શિક્ષાસમુચ્ચય (અન્ય આવૃત્તિ) · ભાગ 121140

ન સેવતે ।
ન ભજતે ।
ન પર્યુપાસ્તે ।
ન પરિપ્રશ્નયતિ ।
ન પરિપૃચ્છતિ ।
કિં કુશલં કિમ્ અકુશલં કિં કરણીયં કિં કૃતં દીર્ઘરાત્રમ્ અર્થાય હિતાય સુખાય ભવતિ ।
કિં વ્âકૃતં દીર્ઘરાત્રમ્ અનર્થાય્âહિતાય્âસુખાય ભવત્îતિ ।
સજડઃ સજડતરો ભવતિ ।
મોહવ્યૂહો માનગ્રાહી ।
અનિઃસરણદર્શી ।
મારકર્મ ॥
સઅ માન્âભિભૂતો બુદ્ધ્ôત્પાદં વિરાગયતિ ।
પૂર્વકુશલમૂલં ક્ષપયતિ ।
નવં ન્ôત્થાપયતિ ।
અનિર્દેશં નિર્દિશતિ ।
વિગ્રહમ્ આરભતે વિવાદબહુલશ્ ચ ભવતિ ।
સ્âઇવં ધર્મવિહારી સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યસ્મિન્ મિથ્યા મહાપ્રપાતં પતેત્ ।
અથ ચ પુનર્ બોધિચિત્તબલ્âધીનાદ્ ઐશ્વર્યં પ્રતિલભતે ।
સ કલ્પશતસહસ્રેષુ બુદ્ધ્ôત્પાદં ન્âસાદયતિ ।
કુતઃ પુનર્ ધર્મશ્રવણમ્ ।
ઇદં દશમં મારકર્મ ॥
ઇમાનિ ભો જિનપુત્ર દશ મારકર્માણિ ।
યાનિ પરિવર્જ્ય બોધિસત્વા દશ જ્ઞાનકર્માણિ પ્રતિલભન્તે ।
અત્ર્âઇવ ચ જ્ઞાનકર્મસુ પચ્યતે ।
નિર્માનતા સર્વસત્વેષ્વ્ ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્153 ---> ]
આર્યરાષ્ટ્રપાલસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
અપાયભૂમિં ।
ગતિમ્ અક્ષણેષુ ।
દરિદ્રતાં ।
નીચકુલ્ôપપત્તિમ્ ।
જાત્યન્ધ્યદૌર્બલ્યમ્ અથ્âલ્પસ્થામતાં ।
ગૃહ્ણન્તિ તે માનવશેન મૂઢાઃ ॥
ઇતિ ॥
ધર્મસંગીતિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
સત્વક્ષેત્રં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રં યતશ્ ચ બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ બુદ્ધધર્માણાં લાભ્âગમો ભવતિ ।
ન્âર્હામિ તસ્મિન્ વિપ્રતિપત્તુમ્ ।
એવં ચ્âસ્ય ભવતિ ।
સર્વં સુચરિતં દુશ્ચરિતં ચ સત્વાન્ નિશ્રિત્ય પ્રવર્તતે ।
દુશ્ચરિત્âશ્રમાચ્ ચ્âપાયાઃ પ્રવર્તન્તે ।

સુચરિત્âશ્રયાદ્ દેવમનુષ્ય્êતિ ॥
અત્âઇવ રત્ન્ôલ્કાધારણ્યામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
ઇહ ભો જિનપુત્રાઃ પ્રથમચિત્ત્ôત્પાદિકો બોધિસત્વઃ આદિત્âઇવ સર્વસત્વાનામ્ અન્તિકે દશપ્રકારં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ ।
કતમદ્ દશપ્રકારં ।
તદ્ યથા ।
હિતચિત્તતાં સુખચિત્તતાં દાયાચિત્તતાં સ્નિગ્ધચિત્તતાં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f76અ ---> ]
પ્રિયચિત્તતાં અનુગ્રહચિત્તતાં આરક્ષાચિત્તતાં સમચિત્તતાં આચાર્યચિત્તતાં શાસ્તૃચિત્તતાં ।
ઇદં દશપ્રકારં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયત્îતિ ॥
શ્રદ્ધાબલ્âધાન્âવતારમુદ્રાસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
સર્વસત્વાનાં શિષ્યત્વ્âભ્યુપગમે સ્થિતો ઽસ્મિ ।
પરાંશ્ ચ સર્વસત્વશિષ્યત્વ્âભ્યુપગમે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામ્îત્ય્ આશ્વાસં પ્રતિલભતે ॥
પેયાલં ॥
સર્વસત્વેષ્વ્ અવનમપ્રણમનતાયાં પ્રતિષ્ઠિતો ઽસ્મ્îતિ પૂર્વવત્ ॥
તત્ર્âવનમનપ્રણમનતાયાં સર્વસત્વેષુ નિર્માનતા ॥
તથ્âર્યવિમલકીર્તિનિર્દેશે ।
પરિશુદ્ધબુદ્ધક્ષેત્ર્ôપપત્તયે સર્વસત્વેષુ શાસ્તૃપ્રેમ્ôક્તં ।
લોકપ્રસાદ્âનુરક્ષ્âર્થં ત્વ્ આસનપાદપ્રખ્યાલનકર્મ કુર્વત્âપિ ચેતસા સ્ત્રીષુ વ્âક્ષણપ્રાપ્તેષુ વા વિનિપતિતેષુ બોધિસત્વેન પ્રેમગૌરવ્âભ્યાસઃ કાર્યઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્154 ---> ]
ઉક્તં હિ ગણ્ડવ્યૂહે તસ્ય સમનન્તરનિષણ્ણસ્ય તસ્મિન્ મહાસિંહ્âસને સર્વઃ સ જનકાયો ઽભિમુખઃ પ્રાઞ્જલિસ્થિતો ઽભૂત્ ।
તમ્ એવ રાજાનં નમસ્યમાનઃ ॥
પે ॥
સ ખલુ સર્વધર્મનિર્નાદચ્છત્રમણ્ડલ નિર્ઘોષો રાજા તેષાં યાચનકાનાં સહ દર્શનેન્âત્તમનસ્કતરો રાજ્ઞ્âનેન ચ ત્રિસાહસ્રચક્રવર્તિરાજ્યપ્રતિલાભેન્âસીમ્âપ્રાપ્તકલ્પપર્યવસાનેન ।
યાવત્ શુદ્ધ્âવાસદેવશાન્તિવિમોક્ષમુખવિહારેણ્âપર્યન્તકલ્પ્âવસાનેન ।
તદ્ યથા કુલપુત્ર પુરુષસ્ય્âઇક્âન્તતૃષ્ણાચરિતસ્ય માતાપિતૃભ્રાતૃભગિનીમિત્ર્âમાત્યજ્ઞાતિસાલોહિતપુત્રદુહિતૃભાર્યાચિરકાલવિયુક્તસ્ય્âટવીકાન્તારવિપ્રણષ્ટસ્ય તદ્દર્શનકામસ્ય ।
તેષાં સમવધાનેન મહતી પ્રીતિર્ અધ્યવસાનમ્ ઉત્પતેત્ તદ્દર્શન્âવિતૃપ્તતયા ।
એવમ્ એવ કુલપુત્ર રાજ્ઞઃ સર્વધર્મનિર્નાદચ્છત્ર મણ્ડલનિર્ઘોષસ્ય તેષાં યાચનકાનાં સહ દર્શનેન મહાપ્રીતિવેગાઃ સંજાતાઃ ।
ચિત્તતુષ્ટિસુખમ્ અવક્રાન્તં મહાંશ્ ચિત્ત્ôદગ્રતાવેગઃ પ્રાદુર્ભૂ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f76બ્ ---> ]
તો યાવત્ તેષુ સર્વયાચનકેષુ એકપુત્રકસંજ્ઞા માતાપિતૃસંજ્ઞા દક્ષિણીયસંજ્ઞા કલ્યાણમિત્રસંજ્ઞા વર્ણસંજ્ઞા દુર્લભસંજ્ઞા દુષ્કરકારકસંજ્ઞા બહુકરસંજ્ઞા પરમ્ôપકારિસંજ્ઞા બોધિમાર્ગ્ôપસ્તમ્ભસંજ્ઞ્âચાર્યશાસ્તૃસંજ્ઞ્ôત્પદ્યેત્êતિ ॥
એવમ્ અન્યગતભાવે સત્વાનામ્ અગ્રતોગમન્ôપસ્થાન્âદિપ્રસઙ્ગે સર્વ્ôત્સર્ગં સ્મરેત્ ।
એષામ્ એવ્âયમ્ આત્મીયઃ કાયઃ ।
યથ્êષ્ટમ્ અત્ર વર્તન્તામ્ ।
પૃથિવીશોધન્ôપલેપન્âદિષ્વ્ ઇવ સ્વસુખ્âર્થમ્ ઇતિ ।
અથવા સ્વામ્ય્-અપ્રસાદભીતેન્êવ તત્પ્રસાદ્âર્થિન્êવ તદાજ્ઞાસંપાદના મનસિ કર્તવ્યા ।
ભગવતો ઽપ્ય્ ઉપસ્થાનં કુર્વતો ઽન્યગત્યભાવાત્ ।
ભિક્ષુણા ગ્લાનેન્âઙ્ગીકૃતં ॥
યથ્ôક્તં ભિક્ષુપ્રકીર્ણકે ।
ભગવાન્ આહ ।
મા ભાય ભિક્ષુ મા ભાય ભિક્ષુ ।

અહં તે ભિક્ષ્ûપસ્થાસ્યં ।
આહર ભિક્ષુ ચીવરાણિ યાવત્ તે ધોપામિ ।
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ।
મા ભગવાન્ એતસ્ય ગ્લાનસ્ય્âશુચિમ્રક્સ્.ઇતાનિ ચીવરાણિ ધોવતુ ।
અહં ભગવન્ ધોવિષ્યં ।
ભગવાન્ આહ ।
તેન હ્ય્ આનન્દ ત્વમ્ એતસ્ય ભિક્ષુસ્ય ચીવરાણિ ધોવ ।
તથાગતો ઉદકમ્ આ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્155 ---> ]
સિઞ્ચિષ્યતિ ।
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ આનન્દો તસ્ય ગ્લાનસ્ય ભિક્ષુસ્ય ચીવરાણિ ધોવતિ ।
ભગવાન્ ઉદકમ્ આસિઞ્ચતિ ॥
પે ॥
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ આનન્દસ્ તં ગ્લાનં ભિક્ષું સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ્âનુપરિગૃહ્ય બહિર્ધા હરિત્વા સ્નાપયેત્ ।
ભગવાન્ ઉદકમ્ આસિઞ્ચત્îતિ ।
આહ ચ।
યાન્ આરાધ્ય મહત્ ત્વં વિરાધ્ય કષ્ટાં વિપત્તિમ્ આપ્નોતિ ।
પ્રાણપરિત્યાગૈર્ અપિ તેષાં નનુ તોષણં ન્યાય્યં ॥
એતે તે વૈ સત્વાઃ પ્રસાદ્ય યાન્ સિદ્ધમ્ આગતા બહવઃ ।
સિદ્ધિક્ષેત્રં ન્âન્યત્ સત્વેભ્યો વિદ્યતે જગતિ ॥
એતે ચિન્તામણયો ભદ્રઘટા ધેનવશ્ ચ કામદુઘાઃ ।
ગુરુવચ્ ચ દેવત્êવ ચ તસ્માદ્ આરાધનીયાસ્ તે ॥
કિં ચ નિશ્છદ્મબન્ધૂનામ્ અપ્રમેય્ôપકારિણામ્ ।
સત્વ્âરાધનમ્ ઉત્સૃજ્ય નિષ્કૃતિઃ કા પરા ભવેત્ ॥
શિરસા ધારયામ્ આસ પુરા નાથો યથ્êપ્સિતમ્ ।
જટાસ્વધ્યુષિતાન્ સત્વાન્ ભૂત્વા યત્નેન નિશ્ચલઃ ॥
ભિન્દન્તિ દેહં પ્રવિશન્ત્ય્ અવીચીમ્ યેષાં કૃતે તત્ર કૃતે કૃતં સ્યાત્ ॥
મહ્âપકારિષ્વ્ અપિ તેન સર્વં કલ્યાણમ્ એ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f77અ ---> ]
વ્âચરણીયમ્ એષુ ॥
સ્વયં મમ સ્વામિન્âઇવ તાવદ્ યદ્ અર્થમ્ આત્મન્ય્ અપિ નિર્વ્યપેક્ષાઃ ।
અહં કથં સ્વામિષુ તેષુ તેષુ કરોમિ માનં ન તુ દાસભાવમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્156 ---> ]
યેષાં સુખે યાન્તિ મુદં મુન્îન્દ્રાઃ યેષાં વ્યથાયાં પ્રવિશન્તિ મન્યુમ્ ।
તત્તોષણાત્ સર્વમુન્îન્દ્રતુષ્ટિસ્ તત્ર્âપકારે ઽપકૃતં મુનીનાં ॥
આદીપ્તકાયસ્ય યથા સમન્તાન્ ।
ન સર્વકામૈર્ અપિ સૌમનસ્યમ્ ।
સત્વવ્યથાયામ્ અપિ તદ્વદ્ એવ ન પ્રીત્યુપાયો ઽસ્તિ મહાકૃપાણામ્ ॥
તસ્માન્ મયા યજ્જનદુષ્ખનેન ।
દુષ્ખં કૃતં સર્વમહાદયાનાં ।

