમાદિ વિવિધમ્ અજ્ઞાનમ્ ઇયમ્ ઉચ્યતે ઽવિદ્ય્êતિ ।
એવમ્ અવિદ્યાયાં સત્યાં વિષયેષુ રાગદ્વેષમોહાઃ પ્રવર્તન્તે ।
તત્ર યે રાગદ્વેષમોહા વિષયેષ્વ્ અમી ઉચ્યન્તે સંસ્કાર્êતિ ।
વસ્તુપ્રતિવિજ્ઞપ્તિર્ વિજ્ઞાનં ।
વિજ્ઞાનસહજાશ્ ચત્વારો ઽરૂપિણ્ôપાદાનસ્કન્ધાસ્ તન્ નામરૂપં ।
ચત્વારિ ચ મહાભૂતાનિ ચ્ôપાદાય્ôપાદાય ર્ ઊપમ્ ઐકધ્યમ્ અભિસંક્ષિપ્ય તન્ નામરૂપં ।
નામરૂપસંનિશ્રિતાન્îન્દ્રિયાણિ ષડાયતનં ।
ત્રયાણાં ધર્માણાં સંનિપાતઃ સ્પર્શઃ ।
સ્પર્શ્âનુભવના વેદના ।
વેદન્âધ્યવસાનં તૃષ્ણા ।
તૃષ્ણા વૈપુલ્યમ્ ઉપાદાનં ।

ઉપાદાનનિર્જાતં પુનર્ભવજનકં કર્મ ।
ભવઃ ।
તદ્ધેતુકસ્કન્ધપ્રાદુર્ભાવો જાતિઃ ।
સ્કન્ધપરિપાકો જરા વિનાશો મરણં ।
મ્રિયમાણસ્ય મૂઢસ્ય સ્વ્âભિષ્વઙ્ગસ્ય્âન્તર્દાહઃ શોકઃ ।
લાલપ્યનં પરિદેવઃ ।
પઞ્ચવિજ્ઞાનકાયસંપ્રયુક્તમ્ અશાત્âનુભવનં દુષ્ખં ।
મનસિકારસંપ્રયુક્તં માનસં દુષ્ખં દૌર્મનસ્યમ્ ।
યે ચ્âન્યએ એવમાદય્ôપક્લેશાસ્ તએ ઉપાયાસાઃ ॥
પે ॥
પુનર્ અપરં તત્વે ઽપ્રતિપત્તિઃ મિથ્યા પ્રતિપત્તિઃ અજ્ઞાનમ્ અવિદ્યા ।
એવમ્ અવિદ્યાયાં સત્યાં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્223 ---> ]
ત્રિવિધાઃ સંસ્કારાઃ અભિનિર્વર્તન્તે ।
પુણ્ય્ôપગ્âપુણ્ય્ôપગ્âનિઞ્જ્ય-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f102અ ---> ]
ઉપગાશ્ ચ્êમએ ઉચ્યન્તે ઽવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કાર્êતિ ।
પુણ્ય્ôપગાનાં સંસ્કારાણાં પુણ્ય્ôપગમ્ એવ વિજ્ઞાનં ભવતિ ।
અપુણ્ય્ôપગાનાં સંસ્કારાણામ્ અપુણ્ય્ôપગમ્ એવ વિજ્ઞાનં ભવતિ ।
આનિઞ્જ્ય્ôપગાનાં સંસ્કારાણામ્ આનિઞ્જ્ય્ôપગમ્ એવ વિજ્ઞાનં ભવતિ ।
ઇદમ્ ઉચ્યતે સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્ ઇતિ ।
એવં નામરૂપં ।
નામરૂપવિવૃદ્ધ્યા ષડ્ભિર્ આયતનદ્વારૈઃ કૃત્યક્રિયાઃ પ્રવર્તન્તે ।
તન્ નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
ષડ્ભ્ય્âયતનેભ્યઃ ષટ્ સ્પર્શકાયાઃ પ્રવર્તન્તે ઽયં ષડાયતનપ્રત્યયઃ સ્પર્શ્êત્ય્ ઉચ્યતે ।
યજ્જાતીયઃ સ્પર્શો ભવતિ તજ્જાતીયા વેદના પ્રવર્તતે ।
ઇયં સ્પર્શપ્રત્યયા વેદન્êત્ય્ ઉચ્યતે ।
યસ્ તાં વેદયતિ વિશેષેણ્âસ્વાદયતિ ।
અભિનન્દત્ય્*અધ્યવસ્યત્ય્ અત્યધિતિષ્ઠતિ ।
સા વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણ્êત્ય્ ઉચ્યતે ।
આસ્વાદન્âભિનન્દન્âધ્યવસાનં ।
મા મે પ્રિયરૂપશાતરૂપૈર્ વિયોગો ભવત્વ્ ઇતિ ।
અપરિત્યાગો ભૂયો ભૂયશ્ ચ પ્રાર્થના ।
ઇદં તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
એવં પ્રાર્થયમાનઃ પુનર્ભવજનકં કર્મ સમુત્થાપયતિ કાયેન વાચા મનસા ।
અયમ્ ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવ્êત્ય્ ઉચ્યતે ।
યા કર્મનિર્જાતાનાં સ્કન્ધાનામ્ અભિનિર્વૃત્તિઃ સા ભવપ્રત્યયા જાતિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ।
યો જાત્યભિનિર્વૃત્તાનાં સ્કન્ધાનામ્ ઉપચયપરિપાકાદ્ વિનાશો ભવતિ ।
તદ્ ઇદં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્224 ---> ]

જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ઉચ્યતે ॥
પે ॥
એવમ્ અયં દ્વાદશ્âઙ્ગઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદો ઽન્યોન્યહેતુકો ઽન્યોન્યપ્રત્યયતો ।
ન્âઇવ્âનિત્યો ન નિત્યો ।
ન સંસ્કૃતો ન્âસંસ્કૃતો ।
ન વેદયિતા ।
ન ક્ષયધર્મો ન નિરોધધર્મો ।
ન વિરાગધર્મો ।
અનાદિકારપ્રવૃત્તો ઽનુદ્ભિન્નો ઽનુપ્રવર્તતે નદીસ્રોતવત્ ॥
અથ ચ્êમાન્ય્ અસ્ય દ્વાદશ્âઙ્ગસ્ય પ્રતીત્યસમુત્પાદસ્ય ચત્વારિ અઙ્ગાનિ સંઘાતક્રિયાયૈ હેતુત્વેન પ્રવર્તન્તે ।
કતમાનિ ચત્વારિ ।
યદ્ ઉત ।
અવિદ્યા તૃષ્ણા કર્મ વિજ્ઞાનં ચ ।
તત્ર વિજ્ઞાનં બીજસ્વભાવત્વેન હેતુઃ ।
કર્મ ક્ષેત્રસ્વભાવત્વેન હેતુઃ ।
અવિદ્યા તૃષ્ણા ચ ક્લેશસ્વભાવત્વેન હેતુઃ ।
કર્મક્લેશા વિજ્ઞાનબીજં સંજનયન્તિ ।
તત્ર કર્મ વિજ્ઞાનબીજસ્ય ક્ષેત્રકાર્યં કરોતિ ।
તૃષ્ણા વિજ્ઞાનબીજં સ્નેહયતિ ।
અવિદ્યા વિજ્ઞાનબીજમ્ અવકિરતિ ।
અસતાં યેષાં પ્રત્યયાનાં બીજસ્ય્âભિનિર્વૃત્તિર્ ન ભવતિ ॥તત્ર કર્મણો ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં વિજ્ઞાનબીજસ્ય ક્ષેત્રકાર્યં કરોમ્îતિ ।
તૃષ્ણાય્âપિ ન્âઇવં ભવતિ ।અહં વિજ્ઞાનબીજં સ્નેહયામ્îતિ ।
અવિદ્યાય્âપિ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં વિજ્ઞાનબીજમ્ અવકિરામ્îતિ ।
વિજ્ઞાનબીજસ્ય્âપિ ન્âઇવં ભવત્ય્ અહમ્ એભિઃ પ્રત્યયૈર્ જનિત્êતિ ।
અપિ તુ વિજ્ઞાનબીજે કર્મક્ષેત્રપ્રતિષ્ઠિતે તૃષ્ણાસ્નેહ્âભિષ્યન્દિતે ઽવિદ્ય્âવકીર્ણે
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f102બ્ ---> ]
તત્ર તત્ર્ôત્પત્ત્યાયતનસન્ધૌ માતુઃ કુક્ષૌ વિરોહતિ ।
નામ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્225 ---> ]
રૂપ્âઙ્કુરસ્ય્âભિનિર્વૃત્તિર્ ભવતિ ।
સ ચ નામરૂપ્âઙ્કુરો ન સ્વયંકૃતો ન પરકૃતો ન્ôભયકૃતો ન્êશ્વર્âદિનિર્મિતો ન કાલપરિણામિતો ન ચ્âઇકકારણ્âધીનો ન્âપ્ય્ અહેતુસમુત્પન્નઃ ।
અથ ચ માતાપિતૃસંયોગાદ્ ઋતુસમવાયાદ્ અન્યેષાં ચ પ્રત્યયાનાં સમવાયાદ્ આસ્વાદ્âનુપ્રવિદ્ધં વિજ્ઞાનબીજં માતુઃ કુક્ષૌ નામરૂપ્âઙ્કુરબીજમ્ અભિનિર્વર્તયતિ ।
અસ્વામિકેષુ ધર્મેષ્વ્ અમમેષ્વ્ અપરિગ્રહેષ્વ્ અપ્રત્યર્થિકેષ્વ્ આકાશસમેષુ માયાલક્ષણસ્વભાવેષુ હેતુપ્રત્યયાનામ્ અવૈકલ્યાત્ ॥
તદ્ યથા પઞ્ચભિઃ કારણૈશ્ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનમ્ ઉત્પદ્યતે ।
કતમૈઃ પઞ્ચભિઃ ॥
ચક્ષુશ્ ચ પ્રતીત્ય રૂપં ચ્âલોકં ચ્âકાશં તજ્જં ચ મનસિકારં ચ પ્રતીત્ય્ôત્પદ્યતે ચક્ષુર્વિજ્ઞાનં ॥
તત્ર ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય ચક્ષુરાશ્રયકૃત્યં કરોતિ ।
રૂપમ્ આરમ્બણકૃત્યં કરોતિ ।

