શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.50

મુનય ઊચુઃ ॥
શ્રોતુકામા વયં સર્વે દુર્ગાચરિતમન્વહમ્ ॥
અપરં ચ મહાપ્રાજ્ઞ તત્ત્વં વર્ણય નોઽદ્ભુતમ્

શૃણ્વતાન્ત્વન્મુખામ્ભોજાત્કથા નાના સુધોપમાઃ ॥
ન તૃપ્યતિ મનોઽસ્માકં સૂત સર્વાર્થવિત્તમ

॥ સૂત ઉવાચ ॥
દુર્ગમઃ પ્રથિતો નામ્ના રુરુપુત્રો મહાબલઃ ॥
બ્રહ્મણો વરદાનેન ચતસ્રોઽલભત શ્રુતીઃ

દેવાજેયબલં ચાપિ સંપ્રાપ્ય જગતીતલે ॥
કરોતિ સ્મ બહૂત્પાતાન્દિવિ દેવાશ્ચકમ્પિરે

સર્વા નષ્ટેષુ વેદેષુ ક્રિયા નષ્ટા બભૂવ હ ॥
બ્રાહ્મણાશ્ચ દુરાચારા બભૂબુસ્સસુરાસ્તદા

ન દાનં ન તપોઽત્યુગ્રં ન યાગો હવનં ન હિ ॥
અનાવૃષ્ટિસ્તતો જાતા પૃથિવ્યાં શતવાર્ષિકી

હાહાકારો મહાનાસીત્ત્રિષુ લોકેષુ દુઃખિતાઃ ॥
અભવંશ્ચ જનાસ્સર્વે ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં પીડિતા ભૃશમ્

સરિતઃ સાગરાશ્ચૈવ વાપીકૂપસરાંસિ ચ ॥
નિર્જલા અભવન્સર્વે સંશુષ્કા વૃક્ષવીરુધઃ

તતો દૃષ્ટ્વા મદાદ્દુઃખં પ્રજાનાં દીનચેતસામ્ ॥
ત્રિદશાશ્શરણં યાતા યોગમાયાં મહેશ્વરીમ્

દેવા ઊચુઃ ॥
રક્ષરક્ષ મહામાયે સ્વકીયાસ્સકલાઃ પ્રજાઃ ॥
કોપં સંહર નૂનન્ત્વં લોકા નંક્ષ્યંતિ વાન્યથા

