શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.49

મુનય ઊચુઃ ॥
ઉમાયા ભુવનેશાન્યાસ્સૂત સર્વાર્થવિત્તમ ॥
અવતારં સમાચક્ષ્વ યતો જાતા સરસ્વતી

યા ગીયતે પરબ્રહ્મમૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી ॥
નિરાકારાપિ સાકારા નિત્યા નન્દમથી સતી

સૂત ઉવાચ ॥
તાપસાઃ શૃણુત પ્રેમ્ણા ચરિત્રં પરમં મહત્ ॥
યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ નરો યાતિ પરાં ગતિમ્

દેવદાનવયોર્યુદ્ધમેકદાસીત્પરસ્પરમ્ ॥
મહામાયાપ્રભાવેણામરાણાં વિજયોઽભવત્

તતોઽવલિપ્તા અમરાસ્સ્વપ્રશંસાં વિતેનિરે॥
વયં ધન્યા વયં ધન્યા કિં કરિષ્યંતિ નોઽસુરાઃ

યે પ્રભાવં સમાલોક્યાસ્માકં પરમદુઃસહમ્ ॥
ભીતા નાગાલયં યાતા યાતયાતેતિ વાદિનઃ

અહો બલમહો તેજો દૈત્યવંશક્ષયંકરમ્ ॥
અહો ભાગ્યં સુમનસામેવં સર્વેઽભ્યવર્ણયન્

તત આવિરભૂત્તેજઃ કૂટરૂપન્તદૈવ હિ ॥
અદૃષ્ટપૂર્વં તદ્દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતા અભવન્સુરાઃ

કિમિદં કિમિદં ચેતિ રુદ્ધકણ્ઠાસ્સમબ્રુવન ॥
અજાનન્તઃ પરં શ્યામાનુ ભાવં માનભઞ્જનમ્

તત આજ્ઞાપયદ્દેવાન્દેવાનામધિનાયકઃ ॥
યાત યૂયં પરીક્ષધ્વં યાથાતથ્યેન કિન્વિતિ

સુરેન્દ્રપ્રેરિતો વાયુર્મહસઃ સન્નિધિં ગતઃ ॥
કસ્ત્વં ભોરિતિ સમ્બોધ્યાવોચદેનં ચ તન્મહઃ

ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા વાયુર્મહસાતિગરીયસા ॥
વાયુરસ્મિ જગત્પ્રાણસ્સાભિમાનોઽબ્રવીદિદમ્

જંગમાજંગમં સર્વમોતપ્રોતમિદં જગત્ ॥
મય્યેવ નિખિલાધારે ચાલયામ્યખિલં જગત્ ॥

તદોવાચ મહાતેજઃ શક્તોઽસિ યદિ ચાલને ॥
ધૃતમેતત્તૃણં વાયો ચાલયસ્વ નિજેચ્છયા

।
તતઃ સર્વપ્રયત્નેનાકરોદ્યત્નં સદાગતિઃ ॥
ન ચચાલ યદા સ્થાનાત્તદાસૌ લજ્જિતોઽભવત

તૂષ્ણીં ભૂત્વા તતો વાયુર્જગામેન્દ્રં સભાં પ્રતિ ॥
કથયામાસ તદ્ વૃત્તં સ્વકીયાભિભવાન્વિતમ્

સર્વેશત્વં વયં સર્વે મૃષૈવાત્મનિ મન્મહે ॥
ન પારયામહે કિંચિદ્વિ ધાતું ક્ષુદ્રવસ્ત્વપિ

તતશ્ચ પ્રેષયામાસ મરુત્વાન્સકલાન્સુરાન્ ॥
ન શેકુસ્તે યદા જ્ઞાતું તદેન્દ્રઃ સ્વયમભ્યગાત્

મઘવન્તમથાયાન્તં દૃષ્ટ્વા તેજોતિદુઃસહમ્॥
બભૂવાન્તર્હિતં સદ્યો વિસ્મિતોઽભૂચ્ચ વાસવઃ

ચરિત્રમીદૃશં યસ્ય તમેવ શરણં શ્રયે ॥
ઇતિ સંચિન્તયામાસ સહસ્રાક્ષઃ પુનઃપુનઃ

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર નિર્વ્યાજકરુણાતનુઃ ॥
તેષામનુગ્રહં કર્તું હર્તું ગર્વં શિવાંગના।

ચૈત્રશુક્લનવમ્યાં તુ મધ્યાહ્નસ્થે દિવાકરે ॥
પ્રાદુરાસીદુમા દેવી સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી

મહોમધ્યે વિરાજન્તી ભાસયન્તી દિશો રુચા ॥
બોધયન્તી સુરાન્સર્વાન્બ્રહ્મૈવાહમિતિ સ્ફુટમ્

ચતુર્ભિર્દધતી હસ્તૈર્વરપાશાંકુશાભયાન્ ॥
શ્રુતિભિસ્સેવિતા રમ્યા નવયૌવનગર્વિતા

રક્તામ્બરપરીધાના રક્તમાલ્યાનુલેપના ॥
કોટિકંદર્પ્પસંકાશા ચન્દ્રકોટિસમપ્રભા।

વ્યાજહાર મહામાયા સર્વાન્તર્ય્યામિરૂપિણી ॥
સાક્ષિણી સર્વભૂતાનાં પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણી

ઉમોવાચ ॥
ન બ્રહ્મા ન સુરારાતિર્ન પુરારાતિરીશ્વરઃ ॥
મદગ્રે ગર્વિતું કિંચિત્કા કથાન્યસુપર્વણામ્

પરં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ પ્રણવદ્વન્દ્વરૂપિણી ॥
અહમેવાસ્મિ સકલં મદન્યો નાસ્તિ કશ્ચન

નિરાકારાપિ સાકારા સર્વતત્ત્વસ્વરૂપિણી ॥
અપ્રતર્ક્યગુણા નિત્યા કાર્યકારણરૂપિણી

કદાચિદ્દયિતાકારા કદાચિત્પુરુષાકૃતિઃ ॥
કદાચિદુભયાકારા સર્વાકારાહમીશ્વરી

વિરઞ્ચિઃ સૃષ્ટિકર્તાહં જગત્પાતાહમચ્યુતઃ ॥
રુદ્રઃ સંહારકર્તાહં સર્વવિશ્વવિમોહિની

કાલિકા કમલાવાણી મુખાસ્સર્વા હિ શક્તયઃ ॥
મદંશાદેવ સંજાતાસ્તથેમાસ્સકલાઃ કલાઃ

મત્પ્રભાવાજ્જિતાસ્સર્વે યુષ્માભિર્દ્દિતિનન્દનાઃ ॥
તામવિજ્ઞાય માં યૂયં વૃથા સર્વેશમાનિનઃ

યથા દારુમયીં યોષાં નર્તયત્યૈન્દ્રજાલિકઃ ॥
તથૈવ સર્વભૂતાનિ નર્તયામ્યહમીશ્વરી

મદ્ભયાદ્વાતિ પવનઃ સર્વં દહતિ હવ્યભુક્॥
લોકપાલાઃ પ્રકુર્વંતિ સ્વસ્વકર્માણ્યનારતમ્

કદાચિદ્દેવવર્ગાણાં કદાચિદ્દિતિજન્મ નામ્ ॥
કરોમિ વિજયં સમ્યક્સ્વતન્ત્રા નિજલીલયા

અવિનાશિ પરં ધામ માયાતીતં પરાત્પરમ્ ॥
શ્રુતયો વર્ણયન્તે યત્ત દ્રૂપન્તુ મમૈવ હિ

સગુણં નિર્ગુણં ચેતિ મદ્રૂપં દ્વિવિધં મતમ્ ॥
માયાશબલિતં ચૈકં દ્વિતીયન્તદનાશ્રિતમ્

એવં વિજ્ઞાય માં દેવાસ્સ્વં સ્વં ગર્વં વિહાય ચ ॥
ભજત પ્રણયોપેતાઃ પ્રકૃતિં માં સનાતનીમ્

ઇતિ દેવ્યા વચઃ શ્રુત્વા કરુણાગર્ભિતં સુરાઃ ॥
તુષ્ટુવુઃ પરમેશાનીં ભક્તિસંનતકન્ધરાઃ

ક્ષમસ્વ જગદીશાનિ પ્રસીદ પરમેશ્વરિ ॥
મૈવં ભૂયાત્કદાચિન્નો ગર્વો માતર્દ્દયાં કુરુ

તતઃપ્રભૃતિ તે દૈવા હિત્વા ગર્વં સમાહિતાઃ॥
ઉમામારાધયામાસુર્યથાપૂર્વં યથાવિધિ

ઇતિ વઃ કથિતો વિપ્રા ઉમાપ્રાદુર્ભવો મયા ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ પરમં પદમશ્નુતે

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયામુમાપ્રાદુર્ભાવવર્ણનં નામૈકોનપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