આલોકો ઽવભાસકૃત્યં કરોતિ ।
આકાશમ્ અનાવરણકૃત્યં કરોતિ ।
તજ્જમનસિકારઃ સમન્વાહારકૃત્યં કરોતિ ।
અસત્સ્વ્ એષુ પ્રત્યયેષુ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનં ન્ôત્પદ્યતે ॥
યદા ચક્ષુર્ આધ્યાત્મિકમ્ આયતનમ્ અવિકલં ભવતિ ।
એવં રૂપ્âલોક્âકાશતજ્જમનસિકારાશ્ ચ્âવિકલા ભવન્તિ ।
તતઃ સર્વસમવાયાચ્ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય્ôત્પત્તિર્ ભવતિ ॥
તત્ર ચક્ષુષો ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય્âશ્રયકૃત્યં કરોમ્îતિ ।
રૂપસ્ય્âપિ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય્âરમ્બણકૃત્યં કરોમ્îતિ ।
આલોકસ્ય્âપિ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહમ્ અવભાસકૃત્યં કરોમ્îતિ ।
આકાશસ્ય્âપિ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય્âનાવરણકૃત્યં કરોમ્îતિ ।
તજ્જમનસિકારસ્ય્âપિ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય સમન્વાહારકૃત્યં કરોમ્îતિ ।
ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય્âપિ ન્âઇવં ભવતિ ।
અહમ્ એભિઃ પ્રત્યયૈર્ જનિત્êતિ ।
અથ ચ પુનઃ સત્સ્વ્ એષુ પ્રત્યયેષુ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય્ôત્પત્તિર્ ભવતિ પ્રાદુર્ભાવઃ ।
એવં શેષાણામ્ ઇન્દ્રિયાણાં યથ્âયોગં કર્તવ્યં ॥
તત્ર ન કશ્ચિદ્ ધર્મો ઽસ્માલ્ લોકાત્ પરં લોકં સંક્રામતિ ।
અસ્તિ ચ કર્મફલ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્226 ---> ]
પ્રતિવિજ્ઞપ્તિઃ ।
હેતુપ્રત્યયાનામ્ અવૈકલ્યાત્ ।
યથા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f103અ ---> ]
અગ્નિર્ ઉપાદાનવૈકલ્યાન્ ન જ્વલતિ ।
એવમ્ એવ કર્મક્લેશજનિતં વિજ્ઞાનબીજં તત્ર તત્ર્ôત્પત્ત્યાયતનપ્રતિસન્ધૌ માતુઃ કુક્ષૌ નામરૂપ્âઙ્કુરમ્ અભિનિર્વર્તયતિ ।
અસ્વામિકેષુ ધર્મેષ્વ્ અમમેષ્વ્ અપરિગ્રહેષ્વ્ અપ્રત્યર્થિકેષ્વ્ આકાશસમેષુ માયાલક્ષણસ્વભાવેષુ હેતુપ્રત્યયાનામ્ અવૈકલ્યાત્ ॥
તન્ ન્âધ્યાત્મિકઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ પઞ્ચભિઃ કારણૈર્ દ્રષ્ટવ્યઃ ॥
કતમૈઃ પઞ્ચભિઃ ।
ન શાશ્વતતો ન્ôચ્છેદતો ન સંક્રાન્તિતઃ ।
પરીત્તહેતુનો વિપુલફલ્âભિનિર્વૃત્તિતસ્ તત્સદૃશ્âનુપ્રબન્ધતશ્ ચ્êતિ ॥
કથં ન શાશ્વતતઃ ।
યસ્માદ્ અન્યે મારણ્âન્તિકાઃ સ્કન્ધ્âન્યએ ઽઉપપત્ત્યંશિકાઃ ।
ન તુ યએ એવ મારણ્âન્તિકાઃ સ્કન્ધાસ્ તએ એવ્âઉપપત્ત્યંશિકાઃ સ્કન્ધા ।
અપિ તુ મારણ્âન્તિકાશ્ ચ સ્કન્ધા નિરુધ્યમાન્âઉપપત્ત્યંશિકાઃ સ્કન્ધાશ્ ચ પ્રાદુર્ભવન્તિ ।
અતો ન શાશ્વતતઃ ॥

કથં ન્ôચ્છેદતઃ ।
ન ચ નિરુદ્ધેષુ સ્કન્ધેષુ ઔપપત્ત્યંશિકાઃ સ્કન્ધાઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ ન્âપ્ય્ અનિરુદ્ધેષુ ।
અપિ તુ મારણ્âન્તિકાશ્ ચ સ્કન્ધા નિરુધ્યન્તે ઽઉપપત્ત્યંશિકાશ્ ચ પ્રાદુર્ભવન્તિ ।
તુલાદણ્ડ્ôન્નામ્âવનામવત્ ।
અતો ન્ôચ્છેદતઃ ॥
કથં ન સંત્રાન્તિતઃ ।
વિસદૃશાત્ સત્વનિકાયાદ્ ધિ સભાગાઃ સ્કન્ધા જાત્યન્તરે ઽભિનિર્વર્તન્તે ।
અતો ન સંક્રાન્તિતઃ ॥
કથં પરીત્તહેતુતો વિપુલફલ્âભિનિર્વૃત્તિતઃ પરીત્તં કર્મ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્227 ---> ]
ક્રિયતે ।
વિપુલઃ ફલવિપાકો ઽનુભૂયતે ।
અતઃ પરીત્તહેતુતો વિપુલફલ્âભિનિવૃત્તિઃ ॥
કથં તત્સાદૃશ્âનુપ્રબન્ધતઃ ।
યથા વેદનીયં કર્મ ક્રિયતે ।
તથા વેદનીયો વિપાકો ઽનુભૂયતે ।
અતસ્ તત્સદૃશ્âનુપ્રબન્ધતશ્ ચ્êતિ ॥
યઃ કશ્ચિદ્ ભદન્ત શારિપુત્ર્êમં પ્રતીત્યસમુત્પાદં ભગવતા સમ્યક્પ્રણીતમ્ એવં યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા સતતસમિતમ્ અજીવં નિર્જીવં યથાવદ્ અવિપરીતમ્ અજાતમ્ અભૂતમ્ અકૃતમ્ અસંસ્કૃતમ્ અપ્રતિઘમ્ અનાવરણં શિવમ્ અભયમ્ અહાર્યમ્ અવ્યયમ્ અવ્યુપશમમ્ અસ્વભાવં પશ્યતિ ।
અસત્યતસ્ તુચ્છત ઋક્તતો ઽસારતો ઽઘતો ઽનિત્યતો દુષ્ખતઃ શૂન્યતો ઽનાત્મનશ્ ચ સમનુપશ્યતિ ।
સ ન પૂર્વ્âન્તં પ્રતિસરતિ ।
કિમ્ અહમ્ અભૂવમ્ અતીતે ઽધ્વન્ય્ આહો સ્વિન્ ન્âભૂવમ્ અતીતે ઽધ્વનિ ।
કો ન્વ્ અહમ્ અભૂવમ્ અતીતે ઽધ્વનિ ॥
અપર્âન્તં વા પુનર્ ન પ્રતિસરતિ ।
કિં નુ ભવિષ્યામ્ય્ અનાગતે ઽધ્વન્ય્ આહો સ્વિન્ ન ભવિષ્યામ્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ ।
કો નુ ભવિષ્યામ્îતિ ।
પ્રત્યુત્પન્નં વા પુનર્ ન પ્રતિસરતિ ।
કિં સ્વિદ્ ઇદં કથં સ્વિદ્ ઇદં ।
કે સન્તઃ કે ભવિષ્યા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f103બ્ ---> ]
મ્êતિ ॥
આર્યદશભૂમકે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
તત્ર્âવિદ્યાતૃષ્ણ્ôપાદાનં ચ ક્લેશવર્ત્મનો ઽવ્યવચ્છેદઃ ।
સંસ્કારા ભવશ્ ચ કર્મવર્ત્મનો ઽવ્યવચ્છેદઃ ।
પરિશેષં દુષ્ખવર્ત્મનો ઽવ્યવચ્છેદઃ ।
અપિ તુ ખલુ પુન-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્228 ---> ]
ર્ યદ્ ઉચ્યતે ઽવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કાર્êતિ ।
એષા પૂર્વ્âન્તિક્ય્- અપેક્ષા ॥વિજ્ઞાનં યાવદ્ વેદન્êતિ ।
એષા પ્રત્યુત્પન્ન્âપેક્ષા ।
તૃષ્ણા યાવદ્ ભવ્êતિ ।