તદ્ અદ્ય પાપં પ્રતિદેશયામિ યત્ખેદિતાસ્ તે મુનયઃ ક્ષમન્તામ્ ॥
આરાધનાય્âદ્ય તથાગતાનાં સર્વ્âત્મના દાસ્યમ્ ઉપૈમિ લોકે ।
કુર્વન્તુ મે મૂર્ધ્નિ પદં જન્âઉઘાઃ નિઘ્નન્તુ વા તુષ્યતુ લોકનાથાઃ ॥
આત્મીકૃતં સર્વમ્ ઇદં જગત્ તૈઃ કૃપ્âત્મભિર્ ન્âઇવ હિ સંશયો ઽત્ર ।
દૃશ્યન્તએ એતે નનુ સત્વરૂપાસ્ ।
તએ એવ નાથાઃ કિમ્ અનાદરો ઽત્ર ॥
તથાગત્âરાધનમ્ એતદ્ એવ સ્વ્âર્થસ્ય સંસાધનમ્ એતદ્ એવ ।
લોકસ્ય દુષ્ખ્âપહમ્ એતદ્ એવ તસ્માન્ મમ્âસ્તુ વ્રતમ્ એતદ્ એવ ॥
યથ્âઇકો રાજપુરુષઃ પ્રમથ્નાતિ મહાજનં ।
વિકરોતિ ન શક્નોતિ દીર્ઘદર્શી મહાજનઃ ॥
યસ્માન્ ન્âઇવ સ્âઇકાકી તસ્ય રાજબલં બલં ।
તથા ન દુર્બલં કંચિદ્ અપરાદ્ધં વિમાનયેત્ ॥
યસ્માન્ નરકપાલાશ્ ચ કૃપાવન્તશ્ ચ તદ્બલં ।
તસ્માદ્ આરાધયેત્ સત્વાન્ ભૃત્યશ્ ચણ્ડનૃપં યથા ॥
કુપિતઃ કિં નૃપઃ કુર્યાદ્ યેન સ્યાન્ નરકવ્યથા ।
યત્સત્વદૌર્મનસ્યેન કૃતેન હ્ય્ અનુભૂયતે ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્157 ---> ]
તુષ્ટઃ કિં નૃપતિર્ દદ્યાદ્ યદ્ બુદ્ધત્વસમં ભવેત્ ।
યત્ સત્વસૌમનસ્યેન કૃતેન હ્ય્ અનુભૂયતે ॥
આસ્તાં ભવિષ્યદ્બુદ્ધત્વં સત્વ્âરાધનસંભવં ।
ઇહ્âઇવ સૌભાગ્યયશઃ સૌસ્થિત્યં કિં ન પશ્યસિ ॥
પ્રાસાદિકત્વમ્ આરોગ્યમ્ પ્રામોદ્યં ચિરજીવિતં ।
ચક્રવર્તિસુખં સ્ફીતં ક્ષમી પ્રાપ્નોતિ સંસરન્ ॥
મૈત્ર્âશયશ્ ચ યત્ પૂજ્યઃ સત્વમાહાત્મ્યમ્ એવ તત્ ।
બુદ્ધપ્રસાદાદ્ યત્ પુણ્યં બુદ્ધમાહાત્મ્યમ્ એવ તત્ ॥
અત્âઇવ હિ ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે મૈત્રીભાવફલમ્ ઉદ્ભાવિતમ્ ।
યાવન્તિ પૂજાં બહુવિધ્âપ્રમેયાઃ ।
ક્ષેત્રં શતેષુ નિયુત ચ બિમ્બરેષૂ ।
તાં પૂજ કૃત્વ્âતુલિયનાય-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f77બ્ ---> ]
કાનાં ।
સંખ્યાકલાપી [[દોઉબ્ત્]] ન ભવતિ મૈત્રચિત્તે ॥
તસ્માદ્ એવંવિધેષુ મહાદક્ષિણીયેષ્ûન્નતિં વર્જયેત્ સદા ।
એષા ચ્ôન્નતિર્ અયોનિશોમનસ્કારાત્ સંભવત્îતિ ॥તસ્ય્âનવતારે યત્નઃ કાર્યઃ ।
યથ્ôક્તં રત્નમેઘે ।
કથં ચ કુલપુત્ર બોધિસત્વો ઽયોનિશોમનસ્કાર્âપગતો ભવતિ ।
ઇહ બોધિસત્વ્âઇકાકી રહોગતઃ પ્રવિવેકસ્થિતો ન્âઇવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ ।
અહં અસંકીર્ણવિહારી ।
અહં પ્રવિવેકસ્થિતઃ ।
અહં પ્રતિપન્નસ્ તાથાગતે ધર્મવિનયે ।

યે ત્વ્ અન્યે શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા સર્વે તે સંકીર્ણવિહારિણઃ ।
સંસર્ગબહુલ્ôદ્ધુરાસ્ તાથાગતાદ્ ધર્મવિનયાત્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્158 ---> ]
એવં હિ બોધિસત્વો ઽયોનિશોમનસ્કાર્âપગતો ભવતિ ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્ôક્તમ્ ।
ઇહ બોધિસત્વો વીર્યમ્ આરભમાણો ન તન્ મહદ્ વીર્યમ્ આસ્વાદયતિ ।
ન ચ તેન વીર્યેણ્âત્માનમ્ ઉત્કર્ષયતિ ।
ન પરાન્ પંસયતિ ।
તસ્ય્âઇવં ભવતિ ।
કો હિ નામ સપ્રજ્ઞજાતીયઃ સ્વકર્મ્âભિયુક્તઃ પરાંશ્ ચોદયેત્ ॥
એવં હિ બોધિસત્વો ઽનુન્નતવીર્યો ભવતિ ॥
એષ તુ પુણ્યરક્ષાયાઃ સંક્ષેપો યદ્ બોધિપરિણામના ॥
તથા હ્ય્ ઉક્તમ્ આર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ।
ન હિ બોધિપરિણામિતસ્ય કુશલમૂલસ્ય્âન્તરા કશ્ચિત્ પરિક્ષયો યાવદ્ બોધિમણ્ડનિષદનાત્ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ ભદન્ત શારદ્વતીપુત્ર મહાસમુદ્રપતિતસ્ય્ôદકબિન્દોર્ ન્âન્તર્âસ્તિ ક્ષયો યાવન્ ન કલ્પપર્યવસાન ।
ઇતિ ॥
ઇતિ શિક્ષાસમુચ્ચયે ભોગપુણ્યરક્ષા સપ્તમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
પાપશોધનં અષ્ટમઃ પરિચ્છેદઃ ।
ઉક્તા ત્રયાણામ્ અપ્ય્ આત્મભાવ્âદીનાં રક્ષા ।
શુદ્ધિર્ અધુના વક્તવ્યા ।
કિમ્ અર્થમ્ ।
શોધિતસ્ય્âત્મભાવસ્ય ભોગઃ પથ્યો ભવિષ્યતિ ।
સમ્યક્સિદ્ધસ્ય ભક્તસ્ય નિષ્કણસ્ય્êવ દેહિનામ્ ॥
યથ્ôક્તમ્ આર્યતથાગતગુહ્યસૂત્રે ।
યાનિ ચ તાનિ મહાનગરેષુ મહાશ્મશાનાનિ ભવન્ત્ય્ અનેકપ્રાણિશતસહસ્ર્âકીર્ણાનિ ।
તત્ર્âપિ સ બોધિસત્વો મહાસત્વો*મહાન્તમ્ આત્મભાવં મૃતં કા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્159 ---> ]
લગતમ્ ઉપદર્શયતિ ।
તત્ર તે તિર્યગ્યોનિગતાઃ સત્વા યાવદ્ અર્થં માંસં*પરિભુજ્ય્âયુઃપર્યન્તે મૃતાઃ કાલગતાઃ સુગતૌ સ્વર્ગલોકે દેવેષ્ûપપદ્યન્તે ।
સ ચ્âઇવ તેષાં હેતુર્ ભવતિ યાવત્ પરિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f78અ ---> ]
નિર્વાણાય ।
યદ્ ઇદં ।
તસ્ય્âઇવ બોધિસત્વસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનપરિશુદ્ધ્યા ।
યેન દીર્ઘરાત્રમ્ એવં પ્રણિધાનં કૃતં ।
યે મે મૃતસ્ય કાલગતસ્ય માંસં પરિભુઞ્જીરન્ ।
સ્âઇવ તેષાં હેતુર્ ભવેત્ સ્વર્ગ્ôત્પત્તયે યાવત્ પરિનિર્વાણાય તસ્ય શીલવતઃ ।
ઋધ્યતિ ચેતના ।
ઋધ્યતિ પ્રાર્થના ।
ઋધ્યતિ પ્રણિધાનમ્ ઇતિ ॥

