શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.9

ઋષય ઊચુઃ ॥
સૂતસૂત મહાભાગ ધન્યસ્ત્વં શૈવસત્તમઃ ॥
ચાણ્ડાલી કા સમાખ્યાતા તત્કથાં કથય પ્રભો

સૂત ઉવાચ ॥
દ્વિજાઃ શૃણુત સદ્ભક્ત્યા તાં કથાં પરમાદ્ભુતામ્॥
શિવપ્રભાવસંમિશ્રાં શૃણ્વતાં ભક્તિવર્દ્ધિનીમ્

ચાંડાલી સા પૂર્વભરેઽભવદ્બ્રાહ્મણકન્યકા ॥
સૌમિની નામ ચન્દ્રાસ્યા સર્વલક્ષણસંયુતા

અથ સા સમયે કન્યા યુવતિઃ સૌમિની દ્વિજાઃ ॥
પિત્રા દત્તા ચ કસ્મૈચિદ્વિધિના દ્વિજસૂનવે

સા ભર્તારમનુપ્રાપ્ય કિંચિત્કાલં શુભવ્રતા ॥
રેમે તેન દ્વિજશ્રેષ્ઠા નવયૌવનશાલિની

અથ તસ્યાઃ પતિર્વિપ્રસ્તરુણસ્સુરુજાર્દિતઃ ॥
સૌમિન્યાઃ કાલયોગાત્તુ પઞ્ચત્વમગમદ્દ્વિજાઃ

મૃતે ભર્તરિ સા નારી દુખિતાતિવિષણ્ણધીઃ॥
કિંચિત્કાલં શુભાચારા સુશીલોવાસ સદ્મનિ

તતસ્સા મન્મથાવિષ્ટહૃદયા વિધવાપિ ચ॥
યુવાવસ્થાવિશેષેણ બભૂવ વ્યભિચારિણી

તજ્જ્ઞાત્વા ગોત્રિણસ્તસ્યા દુષ્કર્મ કુલદૂષણમ્ ॥
સમેતાસ્તત્યજુ દૂરં નીત્વા તાં સકચગ્રહામ્।૯॥
કશ્ચિચ્છૂદ્રવરસ્તાં વૈ વિચરન્તીં નિજેચ્છયા॥
દૃષ્ટ્વા વને સ્ત્રિયં ચક્રે નિનાય સ્વગૃહં તત

અથ સા પિશિતાહારા નિત્યમાપીતવારુણી ॥
અજીજનત્સુતાન્તેન શૂદ્રેણ સુરતપ્રિયા

કદાચિદ્ભર્તરિ ક્વાપિ યાતે પીતસુરાથ સા ॥
ઇયેષ પિશિતાહારં સૌમિની વ્યભિચારિણી

તતો મેષેષુ બદ્ધેષુ ગોભિસ્સહ બહિર્વ્રજે ॥
નિશામુખે તમોઽન્ધે હિ ખડ્ગમાદાય સા યયૌ

અવિમૃશ્ય મદાવેશાન્મેષબુદ્યાઽઽમિષ પ્રિયા ॥
એકં જઘાન ગોવત્સં ક્રોશંતમતિદુર્ભગા

હતં તં ગૃહમાનીય જ્ઞાત્વા ગોવત્સમંગના ॥
ભીતા શિવશિવેત્યાહ કેનચિત્પુણ્યકર્મણા

સા મુહૂર્તં શિવં ધ્યાત્વામિષભોજનલાલસા ॥
છિત્ત્વા તમેવ ગોવત્સં ચકારાહારમીપ્સિતમ્

એવં બહુતિથે કાલે ગતે સા સૌમિની દ્વિજાઃ ॥
કાલસ્ય વશમાપન્ના જગામ યમસંક્ષયમ્

યમોઽપિ ધર્મમાલોક્ય તસ્યાઃ કર્મ ચ પૌર્વિકમ્ ॥
નિવર્ત્ય નિરયાવાસાચ્ચક્રે ચાણ્ડાલજાતિકામ્

સાથ ભ્રષ્ટા યમપુરાચ્ચાણ્ડાલીગર્ભમાશ્રિતા ॥
તતો બભૂવ જન્માન્ધા પ્રશાંતાંગારમેચકા

જન્માન્ધા સાથ બાલ્યેઽપિ વિધ્વસ્તપિતૃમાતૃકા ॥
ઊઢા ન કેનચિદ્દુષ્ટા મહાકુષ્ઠરુજાર્દિતા