એષ્âપર્âન્તિક્ય્- અપેક્ષ્âત*ઊર્દ્ધ્વમ્ અસ્ય્ પ્રવૃત્તિર્ ઇતિ ॥
પે ॥
તસ્ય્âઇવં ભવતિ ।
સંયોગાત્ સંસ્કૃતં પ્રવર્તતે ।
વિસંયોગાન્ ન પ્રવર્તતે ।
સામગ્ર્યાઃ સંસ્કૃતં પ્રવર્તતે ।
વિસામગ્ર્યા ન પ્રવર્તતે ।
હન્ત વયમ્ એવં બહુદોષદુષ્ટં સંસ્કૃતં વિદિત્વ્âસ્ય સંયોગસ્ય્âસ્યાશ્ ચ સામગ્ર્યા વ્યવચ્છેદં કરિષ્યામો ।
ન ચ્âત્યન્ત્ôપશમં સર્વસંસ્કારાણામ્ અધિગમિષ્યામઃ સત્વપરિપાચનતાયૈ ।
ઇતિ ॥
ઇદં સંક્ષેપાન્ મોહશોધનં ॥
ઇતિ શિક્ષાસમુચ્ચયે ચિત્તપરિકર્મ પરિચ્છેદો દ્વાદશમઃ ॥
સ્મૃત્યુપસ્થાનપરિચ્છેદઃ ત્રયોદશઃ ।
એવં કર્મણ્યચિત્તઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનાન્ય્ અવતરેત્ ॥
તત્ર્âશુભપ્રસ્તાવેન કાયસ્મૃત્યુપસ્થાનમ્ ઉક્તમ્ ॥
તદ્ એવ ચ ભેદલેશેન ધર્મસંગીતિસૂત્રે ઽભિહિતં ।
પુનર્ અપરં કુલપુત્ર બોધિસત્વ્âઇવં કાયે સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપયતિ ।
અયં કાયઃ પાદપાદ્âઙ્ગુલિજઙ્ઘ્ôરુત્રિક્ôદરનાભિપૃષ્ઠવંશહૃદયપાર્શ્વપાર્શ્વકાહસ્તકલાચીબાહ્વંશગ્રીવાહનુલલાટશિરઃકપાલમાત્રસમૂહઃ કર્મભવકારક્ôપચિતો-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્229 ---> ]
નાનાક્લેશસંકલ્પવિકલ્પશતસહસ્રાણામ્ આવાસભૂતો ।
બહૂનિ ચ્âત્ર દ્રવ્યાણિ સમવહિતાનિ ।
યદ્ ઉત ।
કેશરોમનખદન્ત્âસ્થિચર્મપિશિતવપાસ્નાયુમેદોવશાલસીકાયકૃન્મૂત્રપુરીષ્âમ્âશયરુધિરખેટપિત્તપૂયસિઙ્ઘાણકમસ્તકલુઙ્ગાનિ ।
એવમ્ બહુદ્રવ્યસમૂહઃ ।
તત્ કો ઽત્ર કાયઃ ।
તસ્ય પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ય્âઇવં ભવતિ ।
આકાશસમો ઽયં કાયઃ ।
સ્âકાશવત્ કાયે સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપયતિ ।
સર્વમ્ એતદ્ આકાશમ્ ઇતિ પશ્યતિ ।
તસ્ય કાયપરિજ્ઞાનહેતોર્ ન ભૂયઃ ક્વચિત્ સ્મૃતિઃ પ્રસરતિ ।
ન વિસરતિ ।
ન પ્રતિસરત્îતિ ॥
પુનર્ ઉક્તં ।
અયં કાયો ન પૂર્વ્âન્તાદ્ આગતો ।
ન પર્âન્તે સંક્રાન્તો ન પૂર્વ્âન્ત્âપર્âન્ત્âવસ્થિતો ઽન્યત્ર્âસદ્વિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f104અ ---> ]
પર્યાસસંભૂતઃ કારકવેદકરહિતો ન્âદ્યન્તમધ્યે પ્રતિષ્ઠિતમૂલઃ ।
અસ્વામિકઃ ।
અમમઃ ।
અપરિગ્રહઃ ।

આગન્તુકૈર્ વ્યવહારૈર્ વ્યવહ્રિયતે કાય્êતિ દેહ્êતિ ભોગ્êતિ આશ્રય્êતિ શરીરમ્ ઇતિ કુણપ્êતિ આયતનમ્ ઇતિ ।
અસારકો ઽયં કાયો માતાપિતૃશોણિતશુક્રસંભૂતો ઽશુચિપૂતિદુર્ગન્ધસ્વભાવો રાગદ્વેષમોહભયવિષાદતસ્કર્âકુલો નિત્યં શતનપતનભેદનવિકિરણવિધ્વન્સનધર્મા ।
નાનાવ્યાધિશતસહસ્રનીત્êતિ ॥
આર્યરત્નચૂડે ઽપ્ય્ આહ ।
અનિત્યો વત્âયં કાયો ઽચિરસ્થિતિકો મરણપર્યવસાન્êતિ જ્ઞાત્વા ન કાયહેતોર્ વિષમયા જીવતિ ।
સારં ચ્âઇવ્âદત્તે ।
સ ત્રીણિ સારાણ્ય્ આદત્તે ।કતમાનિ
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્230 ---> ]
ત્રીણિ ।
કાયસારં ભોગસારં જીવિતસારં ચ ।
સો ઽનિત્યઃ કાય્êતિ સર્વસત્વાનાં દાસત્વશિષ્યત્વમ્ અભ્યુપગમ્ય કિઙ્કરણીયતાયૈ ઉત્સુકો ભવતિ ।
અનિત્યઃ કાય્êતિ સર્વકાય દોષવઙ્કશાઠ્યકુહનાં ન કરોતિ ।
અનિત્યઃ કાય્êતિ જીવિતેન્âશ્વાસપ્રાપ્તો જીવિતહેતોર્ અપિ પાપં કર્મ ન કરોતિ ।
અનિત્યઃ કાય્êતિ ભોગેષુ તૃષ્ણ્âધ્યવસાનં ન કરોતિ ।
સર્વસ્વપરિત્યાગ્îવ ભવત્îતિ ॥
પુનર્ અપરં કુલપુત્ર બોધિસત્વઃ કાયે કાય્âનુદર્શનસ્મૃત્યુપસ્થાનં ભાવયન્ સર્વસત્વકાયાંસ્ તત્ર સ્વકાયએ ઉપનિબધ્નાતિ ।
એવં ચ્âસ્ય ભવતિ ।
સર્વસત્વકાયા મયા બુદ્ધકાયપ્રતિષ્ઠાનપ્રતિષ્ઠિતાઃ કર્તવ્યાઃ ।
યથા ચ તથાગતકાયે ન્âશ્રવસ્ તથા સ્વકાયધર્મતાં પ્રત્યવેક્ષતે ।
સો ન્âશ્રવધર્મતાકુશલઃ સર્વસત્વકાયાન્ અપિ તલ્લક્ષણાન્ એવ પ્રજાનાત્îત્ય્ આદિ ॥
વીરદત્તપરિપૃચ્છાયામ્ અપ્ય્ ઉક્તમ્ ।
યદ્ ઉત્âયં કાયો ઽનુપૂર્વસમુદાગતો ઽનુપૂર્વવિનાશો પરમ્âણુસંચયઃ શુષિર્ôન્નામ્âવનામૌ નવવ્રણમુખરોમકૂપસ્રાવી વલ્મીકવદાસીવિષનિવાસઃ [[દોઉબ્ત્]] ।
અજાતશત્રુઃ ।
મર્કટવન્ મિત્રદ્રોહી ।
કુમિત્રવદ્ વિસંવાદન્âત્મકઃ ।
ફેનપિણ્ડવત્ પ્રકૃતિદુર્બલઃ ।
ઉદકબુદ્બુદવદ્ ઉત્પન્નભગ્નવિલીનઃ ।
મરીચિવદ્ વિપ્રલમ્ભ્âત્મકઃ ।
કદલીવન્ નિભુજ્યમાનાસારકઃ ।
માયાવદ્ વઞ્ચન્âત્મકઃ ।
રાજવદ્ આજ્ઞાબહુલઃ ।
શત્રુવદ્ અવતારપ્રેક્ષી ।
ચોરવદ્ અવિશ્વસનીયઃ ।
વધ્યઘાતકવદ્ અનનુવીતઃ ।
અમિત્રવદ્ અહિત્âઇષી ।
વધકવત્ પ્રજ્ઞાજીવિત્âન્ત-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્231 ---> ]
રાયકરઃ ।
શૂન્યગ્રામવદ્ આત્મવિરહિતઃ ।
કુલાલભાણ્ડવદ્ ભેદનપર્યન્તઃ ।