પુનર્ અત્ર્âઇવ્ôક્તં ।
સ ધર્મકાયપ્રભાવિતો દર્શનેન્âપિ સત્વાનામ્ અર્થં કરોતિ ।
શ્રવણેન્âપિ સ્પર્શનેન્âપિ સત્વાનામ્ અર્થં કરોતિ ।
તદ્ યથ્âપિ નામ શાન્તમતે જીવકેન વૈદ્યરાજેન સર્વભૈષજ્યાનિ સમુદાનીય ભૈષજ્યતરુસંહાતમ્ અયં દારિકારૂપં કૃતં પ્રાસાદિકં દર્શનીયં સુકૃતં સુનિષ્ઠિતં સુપરિકર્મકૃતં ।
સ્âગચ્છતિ ગચ્છતિ તિષ્ઠતિ નિષીદતિ શય્યાં ચ કલ્પયતિ ।
તત્ર યે આગચ્છન્ત્ય્ આતુરા મહ્âત્માનો રાજાનો વા રાજમાત્રા વા શ્રેષ્ઠિગૃહપત્યમાત્યકોટ્ટરાજાનો વા ।
તાન્ સ જીવકો વૈદ્યરાજસ્ તયા ભૈષજ્યદારિકયા સાર્દ્ધં સંયોજયતિ ।
તેષાં સમનન્તરસંયોગમ્ આપન્નાનાં સર્વવ્યાધયઃ પ્રસ્રભ્યન્તે ઽરાગાશ્ ચ ભવન્તિ સુખિનો નિર્વિકારાઃ ।
પશ્ય શાન્તમતે જીવકસ્ય વૈદ્યરાજસ્ય લૌકિકવ્યાધિચિકિત્સાજ્ઞાનં યદ્ય્ અન્યેષાં વૈદ્યાનાં સંવિદ્યતે ।
એવમ્ એવ શાન્તમતે તસ્ય ધર્મકાયપ્રભાવિતસ્ય બોધિસત્વસ્ય યાવન્તઃ સત્વાઃ સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકા રાગદોષમોહસંતપ્તાઃ કાયં સ્પૃશન્તિ ।
તેષાં સંસ્પૃષ્ટમાત્રાણાં સર્વક્લેશાઃ પ્રસ્રભ્યન્તે વિગતસંતાપં ચ કાયં સંજાનન્તિ ॥
યદ્ ઇદં તસ્ય્âઇવ બોધિસત્વસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનસુપરિશુદ્ધત્વાત્ ।
એતદર્થમ્ આત્મભાવઃ શોધ્યઃ ॥
કિં ચ્âશોધને દોષમ્ આહ ।તૃણછન્નં યથા શસ્યં રોગૈઃ સીદતિ ન્âઇધતે ।
બુદ્ધ્âઙ્કુરસ્ તથા વૃદ્ધિં ક્લેશછન્નો ન ગચ્છતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્160 ---> ]
પ્રતિપક્ષનિરાસેન વૃદ્ધ્યર્થં ચ્êત્ય્ અભિપ્રાયઃ ॥
આત્મભાવસ્ય કા શુદ્ધિઃ ।
પાપક્લેશવિશોધનં ।
સંબુદ્ધ્ôક્ત્યર્થસારેણ ।
યત્ન્âભાવે ત્વ્ અપાયગઃ ॥
તત્ર પાપશોધનં ચતુર્ધર્મકસૂત્રે દેશિતં ।
ચતુર્ભિર્ મૈત્રેય ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ કૃત્ôપચિતં પાપમ્ અભિભવતિ ।
કતમૈશ્ ચતુર્ભિઃ ।
યદ્ ઉત ।
વિદૂષણ્âસમુદાચારેણ પ્રતિપક્ષસમુદાચારેણ ।
પ્રત્યાપત્તિબલેન ।
આશ્રયબલેન ચ ॥
તત્ર વિ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f78બ્ ---> ]
દૂષણ્âસમુદાચારો ઽકુશલં કર્મ્âધ્યચારતિ તત્ર તત્ર્âઇવ ચ વિપ્રતિસારબહુલી ભવતિ ॥
તત્ર પ્રતિપક્ષસમુદાચારઃ કૃત્વ્âપ્ય્ અકુશલં કર્મ કુશલે કર્મણ્ય્ અત્યર્થ્âભિયોગં ગતઃ ॥
પ્રત્યાપત્તિબલં સંવરસમાદાનાદ્ અકરણસંવરલાભઃ ॥
તત્ર્âશ્રયબલં બુદ્ધધર્મસંઘશરણ ગમનમ્ અનુત્સૃષ્ટબોધિચિત્તતા ચ ।
સુબલવત્સંનિશ્રયેણ ન શક્યતે પાપેન્âભિભવિતું ।
એભિર્ મૈત્રેય ચતુર્ભિર્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ કૃત્ôપચિતં પાપમ્ અભિભવત્îતિ ॥
તત્ર કથં વિદૂષણ્âસમુદાચારો ભાવયિતવ્યઃ ।
યથા સુવર્ણપ્રભાસ્ôત્તમસૂત્રે ઽભિહિતં ॥
સમન્વાહરન્તુ માં બુદ્ધાઃ કૃપાકારુણ્યચેતસઃ ।
યે ચ દશદિશિ લોકે તિષ્ઠન્તિ દ્વિપદ્ôત્તમાઃ ॥

[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્161 ---> ]
યચ્ ચ મે પાપકં કર્મ કૃતં પૂર્વં સુદારુણં ।
તત્ સર્વં દેશયિષ્યામિ સ્થિતો દશબલ્âગ્રતઃ ॥
માતાપિત્-ર્ન્ અજાનતા બુદ્ધાનામ્ અપ્રજાનતા ।
કુશલં ચ્âપ્રજાનતા યત્ તુ પાપં કૃતં મયા ॥
ઐશ્વર્યમદમત્તેન કુલભોગમદેન ચ ।
તારુણ્યમદમત્તેન યત્ તુ પાપં કૃતં મયા ॥
દુશ્ચિન્તિતં દુરુક્તં ચ દુષ્કૃતેન્âપિ કર્મણા ।
અનાદીનવદર્શિના યત્ તુ પાપં કૃતં મયા ॥
બાલબુદ્ધિપ્રચારેણ્âજ્ઞાન્âવૃતચેતસા ।
પાપમિત્રવશાચ્ ચ્âઇવ ક્લેશવ્યાકુલચેતસા ॥
ક્રીડારતિવશાચ્ ચ્âઇવ શોકરોગવશેન વા ।
અતૃપ્તધનદોષેણ યત્ તુ પાપં કૃતં મયા ॥
અનાર્યજનસંસર્ગૈર્ ઈર્ષ્યામાત્સર્યહેતુના ।
શાઠ્યદારિદ્ર્યદોષેણ યત્ તુ પાપં કૃતં મયા ॥
વ્યસન્âગમકાલે ઽસ્મિન્ કામાનાં ભયહેતુના ।
અનૈશ્વર્યગતેન્âપિ યત્ તુ પાપં કૃતં મયા ॥
ચલચિત્તવશેન્âઇવ કામક્રોધવશેન વા ।
ક્ષુત્પિપાસ્âર્દિતેન્âપિ યત્ તુ પાપં કૃતં મયા ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્162 ---> ]
પાન્âર્થં ભોજન્âર્થં ચ વસ્ત્ર્âર્થં સ્ત્રીષુ હેતુના ।
વિચિત્રૈઃ ક્લેશસંતાપૈર્ યત્ તુ પાપં કૃતં મયા ॥
કાયવાઙ્મનસાં પાપં ત્રિધા દુશ્ચરિતં ચિત્તં ।
યત્ કૃતમ્ ઈદૃશૈ રૂપૈસ્ તત્ સર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
યત્ તુ બુદ્ધેષુ ધર્મેષુ શ્રાવકેષુ તથ્âઇવ ચ ।
અગૌરવં કૃતં સ્યાદ્ ધિ તત્ સર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
યત્ તુ પ્રત્યેકબુદ્ધેષુ બોધિસત્વેષુ વા પુનઃ ।અગૌરવં કૃતં સ્યાદ્ ધિ તત્ સ્ર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
સદ્ધર્મ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f79અ ---> ]
ભાણકેષ્વ્ એવ્âન્યેષુ ગુણવત્સુ વા ।
અગૌરવં કૃતં સ્યાદ્ ધિ તત્ સર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
સદ્ધર્મઃ પ્રતિક્ષિપ્તઃ સ્યાદ્ અજ્ઞાનં તેન મે સદા ।
માતાપિતૃષ્વ્ અગૌરવં તત્ સર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
મૂર્ખત્વેન બાલત્વેન માનદર્પ્âવૃતેન ચ ।
રાગદ્વેષેણ મોહેન તત્ સર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
વ્યવલોકયન્તુ માં બુદ્ધાઃ સમન્વાહૃતચેતસઃ ।
અત્યયં પ્રતિગૃહ્ણન્તુ કારુણ્ય્âર્પિતચેતસઃ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્163 ---> ]
યત્ તુ પાપં કૃતં પૂર્વં મયા કલ્પશતેષુ ચ ।
તસ્ય્âર્થં શોકચિત્તો ઽહં ક્ર્પણીયો ભય્âર્દિતઃ ॥

ભવામિ પાપકર્માણાં સતતં દીનમાનસઃ ।
યત્ર યત્ર ચરિષ્યામિ ન ચ્âસ્તિ મે બલં ક્વચિત્ ॥
સર્વે કારુણિકા બુદ્ધાઃ સર્વે ભયહરા જગે ।
અત્યયં પ્રતિગૃહ્ણન્તુ મોચયન્તુ ચ માં ભયાત્ ॥
ક્લેશકર્મફલં મહ્યં પ્રવાહયન્તુ તથાગતાઃ ।
સ્નાપયન્તુ ચ માં બુદ્ધાઃ કારુણ્યસરિત્ôદકૈઃ ॥
સર્વં પાપં દેશયામિ યત્ તુ પૂર્વં કૃતં મયા ।
યચ્ ચ્âઇતર્હિ મે પાપં તત્ સર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
આયત્યાં સંવરમ્ આપદ્યે સર્વદુષ્કૃતકર્મણામ્ ।
ન છાદયામિ તત્ પાપં યદ્ ભવેન્ મમ દુષ્કૃતમ્ ॥
ત્રિવિધં કાયિકં કર્મ વચસા ચ ચતુર્વિધમ્ ।
મનસા ત્રિપ્રકારેણ તત્ સર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
કાયકૃતં વાચકૃતં મનસા ચ વિચિન્તિતં ।
કૃતં દશવિધં કર્મ તત્ સર્વં દેશયામ્ય્ અહમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્164 ---> ]
યચ્ ચ મે પાપકં કર્મ્âનિષ્ટફલદાયકં ।
તત્ સર્વં દેશયિષ્યામિ બુદ્ધાનાં પુરતઃ સ્થિતઃ ॥
ભવગતિસંકટે બાલબુદ્ધિના પાપં યન્ મે કૃતં સુદારુણમ્ ।
દશબલમ્ અગ્રતઃ સ્થિતઃ તત્ સર્વં પાપં પ્રતિદેશયામિ ।
દેશયામિ ચ તત્ પાપં યન્ મયા સંચિતં જન્મસંકટે વિવિધૈઃ કાયપ્રચારસંકટૈર્ ભવસંકટલોકસંકટે ચાપલચલચિત્તસંકટે મૂર્ખબાલકૃતક્લેશસંકટે ।
પાપમિત્ર્âગમસંકટે ચ ।
ભયસંકટરાગસંકટે દોષમોહતમસંકટૈર્ અપિ ક્ષણસંકટે કાલસંકટે પુણ્ય્ôપાર્જનસંકટૈર્ અપિ ।
જિનસંકટસંમુખસ્થિતઃ ।
તત્ સર્વપાપં પ્રતિદેશયામિ ॥
વિશેષતસ્ તુ બોધિસત્વ્âપત્તીનાં ગુર્વીણાં લઘ્વીનાં દેશન્âર્ય્ôપાલિપરિપૃચ્છાયામ્ ઉક્તા
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f79બ્ ---> ]
કા પુનર્ ગુર્વી મૂલ્âપત્તિઃ ॥
સામાન્યતસ્ તુ તત્ર્ôક્તં ।
સચેદ્ ઉપાલે મહાયાનસંપ્રસ્થિતો બોધિસત્વો મહાસત્વો ગઙ્ગાનદીવાલિક્ôપમા રાગપ્રતિસંયુક્ત્âપત્તીર્ આપદ્યેત ।
યાં ચ્âઇકતો દ્વેષસંપ્રયુક્તામ્ આપત્તિમ્ આપદ્યેત બોધિસત્વયાનં પ્રમાણીકૃત્ય ॥
પે ॥
ઇયં તાભ્યો ગુરુતર્âપત્તિર્ ય્êયં દ્વેષસંયુક્તા ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
યો ઽયં દ્વેષ્ôપાલે સત્વપરિત્યાગાય સંવર્તતે ।
રાગઃ સત્વસંગ્રહાય સંવર્તતે ।
તત્ર્ôપાલે યઃ ક્લેશઃ સત્વસંગ્રહાય સંવર્તતે ।
ન તત્ર બોધિસત્વસ્ય છલં ન ભયં ॥
પે ॥
તસ્માત્ તર્હિ ત્વામ્ ઉપાલે યાઃ કાશ્ચન રાગપ્રતિસંયુક્ત્âપત્તયઃ સર્વ-સ્ ત્âનાપત્તય્êતિ વદામિ ।
કો ઽત્ર્âભિપ્રાયઃ ।

