શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.30

સૂત ઉવાચ ॥
કદાચિત્સેવકસ્તસ્ય રાક્ષસસ્ય દુરાત્મનઃ ॥
તદગ્રે સુંદરં રૂપં શંકરસ્ય દદર્શ હ

તસ્મૈ નિવેદિતં રાજ્ઞે રાક્ષસાનાં યથાર્થકમ્ ॥
સર્વં તચ્ચરિતં તેન સકૌતુકમથાદ્ભુતમ્

રાજાપિ તત્ર ચાગત્ય રાક્ષસાનાં સ દારુકઃ ॥
વિહ્વલસ્સબલશ્શીઘ્રં પર્યપૃચ્છચ્ચ તં શિવમ્

દારુક ઉવાચ ॥
કિં ધ્યાયસિ હિ વૈશ્ય ત્વં સત્યં વદ મમાગ્રતઃ ॥
એવં સતિ ન મૃત્યુસ્તે મમ વાક્યં ચ નાન્યથા

સૂત ઉવાચ ॥
તેનોક્તં ચ ન જાનામિ તચ્છ્રુત્વા કુપિતસ્ય વૈ ॥
રાક્ષસાન્પ્રેરયામાસ હન્યતાં રાક્ષસા અયમ્

તદુક્તાસ્તે તદા હંતું નાનાયુધધરા ગતાઃ ॥
દ્રુતં તં વૈશ્યશાર્દૂલં શંકરાસક્તચેતસમ્

તાનાગતાંસ્તદા દૃષ્ટ્વા ભયવિત્રસ્તલોચનઃ ॥
શિવં સસ્માર સુપ્રીત્યા તન્નામાનિ જગૌ મુહુઃ

વૈશ્યપતિરુવાચ ॥
પાહિ શંકર દેવેશ પાહિ શંભો શિવેતિ ચ ॥
દુષ્ટાદસ્માત્ત્રિલોકેશ ખલહન્ભક્તવત્સલ

સર્વસ્વં ચ ભવાનદ્ય મમ દેવ ત્વમેવ હિ ॥
ત્વદધીનસ્ત્વદીયોઽહં ત્વત્પ્રાણસ્સર્વદા પ્રભો

સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતશ્શંભુર્વિવરાન્નિર્ગતસ્તદા ॥
ભવનેનોત્તમેનાથ ચતુર્દ્વારયુતેન ચ

મધ્યજ્યોતિસ્સ્વરૂપં ચ શિવરૂપં તદદ્ભુતમ્ ॥
પરિવારસમાયુક્તં દૃષ્ટ્વા ચાપૂજયત્સ વૈ

પૂજિતશ્ચ તદા શંભુઃ પ્રસન્નો હ્યભવત્સ્વયમ્ ॥
અસ્ત્રં પાશુપતં નામ દત્ત્વા રાક્ષસપુંગવાન્

જઘાન સોપકરણાંસ્તાન્સર્વાન્સગણાન્દ્રુતમ્ ॥
અરક્ષચ્ચ સ્વભક્તં વૈ દુષ્ટહા સ હિ શંકરઃ

સર્વાંસ્તાંશ્ચ તદા હત્વા વરં પ્રાદાદ્વનસ્ય ચ ॥
અત્યદ્ભુતકરશ્શંભુસ્સ્વલીલાત્તસુવિગ્રહઃ

અસ્મિન્વને સદા વર્ણધર્મા વૈ સંભવંતુ ચ ॥
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં શૂદ્રાણાં હિ તથૈવ ચ

ભવત્વત્ર મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તામસા ન કદાચન ॥
શિવધર્મપ્રવક્તારશ્શિવધર્મપ્રવર્તકાઃ

સૂત ઉવાચ ॥
એતસ્મિન્સમયે સા વૈ રાક્ષસી દારુકાહ્વયા ॥
દેવ્યાઃ સ્તુતિં ચકારાસૌ પાર્વત્યા દીનમાનસા

પ્રસન્ના ચ તદા દેવી કિં કરોમીત્યુવાચ હિ ॥
સાપ્યુવાચ પુનસ્તત્ર વંશો મે રક્ષ્યતાં ત્વયા

રક્ષયિષ્યામિ તે વંશં સત્યં ચ કથ્યતે મયા ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ શિવેનૈવ વિગ્રહં સા ચકાર હ

શિવોપિ કુપિતાં દેવીં દૃષ્ટ્વા વરવશઃ પ્રભુઃ ॥
પ્રત્યુવાચેતિ સુપ્રીત્યા યથેચ્છસિ તથા કુરુ

સૂત્ ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય સ્વપતેશ્શંકરસ્ય વૈ ॥
સુપ્રસન્ના વિહસ્યાશુ પાર્વતી વાક્યમબ્રવીત્

પાર્વત્યુવાચ ॥
ભવદીયં વચસ્તથ્યં યુગાંતે સંભવિષ્યતિ ॥
તાવચ્ચ તામસી સૃષ્ટિર્ભવત્વિતિ મતં મમ