મૂતોડીવન્ નાન્âશુચિપરિપૂર્ણઃ ।
મેદકસ્થાલીવદ્ અશુચિસ્રાવી ॥પે ॥
વ્રણવદ્ ઘટ્ટન્âસહિષ્ણુઃ ।
શલ્યવત્ તુદન્âત્મકઃ ।
જીર્ણગૃહવત્ પ્રતિસંસ્કારધાર્યઃ ।
જીર્ણયાનપાત્રવત્ પ્રતિસંસ્કારવાહ્યઃ ।
આમકુમ્ભવદ્ યત્ન્âનુપાલ્યઃ ॥
પે ॥
નદીતટવૃક્ષવચ્ ચલ્âચલઃ ।
મહાનદીસ્રોતોવન્ મરણસમુદ્રપર્યવસાનઃ ।
આગન્તુક્âગારવત્ સર્વદુષ્ખનિવાસઃ ।
અનાથશાલાવદ્ અપરિગૃહીતઃ ।
ચારકપાલવદ્ ઉત્કોચસાધ્યઃ ॥
પે ॥
બાલદારકવત્ સતતપરિપાલ્યઃ ॥
પુનર્ આહ ।
એવંવિધં કાયમ્ અચૌક્ષરાશિં ।
રૂપ્âભિમાની બહુ મન્યતે યઃ ।
પ્રજ્ઞાયમાનઃ સ હિ બાલબુદ્ધિઃ વિષ્ઠાઘટં યાતિ વહન્ વિચેતાઃ ॥
પૂયપ્રકારં વહતે ઽસ્ય નાસા ।
વક્ત્રં કુગન્ધં વહતે સદા ચ ।
ચિક્કાસ્ તથ્âક્ષ્ણોઃ ક્રિમિવચ્ ચ જન્તોઃ ।
કસ્ તત્ર રાગો બહુમાનતા વા ॥અઙ્ગારમ્ આદાય યથા હિ બાલો ।
ઘૃષ્યેદ્ અયં યાસ્યતિ શુક્લભાવમ્ ।
યાતિ ક્ષયં ન્âઇવ તુ શુક્લભાવં બાલસ્ય બુદ્ધિર્ વિતથ્âભિમાના ॥
એવં હિ યઃ ચૌક્ષમતિર્ મનુષ્યઃ ચૌક્ષં કરિષ્યે ઽહમ્ ઇદં શરીરમ્ ।
સ્ûદ્વર્તિતં તીર્થશત્âભિષિક્તં યાતિ ક્ષયં મૃત્યુવશાદ્ અચૌક્ષમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્232 ---> ]
તથા પ્રભઙ્ગુરઃ ।
પ્રસ્રવન્ બોધિસત્વેન કાયઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યો નવ વ્રણમુખૈર્ યાવત્ ।
આવાસો બોધિસત્વેન કાયઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
અશીતિક્રિમિકુલસહસ્રાણામ્ ॥
પે ॥
પરભોજનો બોધિસત્વેન કાયઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
વૃકશૃગાલશ્વપિશિત્âશિનાં ।
યન્ત્ર્ôપમો બોધિસત્વેન કાયઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ ।
અસ્થિસ્નાયુયન્ત્રસંઘાતવિનિબદ્ધઃ ।
અસ્વ્âધીનો બોધિસત્વેન કાયઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ અન્નપાનસંભૂત્êતિ વિસ્તરઃ ॥
તત્ર્âઇવ જ્ઞેયં ।
વેદના સ્મૃત્યુપસ્થાનં તુ યથા તાવદ્ આર્યરત્નચૂડસૂત્રે ।

ઇહ કુલપુત્ર બોધિસત્વો વેદનાસુ વેદન્âનુપશ્યનાસ્મૃત્યુપસ્થાનં ભાવયન્ વેદિતસુખ્âશ્રિતેષુ સત્વેષુ મહાકરુણાં પ્રતિલભતે ।
એવં ચ પ્રતિસંશિક્ષતે ।
તત્ સુખં યત્ર વેદિતં ન્âસ્તિ સ સર્વસત્વવેદિતપ્રહાણાય વેદનાસુ વેદનાસ્મૃત્યુપસ્થાનં ભાવયતિ ।
વેદિતનિરોધાય ચ સત્વાનાં સંનાહં સંનહ્યતિ ।
આત્મના ચ વેદિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f105અ ---> ]
તનિરોધં ન્âર્પયતિ ।
સ યાં કાંચિદ્ વેદનાં વેદયતે તાં સર્વાં મહાકરુણાપરિગૃહીતાં વેદયતે ।
સ યદા સુખાં વેદનાં વેદયતે તદા રાગચરિતેષુ સત્વેષુ મહાકરુણાં પ્રતિલભતે આત્મનશ્ ચ રાગ્âનુશયં પ્રતિજહાતિ ।
યદા દુષ્ખાં વેદનાં વેદયતે તદા દ્વેષચરિતેષુ સત્વેષુ મહાકરુણાં પ્રતિલભતે આત્મનશ્ ચ દોષ્âનુશયં પ્રજહાતિ ।
યદ્âદુષ્ખ્âસુખાં વેદનાં મોહચરિતેષુ સત્યેષુ મહાકરુણાં પ્રતિલભતે ।
આત્મનશ્ ચ મોહ્âનુશયં પ્રજહાતિ ।
સ સુખાયાં વેદનાયાં ન્âનુનીયતે ।
અનુનયસમુદ્ઘાતં ચ્âર્જયતિ ।
દુષ્ખાયાં વેદનાયાં ન પ્રતિહન્યતે પ્રતિ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્233 ---> ]
ઘસમુદ્ઘાતં ચ્âર્જયતિ ।
અદુષ્ખ્âસુખાયાં વેદનાયાં ન્âવિદ્યાગતો ભવતિ ।
અવિદ્યાસમુદ્ઘાતં ચ્âર્જયતિ ।
સ યાં કાઞ્ચિદ્ વેદનાં વેત્તિ સર્વાં તામ્ અનિત્યવેદિતાં વેત્તિ ।
સર્વાં તાં દુષ્ખવેદિતાં વેત્તિ ।
અનાત્મવેદિતાં વેત્તિ ।
સ સુખાયાં વેદનાયામ્ અનિત્યવેદિતો ભવતિ ।
દુષ્ખાયાં વેદનાયાં શલ્યવેદિતો ભવતિ ।
અદુષ્ખ્âસુખાયાં વેદનાયાં શાન્તિવેદિતો ભવતિ ।
ઇતિ હિ યત્ સુખં તદ્ અનિત્યં યદ્ દુષ્ખં સુખમ્ એવ તત્ ।
યદ્ અદુષ્ખ્âસુખં તદ્ અનાત્મકમ્ ઇત્ય્ આદિ ॥
આર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
દુષ્ખયા વેદનયા સ્પૃષ્ટઃ સર્વપાપ્âક્ષણ્ôપપન્નેષુ સત્વેષુ મહાકરુણામ્ ઉત્પાદયતિ ॥
પે ॥અપિ તુ ખલુ પુનર્ અભિનિવેશો વેદના પરિગ્રહો વેદન્ôપાદાનં વેદન્ôપલમ્ભો વેદના વિપર્યાસો વેદના વિકલ્પો વેદન્êત્ય્ આદિ ॥
ધર્મસંગીતિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ॥
વેદન્âનુભવઃ પ્રોક્તઃ ।
કેન્âસાવ્ અનુભૂયતે ।
વેદકો વેદનાદ્ અન્યઃ પૃથગ્ભૂતો ન વિદ્યતે ॥
એવં સ્મૃતિર્ ઉપસ્થેયા વેદનાયાં વિચક્ષણૈઃ ।
યથા બોધિસ્ તથા હ્ય્ એષા શાન્તા શુદ્ધા પ્રભાસ્વરા ॥
એતત્ સમાસતો વેદનાસ્મૃત્યુપસ્થાનમ્ ॥
ચિત્તસ્મૃત્યુપસ્થાનં તુ યથ્âર્યરત્નકૂટે ।
સ્âઇવં ચિત્તં પરિગવેષતે ।
કતરત્ તુ ચિત્તં ।