સત્વસંગ્રહસ્ય્âઇવ પૂર્વમ્ એવ વિશેષિતત્વાદ્ ।
અધ્યાશયકૃપાવતો હ્ય્ અયમ્ ઉપદેશઃ ॥
યસ્માદ્ અનન્તરમ્ આહ ।
તત્ર્ôપાલે યે ઽનુપાયકુશલા બોધિસત્વાસ્ તે રાગપ્રતિસંયુક્તાભ્ય્âપત્તિભ્યો બિભ્યતિ ।
યે પુનર્ ઉપાયકુશલા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્165 ---> ]
બોધિસત્વાસ્ તે દ્વેષસંપ્રયુક્તાભ્ય્âપત્તિભ્યો બિભ્યતિ ન રાગપ્રતિસંયુક્તાભ્ય્êતિ ॥
કે પુનર્ ઉપાયકુશલાઃ ।
યે પ્રજ્ઞાકૃપાભ્યાં સત્વત્યાગાન્ નિવાર્યન્તે ।
ઉભયથા હિ સત્વત્યાગો ભવતિ ।
કેવલપ્રજ્ઞયા દુષ્ખશૂન્યત્âવબોધાત્ ।
કેવલયા ચ કૃપયા ક્લેશબલાદ્ અચિરેણ કૃપાહાનિઃ ॥
યદ્ ઉક્તમ્ ઉપાયકૌશલ્યસૂત્રે ।
તદ્ યથા કુલપુત્ર મંત્રવિદ્યાધરઃ પુરુષો રાજ્ઞા પઞ્ચપાશકેન બન્ધનેન બદ્ધઃ સ્યાત્ ।
સ યદા કાઙ્ક્ષેત પ્રક્રમણાય તદ્âઇકમન્ત્રવિદ્યાબલેન સર્વબન્ધનાનિ છિત્ત્વા પ્રક્રમેત્ ।
એવમ્ એવ કુલપુત્ર્ôપાયકુશલો બોધિસત્વઃ પઞ્ચભિઃ કામગુણૈ રતિં વિન્દતિ તૈશ્ ચ્âકીર્ણો વિહરતિ ।
યદા ચ પુનર્ આકાઙ્ક્ષતે તદા પ્રજ્ઞાબલ્âધીનેન્âઇકેન ચ સર્વજ્ઞતાચિત્તેન સર્વકામગુણાન્ પ્રભુજ્ય ચ્યુતો બ્રહ્મલોકએ ઉપપદ્યતએ ઇતિ ॥દ્વેષે ઽપિ કિં ન્âઇવમ્ ઇષ્યતે ।
પ્રકૃતિમહાસ્âવદ્યત્વાત્ ।
કૃપાવૈકલ્યે ચ્ôપાયસ્ય્âઇવ્âસંભવાત્ ॥
પર્âર્થસિદ્ધિં વા સ્વ્âર્થાદ્ ગુરુતરામ્ અધિમુચ્યમાનઃ કોપપરવત્તય્âપિ પરમ્ અનુશાસ્ય્âનુતાપપૂર્વકમ્ આયત્યાં સંવરમ્ ઉત્પદ્યતે ।
અહિતનિવારકે ક્રોધે કો દોષઃ ।
અવકાશ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f80અ ---> ]
દાનેન તદ્વાસનાદોષાત્ કૃપાહાનિદોષઃ ।
તચ્છેદેન મૂલચ્છેદદોષ્êતિ પશ્ચાદ્ દર્શયિષ્યામઃ ।
યદ્ય્ અપિ તસ્ય સત્વસ્ય તદ્ધિતં તથ્âપિ બોધિસત્વકૃપાહાન્યા મહતઃ સત્વ્âર્થ્âનુબન્ધસ્ય હાનિઃ સ્યાત્ ॥
આર્યસત્યકે પરિવર્ત્તે ઽપિ પુત્રદૃષ્ટ્âન્તઃ કરુણ્âધિષ્ઠિત્âઇવ વેદિતવ્યઃ ।
યશ્ ચ તત્ર્âપિ કૃપાપ્રતિષેધઃ સ લોક્âર્થપાણ્ડિત્યેન લોક્âવર્જન્âર્થં ।
નિવાર્યમાણશ્ ચ યદિ હિતકામે બો-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્166 ---> ]
ધિસત્વે પ્રતિઘં લભેત સ બોધિસત્વઃ સ્યાદ્ ઉભયોર્ અનર્થઃ ॥
રાગે ઽપિ તર્હિ દોષઃ પઠ્યતે ।
કામ્âનુષેવણિ ભોતિ અન્ધ મનુજો ।
માતાપિતૃઘાતયી ।
કામાન્ સેવતુ શીલવન્તુ વધયી ।
તસ્માદ્ વિવર્જેત્ સદ્êતિ ॥
સ્વસૌખ્યસંગેન ચ પરદુષ્ખ્ôપેક્ષા દૃષ્ટા ॥
સત્યં દૃષ્ટા ।
યેન પરદુષ્ખં સ્વદુષ્ખતયા ન્âભ્યસ્તં ।
યેન ત્વ્ અભ્યસ્તં ।

તસ્ય્ôભયદોષ્âસંભવઃ ॥
યથ્ôક્તં ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
તદ્ યથ્âપિ નામ્âનન્દ કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો ઽધસ્તાત્ પાદતલમ્ આદાય યાવન્ મુર્દ્ધન્ય્ આદીપ્તો ભવેત્ ।
સંપ્રજ્વલિત્âઇકજ્વલીભુ-તસ્ તં ક?સ્ચિદ્ એવ પુરુષ્ôપસંક્રમ્ય્âઇવં વદેદ્ ।
એહિ ત્વાં ભોઃ પુરુષ નિર્વાપિતેન્âત્મભાવેન પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ સમર્પિતઃ સમન્વઙ્ગીભૂતઃ ક્રીડસ્વ રમસ્વ પરિચારયસ્વ્êતિ ।
તત્ કિં મન્યસે આનન્દ ।
અપિ તુ સ પુરુષો ઽનિર્વાપિતેન્âત્મભાવેન પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ ક્રીડેત રમેત્ પરિચરેત્ ॥
આનન્દ્âહ ॥
ન્ô હ્îદં ભગવન્ ॥
ભગવાન્ આહ ।
ક્રીડેત્âનન્દ સ પુરુષો રમેત્ પરિચરેત્ પરિકલ્પમ્ ઉપાદાય્âપરિનિર્વાપિતેન્âત્મભાવેન પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ સમર્પિતઃ સમન્વઙ્ગીભૂતો ।
ન ત્વ્ એવં તથાગતસ્ય પૂર્વં બોધિસત્વચર્યાં ચરમાણસ્ય સત્વાન્ ત્રિભિર્ અપાયૈર્ દુષ્ખિતાન્ દૃષ્ટ્વા દરિદ્રાન્ અભૂત્ સૌમનસ્યં વા ચિત્તપ્રસાદો વ્êતિ વિસ્તરઃ ॥
લોકે ઽપિ પુત્રે શૂલમ્ આરોપ્યમાણે ।
પશ્યતોર્ માતાપિત્રોર્ ન સ્વસૌખ્યસંગો દૃષ્ટઃ સ્વ્âનુરૂપકૃપાવશાત્ ।
પ્રચ્છન્નસ્ તર્હિ સસ્વામિકાસુ નિસ્વામિકાસુ બાહુલધર્મધ્વજરક્ષિતાસુ કામમિથ્ય્âચારો ન સ્યાત્ ।
સતિ સત્વ્âર્થે સત્વ્âનુપઘાતે ચ્âનુબન્ધં નિરૂપ્ય્âદોષઃ
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f80બ્ ---> ]
॥
સમ્યગ્બ્રહ્મચારિણીષુ કૃત્âર્થત્વાદ્ દૂરાત્ પરિહારઃ ।
પૂજ્યા ચ માતૃભગિન્ય્-આદિવત્ ।
એવં તર્હિ ભિક્ષોર્ અપ્ય્ એવમ્ આપન્નં ।
ન તસ્ય્âપરેણ બ્રહ્મચર્યપ્રકારેણ સત્વ્âર્થસાધનાત્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્167 ---> ]
તથા હ્ય્ ઉક્તમ્ આર્ય્âક્ષયમતિસૂત્રે ।
કાલ્âકાલે પુનર્ અનેન્ôપેક્ષા કરણીય્êતિ ॥
અથ તતો ઽપ્ય્ અધિકં સત્વ્âર્થં પશ્યેત્ ।
શિક્ષાં નિક્ષિપેત્ ॥
ઉપાયકૌશલ્યસૂત્રે જ્યોતિર્માણવકં દ્વાચત્વારિંશદ્વર્ષસહસ્રબ્રહ્મચારિણમ્ અધિકૃત્ય સપ્તમે પદે સ્થિતસ્ય કારુણ્યમ્ ઉત્પદ્યેત ।
કિં ચ્âપ્ય્ અહમ્ ઇદં વ્રતં ખણ્ડયિત્વા નિરયપરાયણઃ સ્યાં ।
તથ્âપ્ય્ ઉત્સહે ઽહં નૈરયિકં દુષ્ખં પ્રતિવેદયિતુમ્ અથ ચ્êયં સ્ત્રી સુખિતા ભવતુ ।
મા કાલં કરોતુ ।
ઇતિ હિ કુલપુત્ર જ્યોતિર્માણવકઃ પશ્ચાન્મુખો નિવર્ત્ય તાં સ્ત્રિયં દક્ષિણેન પાણિના ગૃહીત્વ્âઇવમ્ આહ ।
ઉત્તિષ્ઠ ભગિનિ યથાકામકરણીયસ્ તે ભવામ્îતિ ॥
પે ॥
સો ઽહં કુલપુત્ર મહાકારુણ્યચિત્ત્ôત્પાદેન્êત્વરેણ કામ્ôપસંહિતેન દશકલ્પસહસ્રાણિ પશ્ચાન્મુખમ્ અકાર્ષમ્ ।
પશ્ય કુલપુત્ર યદ્ અન્યેષાં નિરયસંવર્તનીયં કર્મ ।
તદ્ ઉપાયકુશલસ્ય બોધિસત્વસ્ય બ્રહ્મલોક્ôપપત્તિસંવર્તનીયમ્ ઇતિ ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્âહ ।
યદિ બોધિસત્વ્âઇકસ્ય સત્વસ્ય કુશલમૂલં સંજનયેત્ તથારૂપાં ચ્âપત્તિમ્ આપદ્યેત યથારૂપય્âપત્ત્ય્âપન્નયા કલ્પશતસહસ્રં નિરયે પચ્યેત ।
ઉત્સોઢવ્યમ્ એવ ભગવન્ બોધિસત્વેન્âપત્તિમ્ આપત્તું તચ્ ચ નૈરયિકં દુષ્ખં ।

ન ત્વ્ એવ તસ્ય્âઇકસય્ સત્વસ્ય કુશલં પરિત્યક્તુમ્ ઇતિ ॥
પુનર્ અત્ર્âઇવ્âહ ।
ઇહ કુલપુત્ર્ôપાયકુશલો બોધિસત્વો યદા કદાચિત્ કસ્મિંશ્ચિત્ પાપમિત્રવશેન્âપત્તિમ્ આપદ્યેત ।
સ્êતઃ પ્રતિસંશિક્ષતે ।
ન મય્âઇભિઃ સ્કન્ધૈઃ પરિનિર્વાપયિતવ્યં ।
મયા પુનર્ એવં સંનાહઃ સંનદ્ધવ્યઃ ।
અપર્âન્તકોટિઃ સંસરિતવ્યા સત્વાનાં પરિપાચનહેતોર્ ઇતિ ।
ન મયા ચિત્તદાહઃ કરણીયો ।
યથા યથા સંસરિષ્યામિ તથા તથા સત્વાન્ પરિપાચયિષ્યામિ ।
અપિ ત્વ્ એતાં ચ્âપત્તિં યથાધર્મં પ્રતિકરિષ્યામિ ।
આયત્યાં સંવરમ્ આપત્સ્યે ।
સચેત્ કુલપુત્ર પ્રવ્રજિતો બોધિસત્વઃ પરિકલ્પમ્ આદા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f81અ ---> ]
ય સર્વાશ્ ચતસ્રો મૂલ્âપત્તીર્ અતિક્રમેદ્ અનેન ચ્ôપાયકૌશલ્યેન વિનોદયેદ્ ।
અનાપત્તિં બોધિસત્વસ્ય વદામ્îતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્168 ---> ]
સ્ફુટં ચ્âર્યરત્નમેઘે આનન્તર્યચિકીર્ષુપુરુષમારણ્âનુજ્ઞાનાત્ ॥
શ્રાવકવિનયે ઽપિ મૂલ્âપત્તિસ્થાનએ એવ કારુણ્યાન્ મૃગ્âદિમોક્ષણે ઽનાપત્તિર્ ઉક્ત્âઇવ ॥
અયં ચ રાગે ગુણો યદ્ બોધિસત્વે રાગમ્ ઉત્પાદ્ય સુગતિર્ લભ્યતે ।
ન તુ ક્રોધેન ॥
યથ્ôક્તમ્ ઉપાયકૌશલ્યસૂત્રે ।
પ્રિયંકરે બોધિસત્વે રક્તા ... ધવ્યોત્તરાં દારિકામ્ અધિકૃત્ય ।
પ્રિયંકરસ્ય પ્રણિધેઃ પુનઃ પુનર્ ય્êસ્ત્રિ પ્રેક્ષેત સરાગચિત્તા ।
સ્êસ્ત્રિભાવં પરિવર્જયિત્વા પુરુષો ભવેત્ યાદૃગ્ ઉદારસત્વઃ ॥
પશ્યસ્વ્âનન્દ ગુણ્âસ્ય્êદૃશાઃ ।
યેન્âન્યસત્વા નિરયમ્ વ્રજન્તિ ।
તેન્âઇવ શૂરેષુ જનિત્વ રાગં ગચ્છન્તિ સ્વર્ગં પુરુષત્વમ્ એવ ચ ॥
પે ॥
ભૈષજ્યરાજેષુ મહાયશેષુ ।
કો બોધિસત્વેષુ જનયેત દ્વેષમ્ ।
યેસાં કિલેશો ઽપિ સુખસ્ય દાયકઃ ।
કિં વા પુનર્ યઃ તાન્ સત્કરેયા ।
ઇતિ ॥
એવમ્ અન્યસ્મિન્ સત્વ્âર્થ્ôપાયે સતિ રાગજ્âપત્તિર્ અનાપત્તિર્ ઉક્તા ॥
ઉપાયકૌશલ્યસૂત્રે ચ ગણિકાવત્ કૃત્âર્થો બોધિસત્વો નિરપેક્ષસ્ તં સત્વં ત્યજત્îતિ વિસ્તરેણ્ôક્તમ્ ॥
અલબ્ધભૂમેશ્ ચ ષટ્પારમિતાસુ ચરિતવત્êયં ચિન્તા ।
ન્êતરસ્ય્êત્ય્ આસ્તાં પ્રાસઙ્ગિકમ્ ॥
તસ્માદ્ દ્વેષસ્ય્âવકાશો ન દેય ।
ઉક્તં હ્ય્ ઉપાલિપરિપૃચ્છાયાં ।
બોધિસત્વાનાં શારિપુત્ર દ્વે મહાસ્âવદ્યે આપત્તી ।