તતઃ ક્ષુધાર્દિતા દીના યષ્ટિપાણિર્ગતેક્ષણા ॥
ચાણ્ડાલોચ્છિષ્ટપિંડેન જઠરાગ્નિમતપર્યત્

એવં કૃચ્છ્રેણ મહતા નીત્વા સ્વવિપુલં વયઃ ॥
જરયાગ્રસ્તસવાર્ઙ્ગી દુઃખમાપ દુરત્યયમ્

કદાચિત્સાથ ચાંડાલી ગોકર્ણં તં મહાજનાન્ ॥
આયાસ્યંત્યાં શિવતિથૌ ગચ્છતો બુબુધેઽન્વગાન્

અથાસાવપિ ચાંડાલી વસનાસનતૃષ્ણયા ॥
મહાજનાન્ યાચયિતું સંચચાર શનૈઃ શનૈઃ

ગત્વા તત્રાથ ચાંડાલી પ્રાર્થયન્તી મહાજનાન્॥
યત્ર તત્ર ચચારાસૌ દીનવાક્પ્રસૃતાઞ્જલિઃ

એવમભ્યર્થયંત્યાસ્તુ ચાંડાલ્યાઃ પ્રસૃતાઞ્જલૌ ॥
એકઃ પુણ્યતમઃ પાન્થઃ પ્રાક્ષિપદ્બિલ્વમંજરીમ્

તામંજલૌ નિપતિતા સા વિમૃશ્ય પુનઃ પુનઃ ॥
અભક્ષ્યમિતિ મત્વાથ દૂરે પ્રાક્ષિપદાતુરા

તસ્યાઃ કરાદ્વિનિર્મુક્તા રાત્રૌ સા બિલ્વમંજરી ॥
પપાત કસ્યચિદ્દિષ્ટ્યા શિવલિંગસ્ય મસ્તકે

સૈવં શિવચતુર્દશ્યાં રાત્રૌ પાન્થજનાન્મુહુઃ ॥
યાચમાનાપિ યત્કિંચિન્ન લેભે દૈવયોગતઃ

એવં શિવચતુર્દશ્યા વ્રતં જાતં ચ નિર્મલમ્ ॥
અજ્ઞાનતો જાગરણં પરમાનન્દદાયકમ્

તતઃ પ્રભાતે સા નારી શોકેન મહતા વૃતા ॥
શનૈર્નિવવૃતે દીના સ્વદેશાયૈવ કેવલમ્

શ્રાંતા ચિરોપવાસેન નિપતંતી પદેપદે ॥
અતીત્ય તાવતીં ભૂમિં નિપપાત વિચેતના

અથ સા શંભુકૃપયા જગામ પરમં પદમ્ ॥
આરુહ્ય સુવિમાનં ચ નીતં શિવગણૈર્દ્રુતમ્

આદૌ યદેષા શિવનામ નારી પ્રમાદતો વાપ્યસતી જગાદ ॥
તેનેહ ભૂયઃ સુકૃતેન વિપ્રા મહાબલસ્થાનમવાપ દિવ્યમ્

શ્રીગોકર્ણે શિવતિથાવુપોષ્ય શિવમસ્તકે ॥
કૃત્વા જાગરણં સા હિ ચક્રે બિલ્વાર્ચનં નિશિ

અકામતઃ કૃતસ્યાસ્ય પુણ્યસ્યૈવ ચ તત્ફલમ્ ॥
ભુનક્ત્યદ્યાપિ સા ચૈવ મહાબલપ્રસાદતઃ

એવંવિધં મહાલિંગં શંકરસ્ય મહાબલમ્ ॥
સર્વપાપહરં સદ્યઃ પરમાનન્દદાયકમ્

એવં વઃ કથિતં વિપ્રા માહાત્મ્યં પરમં મયા ॥
મહાબલાભિધાનસ્ય શિવલિંગવરસ્ય હિ

અથાન્યદપિ વક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં તસ્ય ચાદ્ભુતમ્ ॥
શ્રુતમાત્રેણ યેનાશુ શિવે ભક્તિઃ પ્રજાયતે

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં ચાણ્ડાલીસદ્ગતિવર્ણનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