રજ્યતિ વા દુષ્યતિ વા મુહ્યતિ વા ।
કિમ્ અતીતમ્ અનાગતં પ્રત્યુત્પન્નં વ્êતિ ।
તત્ર યદ્ અતીતં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્234 ---> ]
તત્ ક્ષીણં ।
યદ્ અનાગતં તદ્ અસંપ્રાપ્તં ।
પ્રત્યુત્પન્નસ્ય સ્થિતિર્ ન્âસ્તિ ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ ન્âધ્યાત્મં ન બહિર્ધા ન્ôભયમ્ અન્તરેણ્ôપલભ્યતે ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ્âરૂપમ્ અનિદર્શનમ્ અપ્રતિઘમ્ અવિજ્ઞપ્તિકમ્ અપ્રતિષ્ઠમ્
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f105બ્ ---> ]
અનિકેતં ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ સર્વબુદ્ધૈર્ ન દૃષ્ટં ।
ન પશ્યન્તિ ન દ્રક્ષ્યન્તિ યત્ સર્વબુદ્ધૈર્ ન દૃષ્ટં ।ન પશ્યન્તિ ન દ્રક્ષ્યન્તિ ।
કીદૃશસ્ તસ્ય પ્રચારો દ્રષ્ટવ્યઃ ।
અન્યત્ર વિતથપતિતયા સંજ્ઞયા ધર્માઃ પ્રવર્તન્તે ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ માયાસદૃશમ્ અભૂતપરિકલ્પનયા વિવિધામ્ ઉપપત્તિં પરિગૃહ્ણાતિ ॥પે ॥
ચિત્તં હિ કાશ્યપ નદીસ્રોતઃસદૃશમ્ અનવસ્થિતમ્ ઉત્પન્નભગ્નવિલીનં ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ દીપ્âર્ચ્ચિઃસદૃશં હેતુપ્રત્યયતયા પ્રવર્તતે ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ વિદ્યુત્સદૃશં ક્ષણભઙ્ગ્âનવસ્થિતમ્ ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ્âકાશસદૃશમ્ આગન્તુકૈઃ ક્લેશૈર્ ઉપક્લિશ્યતે ।
પે ॥ચિત્તં હિ કાશ્યપ પાપમિત્રસદૃશં સર્વદુષ્ખસંજનનતયા ।
પે ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ મત્સ્યબડિશસદૃશં દુષ્ખે સુખસંજ્ઞયા ।
તથા નીલમક્ષિકાસદૃશમ્ અશુચૌ શુચિસંજ્ઞયા ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ પ્રત્યર્થિકસદૃશં વિવિધકારણ્âકરણતયા ।
ચિત્તં હિ ઓજોહારયક્ષસદૃશં સદા વિવરગવેષણતયા ।
એવં ચોરસદૃશં સર્વકુશલમૂલમુષણતયા ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ રૂપ્âરામં પતઙ્ગનેત્રસદૃશં ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ શબ્દ્âરામં સંગ્રામભેરીસદૃશં ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ ગન્ધ્âરામં વરાહ્êવ્âશુચિમધ્યે ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ રસ્âરામં રથ્âવશેષભોક્તૃચેટીસદૃશં ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ સ્પર્શ્âરામં મક્ષિક્êવ તૈલપાત્રે ।
ચિત્તં હિ કાશ્યપ પરિગવેષ્યમાણં ન લભ્યતે ।
યન્ ન લભ્યતે તન્ ન્ôપલભ્યતે ।
યન્ ન્ôપલભ્યતે તન્ ન્âઇવ્âતીતં ન્âનાગતં ન પ્રત્યુત્પન્નં ।
યન્ ન્âઇવ્âતીતં ન્âનાગતં ન પ્રત્યુત્પન્નં તત્ ત્ર્યધ્વસમતિક્રાન્તં ।
યત્ ત્ર્યધ્વસમતિક્રાન્તં તન્ ન્êવ્âસ્તિ ન ન્âસ્ત્îત્ય્ આદિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્235 ---> ]
આર્યરત્નચૂડસૂત્રે ઽપ્ય્ આહ । સ ચિત્તં પરિગવેષમાણો ન્âધ્યાત્મં ચિત્તં સમનુપશ્યતિ ।
ન બહિર્ધા ચિત્તં સમનુપશ્યતિ ।ન સ્કન્ધેષુ ચિત્તં સમનુપશ્યતિ ।

ન ધાતુષુ ચિત્તં સમનુપશ્યતિ ।
ન્âયતનેષુ ચિત્તં સમનુપશ્યતિ ।
સ ચિત્તમ્ અસમનુપશ્યંશ્ ચિત્તધારાં પર્યેષતે ।
કુતઃ ચિત્તસ્ય્ôત્પત્તિર્ ઇતિ ।
તસ્ય્âઇવં ભવતિ આલમ્બને સતિ ચિત્તમ્ ઉત્પદ્યતે ।
તત્ કિમ્ અન્યદ્ આલમ્બનમ્ ।
અથ યદ્ એવ્âલમ્બનં તદ્ એવ ચિત્તં ।
યદિ તાવદ્ અન્યદ્ આલમ્બનમ્ અન્યચ્ ચિત્તં ।
તદ્ દ્વિચિત્તતા ભવિષ્યતિ ।
અથ યદ્ એવ્âલમ્બનં તદ્ એવ ચિત્તં ।
તત્ કથં ચિત્તં ચિત્તં સમનુપશ્યતિ ।
ન હિ ચિત્તં ચિત્તં સમનુપશ્યતિ ।
તદ્ યથા ન તય્âઇવ્âસિધારયા
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f106અ ---> ]
સ્âઇવ્âસિધારા શક્યતે છેત્તુમ્ ।
ન તેન્âઇવ્âઙ્ગુલ્ય્-અગ્રેણ તદ્ એવ્âઙ્ગુલ્ય્-અગ્રં સ્પ્રષ્ટું શક્યતે ।
ન્âઇવ ચિત્તેન તદ્ એવ ચિત્તં શક્યતે દ્રષ્ટુમ્ ॥
પે ॥પુનર્ અપરં કુલપુત્ર યદ્ ઉપદ્રુતપ્રદ્રુત્âનવસ્થિતપ્રચારસ્ય વાનરમારુતસદૃશસ્ય ।
પે ।
દૂરંગમચારિણો ઽશરીરસ્ય લઘુપરિવર્તિનો વિષયલોલસ્ય ષડાયતનગોચરસ્ય્âપર્âપરસંપ્રયુક્તસ્ય ચિત્તસ્ય્âવસ્થાનામ્ એક્âગ્રત્âશરણમ્ અવિશરણં શમથ્âઇક્âગ્રત્âવિક્ષેપ્êત્ય્ ઉચ્યતે ચિત્તસ્ય સ્મૃતિર્ ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્236 ---> ]
આર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।વિઠપનાયાં મયા યોગઃ કરણીયઃ ।
ઇયં ચ ચિત્તધર્મતા ન વિહાતવ્યા ।
તત્ર કતમા ચિત્તધર્મતા ।
કતમા વિઠપના ।
માય્ôપમં ચિત્તમ્ ઇયમ્ ઉચ્યતે ચિત્તધર્મતા ।
યત્ પુનઃ સર્વસ્વં પરિત્યજ્ય સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધયે પરિણામયત્îત્îયમ્ ઉચ્યતે વિઠપન્êત્ય્ આદિ ॥
ધર્મસ્મૃત્યુપસ્થાનં તુ ॥યથા તાવદ્ અત્ર્âહ ।
ધર્મે ધર્મ્âનુદર્શી વિહરન્ બોધિસત્વો ન કઞ્ચિદ્ ધર્મં સમનુપશ્યતિ ।
યતો ન બુદ્ધધર્મા યતો ન બોધિઃ ।
યતો ન માર્ગો યતો ન નિઃસરણં ।
સ સર્વધર્મ્âનિઃસરણમ્ ઇતિ વિદિત્વ્âનાવરણં નામ મહાકરુણાસમાધિં સમાપદ્યતે ।
સ સર્વધર્મેષુ સર્વક્લેશેષુ ચ કૃત્રિમસંજ્ઞાં પ્રતિલભતે ।
નિઃક્લેશ્âઇતે ધર્મા ।
ન્âઇતે સક્લેશાઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
તથા હ્ય્ એતે નીત્âર્થે સમવસરન્તિ ।
ન્âસ્તિ ક્લેશાનાં સંચયો ।
ન રાશીભાવઃ ।
ન રાગભાવો ન દ્વેષભાવો ન મોહભાવ ।