કતમે દ્વે ।
દ્વેષસહગતા મોહસહગતા ચ્êતિ ।
તત્ર શારિપુત્ર પ્રથમા
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્169 ---> ]
આપત્તિર્ દશવર્ગે ઋજુકેન દેશયિતવ્યા ।
હસ્ત્âપત્તિઃ પઞ્ચ વર્ગે ગુર્વી દેશયિતવ્યા ।
સ્ત્રિયા હસ્તગ્રહણં ચક્ષુર્દર્શનં ।
દુષ્ટચિત્ત્âપત્તિર્ એકપુદ્ગલસ્ય દ્વયોર્ વા શારિપુત્ર તાં ગુર્વીં દશયેત્ ।
પઞ્ચ્âનન્તર્યસમન્વાગત્âપત્તિર્ બોધિસત્વેન સ્ત્ર્ય્-આપત્તિર્ દારિક્âપત્તિર્ હસ્ત્âપત્તિઃ સ્તૂપ્âપત્તિઃ સંઘ્âપત્તિસ્ તથ્âન્યાશ્ ચ્âપત્તયો બોધિસત્વેન ન પઞ્ચત્રિંશતાં બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અન્તિકે રાત્રિંદિવં એકાકિના ગુર્વ્યો દેશયિતવ્યાઃ ॥
તત્ર્êયં દેશના ।
અહમ્ એવંનામા બુદ્ધં શરણં ગચ્છામિ ।
ધર્મં શરણં ગચ્છામિ ।
સંઘં શરણં ગચ્છામિ ॥
નમઃ શાક્યમુનયે તથાગતાય્âર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય ।
નમો વજ્રપ્રમર્દિને ।
નમો રત્ન્âર્ચિષે ।
નમો નાગ્êશ્વરરાજાય ।
નમો વીરસેનાય ।
નમો વીરનન્દિને ।
નમો રત્નશ્રિયે ।
નમો રત્નચન્દ્રપ્રભાય ।
નમો ઽમોઘદર્શિને ।
નમો રત્નચન્દ્રાય ।
નમો નિર્મલાય ।
નમો વિમલાય ।
નમઃ શૂરદત્તાય ।
નમો બ્રહ્મણે ।
નમો બ્રહ્મદત્તાય ।
નમો વરુણાય ।
નમો વરુણદેવાય ।
નમો ભદ્રશ્રિયે ।
નમશ્ છન્દનશ્રિયે ।
નમો ઽનન્ત્âઉજસે ।
નમઃ પ્રભાસશ્રિયે
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f81બ્ ---> ]
નમો ઽશોકશ્રિયે ।
નમો નારાયણાય ।
નમઃ કુસુમશ્રિયે ।
નમો બ્રહ્મજ્યોતિર્વિક્રીડિત્âભિજ્ઞાય તથાગતાય ।
નમો ધનશ્રિયે ।

નમઃ સ્મૃતિશ્રિયે ।
નમઃ સુપરિકીર્તિતનામધેયશ્રિયે ।
નમ્êન્દ્રકેતુધ્વજરાજાય ।
નમઃ સુવિક્રાન્તશ્રિયે ।
નમો વિચિત્રસંક્રમાય ।
નમો વિક્રાન્તગામિને ।
નમઃ સમન્ત્âવભાસવ્યૂહશ્રિયે ।
નમો રત્નપદ્મવિક્રામિણે ।
નમો રત્નપદ્મસુપ્રતિષ્ઠિતશૈલ્êન્દ્રરાજાય તથાગતાય્âર્હતે સમ્યક્સંબુદ્ધાય ॥
એવંપ્રમુખા યાવન્તઃ સર્વલોકધાતુષુ તથાગત્âર્હ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્170 ---> ]
ન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાસ્ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ।
તે માં સમન્વાહરન્તુ બુદ્ધા ભગવન્તો યન્ મય્âસ્યાં જાતૌ અન્યાસુ વા જાતિષ્વ્ અનવર્âગ્રે જાતિસંસારે સંસરતા [[દોઉબ્ત્]] પાપકં કર્મ કૃતં સ્યાત્ કારિતં વા ક્રિયમાણં વ્âનુમોદિતં ભવેત્ ।
સ્તૌપિકં વા સાઙ્ઘિકં વા દ્રવ્યમ્ અપહૃતં સ્યાત્ હારિતં વા હ્રિયમાણં વ્âનુમોદિતં ભવેત્ ।
પઞ્ચ્âનન્તર્યાણિ કૃતાનિ સ્યુઃ કારિતાનિ વા ક્રિયમાણાનિ વ્âનુમોદિતાનિ ભવેયુઃ ।
દશ્âકુશલાન્ કર્મપથાન્ સમાદાય વર્તિતં સ્યાત્ પરે વા સમાદાપિતાઃ સ્યુર્ વર્તમાના વ્âનુમોદિતા ભવેયુર્ યેન કર્મ્âવરણેન્âવૃતો ઽહં નિરયં વા ગચ્છેયં તિર્યગ્યોનિં વા યમવિષયં વા ગચ્છેયં પ્રત્યન્તજનપદેષુ મ્લેચ્છેષુ વા પ્રત્યાજાયેયં દીર્ઘ્âયુષ્કેષુ દેવેષ્ûપપદ્યેયમ્ ઇન્દ્રિયવિકલતાં વ્âધિગચ્છેયં મિથ્યાદૃષ્ટિં વ્ôપગૃહ્ણીયાં બુદ્ધ્ôત્પાદં વા વિરાગયેયં ।
તત્ સર્વં કર્મ્âવરણં તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનભૂતાનાં ચક્ષુર્ભૂતાનાં સ્âક્ષિભૂતાનાં પ્રમાણભૂતાનાં જાનતાં પશ્યતામ્ અગ્રતઃ પ્રતિદેશયામિ આવિષ્કરોમિ ન પ્રતિચ્છાદયામ્ય્ આયત્યાં સંવરમ્ આપદ્યે ।
સમન્વાહરન્તુ માં તે બુદ્ધા ભગવન્તો યન્ મય્âસ્યાં જાતાવ્ અન્યાસુ વા જાતિષ્વ્ અનવર્âગ્રે વા જાતિસંસારે સંસરતા દાનં દત્તં ભવેદ્ અન્તશસ્ તિર્યગ્યોનિગતા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f82અ ---> ]
ય્âપ્ય્ આલોપઃ શીલં વા રક્ષિતં ભવેદ્ યચ્ ચ મે બ્રહ્મચર્યવાસકુશલમૂલં યચ્ ચ મે સત્વપરિપાકકુશલમૂલં યચ્ ચ મે બોધિચિત્તકુશલમૂલં યચ્ ચ મે ઽનુત્તરજ્ઞાનકુશલમૂલં તત્ સર્વમ્ ઐકધ્યં પિણ્ડયિત્વા તુલયિત્વ્âભિસંક્ષિપ્ય્âનુત્ત્
અરાયાં સમ્યક્સંબોધûત્તર્ôત્તરયા પરિણામનયા યથા પરિણામિતમ્ અતીતૈર્ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ યથા પરિણામયિષ્યન્ત્ય્ અનાગતા બુદ્ધા ભગવન્તો યથા પરિણમન્ત્ય્ એતર્હિ દશસુ દિક્ષુ પ્રત્યુત્પન્ના બુદ્ધા ભગવન્તઃ ।
તથ્âહમ્ અપિ પરિણામયામિ ।
સર્વં પુણ્યમ્ અનુમોદયામિ ।
સર્વાન્ બુદ્ધાન્ અધ્યેષયામિ ।
ભવતુ મે જ્ઞાનમ્ અનુત્તરમ્ ।
યે ચ્âભ્યતીતાસ્ તથ્âપિ ચ યે ઽનાગતા યે ચ્âપિ તિષ્ઠન્તિ નર્ôત્તમા જિનાઃ ।
અનન્તવર્ણાન્ ગુણસાગર્ôપમાન્ ઉપૈમિ સર્વાન્ શરણં કૃત્âઞ્જલિઃ ।
યે બોધિસત્વાઃ કરુણબલૈર્ ઉપેતા વિચરતિ લોકે સત્વહિતાય શૂરાઃ ત્રાયન્તુ તે માં સદપાપકારિણં [[દોઉબ્ત્]] ।
શરણં યામિ તાન્ બુદ્ધબોધિસત્વાન્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્171 ---> ]
ઇતિ હિ શારિપુત્ર બોધિસત્વેન્êમાન્ પઞ્ચત્રિંશતો બુદ્ધાન્ પ્રમુખાન્ કૃત્વા સર્વતથાગત્âનુગતૈર્ મનસિકારૈઃ પાપશુદ્ધિઃ કાર્યા ।
તસ્ય્âઇવં સર્વપાપવિશુદ્ધસ્ય તત્ર ચ બુદ્ધા ભગવન્તો મુખાન્ય્ ઉપદર્શયન્તિ સત્વવિમોક્ષ્âર્થમ્ એવ ।
નાનાવ્યઞ્જન્âકારમ્ ઉપદર્શયન્તિ વિભ્રાન્તબાલપૃથગ્જનાનાં પરિપાચનાહેતોઃ ॥
પે ॥
ન શક્યં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધનિકાયૈર્ આપત્તિકૌકૃત્યસ્થાનં વિશોધયિતું યદ્ બોધિસત્વસ્ તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં નામધેયધારણપરિકીર્તનેન રાત્રિંદિવં ત્રિસ્કન્ધકધર્મપર્યાયપ્રવર્તનેન્âપત્તિકૌકૃત્યાન્ નિઃસરતિ સમાધિં ચ પ્રતિલભતે ॥
ઉક્તો વિદૂષણ્âસમુદાચારઃ ।
પ્રતિપક્ષસમુદાચાર્ôચ્યતે ।
તત્ર ગમ્ભીરસૂત્ર્âન્તપરિચયાત્ પાપક્ષયો ભવતિ ॥
યથા વજ્રચ્છેદિકાયામ્ ઉક્તં ।
યે તે સુભૂતે કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા ઇમાન્ એવંરૂપાન્ સૂત્ર્âન્તાન્ ઉદ્ગ્રહીષ્યન્તિ યાવત્ પર્યવાપ્સ્યન્તિ ।