અન્યથા પ્રલયસ્સ્યાદ્વૈ સત્યં મે વ્યાહૃતં શિવ ॥
પ્રમાણીક્રિયતાં નાથ ત્વદીયાસ્મિ ત્વદાશ્રયા

ઇયં ચ દારુકા દેવી રાક્ષસી શક્તિકા મમ ॥
બલિષ્ઠા રાક્ષસીનાં ચ રક્ષોરાજ્યં પ્રશાસ્તુ ચ

ઇમા રાક્ષસપત્ન્યસ્તુ પ્રસવિષ્યંતિ પુત્રકાન્ ॥
તે સર્વે મિલિતાશ્ચૈવ વને વાસાય મે મતાઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા પાર્વત્યાસ્સ્વસ્ત્રિયાઃ પ્રભુઃ ॥
પ્રસન્નમાનસો ભૂત્વા શંકરો વાક્યમબ્રવીત્

શઙ્કર ઉવાચ ॥
ઇતિ બ્રવીષિ ત્વં વૈ ચેચ્છૃણુ મદ્વચનં પ્રિયે ॥
સ્થાસ્યામ્યસ્મિન્વને પ્રીત્યા ભક્તાનાં પાલનાય ચ

અત્ર મે વર્ણધર્મસ્થો દર્શનં પ્રીતિસંયુતમ્ ॥
કરિષ્યતિ ચ યો વૈ સ ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ

અન્યથા કલિપર્યાયે સત્યસ્યાદૌ નૃપેશ્વર ॥
મહાસેનસુતો યો વૈ વીરસેનેતિ વિશ્રુતઃ

સ મે ભક્ત્યાતિવિક્રાંતો દર્શનં મે કરિષ્યતિ ॥
દર્શનં મે સ કૃત્વૈવ ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ

સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યેવં દંપતી તૌ ચ કૃત્વા હાસ્યં પરસ્પરમ્ ।
સ્થિતૌ તત્ર સ્વયં સાક્ષાન્મહત્ત્વકારકૌ દ્વિજાઃ

જ્યોતિર્લિંગસ્વરૂપો હિ નામ્ના નાગેશ્વરશ્શિવઃ ॥
નાગેશ્વરી શિવા દેવી બભૂવ ચ સતાં પ્રિયૌ

ઋષય ઊચુઃ ॥
વીરસેનઃ કથં તત્ર યાસ્યતે દારુકાવને ॥
કથમર્ચિષ્યતિ શિવં ત્વં તદ્વદ મહામતે

સૂત ઉવાચ ॥
નિષધે સુંદરે દેશે ક્ષત્રિયાણાં કુલે ચ સઃ ॥
મહાસેનસુતો વીરસેનશ્ચૈવ શિવપ્રિયઃ

પાર્થિવેશાર્ચનં કૃત્વા તપઃ પરમદુષ્કરમ્ ॥
ચકાર વીરસેનો વૈ વર્ષાણાં દ્વાદશાવધિઃ

તતઃ પ્રસન્નો દેવેશઃ પ્રત્યક્ષં પ્રાહ શંકરઃ ॥
કાષ્ઠસ્ય મત્સ્યિકાં કૃત્વા ત્રપુધાતુ વિલેપનામ્

વિધાય યોગમાયાં ચ દાસ્યામિ વીરસેનક ॥
તાં ગૃહીત્વા પ્રવિશ્યૈતં નૃભિસ્સહ વ્રજાધુના

તતસ્ત્વં તત્ર ગત્વા ચ વિવરે ચ કૃતે મયા ॥
પ્રવિશ્ય ચ તદા પૂજાં કૃત્વા નાગેશ્વરસ્ય ચ

તતઃ પાશુપતં પ્રાપ્ય હત્વા ચ રાક્ષસીમુખાન્ ॥
મયિ દૃષ્ટે તદા કિંચિન્ન્યૂનં તે ન ભવિષ્યતિ

પાર્વત્યાશ્ચ બલં ચૈવ સંપૂર્ણં વૈ ભવિષ્યતિ॥
અન્યે ચ મ્લેચ્છરૂપા યે ભવિષ્યંતિ વને શુભાઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા શંકરસ્તત્ર વીરસેનં હિ દુઃખહ ॥
કૃત્વા કૃપાં ચ મહતીં તત્રૈવાંતર્દ્દધે પ્રભુઃ

ઇતિ દત્તવરસ્સોઽપિ શિવેન પરમાત્મના ॥
શક્તસ્સ વૈ તદા કર્તું સંબભૂવ ન સંશયઃ

એવં નાગેશ્વરો દેવ ઉત્પન્નો જ્યોતિષાં પતિઃ ॥
લિંગરૂપસ્ત્રિલોકસ્ય સર્વકામપ્રદસ્સદા

એતદ્યશ્શૃણુયાન્નિત્યં નાગેશોદ્ભવમાદરાત્ ॥
સર્વાન્કામાનિયાદ્ધીમાન્મહાપાતકનાશનાન્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં નાગેશ્વરજ્યોતિર્લિંગોદ્ભવમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