એષામ્ એવ ક્લેશાનામ્ અવબોધાદ્ બોધિઃ ।
યત્ સ્વભાવાશ્ ચ ક્લેશાસ્ તત્ સ્વભાવા બોધિર્ ઇત્ય્ એવં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપયત્îતિ ॥આર્યરત્નચૂડે ઽપ્ય્ ઉક્તમ્ ।
ઇહ કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય ધર્મે ધર્મ્âનુપશ્યના સ્મૃત્યુપસ્થાનેન વિહરત્âઇવં ભવતિ ।
ધર્મ્âઇવ્ôત્પદ્યમાન્ôત્પદ્યન્તે ।
ધર્મ્âઇવ નિરુધ્ય્માના નિરુધ્યન્તે ॥
ન પુનર્ અત્ર કશ્ચિદ્ આત્મભાવે સત્વો વા જીવો વા જન્તુર્ વા પોષો વા પુરુષો વા પુદ્ગલો વા મનુજો વા યો જાયતે વા જીર્યતે વા ચ્યવતે વ્ôત્પદ્યતે વા ।
એષા ધર્માણાં ધર્મતા ।
યદિ સમુદાનીયન્તે ।
સમુદાગચ્છન્તિ ।
અથ ન સમુદાનીયન્તે ન સમુદાગચ્છન્તિ ।
યાદૃશાઃ સમુદાની-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્237 ---> ]
યન્તે તાદૃશાઃ સમુદાગચ્છન્તિ કુશલા વ્âકુશલા વા
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f106બ્ ---> ]
અનિઞ્જ્યા વા ।
ન્âસ્તિ ધર્માણાં સમુદાનેતા ।
ન ચ્âહેતુકાનાં ધર્માણાં કાચિદ્ ઉત્પત્તિર્ ઇત્ય્ આદિ ॥
તત્ર્âઇવ્âહ ।
સ કિયદ્ગમ્ભીરાન્ અપિ ધર્માન્ પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ તાં સર્વજ્ઞતાબોધિચિત્ત્âનુસ્મૃતિં ન વિજહાતિ ॥આર્યલલિતવિસ્તરસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તમ્ ।
સંસ્કાર્âનિત્ય્âધ્રુવ્âમકુમ્ભ્ôપમભેદન્âત્મકાઃ ।
પરકેલિકયાચિત્ôપમાઃ પાંશુનગર્ôપમતા ચ કાલિકા ॥
સંસ્કાર પ્રલોપ ધર્મિમે વર્ષકાલિ ચલિતં વિલેપનં ।
નદિકૂલ્êવ સવાલુકં પ્રત્યય્âધીન સ્વભાવદુર્બલાઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્237 ---> ]
સંસ્કાર પ્રદીપ્âર્ચિવત્ ક્ષિપ્ર્ôત્પત્તિ નિરોધધર્મકાઃ ।
અનવસ્થિતમારુત્ôપમાઃ ફેનપિણ્ડાવદ્ અસારદુર્બલાઃ ॥સંસ્કાર નિરીહ શૂન્યકાઃ કદલીસ્કન્ધસમા નિરીક્ષતઃ ।
માય્ôપમ ચિત્તમોહના બાલ્ôલ્લાપનરિક્તમુષ્ટિવત્ ॥
હેતૂભિ ચ પ્રત્યયેભિ વા સર્વ સંસ્કારગતં પ્રવર્તતે ।
અન્યોન્યપ્રતીત્યહેતુતઃ તદ્ ઇદં બાલજનો ન બુધ્યતે ॥
યથા મુઞ્જ પ્રતીત્ય બલ્બજં રજ્જુ વ્યાયામબલેન વર્તિતા ।
ઘટિયન્ત્ર સચક્ર વર્તતે તેષ્વ્ એક્âઇકશુ ન્âસ્તિ વર્તના ॥
તથ સર્વભવ્âઙ્ગવર્તની અન્યોન્ય્ôપચયેન નિઃશ્રિતા ।
એક્âઇકશુ તેષુ વર્તની પૂર્વ્âપર્âન્તતો ન્ôપલભ્યતે ॥બીજસ્ય સતો યથ્âઙ્કુરો ન ચ યો બીજ સ ચ્âઇવ્âઙ્કુરો ।
ન ચ્âન્ય તતો ન ચ્âઇવ તત્ ।
એવમ્ અનુચ્છેદ્âશાશ્વત ધર્મતા ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્239 ---> ]
સંસ્કાર્âવિદ્યપ્રત્યયાઃ તે ચ સંસ્કાર ન સન્તિ તત્વતઃ ।
સંસ્કાર્âવિદ્ય ચ્âઇવ હિ શૂન્ય્âઇતે પ્રકૃતી નિરીહકાઃ ॥
મુદ્રાત્ પ્રતિમુદ્ર દૃશ્યતે મુદ્રસંક્રાન્તિ ન ચ્ôપલભ્યતે ।
ન ચ તત્ર ન ચ્âઇવ સાન્યતો એવં સંસ્કારનુચ્છેદશાશ્વતાઃ ॥

ચક્ષુશ્ ચ પ્રતીત્ય રૂપતઃ ચક્ષુ વિજ્ઞાનમ્ ઇહ્ôપજાયતે ।
ન ચ ચક્ષુષિ રૂપનિશ્રિતં રૂપસંક્રાન્તિ ન ચ્âઇવ ચક્ષુષિ ॥
નૈરાત્મ્યશુભાશ્ ચ ધર્મિમે તે પુનર્ આત્મ્êતિ શુભાશ્ ચ કલ્પિતાઃ ।
વિપરીતમ્ અસદ્વિકલ્પિતં ચક્ષુવિજ્ઞાન તતો ઉપજાયતે ॥
વિજ્ઞાન નિરોધસંભવં વિજ્ઞ્ôત્પાદવ્યયં વિપશ્યતિ ।
અકહિઞ્ચિ ગતમ્ અનાગતં શૂન્ય માય્ôપમ યોગિ પશ્યતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્240 ---> ]
અરણિં યથ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f107અ ---> ]
ચ્ôત્તર્âરણિં હસ્તવ્યાયામત્રયેભિ સંગતિં ।
ઇતિ પ્રત્યયતો ઽગ્નિ જાયતે જાતુ કૃતુકાર્યુ લઘૂ નિરુધ્યતે ॥
અથ પણ્ડિતુ કશ્ચિ માર્ગતે કુત યમ્ આગતુ કુત્ર યાતિ વા ।
વિદિશો દિશિ સર્વ માર્ગતો ન ગતિર્ ન્âપ્ય્ અગતિશ્ ચ લભ્યતે ॥
સ્કન્ધ્âયતનાનિ ધાતવઃ તૃષ્ણ્âવિદ્ય્êતિ કર્મપ્રત્યયાઃ ।
સામગ્રિ તુ સત્વસૂચના સા ચ પરમ્âર્થતુ ન્ôપલભ્યતે ॥
કણ્ઠ્âઉષ્ઠ પ્રતીત્ય તાલુકં જિહ્વ પરિવર્તિર્ અવર્તિ અક્ષરા ।
ન ચ કણ્ઠગતા ન તાલુકૈઃ અક્ષર્âઇક્âઇક તુ ન્ôપલભ્યતે ॥
સામગ્રિપ્રતીત્યશ્ ચ સા વાચમ્ અનુબુધિવશેન નિશ્ચરી ।
મનવાચ્âદૃશ્યરૂપિણી બાહ્યતો ઽભ્યન્તરિ ન્ôપલભ્યતે ॥
ઉત્પાદવ્યયં વિપશ્યતો વાચરુતઘોષસ્વરસ્ય પણ્ડિતાઃ ।
ક્ષણિકાં વશિકાં તદ્ ઈદૃશીં સર્વવાચઃ પ્રતિશ્રુતક્ôપમાઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્241 ---> ]
યથ તન્ત્રિ પ્રતીત્ય દારુ ચ હસ્તવ્યાયામત્રયેભિ સંગતિમ્ ।
તુણવીણસુઘોષક્âદિભિઃ શબ્દો નિશ્ચરતે તદુદ્ભવઃ ॥
અથ પણ્ડિતુ કશ્ચિ માર્ગતે કુતો ઽયમ્ આગતુ કુત્ર યાતિ વા ।
વિદિશો દિશ સર્વમાર્ગતઃ શબ્દમ્ અનાગમનં ન લભ્યતે ॥
તથ હેતુભિ પ્રત્યયેભિ ચ સર્વસંસ્કારગતં પ્રવર્તતે ।
યોગી પુન ભૂતદર્શનાત્ શૂન્ય સંસ્કાર નિરીહ પશ્યતિ ॥
સ્કન્ધ્âયતનાનિ ધાતવઃ શૂન્ય્âધ્યાત્મિક શૂન્યબાહ્યકાઃ ।
સત્વ્âત્મવિવિક્તન્âલયાઃ ધર્મ્âકાશસ્વભાવલક્ષણાઃ ॥
લોકનાથવ્યાકરણે ઽપ્ય્ ઉક્તમ્ ॥
શૂન્ય્âનામકા ધર્માઃ નામ કિં પરિપૃચ્છસિ ।
શૂન્યતા ન ક્વચિદ્ દેવા ન નાગા ન્âપિ રાક્ષસાઃ ॥
મનુષ્યા વ્âમનુષ્યા વા સર્વે તુ એષ વિદ્યતે ।
નામ્ના હિ નામતા શૂન્યા નામ્નિ નામ ન વિદ્યતે ॥
અનામકાઃ સર્વે ધર્માઃ નામ્ના તુ પરિદીપિતાઃ ॥
યો હિ સ્વભાવો નામ્નો વૈ ન સ દૃષ્ટો ન ચ શ્રુતઃ ।
ન ચ્ôત્પન્નો નિરુદ્ધો વા કસ્ય નામ્êહ પૃચ્છસિ ॥
વ્યવહારકૃતં નામ પ્રજ્ઞપ્તિર્ નામદર્શિતા ।
રત્નચિત્રો હ્ય્ અયં નામ્ના રત્ન્ôત્તમપર્êતિ ॥