તે પરિભૂતા ભવિષ્યન્તિ સુપરિભૂતાઃ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
યાનિ તેષાં સત્વાનાં પૌર્વજન્મિકાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ અપાયસંવર્તનીયાનિ ।
તાનિ તયા પરિભૂતતયા દૃષ્ટએ એવ ધર્મે ક્ષપયિષ્યન્તિ બુદ્ધબોધિં ચ પ્રાપ્સ્યન્ત્îતિ ॥
શૂન્યતા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f82બ્ ---> ]
અધિમુક્ત્ય્âપિ પાપશુદ્ધિર્ ભવતિ તથાગતકોષસૂત્રે વચનાત્ ।
યઃ કાશ્યપ પિતા ચ સ્યાત્ પ્રત્યેકબુદ્ધશ્ ચ તં જીવિતાદ્ વ્યપરોપયેદ્ ઇદમ્ અગ્રં પ્રાણ્âતિપાતાનાં ।
ઇદમ્ અગ્રમ્ અદત્ત્âદાનાનાં યદ્ ઉત ત્રિરત્નદ્રવ્ય્âપહરણતા ।
ઇદમ્ અગ્રં કામમિથ્ય્âચારાણાં યદ્ ઉત માતા સ્યાદ્ અર્હન્તી ચ ।
ઇદમ્ અગ્રં મૃષાવાદાનાં યદ્ ઉત તથાગતસ્ય્âભ્યાખ્યાનં ।
ઇદમ્ અગ્રં પૈશુન્યાનાં યદ્ ઉત્âર્ય-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્172 ---> ]
સંઘસ્ય્âવર્ણઃ ।
ઇદમ્ અગ્રં પારુષ્યાણાં યદ્ ઉત્âર્યાણામ્ અવસ્ફણ્ડનં ।
ઇદમ્ અગ્રં સંભિન્નપ્રલાપાનાં યદ્ ઉત ધર્મકામાનાં વિક્ષેપઃ ।
ઇદમ્ અગ્રં વ્યાપાદાનાં યદ્ ઉત્âનન્તર્યપરિકર્ષણમ્ ।
ઇદમ્ અગ્રમ્ અભિધ્યાનાં યદ્ ઉત સમ્યગ્ગતાનાં લાભહરણચિત્તતા ।
ઇદમ્ અગ્રં મિથ્યાદૃષ્ટીનાં યદ્ ઉત ગહનતાદૃષ્ટિઃ ।
ઇમે કાશ્યપ દશ્âકુશલાઃ કર્મપથા મહાસ્âવદ્યાઃ ।
સચેત્ કાશ્યપ્âઇકસત્વ્âઇભિર્ એવં મહાસ્âવદ્યૈર્ દશભિર્ અકુશલૈઃ કર્મપથૈઃ સમન્વાગતો ભવેત્ ।
સ ચ તથાગતસ્ય હેતુપ્રત્યયસંયુક્તાં ધર્મદેશનામ્ અવતરેન્ ।
ન્âત્ર કશ્ચિદ્ આત્મા વા સત્વો વા જીવો વા પુદ્ગલો વા યઃ કરોતિ પ્રતિસંવેદયતે ઇતિ હ્ય્ અકૃતામ્ અનભિસંસ્કારાં માયાધર્મતામ્ અસંક્લેશધર્મતાં પ્રકૃતિપ્રભાસ્વરતાં સર્વધર્માણામ્ અવતરત્ય્ આદિશુદ્ધાન્ સર્વધર્માન્ અભિશ્રદ્દધાત્ય્ અધિમુચ્યતે ।
ન્âહં તસ્ય સત્વસ્ય્âપાયગમનં વદામ્îતિ ॥
કર્મ્âવરણવિશુદ્ધિસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
પુનર્ અપરં મઞ્જુશ્રીર્ યો બોધિસત્વ્âપત્તિમ્ અનાપત્તિં પશ્યતિ ।
અવિનયં વિનયં પશ્યતિ ।
સંક્લેશં વ્યવદાનં પશ્યતિ ।
સંસારધાતું નિર્વાણધાતું પશ્યતિ ।
સ કર્મ્âવરણવિશુદ્ધિં પ્રતિલભતએ ઇતિ ॥
ત્રિસમયરાજે ઽપિ પાપપ્રતિપક્ષસમુદાચાર્ôક્તઃ ॥
અક્ષિણી નિમીલ્ય બુદ્ધબોધિસત્વ્â-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્173 ---> ]
લમ્બનચિત્તઃ શત્âક્ષરમ્ અષ્ટસહસ્રં જપેત્ ।
નિમીલિત્âક્ષ્âઇવ બુદ્ધબોધિસત્વાન્ પશ્યતિ વિગતપાપો-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f83અ ---> ]
ભવતિ ।
અથવા ચૈત્યં પ્રદક્ષિણીકુર્વન્ન્ અષ્ટસહસ્રં જપેચ્ ચૈત્યપ્રતિમાયાઃ સદ્ધર્મપુસ્તકાનાં ચ્âઇકતમં પુરસ્કૃત્ય્âયમ્ એવ વિધિર્ ઇતિ ॥
ચુન્દાધારણીં વા તાવજ્ જપેદ્ યાવત્ પાપક્ષયનિમિત્તાનિ પશ્યતિ સ્વપ્ને ।
તદ્ યથા ક્રન્દન્âદિછર્દનદધિક્ષીર્âદિભોજનાત્ તુ વિગતપાપો ભવતિ ।

વમનાદ્ વા ચન્દ્રસૂર્યદર્શનાદ્ આકાશગમનાજ્ જ્વલિત્âનલમહિષકૃષ્ણપુરુષપરાજયાદ્ ભિક્ષુભિક્ષુણીસંઘદર્શનાત્ ક્ષીરવૃક્ષગજ વૃષગિરિસિંહ્âસનપ્રાસાદન્âવરોહણાદ્ ધર્મશ્રવણાચ્ ચ પાપક્ષયઃ સંલક્ષયિતવ્યઃ ॥
તથાગતબિમ્બપરિવર્તે ઽપિ પ્રતિપક્ષસમુદાચાર્ôક્તઃ ।
તદ્ યથા પુરુષો મીઢ્âવલિપ્તઃ સુધૌતુસ્નાનં કૃત્વા ગન્ધૈર્ વિલિપ્યતે ।
તસ્ય તદ્ દૌર્ગન્ધ્યં વાન્તં વિગતં સ્યાદ્ એવં પઞ્ચ્âનન્તર્યકારિણસ્ તત્ પાપં વિગચ્છતિ ।
યો ઽપિ દશ્âકુશલકર્મપથસમન્વાગતસ્ તથાગતે શ્રદ્ધાં પ્રતિલભ્ય તથાગતબિમ્બં કારયેત્ તસ્ય્âપિ તત્ પાપં ન પ્રજ્ઞાયતે વિશેષતો બોધિચિત્તસમન્વાગતસ્ય ।
વિશેષતો ઽભિનિષ્ક્રાન્તગૃહ્âવાસસ્ય શીલવત્êતિ ॥
પુષ્પકૂટધારણ્યામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
યશ્ ચ ખલુ પુનઃ સિંહવિક્રીડિતતથાગતં સંમુખં વર્ષં વા વર્ષસહસ્રં વા વર્ષશતસહસ્રં વા સર્વસુખ્ôપધાનૈર્ ઉપતિષ્ઠેદ્ ।
યશ્ ચ પરિનિર્વૃતસ્ય તથાગતસ્ય ચૈત્યે બોધિચિત્તસંગૃહીત્âઇકપુષ્પમ્ આરોપયેત્ તથાગતપૂજાયૈ જન્âઞ્જલિં ચ્ôપનામયેજ્ જલેન વા સિઞ્ચયેદ્ ઇષિકાપદં વા દદ્યાન્ નિર્માલ્યં ચ્âપનયેદ્ ઉપલેપનપ્રદાનં વા પુષ્પપ્રદાનં વા દીપપ્રદાનં વા કુર્યાદ્ આત્તમનાઃ એકક્રમવ્યતિહારં વ્âતિક્રમ્ય વાચં ભાષતે ।
નમસ્ તસ્મૈ બુદ્ધાય ભગવત્êતિમાત્રે ઽત્ર સિંહવિક્રીડિતકાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્ વા વિચિકિત્સા વા યદ્ અસૌ કલ્પં વા કલ્પશતં વા કલ્પસહસ્રં વા દુર્ગતિવિનિપાતં ગચ્છેન્ ન્êદં-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f83બ્ ---> ]
સ્થાનં વિદ્યતએ ઇતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્174 ---> ]
ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભરાજસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
યે પઞ્ચ શિક્ષાપદાનિ ધારયન્તિ ।
યે દશ શિક્ષાપદાનિ ધારયન્તિ ।
યે ચ બોધિસત્વસંવરં ચતુર્થં શતં શિક્ષાપદાનાં ધારયન્તિ ।
યે પુનર્ અભિનિષ્ક્રાન્તગૃહ્âવાસા ભિક્ષવઃ પઞ્ચાશ્âધિકે દ્વે શિક્ષાપદશતે ધારયન્તિ ।
યાશ્ ચ ભિક્ષુણ્યઃ પઞ્ચશિક્ષાપદશતાનિ ધારયન્તિ ।
યે ચ યથાપરિગૃહીતાચ્ છિક્ષાસંવરાદ્ અન્યતરાચ્ છિક્ષાપદાદ્ ભ્રષ્ટા ભવન્તિ ।
સચેત્ તે દુર્ગતિભયભીતાસ્ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈડૂર્યપ્રભરાજસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં ધારયેયુર્ યથાવિભવતશ્ ચ પૂજાં કુર્યુઃ ।
ન ભૂયસ્ તેષામ્ અપાયગતિઃ પ્રતિકાઙ્ક્ષિતવ્યા ॥
અથ ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ ।
શ્રદ્દધાસિ ત્વમ્ આનન્દ ।
પત્તીયસિ ।
યદ્ અહં તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈડૂર્યપ્રભરાજસ્ય તથાગતસ્ય ગુણાન્ વર્ણયામિ ।
અથ તે કાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્ વા વિચિકિત્સા વ્âત્ર ગમ્ભીરે બુદ્ધગોચરે ॥
અથ્âયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ।
ન મે ભદન્ત ભગવન્ કાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્ વા વિચિકિત્સા વા તથાગતભાષિતેષુ સૂત્ર્âન્તેષુ ।
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
ન્âસ્તિ તથાગતાનામ્ અપરિશુદ્ધકાયવાઙ્મનઃસમુદાચારતા ।
ઇમૌ ભગવન્ ચન્દ્રસૂર્યાવ્ એવં મહર્દ્ધિકાવ્ એવં મહ્âનુભાવૌ પૃથિવ્યાં પતેતાં ।
સુમેરુઃ પર્વતરાજા સ્થાનાચ્ ચલેત્ ।
ન તુ બુદ્ધાનાં વચનમ્ અન્યથા ભવેત્ ॥
કિંતુ ભદન્ત ભગવન્ સન્તિ સત્વાઃ શ્રદ્ધ્êન્દ્રિયવિકલા યે બુદ્ધગોચરં શ્રુત્વા ન શ્રદ્દધતિ ।
તેષામ્ એવં ભવતિ ।
કથમ્ ઇદં નામધેયં સ્મરણમાત્રેણ તસ્ય તથાગતસ્ય્âઇત્તકા ગુણ્âનુશંસા ભવતિ ।
તે ન શ્રદ્દધતિ ।
ન પત્તીયન્તિ ।
પ્રતિક્ષિપન્તિ ।