કથા શુંભોહતો દૈત્યો નિશુંભશ્ચ મહાબલઃ ॥
ધૂમ્રાક્ષશ્ચણ્ડમુણ્ડૌ ચ રક્તબીજો મહાબલઃ

સ મધુઃ કૈટભો દૈત્યો મહિષાસુર એવ ચ ॥
તથૈવામું કૃપાસિન્ધો દીનબન્ધો જહિ દ્રુતમ્

અપરાધો ભવત્યેવ બાલકાનાં પદે પદે ॥
સહતે કો જનો લોકે કેવલં માતરં વિના

યદાયદાભવદ્દુઃખ દેવાનાં બ્રહ્મણાન્તથા ॥
તદાતદાવતીર્યાશુ કુરુષે સુખિનો જનાન્

ઇતિ વિક્લવિતન્તેષાં સમાકર્ણ્ય કૃપામયી ॥
અનન્તાક્ષમયં રૂપન્દર્શયામાસ સામ્પ્રતમ્

ધનુર્બાણૌ તથા પદ્મ નાનામૂલફલાનિ ચ ॥
ચતુર્ભિર્દધતી હસ્તૈઃ પ્રસન્નમુખપઙ્કજા

તતો દૃષ્ટ્વા પ્રજાસ્તપ્તાઃ કરુણાપૂરિતેક્ષણા॥
રુરોદ નવ ઘસ્રાણિ નવ રાત્રીસ્સમાકુલા

મોચયામાસ દૃષ્ટિભ્યો વારિધારાઃ સહસ્રશઃ ॥
તાભિઃ પ્રતર્પ્પિતા લોકા ઔષધ્યઃ સકલા અપિ

અગાધતોયાસ્સરિતો બભૂવુઃ સાગરા અપિ ॥
રુરુહુર્ધરણીપૃષ્ઠે શાકમૂલફલાનિ ચ

વિતતાર કરસ્થાનિ સુમનોભ્યઃ ફલાનિ ચ ॥
ગોભ્યસ્તૃણાનિ રમ્યાણિ તથાન્યેભ્યો યથાર્હતઃ

સન્તુષ્ટા અભવન્સર્વે સદૈવ દ્વિજમાનુષાઃ ॥
તતો જગાદ સા દેવી કિમન્યત્કરવાણિ વઃ

સમેત્યોચુસ્તદા દેવા ભવત્યા તોષિતા જનાઃ ॥
વેદાન્દેહિ કૃપાં કૃત્વા દુર્ગમેણ સમાહૃતામ્

તથાસ્ત્વિતિ પ્રભાષ્યાહ યાતયાત નિજાલયમ્ ॥
વિતરિષ્યામિ વો વેદાનચિરેણૈવ કાલતઃ

તતઃ પ્રમુદિતા દેવાસ્સ્વં સ્વં ધામ સમાયયુઃ ॥
સુપ્રણમ્ય જગદ્યોનિં ફુલ્લેન્દીવરલોચનામ્

તતઃ કોલાહલો જાતો દિવિ ભૂમ્યન્તરિક્ષકે ॥
તચ્છ્રુત્વા રૌરવઃ સદ્યો ન્યરુણત્સર્વતઃ પુરીમ્

તતસ્તેજોમયં ચક્રં વિધાય પરિતઃ શિવા ॥
રક્ષણાર્થં દેવતાનાં સ્વયં તસ્માદ્બહિર્ગતા

તતઃ સમભવયુદ્ધં દેવ્યા દૈત્યસ્ય ચોભયોઃ ॥
વવૃષુઃ સમરે બાણાન્નિશિતાન્કંકટચ્છિદઃ

એતસ્મિન્નંતરે તસ્યાઃ શરીરાદ્રમ્યમૂર્ત્તયઃ ॥
કાલી તારા ચ્છિન્નમસ્તા શ્રીવિદ્યા ભુવનેશ્વરી

ભૈરવી બગલા ધૂમ્ર શ્રીમત્ત્રિપુરસુદરી ॥
માતંગી ચ મહાવિદ્યા નિર્ગતા દશ સાયુધાઃ

અસંખ્યાતાસ્તતો જાતા માતરો દિવ્યમૂર્ત્તયઃ ॥
ચન્દ્રલેખાધરાસ્સર્વાસ્સર્વા વિદ્યુતત્સમપ્રભાઃ

તતો માતૃગણૈર્યુદ્ધં પ્રાવર્તત ભયંકરમ્ ॥
રૌરવીયં હતન્તાભિર્દલમક્ષૌહિણીશતમ્

જઘાન સા તદા દૈત્યં દુર્ગમં શૂલધારયા ॥
પપાત ધરણીપૃષ્ઠે ખાતમૂલદ્રુમો યથા

ઇત્થં હત્વા તદા દૈત્યં દુર્ગમાસુરનામ કમ્ ॥
આદાય ચતુરો વેદાન્દદૌ દેવેભ્ય ઈશ્વરી

દેવા ઊચુઃ ॥
અસ્મદર્થં ત્વયા રૂપમનન્તાક્ષિમયં ધૃતમ્ ॥
મુનયઃ કીર્તયિષ્યન્તિ શતાક્ષીન્ત્વામતોઽમ્બિકે

આત્મદેહસમુદ્ભૂતૈઃ શાકૈર્લોકા મૃતા યતઃ ॥
શાકંભરીતિ વિખ્યાતન્તત્તે નામ ભવિષ્યતિ

દુર્ગમાખ્યો મહાદૈત્યો હતો યસ્માત્તતઃ શિવે ॥
દુર્ગાં ભગવતીં ભદ્રાં વ્યાહરિષ્યંતિ માનવાઃ