ઇતિ શિક્ષાસમુચ્ચયે સ્મૃત્યુપસ્થાનપરિચ્છેદસ્ ત્રયોદશઃ ॥
આત્મભાવપરિશુદ્ધિઃ પરિચ્છેદશ્ ચતુર્દશઃ ॥
ઉક્તાનિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ।
એવં યોગ્યચિત્તો દશસુ દિક્ષુ શેષ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f107બ્ ---> ]
સ્ય જગતો દુષ્ખસાગર્ôદ્ધરણ્âભિસંબોધ્યુપાયો વ્યોમપર્યન્તત્રૈકાલ્યસર્વધર્મવશવર્તિત્વાય્âઇવ તુ પુનઃ સર્વધર્મશૂન્યતામ્ અવતરેત્ ।
એવં હિ પુદ્ગલશૂન્યતા સિદ્ધા ભવતિ ।
તતશ્ ચ છિન્નમૂલત્વાત્ ક્લેશા ન સમુદાચરન્તિ ॥
યથ્ôક્તમ્ આર્યતથાગતગુહ્યસૂત્રે ।
તદ્ યથ્âપિ નામ શાન્તમતે વૃક્ષસ્ય મૂલછિન્નસ્ય સર્વશાખા*પત્રપલાશાઃ શુષ્યન્તિ ।
એવમ્ એવ શાન્તમતે સત્કાયદૃષ્ટ્યુપશમાત્ સર્વક્લેશ્ôપશામ્યન્ત્îતિ ॥શૂન્યતાભાવન્âનુશંસાસ્ ત્વ્ અપર્યન્તાઃ ॥
યથા તાવચ્ ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
સો ઽસૌ શિક્ષ ન જાતુ ત્રશતી સુગતાનાં ।
સો ઽસૌ શૂરુ ન જાતુ ઇસ્ત્રિણાં વશમ્ એતી ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્243 ---> ]
સો ઽસૌ સાસનિ પ્રીતિ વિન્દતે સુગતાનાં ।
યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવ જાનતી સુપ્રશાન્તં ॥
સો ઽસૌ ન્êહ ચિરેણ ભેષ્યતે દ્વિપદ્êન્દ્રઃ ।
સો ઽસૌ વૈદ્યભિષક્ ભેષ્યતે સુખદાતા ।
સો ઽસûદ્ધરિ શલ્ય સર્વશો દુખિતાનાં ।યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવ જાનતી સુપ્રશાન્તં ॥
સો ઽસૌ ક્ષાન્તિબલેન્ôદ્ગતો નરચન્દ્રઃ ।
સો ઽસૌ લોષ્ટકદણ્ડ તાડિતો ન ચ કુપ્યી ।
સો ઽસૌ છિદ્યતિ અઙ્ગમ્ અઙ્ગશો ન ચ ક્ષુભ્યો ।
યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવ જાનતી સુપ્રશાન્તં ॥
ન્âસૌ દુર્ગતિષૂ પતિષ્યતી અનુવ્યઞ્જન ।
નિત્યં લક્ષણધારિ ભેષ્યતી અભિરૂપઃ ।
પઞ્ચ્યો તસ્ય્âભિજ્ઞ ભાવિત્êમ નિત્યં ।
પુરતઃ સો સુગતાન સ્થાસ્યતી સ ચ શૂર ।
ઇત્ય્ આદિ ॥
ભગવત્યામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્વેન મહાસત્વેન બુદ્ધકાયં નિષ્પાદયિ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્244 ---> ]
તુકામેન દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણાન્ય્ અશીતિં ચ્âનુવ્યઞ્જનાનિ પ્રતિલબ્ધુકામેન સર્વત્ર જાતૌ જાતિસ્મરતાં બોધિચિત્ત્âવિપ્રણાશતાં બોધિસત્વચર્ય્âસંપ્રમોષતાં પ્રતિલબ્ધુકામેન સર્વપાપમિત્રપાપસહાયાન્ વિવર્જયિતુકામેન સર્વબુદ્ધબોધિસત્વકલ્યાણમિત્રાણ્ય્ આરાગયિતુકામેન સર્વમારમારકાયિકદેવતાનિર્જેતુકામેન સર્વ્âવરણી
યાનિ શોધયિતુકામેન સર્વધર્મ્âનાવરણતાં પ્રતિલબ્ધુકામેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યં ।
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્વેન મહાસત્વેન યે દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ તે મે વર્ણં ભાષેર-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f108અ ---> ]
ન્ન્ ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યં ।
પુનર્ અપરં શારિપુત્ર બોધિસત્વેન મહાસત્વેન્âઇકચિત્ત્ôત્પાદેન પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુક્ôપમાન્ લોકધાતૂન્ સમતિક્રમિતુકામેન ।
પે ।
એવં સર્વદિક્ષુ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં શિક્ષિતવ્યમ્ ઇત્ય્ આદ્ય્ ઇતિ [[દોઉબ્ત્]] વિસ્તરઃ ॥

તત્ર યથા નિરાત્માનશ્ ચ સર્વધર્માઃ ।
કર્મફલસંબન્ધ્âવિરોધશ્ ચ નિઃસ્વભાવતા ચ યથાદૃષ્ટસર્વધર્મ્âવિરોધશ્ ચ ।
તથા પિતૃપુત્રસમાગમે દર્શિતમ્ ।
ષડ્ધાતુર્ અયં મહારાજ પુરુષઃ ષટ્સ્પર્શ્âયતનઃ ।
અષ્ટાદશમન્ôપવિચારઃ ।
ષડ્ધાતુર્ અયં મહારાજ પુરુષ્êતિ ।
ન ખલુ પુનર્ એતદ્ યુક્તં ।
કિં વ્âઇતદ્ પ્રતીત્ય્ôક્તં ષડ્ ઇમે મહારાજ ધાતવઃ ।
કતમે ષટ્ ।
તદ્ યથા પૃથિવીધાતુર્ અબ્ધાતુસ્ તેજોધાતુર્ વાયુધાતુર્ આકાશધાતુર્ વિજ્ઞાનધાતુશ્ ચ ।
ઇમે મહારાજ ષડ્ ધાતવઃ ॥યાવત્ ષડ્ ઇમાનિ મહારાજ સ્પર્શ્âયતનાનિ ।
કતમાનિ ષટ્ ।
ચક્ષુઃ સ્પર્શ્âયતનં રૂપાણાં દર્શનાય ।
શ્રોત્રં સ્પર્શ્âયતનં શબ્દાનાં શ્રવણાય ।
ઘ્રાણં સ્પર્શ્âયતનં ગન્ધ્âરામ્âઘ્રાણાય ।
જિહ્વા સ્પર્શ્âયતનં રસાનામ્ આસ્વાદનાય ।
કાયસ્પર્શ્âયતનં સ્પ્રષ્ટવ્યાનાં સ્પર્શનાય ।
મનઃસ્પર્શ્âયતનં ધર્માણાં વિજ્ઞાનાય ।
ઇમાનિ ચ મહારાજ ષટ્ સ્પર્શ્âયતનાનિ ॥
પે ॥અષ્ટાદશ્êમે મહારાજ મન્ôપવિચારાઃ ।
કતમે ઽષ્ટાદશ ।
ઇહ પુરુષશ્ ચક્ષુષા રૂપાણિ દૃષ્ટ્વા ।
સૌમનસ્યદૌર્મનસ્ય્ôપેક્ષાસ્થાનીયાન્ય્ ઉપવિચરતિ ।
એવં શ્રોત્ર્âદિષુ વાચ્યં ।
તેન પ્રત્યેકમ્ ઇન્દ્રિયષટ્કેન સૌમનસ્ય્âદિત્રયાણાં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્245 ---> ]
ભેદાદ્ અષ્ટાદશ મન્ôપવિચારા ભવન્તિ ।
પે ।
કતમશ્ ચ મહારાજ્âધ્યાત્મિકઃ પૃથિવીધાતુઃ ।
યત્ કિઞ્ચિદ્ અસ્મિન્ કાયે ઽધ્યાત્મં કક્ખટત્વં ખરગતમ્ ઉપાત્તં ।
તત્ પુનઃ કતમત્ ।
તદ્ યથા ।
કેશા રોમાણિ નખા દન્ત્êત્ય્ આદિ ।
અયમ્ ઉચ્યતે આધ્યાત્મિકઃ પૃથિવીધાતુઃ ॥
કતમશ્ ચ મહારાજ બાહ્યઃ પૃથિવીધાતુઃ ।
યત્ કિઞ્ચિદ્ બાહ્યં કક્ખટ્વં ખરગતમ્ અનુપાત્તમ્ અયમ્ ઉચ્યતે બાહ્યઃ પૃથિવીધાતુઃ ।
તત્ર મહારાજ્âધ્યાત્મિકઃ પૃથિવીધાતુર્ ઉત્પદ્યમાનો ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ નિરુધ્યમાનો*ન ક્વચિત્ સંનિચયં ગચ્છતિ ।
ભવતિ મહારાજ સ સમયો
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f108બ્ ---> ]
યત્ સ્ત્રી અધ્યાત્મમ્ અહં સ્ત્ર્îતિ કલ્પયતિ ।