તેષાં દીર્ઘરાત્રમ્ અનર્થાય્âહિતાય્âસુખાય વિનિપાતાય ભવિષ્યતિ ॥
ભ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f84અ ---> ]
ગવાન્ આહ ।
અસ્થાનમ્ આનન્દ્âનવકાશો યેષાં તસ્ય નામધેયં નિપતેત્ કર્ણે તેષાં દુર્ગત્યપાયગમનં ભવેદ્ ઇતિ ।
દુઃશ્રદ્ધાનીયશ્ ચ્âનન્દ બુદ્ધાનાં બુદ્ધગોચરઃ ।યચ્ ચ ત્વમ્ આનન્દ શ્રદ્દધાસિ પત્તીયસિ ।
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્175 ---> ]
તથાગતસ્ય્âઇષો ઽનુભાવો દ્રષ્ટવ્યઃ ।
અભૂમિશ્ ચ્âત્ર શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં સ્થાપયિત્વ્âઇકજાતિપ્રતિબદ્ધાન્ બોધિસત્વાન્ મહાસત્વાન્ ઇતિ ॥
અત્ર્âઇવ ચ્ôક્તં ।
યે ચ્âન્યે શ્રાદ્ધાઃ કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વ્âષ્ટ્âઙ્ગસમન્વાગતમ્ ઉપવાસમ્ ઉપવસન્તિ ।
એકવાર્ષિકં વા ત્રૈવાર્ષિકં વા શિક્ષાપદં ધારયન્તિ ।
યેષામ્ એવમ્ અભિપ્રાયઃ એવં પ્રણિધાનં ।
અનેન વયં કુશલમૂલેન પશ્ચિમાયાં દિશાયાં સુખાવત્યાં લોકધાતûપપદ્યેમ યત્ર્âમિતાભસ્ તથાગતઃ ।
યૈઃ શ્રુતં ભવિષ્યતિ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈડૂર્યપ્રભવરાજસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં ।
તેષાં મરણકાલસમયે ઽષ્ટૌ બોધિસત્વા ઋદ્ધ્ય્âગત્ય માર્ગમ્ ઉપદર્શયન્તિ ।
તે તત્ર નાનારઙ્ગેષુ પદ્મેષ્ûપપાદુકાઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ ।
કેચિત્ પુનર્ દેવલોકએ ઉપપદ્યન્તે ।
તેષાં તત્ર્ôપપન્નાનાં તત્ પૂર્વકં કુશલમૂલં ન ક્ષીયતે ।
દુર્ગતિવિનિપાતભયં ચ ન ભવિષ્યતિ ।
તે તતશ્ ચ્યુત્êહ મનુષ્યલોકે રાજાનો ભવન્તિ ।
ચતુર્દ્વીપ્êશ્વરાશ્ ચક્રવર્તિનઃ ।
અનેકાનિ સત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ દશ કુશલેષુ કર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ ।
અપરે પુનઃ ક્ષત્રિયમહાશાલકુલેષ્ûપપદ્યન્તે ।
બ્રાહ્મણમહાશાલકુલેષ્ûપપદ્યન્તે ।
ગૃહપતિમહાશાલકુલેષુ પ્રભૂતધનધાન્યકોષકોષ્ઠ્âગારકુલેષ્ûપપદ્યન્તે ।
તે રૂપસંપન્ના ભવન્તિ ।
પરિવારસમ્પન્ના ભવન્તિ ॥
તત્ર્âઇવ્ôક્તં ।
યેન ચ પુનર્ માતૃગ્રામેણ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈડૂર્યપ્રભરાજસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં શ્રુતં ભવિષ્યતિ ।
ઉદ્ગૃહીતં વા ।
સ તસ્ય પશ્ચિમો માતૃગ્રામભા-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f84બ્ ---> ]
વઃ પ્રતિકાઙ્ક્ષિતવ્ય્êતિ ॥
મઞ્જુશ્રીબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહ્âલંકારસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
જ્ઞાન્ôત્તરપ્રભાકેતું પ્રણિધાનમતિં તથા ।
શાન્ત્êન્દ્રિયં મઞ્જુઘોષં ભક્તિતઃ પ્રણમામ્ય્ અહમ્ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્176 ---> ]
ય્âઇષાં બોધિસત્વાનાં નામધેયં તુ ધારયેત્ ।
એતસ્ય માતૃગ્રામસ્ય સ્ત્રીભાવો ન ભવિષ્યતિ ॥

ઉક્તઃ સંક્ષેપાત્ પ્રતિપક્ષસમુદાચારઃ ॥
પ્રત્યાપત્તિબલમ્ અધુન્ôચ્યતે ॥
યથ્ôક્તમ્ આર્યક્ષિતિગર્ભસૂત્રે ।
પ્રાણ્âતિપાતાત્ પ્રતિવિરતો ભવતિ બોધિસત્વો મહાસત્વઃ સર્વસત્વાનામ્ અભયંદદઃ ।
અનુત્ત્રાસો ઽનુપાયાસો ઽલોમહર્ષઃ સ તેન કુશલમૂલેન કર્મવિપાકેન ।
યત્ પૂર્વ્âન્તકોટિપઞ્ચગતિચક્ર્âરુઢેન સંસારનદ્ય્-ઉદ્યાતેન પ્રાણ્âતિપાતહેતુના કાયવાઙ્મનસા કર્મ્âવરણં ક્લેશ્âવરણં ધર્મ્âવરણં કૃતં વા સ્યાત્ કારિતં વ્âનુમોદિતં સ્યાત્ ।
તત્ સર્વં તેન પ્રાણ્âતિપાતવૈરમણચક્રેણ સર્વ્âનર્થં મર્દયતિ ।
યાવદ્ અશેષમ્ અવિપાકં કુરુતે ।
સનિકાયસભાગે દેવમનુષ્યાણાં પ્રિયો ભવતિ નિરાતઙ્કો દીર્ઘ્âયુષ્ક્êતિ ॥
યાવત્ પુનર્ અપરં કુલપુત્ર યો બોધિસત્વો યાવજ્જીવમ્ અદત્ત્âદાનાત્ પ્રતિવિરતો ભવતિ સ સર્વસત્વાનામ્ અભયમ્ દદાતિ અન્યત્ર્âસયત્નેન્âસંક્ષોભેણ સ્વલાભેન સંતુષ્ટો વિહરતિ ।
અધા-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્177 ---> ]
ર્મિકભોગ્âનભિલાષી સ તેન કુશલમૂલેન યાવદ્ અદત્ત્âદાનહેતુકં કર્મ્âવરણં મર્દયતિ પ્રમર્દયતિ યાવદ્ અશેષમ્ અવિપાકં કુરુતએ ઇતિ ॥
પે ॥એવં દશ્âપિ કુશલાઃ કર્મપથાઃ સ્વવિપક્ષ્âકુશલઘાતકાસ્ તત્ર પઠ્યન્તે ॥
તથા ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ઽપિ વ્યાપાદવિરત્યા સર્વપાપક્ષયઃ શ્રૂયતે ।
યથ્âહ ।
સહિષ્યામ્ય્ અત્ર બાલાનામ્ અભૂતાં પરિભાષણાં ।
આક્રોશનં તર્જનાં ચ્âધિવાસિષ્ય નાયકઃ ॥
ક્ષપયિષ્યે પાપકં કર્મ યન્ મયા પુરિમે કૃતમ્ ।
અન્યેષુ બોધિસત્વેષુ વ્યાપાદો જનિતો મય્êતિ ॥
ઉક્તં પ્રત્યાપત્તિબલમ્ ॥
આશ્રયબલં તુ વક્તવ્યમ્ ॥
અત્ર સૂકરિક્âવદાનમ્ ઉદાહાર્યમ્ ।
યે બુદ્ધં શરણં યાન્તિ ન તે ગચ્છન્તિ દુર્ગતિં ।
પ્રહાય માનુષાન્ કાયાન્ દિવ્યાન્ કાયાંલ્ લભન્તિ તે ॥
ઇત્ય્ એવં ધર્મં સંઘં ચ્âધિકૃત્ય પાપક્ષયઃ ॥
આર્યમૈત્રેયવિમોક્ષે તુ બોધિચિત્તેન પાપવિશુદ્ધિર્ ઉક્તા ।
કલ્પ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f85અ ---> ]
ઉદ્દાહ્âગ્નિભૂતં સર્વદુષ્કૃતનિર્દહનતયા ।
પાતાલભૂતં સર્વ્âકુશલધર્મપર્યાદાનકરણતયા ॥
પે ॥
તદ્ યથા કુલપુત્ર હાટકપ્રભાસં નામ રસજાતં ।
તસ્ય્âઇકં પલં લોહપલસહસ્રં સુવર્ણીકરોતિ ।
ન ચ તત્ર તત્ પલં શક્યતે તેન લોહપલસહસ્રેણ પર્યાદાતું ।
ન લોહીકર્તું ।
એવમ્ એવ્âઇકઃ સર્વજ્ઞતાચિત્ત્ôત્પાદરસધાતુઃ કુશલમૂલપરિણામનાજ્ઞાનસંગૃહીતઃ સર્વકર્મક્લેશ્âવરણલોહાનિ પ-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્178 ---> ]
ર્યાદાય સર્વધર્માન્ સર્વજ્ઞતાવર્ણાન્ કરોતિ ।
ન ચ સર્વજ્ઞતાચિત્ત્ôત્પાદરસધાતુઃ શક્યઃ સર્વકર્મક્લેશલોહૈઃ સંક્લેશયિતું પર્યાદાતું વા ।

તદ્ યથા કુલપુત્ર્âઇકઃ પ્રદીપો યાદૃશે ગૃહે વા લયને વા પ્રવેશ્યતે સ સહ પ્રવેશિતો વર્ષસહસ્રસંચિતમ્ અપિ તમોન્ધકારં વિધમયતિ ।
અવભાસં ચ કરોતિ ।
એવમ્ એવ્âઇકઃ સર્વજ્ઞતાચિત્ત્ôત્પાદપ્રદીપો યાદૃશે સત્વ્âશયે ગહને ઽવિદ્યાતમોન્ધકાર્âનુગતે પ્રવેશ્યતે સ સહ પ્રવેશિતો ઽનભિલાપ્યકલ્પશતસહસ્રસંચિતમ્ અપિ કર્મક્લેશ્âવરણતમોન્ધકારં વિધમતિ ।
જ્ઞાન્âલોકં ચ કરોતિ ॥
તદ્ યથા કુલપુત્ર ચિન્તામણિરાજમુકુટાનાં મહાનાગરાજ્ઞાં ન્âસ્તિ પર્ôપક્રમભયં ।
એવમ્ એવ બોધિચિત્તમહાકરુણાચિન્તામણિરાજમુકુટ્âવબદ્ધાનાં બોધિસત્વાનાં ન્âસ્તિ દુર્ગત્યપાયપર્ôપક્રમભયમ્ ઇતિ ॥
આર્ય્ôપાલિપરિપૃચ્છાયામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
ઇહ્ôપાલે મહાયાનં સંપ્રસ્થિતો બોધિસત્વઃ સચેત્ પૂર્વ્âહ્ણકાલસમયે આપત્તિમ્ આપદ્યેત ।
મધ્ય્âહ્નકાલસમયે સર્વજ્ઞતાચિત્તેન્âવિરહિતો વિહરેદ્ અપર્યન્ત્âઇવ બોધિસત્વસ્ય શીલસ્કન્ધઃ ।
સચેન્ મધ્ય્âહ્નકાલસમયે આપત્તિમ્ આપદ્યતે સાય્âહ્નકાલસમયે સર્વજ્ઞતાચિત્તેન્âવિરહિતો ભવેદ્ અપર્યન્ત્âઇવ બોધિસત્વસ્ય શીલસ્કન્ધઃ ।
એવં યામે યામે વિધિર્ ઉક્તઃ ।
એવં હ્ય્ ઉપાલે સપરિહારા શિક્ષા મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં બોધિસત્વાનાં ।
તત્ર બોધિસત્વેન ન્âતિકૌકૃત્યપર્યુત્થાનમ્ ઉત્પાદ્યં ન્âતિવિપ્રતિસારિણા ભવિતવ્યં ।
સચેત્ પુનઃ શ્રાવકયાનીયઃ પુદ્ગલઃ પુનઃ પુનર્ આપત્તિમ્ આપદ્યેત ।
નષ્ટઃ શ્રાવકસ્ય પુદ્ગલસ્ય
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f85બ્ ---> ]
શીલસ્કન્ધો વેદિતવ્યઃ ।
ઇતિ ॥
ઇતિ શિક્ષાસમુચ્ચયે પાપશોધનમ્ અષ્ટમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
ક્ષાન્તિપારમિતા નવમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
તદ્ એવમ્ અવિરતપ્રવૃત્તાં બહુસુખાં દૌઃશ્-લ્ય્ôત્પત્તિં રક્ષન્ન્ એવં ચ કર્મ્âવરણવિબન્ધમ્ અપનયન્ ક્લેશવિશોધને પ્રયતેત ॥
તત્ર્âદૌ તાવત્ ક્ષમેત ।
અક્ષમસ્ય હિ શ્રુત્âદૌ વીર્યં પ્રતિહન્યતે ઽખેદસહત્વાત્ ।
અશ્રુતવાંશ્ ચ ન સમાધ્યુપાયં જાનાતિ ।
ન્âપિ ક્લેશશોધન્ôપાયમ્ ।
તસ્માદ્ અખિન્નઃ શ્રુતમ્ એષેત ।
જ્ઞાનતો ઽપિ સંકીર્ણચારિણઃ સમાધાનં દુષ્કરમ્ ઇતિ ।
સંશ્રયેત વનં તતઃ ।
તત્ર્âપિ વિક્ષેપપ્રશમન્âનભિયુક્તસ્ય ચિત્તં ન સમાધીયતએ ઇતિ ।
સમાધાનાય યુજ્યેત ।
સમાહિતસ્ય ચ ન કિઞ્ચિત્ ફલમ્ અન્યત્ર ક્લેશશોધનાદ્ ઇતિ ।
ભાવયેદ્ અશુભ્âદિકં ॥
ઇત્ય્ એતાનિ તાવત્ ક્લેશશુદ્ધેર્ ઉદ્દેશપદાનિ ॥
ઇદાનીં નિર્દેશ્ôચ્યતે ।
તત્ર ક્ષાન્તિસ્ ત્રિવિધા ધર્મસંગીતિસૂત્રે ઽભિહિતા ।
દુષ્ખ્âધિવાસનક્ષાન્તિઃ ।
ધર્મનિધ્યાનક્ષાન્તિઃ ।
પર્âપકારમર્ષણક્ષાન્તિશ્ ચ્êતિ ।
તત્ર દુષ્ખ્âધિવાસનક્ષાન્તિવિપક્ષો ઽનિષ્ટ્âગમપ્રાપ્તદુષ્ખભીરુતા ।
ઇષ્ટવિઘાતપ્રાપ્તશ્ ચ સુખ્âભિષ્વઙ્ગસ્ તાભ્યાં દૌર્મનસ્યં ।