યોગનિદ્રે નમસ્તુભ્યં નમસ્તેઽસ્તુ મહાબલે ॥
નમો જ્ઞાનપ્રદે તુભ્યં વિશ્વમાત્રે નમો નમઃ

તત્ત્વમસ્યાદિવાક્યૈર્યા બોધ્યતે પરમેશ્વરી ॥
અનન્તકોટિબ્રહ્માણ્ડનાયિકાયૈ નમો નમઃ

વાઙ્મનઃકાયદુષ્પ્રાપાં સૂર્યચન્દ્રાગ્નિલોચનામ્ ॥
સ્તોતું ન શક્નુમો માતસ્ત્વ ત્પ્રભાવાબુધા વયમ્

માદૃશાનમરાન્દૃષ્ટ્વા કઃ કુર્યાદીદૃશીન્દયામ્ ॥
વર્જયિત્વા સુરેશાનીં શતાક્ષી માતરં વિના

ત્રિલોકી નાભિભૂયેત બાધાભિશ્ચ નિરન્તરમ્ ॥
એવં કાર્યસ્ત્વયા યત્નોઽસ્માકં વૈરિવિનાશનમ્

દેવ્યુવાચ ॥ ॥
વત્સાન્દૃષ્ટ્વા યથા ગાવો વ્યગ્રા ધાવન્તિ સત્વરમ્ ॥
તથૈવ ભવતો દૃષ્ટ્વા ધાવામિ વ્યાકુલા સતી

મમ યુષ્માનપશ્યન્ત્યા પશ્યન્ત્યા બાલકાનિવ ॥
અપિ પ્રાણાન્પ્રયચ્છન્ત્યાઃ ક્ષણ એકો યુગાયતે

કાપિ ચિન્તા ન કર્ત્તવ્યા યુષ્માભિર્ભ ક્તિશાલિભિઃ ॥
ભવત્યાં મયિ તિષ્ઠન્ત્યાં સંહરન્ત્યાં નિજાપદઃ

યથા પૂર્વં હતા દૈત્યા હનિષ્યામિ તથાઽસુરાન્॥
સંશયો નાત્ર કર્ત્તવ્યસ્સત્યંસત્યં બ્રવીમ્યહમ્

યદા શુંભો નિશુંભશ્ચાપરૌ દૈત્યૌ ભવિષ્યતઃ ॥
તદાહં નન્દભાર્યાયાં યશોદાયાં યશોમયી

યોનિજં રૂપમાસ્થાય જનિષ્યે ગોપગોકુલે ॥
હનિષ્યામ્યસુરૌ તન્માં વ્યાહરિષ્યન્તિ નન્દજામ્

ભ્રામરં રૂપમાસ્થાય વધિષ્યામ્યરુણં યતઃ ॥
ભ્રામરીતિ ચ માં લોકે કીર્તયિષ્યન્તિ માનવાઃ

કૃત્વા ભીમં પુના રૂપં રક્ષાંસ્યત્સ્યામ્યહં યદા ॥
ભીમા દેવીતિ વિખ્યાતં તન્મે નામ ભવિષ્યતિ

યદાયદાઽસુરોત્થૈવ બાધા ભુવિ ભવિષ્યતિ ॥
તદાતદાવતીર્યાહં શં કરિષ્યામ્યસંશયમ્

યા શતાક્ષી સ્મૃતા દેવી સૈવ શાકંભરી મતા ॥
સૈવ પ્રકીર્તિતા દુર્ગા વ્યક્તિરેકૈવ ત્રિષ્વપિ

ન શતાક્ષીસમા કાચિદ્દયાલુર્ભુવિ દેવતા ॥
દૃષ્ટ્વાઽરુદત્પ્રજાસ્તપ્તા યા નવાહં મહેશ્વરી

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં શતાક્ષ્યાદ્યવતારવર્ણનં નામ પંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