સ્âધ્યાત્મમ્ અહં સ્ત્ર્îતિ કલ્પયિત્વા બહિર્ધા પુરુષં પુરુષ્êતિ કલ્પયતિ ।
સા બહિર્ધા પુરુષં પુરુષ્êતિ કલ્પયિત્વા સંરક્તા સતી બહિર્ધા પુરુષેણ સાર્ધં સંયોગમ્ આકાઙ્ક્ષતે ।
પુરુષો ઽધ્યાત્મં પુરુષો ઽસ્મ્îતિ કલ્પયત્îતિ પૂર્વવત્ ।
તયોઃ સંયોગ્âકાઙ્ક્ષયા સંયોગો ભવતિ ।
સંયોગપ્રત્યયાત્ કલલં જાયતે ।
તત્ર મહારાજ યશ્ ચ સંકલ્પો યશ્ ચ સંકલ્પયિતા ।
ઉભયમ્ એતન્ ન સંવિદ્યતે ।
સ્ત્રિયાં સ્ત્રી ન સંવિદ્યતે ।
પુરુષે પુરુષો ન સંવિદ્યતે ।
ઇતિ હ્ય્ અસન્ન્ અસદ્ભૂતઃ સંકલ્પો જાતઃ ।
સો ઽપિ સંકલ્પાસ્વભાવેન ન સંવિદ્યતે ।
યથા સંકલ્પસ્ તથા સંયોગો ઽપિ કલલમ્ અપિ સ્વભાવેન ન સંવિદ્યતે ।
યશ્ ચ સ્વભાવતો ન સંવિદ્યતે તત્ કથં કક્ખટત્વં જનયિષ્યતિ ।
ઇતિ હિ મહારાજ સંકલ્પં જ્ઞાત્વા કક્ખટત્વં વેદિતવ્યં યથા કક્ખટત્વમ્ ઉત્પદ્યમાનં ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
નિરુધ્યમાનં ન ક્વચિત્ સંનિચયં ગચ્છત્îતિ ।
ભવતિ મહા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્246 ---> ]
રાજ સમયો યદ્ અયં કાયઃ શ્મશાનપર્યવસાનો ભવતિ ।
તસ્ય તત્ કક્ખટત્વં સંક્લિદ્યમાનં નિરુધ્યમાનં ન પૂર્વાં દિશં ગચ્છતિ ।
ન દક્ષિણાં ।
ન પશ્ચિમાં ।
ન્ôત્તરાં ।
ન્ôર્ધ્વં ।
ન્âધો ।
ન તુ વિદિશં ગચ્છતિ ।
એવં મહારાજ્âધ્યાત્મિકઃ પૃથિવ્ōઆ̃ધાતુર્ દ્રષ્ટવ્યઃ ।
ભવતિ મહારાજ સ સમયો*યદ્âકાશીભૂતે લોકસંનિવેશે બ્રાહ્મં વિમાનં સંતિષ્ઠતે મહારત્નમયં ।
તન્ મહારાજ કક્ખટત્વમ્ ઉત્પદ્યમાનં ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
ચક્રવાડમહાચક્રવાડાઃ સંતિષ્ઠન્તે દૃઢાઃ સાર્âઇકઘના વજ્રમયાસ્ તેષામ્ અપિ કક્ખટત્વમ્ ઉત્પદ્યમાનં ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
સુમેરવઃ પર્વતરાજાનો યુગંધરા નિમિંધર્êશાધરા યાવત્ કાલપર્વતાઃ સંતિષ્ઠન્તે ।
સર્વશ્ ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ સંતિષ્ઠતે ।
ચતુરશીતિર્ યોજનસહસ્રાણ્ય્ ઉદ્વેધેન ।
મધ્યે ચ્âષ્ટષષ્ટિં યોજનશતસહસ્રં મહાપૃથિવી સંતિષ્ઠતે ।
તદ્ અપિ મહારાજ કક્ખટત્વં સમુદાગચ્છત્ કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
ભવતિ મહારાજ સ સમયો યદ્âયં લોકઃ સંવર્તતે ।
તદ્êયં મહાપૃથિવી
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f109અ ---> ]
અગ્નિના વા દહ્યતે ઽદ્ભિર્ વા ક્લિદ્યતે વાયુના વા વિકીર્યતે ।
તસ્ય્âગ્નિના દહ્યમાનાયા મષિર્ અપિ ન પ્રજાયતે તદ્ યથ્âપિ નામ સર્પિષો વા તૈલસ્ય વ્âગ્નિના દહ્યમાનસ્ય ન મષિર્ ન છાયિકા પ્રજ્ઞાયતે એવમ્ એવ્âસ્યાસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયા લોકધાતોર્ અગ્નિના દહ્યમાનાયા ન્âઇવ મષિર્ ન છાયિક્âવશિષ્ટા પ્રજ્ઞાયતે ।
એવમ્ અદ્ભિર્ લવણવિલયવદ્ વાયુના વૈરમ્ભવાત્âભિહતશકુન્તવત્ પૃથિવ્યાં ન કિઞ્ચિદ્ અવશિષ્ટં પ્રજ્ઞાયતએ ઇતિ પઠ્યતે ।

તત્ર મહારાજ પૃથિવીધાતોર્ ઉત્પાદો ઽપિ શૂન્યઃ વ્યયો ઽપિ શૂન્ય્ôત્પન્નો ઽપિ પૃથિવીધાતુઃ સ્વભાવશૂન્ય ।
ઇતિ હિ મહારાજ પૃથિવીધાતુઃ પૃથિવીધાતુત્વેન ન્ôપલભ્યતે ઽન્યત્ર વ્યવહારાત્ ।
સો ઽપિ વ્યવહારો ન સ્ત્રી ન પુરુષઃ ।
એવમ્ એવ્âઇતન્ મહારાજ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા દ્રષ્ટવ્યં ।
તત્ર કતમો ઽબ્ધાતુઃ ।
યદ્ ઇદમ્ અસ્મિન્ કાયે ઽધ્યાત્મં પ્રત્યાત્મમ્ આપઃ ।
અબ્ગતં ।
અપ્ત્વં સ્નેહઃ ।
સ્નેહગતં સ્નેહત્વં દ્રવત્વમ્ ઉપગતમ્ ઉપાત્તં ॥
તત્ પુનઃ કતમત્ ।
તદ્ યથા ।
અશ્રુ સ્વેદઃ ખેટઃ સિઙ્ઘાણકં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્247 ---> ]
વશા લસિકા મજ્જા મેદઃ પિત્તં શ્લેષ્મા પૂયઃ શોણિતં ક્ષીરં પ્રસ્રાવ્êત્ય્ આદિર્ અયમ્ ઉચ્યન્તે આધ્યાત્મિકો ઽબ્ધાતુઃ ।
પે ॥ભવતિ મહારાજ સ સમયો યત્ પ્રિયં દૃષ્ટ્વ્âશ્રુ પ્રવર્તતે ।
દુષ્ખેન ચ્âભ્યાહતસ્ય ધર્મસંવેગેન વ્âશ્રુ પ્રવર્તતે ।
વાતેન વ્âક્ષિ પ્રસ્યન્દતે ।
યાવત્ સ મહારાજ્âબ્ધાતુર્ ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
ભવતિ મહારાજ સ સમયો યદ્âધ્યાત્મિકો ઽબ્ધાતુઃ પરિશુષ્યતિ ।
સ પરિશુષ્યન્ નિરુધ્યમાનો*ન ક્વચિદ્ ગચ્છતિ ।
પે ।
વિવર્તમાને ખલુ પુનર્ લોકે સમન્તાદ્ દ્વાત્રિંશત્ પટલ્âભ્રઘનાઃ સંતિષ્ઠન્તે સંસ્થાય સર્વાવન્તઃ ।
ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું છાદયન્તિ ।
યતઃ પઞ્ચ્âન્તરકલ્પાન્ ઈષાધારો દેવો વર્ષતિ ।
એવં પઞ્ચ ગજપ્રમેહો દેવો વર્ષતિ ।
પઞ્ચ્âચ્છિન્નધારઃ ।પઞ્ચ સ્થૂલબિન્દુકઃ ।
તત્êયં મહાપૃથિવી યાવદ્ બ્રહ્મલોકાદ્ ઉદકેન સ્ફુટા ભવતિ ।
સ મહારાજ તાવન્ મહાન્ અબ્ધાતુર્ ઉત્પદ્યમાનો ન કુતશ્ચિદ્ આગચ્છતિ ।
ભવતિ મહારાજ સ સમયો યદ્ અયં લોકઃ સંવર્તતે ।
સંવર્તમાને ખલુ પુનર્ લોકે દ્વિતીયસ્ય સૂર્યસ્ય પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ ।
દ્વિતીયસ્ય સૂ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f109બ્ ---> ]
ર્યસ લોકે પ્રાદુર્ભાવાદ્ ઉત્સાઃ સરાંસિ કુનદ્યશ્ ચ શુષ્યન્તિ ।
એવં તૃતીયસ્ય મહ્ôત્સા મહાનદ્યઃ ।
ચતુર્થસ્ય્âનવતપ્તં મહાસરઃ સર્વેણ સર્વમ્ ઉચ્છુષ્યતિ ।
ચતુર્થસ્ય સૂર્યસ્ય પ્રાદુર્ભાવાન્ મહાસમુદ્રસ્ય યોજનિકમ્ અપ્ય્ ઉદકં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છતિ ।
દ્વિયોજનિકમ્ અપિ ત્રિચતુઃપઞ્ચદશવિંશતિત્રિંશચ્ચત્વારિંશત્પઞ્ચાશદ્યોજનિકમ્ અપિ યાવચ્ ચત્વારિંશદ્યોજનસહસ્રમ્ ઉદકમ્ અવશિષ્ટં ભવતિ ।
યાવદ્ દ્વિતાલમાત્રં ।યાવત્ કણ્ઠમાત્રં ।
યાવદ્ ગોષ્પદમાત્રમ્ ઉદકમ્ અવશિષ્ટં ભવતિ ।
ભવતિ મહારાજ સ સમયો યન્ મહાસમુદ્રે પૃથિતપૃથિતાન્ય્ અવશિષ્ટાનિ ભવન્તિ ।