તતો દ્વેષો લીનતા ચ ॥
અત્âઇવ્âહ ચન્દ્રપ્રદીપસૂત્રે ।
સુખે ઽનભિષ્વઙ્ગઃ ।
દુષ્ખે ઽવૈમુખ્યમ્ ઇતિ ॥
રત્નમેઘસૂત્રે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
યએ ઇમે આધ્યાત્મિકાઃ શોકપરિદેવદુષ્ખ દૌર્મનસ્ય્ôપાયાસાસ્ તાન્ ક્ષમતે ઽધિવાસયત્îતિ ॥
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્180 ---> ]
આર્ય્ôગ્રદત્તપરિપૃચ્છાયામ્ અપ્ય્ ઉક્તં ।
પુનર્ અપરં ગૃહપતે ગૃહિણા બોધિસત્વેન્âનુનયપ્રતિઘ્âપગતેન ભવિતવ્યમ્ અષ્ટલોકધર્મ્âનનુલિપ્તેન ।
તેન ભોગલાભેન વા ભાર્યાપુત્રલાભેન વા ધનધાન્યવિત્તલાભેન વા ન્ôન્નમિતવ્યં ન પ્રહર્ષિતવ્યં ।
સર્વવિપત્તિષુ ચ્âનેન ન્âવનમિતવ્યં ।
ન દુર્મનસા ભવિતવ્યં એવં ચ્âનેન પ્રત્યવેક્ષિતવ્યં ।
માયાકૃતં સર્વસંસ્કૃતં વિઠપનપ્રત્યુપસ્થાનલક્ષ્-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f86અ ---> ]
અણં ।
કર્મવિપાકનિર્વૃત્તા હ્ય્ એતે ।
યદ્ ઇદં માતાપિતૃપુત્રભાર્યાદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયમિત્ર્âમાત્યજ્ઞાતિસાલોહિતા ।
ન્âઇતે મમ સ્વકાઃ ।
ન્âહમ્ એતેષામ્ ઇતિ ॥
અપિ ચ ।
યદ્ય્ અસ્ત્ય્ એવ પ્રતીકારો દૌર્મનસ્યેન તત્ર કિમ્ ।
પ્રતીકારે ઽપિ મુહ્યેત દુર્મનાઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥
લીનત્વાદ્ વા હત્ôત્સાહો ગૃહ્યતે પરય્âપદા ।
તચ્ચિન્તયા મુધા યાન્તિ હ્રસ્વમ્ આયુર્ મુહુર્ મુહુઃ ॥
તેન્âભ્યાસાત્ ત્યજેદ્ એતં નિરર્થકમ્ અનર્થવત્ ॥
કથં ચ દૌર્મનસ્યત્યાગો ઽભ્યસ્યતે ।
લઘુસુકુમારચિત્ત્ôત્સર્ગાત્ ॥
યથ્ôક્તમ્ ઉગ્રદત્તપરિપૃચ્છાયાં ।
અપગતતૂલપિચ્ûપમતાચિત્તસ્ય્êતિ ॥
આર્યગણ્ડવ્યૂહે ઽપ્ય્ ઉક્તં ।
દુર્યોધનં ચિત્તં તે દારિકે ઉત્પાદયિતવ્યં સર્વક્લેશનિર્ઘાતાય ।
અપરાજિતચિત્તં સર્વ્âભિનિવેશવિનિર્ભેદાય ।
અક્ષોભ્યચિત્તં વિષમ્âશયત્વસાગર્âવર્તપ્રયાતેષ્વ્ ઇતિ ॥
ન ચ્âભ્યાસસ્ય દુષ્કરં નામ કિઞ્ચિદ્ અસ્તિ ।
તથા હિ મૂઢતરાણામ્ અપિ તાવદ્ ભારહારક-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્181 ---> ]
કૈવર્તકર્ષક્âદીનાં દુષ્ખ્âભ્યાસાત્ ક્ષુદ્રતરફલે ઽપિ વસ્તુનિ સંરૂઢકિણ્âઙ્કિતં ચિત્તમ્ અવસાદેન ન પરિભૂયતે ।
કિં પુનઃ સર્વસંસારસુખસર્વબોધિસત્વ સુખ્âનુત્તરપદસમધિગમફલે કર્મણિ ।
તથા પ્રાકૃત્âપિ કિઞ્ચિદ્ અપકારિષ્વ્ આત્મદુષ્કૃતેન્âઇવ હતેષુ સ્વયં મૃત્યુષુ પ્રહર્તું ગાઢપ્રહારવેદન્âપિ સંગ્રામયન્ત્ય્ એવ ।
કિ.ં પુનર્ દ્રાઘિષ્ઠકાલ્âપકારિષુ દુષ્ખ્ôપાત્તકુશલધનલવસ્તૈન્યેષુ નરકેષુ ન્âવધ્યઘાતકેષુ ભવચારકપાલકેષુ નિઃસરણદ્વારદિગ્નાશકેષ્વ્ આનુકૂલ્યે ઽપિ દૃઢતરવાધાકરેષ્વ્ અનપકૃતવૈરિષ્વ્ અનવધિકલ્પ્âબદ્ધદૃઢવૈરેષુ ક્લેશશત્રુષુ પ્રહર્તુમ્ ઉત્સાહો દુષ્ખસહનં વા ન ભવેત્ ।

વિશેષતસ્ ત્રિભુવનવિજયયા બદ્ધપરિકરસ્ય મારશવરપ્રતિગૃહીતજગદ્બન્દિમોક્ષાય સંગ્રામયતઃ ।
તત્ર્âત્મદુષ્ખ્âભ્યાસપૂર્વકં કષ્ટં કષ્ટતર્âભ્યાસઃ સિધ્યતિ ।
યથા ચ્âભ્યાસવશાત્ સત્વાનાં દુષ્ખસુખસ।મ્જ્ઞા ।
તથા સર્વદુષ્ખ્ôત્પાદેષુ સુખસંજ્ઞા પ્રત્યુપસ્થાન્âભ્યાસાત્ સુખસંજ્ઞ્âઇવ પ્રત્યુપતિષ્ઠતે ।
એતન્ નિષ્યન્દફલં ચ સર્વધર્મસુખ્âક્રાન્તં નામ સમાધિં પ્રતિલ-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f86બ્ ---> ]
ભતે ॥
ઉક્તં હિ પિતાપુત્રસમાગમે ।
અસ્તિ ભગવન્ સર્વધર્મસુખક્રાન્તો નામ સમાધિઃ ।
યસ્ય સમાધેઃ પ્રતિલમ્ભાદ્ બોધિસત્વઃ સર્વ્âરમ્બણવસ્તુષુ સુખામ્ એવ વેદનાં વેદયતે ।
ન્âદુષ્ખ્âસુખાં ।
તસ્ય નૈરયિકામ્ અપિ કારણાં કાર્યમાણસ્ય સુખસંજ્ઞ્âઇવ પ્રત્યુપસ્થિતા ભવતિ ।
માનુષીમ્ અપિ કારણાં કાર્યમાણસ્ય હસ્તેષ્વ્ અપિ છિદ્યમાનેષુ પાદેષ્વ્ અપિ કર્ણેષ્વ્ અપિ નાસાસ્વ્ અપિ સુખસંજ્ઞ્âઇવ પ્રત્યુપસ્થિતા ભવતિ ।
વેત્રૈર્ અપિ તાડ્યમાનસ્ય્âર્દ્ધવેત્રૈર્ અપિ કશાભિર્ અપિ તાડ્યમાનસ્ય સુખસં-
[ બેન્દલ્લ્ એદ્ પ્182 ---> ]
જ્ઞ્âઇવ પ્રવર્તતે બન્ધન્âગારેષ્વ્ અપિ પ્રક્સ્.ઇપ્તસ્ય ॥
પે ॥
તૈલપાચિકં વા ક્રિયમાણસ્ય ।
ઇક્ષુકુટ્ટિતવદ્ વા કુટ્ઠ્યમાનસ્ય ।
નડચિપ્પિતિકં વા ચિપ્યમાનસ્ય તૈલપ્રદ્યોતિકં વ્âદીપ્યમાનસ્ય સર્પિઃપ્રદ્યોતિકં વા દધિપ્રદ્યોતિકં વ્âદીપ્યમાનસ્ય સુખસંજ્ઞ્âઇવ પ્રત્યુપસ્થિતા ભવતિ ।
ઉલ્કામુખં વા હ્રિયમાણસ્ય સિંહમુખં વા હ્રિયમાણસ્ય શુષ્કવર્ત્તિકાં વા વર્ત્યમાનસ્ય ॥
પે ॥
કાર્ષાપણચ્છેદિકં વા છિદ્યમાનસ્ય પિષ્ટપાચનિકં વા પાચ્યમાનસ્ય હસ્તિભિર્ વા મર્દ્યમાનસ્ય સુખસંજ્ઞ્âઇવ પ્રવર્તતે ।
અક્ષિણ્ય્-ઉત્પાઠ્યમાને જીવશૂલિકમ્ અપિ ક્રિયમાણસ્ય સર્વશો વ્âઘાતં નિર્ણીય શિરસિ વા પ્રપાત્યમાને સુખસંજ્ઞ્âઇવ પ્રવર્તતે ।
ન દુષ્ખસંજ્ઞા ।
ન્âદુષ્ખ્âસુખસંજ્ઞા ॥
તત્ કસ્ય હેતોઃ ।
તથા હિ બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય દીર્ઘરાત્રં ચર્યાં ચરત્âઇતત્ પ્રણિધાનમ્ અભૂત્ ।
યે માં ભોજયેરન્ ।
તે ઉપશમશમસુખસ્ય લાભિનો-
[ ચમ્બ્રિદ્ગે મ્સ્ f87અ ---> ]
ભવેયુઃ ।
યે માં પાલયેયુઃ સત્કુર્યુર્ ગુરુકુર્યુર્ માનયેયુઃ પૂજયેયુઃ સર્વે તે ઉપશમસુખસ્ય લાભિનો ભવેયુઃ ।
યે ઽપિ મામ્ આક્રોશેયુર્ વિસ્પર્શેયુસ્ તાડયેયુઃ શસ્ત્રેણ્âછિન્દ્યુર્ યાવત્ સર્વશો જીવિતાદ્ વ્યપરોપયેયુઃ સર્વે તે સંબોધિસુખસ્ય લાભિનો ભવેયુઃ ।
અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યેરન્ન્ ઇતિ ॥
સ્âઇભિર્ મનસ્કારૈઃ સમન્વાગત્âઇતેન કર્મણા ।
એભિઃ પ્રણિધિભિઃ સમન્વાગતઃ સર્વસત્વ્âનુગતાં સુખસંજ્ઞામ્ આસેવતે નિસેવતે ભાવયતિ બહુલીકરોતિ ।
સ તસ્ય કર્મણો વિપાકેન સર્વધર્મસુખ્âક્રાન્તં નામ સમાધિં પ્રતિલભતે ।
યસ્મિન્ સમયે બોધિસત્વેન સર્વધર્મસુખ્âક્રાન્તો નામ સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધો ભવતિ તસ્મિન્ સમયે ઽક્ષોભ્યો ભવત્ય્ અસંહાર્યઃ સર્વમારકર્મભિર્ ઇતિ વિસ્તરઃ ॥
અયં હિ પ્રયોગઃ સર્વપરિત્યાગપૂરણઃ ।