शिव पुराण · अध्याय 4.30

सूत उवाच ॥
कदाचित्सेवकस्तस्य राक्षसस्य दुरात्मनः ॥
तदग्रे सुंदरं रूपं शंकरस्य ददर्श ह

तस्मै निवेदितं राज्ञे राक्षसानां यथार्थकम् ॥
सर्वं तच्चरितं तेन सकौतुकमथाद्भुतम्

राजापि तत्र चागत्य राक्षसानां स दारुकः ॥
विह्वलस्सबलश्शीघ्रं पर्यपृच्छच्च तं शिवम्

दारुक उवाच ॥
किं ध्यायसि हि वैश्य त्वं सत्यं वद ममाग्रतः ॥
एवं सति न मृत्युस्ते मम वाक्यं च नान्यथा

सूत उवाच ॥
तेनोक्तं च न जानामि तच्छ्रुत्वा कुपितस्य वै ॥
राक्षसान्प्रेरयामास हन्यतां राक्षसा अयम्

तदुक्तास्ते तदा हंतुं नानायुधधरा गताः ॥
द्रुतं तं वैश्यशार्दूलं शंकरासक्तचेतसम्

तानागतांस्तदा दृष्ट्वा भयवित्रस्तलोचनः ॥
शिवं सस्मार सुप्रीत्या तन्नामानि जगौ मुहुः

वैश्यपतिरुवाच ॥
पाहि शंकर देवेश पाहि शंभो शिवेति च ॥
दुष्टादस्मात्त्रिलोकेश खलहन्भक्तवत्सल

सर्वस्वं च भवानद्य मम देव त्वमेव हि ॥
त्वदधीनस्त्वदीयोऽहं त्वत्प्राणस्सर्वदा प्रभो

सूत उवाच ॥
इति संप्रार्थितश्शंभुर्विवरान्निर्गतस्तदा ॥
भवनेनोत्तमेनाथ चतुर्द्वारयुतेन च

मध्यज्योतिस्स्वरूपं च शिवरूपं तदद्भुतम् ॥
परिवारसमायुक्तं दृष्ट्वा चापूजयत्स वै

पूजितश्च तदा शंभुः प्रसन्नो ह्यभवत्स्वयम् ॥
अस्त्रं पाशुपतं नाम दत्त्वा राक्षसपुंगवान्

जघान सोपकरणांस्तान्सर्वान्सगणान्द्रुतम् ॥
अरक्षच्च स्वभक्तं वै दुष्टहा स हि शंकरः

सर्वांस्तांश्च तदा हत्वा वरं प्रादाद्वनस्य च ॥
अत्यद्भुतकरश्शंभुस्स्वलीलात्तसुविग्रहः

अस्मिन्वने सदा वर्णधर्मा वै संभवंतु च ॥
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां हि तथैव च

भवत्वत्र मुनिश्रेष्ठास्तामसा न कदाचन ॥
शिवधर्मप्रवक्तारश्शिवधर्मप्रवर्तकाः

सूत उवाच ॥
एतस्मिन्समये सा वै राक्षसी दारुकाह्वया ॥
देव्याः स्तुतिं चकारासौ पार्वत्या दीनमानसा

प्रसन्ना च तदा देवी किं करोमीत्युवाच हि ॥
साप्युवाच पुनस्तत्र वंशो मे रक्ष्यतां त्वया

रक्षयिष्यामि ते वंशं सत्यं च कथ्यते मया ॥
इत्युक्त्वा च शिवेनैव विग्रहं सा चकार ह

शिवोपि कुपितां देवीं दृष्ट्वा वरवशः प्रभुः ॥
प्रत्युवाचेति सुप्रीत्या यथेच्छसि तथा कुरु

सूत् उवाच ॥
इति श्रुत्वा वचस्तस्य स्वपतेश्शंकरस्य वै ॥
सुप्रसन्ना विहस्याशु पार्वती वाक्यमब्रवीत्

पार्वत्युवाच ॥
भवदीयं वचस्तथ्यं युगांते संभविष्यति ॥
तावच्च तामसी सृष्टिर्भवत्विति मतं मम

अन्यथा प्रलयस्स्याद्वै सत्यं मे व्याहृतं शिव ॥
प्रमाणीक्रियतां नाथ त्वदीयास्मि त्वदाश्रया

इयं च दारुका देवी राक्षसी शक्तिका मम ॥
बलिष्ठा राक्षसीनां च रक्षोराज्यं प्रशास्तु च

इमा राक्षसपत्न्यस्तु प्रसविष्यंति पुत्रकान् ॥
ते सर्वे मिलिताश्चैव वने वासाय मे मताः

सूत उवाच ॥
इत्येवं वचनं श्रुत्वा पार्वत्यास्स्वस्त्रियाः प्रभुः ॥
प्रसन्नमानसो भूत्वा शंकरो वाक्यमब्रवीत्

शङ्कर उवाच ॥
इति ब्रवीषि त्वं वै चेच्छृणु मद्वचनं प्रिये ॥
स्थास्याम्यस्मिन्वने प्रीत्या भक्तानां पालनाय च

अत्र मे वर्णधर्मस्थो दर्शनं प्रीतिसंयुतम् ॥
करिष्यति च यो वै स चक्रवर्ती भविष्यति

अन्यथा कलिपर्याये सत्यस्यादौ नृपेश्वर ॥
महासेनसुतो यो वै वीरसेनेति विश्रुतः

स मे भक्त्यातिविक्रांतो दर्शनं मे करिष्यति ॥
दर्शनं मे स कृत्वैव चक्रवर्ती भविष्यति

सूत उवाच ॥ ॥
इत्येवं दंपती तौ च कृत्वा हास्यं परस्परम् ।
स्थितौ तत्र स्वयं साक्षान्महत्त्वकारकौ द्विजाः

ज्योतिर्लिंगस्वरूपो हि नाम्ना नागेश्वरश्शिवः ॥
नागेश्वरी शिवा देवी बभूव च सतां प्रियौ

ऋषय ऊचुः ॥
वीरसेनः कथं तत्र यास्यते दारुकावने ॥
कथमर्चिष्यति शिवं त्वं तद्वद महामते

सूत उवाच ॥
निषधे सुंदरे देशे क्षत्रियाणां कुले च सः ॥
महासेनसुतो वीरसेनश्चैव शिवप्रियः

पार्थिवेशार्चनं कृत्वा तपः परमदुष्करम् ॥
चकार वीरसेनो वै वर्षाणां द्वादशावधिः

ततः प्रसन्नो देवेशः प्रत्यक्षं प्राह शंकरः ॥
काष्ठस्य मत्स्यिकां कृत्वा त्रपुधातु विलेपनाम्

विधाय योगमायां च दास्यामि वीरसेनक ॥
तां गृहीत्वा प्रविश्यैतं नृभिस्सह व्रजाधुना

ततस्त्वं तत्र गत्वा च विवरे च कृते मया ॥
प्रविश्य च तदा पूजां कृत्वा नागेश्वरस्य च

ततः पाशुपतं प्राप्य हत्वा च राक्षसीमुखान् ॥
मयि दृष्टे तदा किंचिन्न्यूनं ते न भविष्यति

पार्वत्याश्च बलं चैव संपूर्णं वै भविष्यति॥
अन्ये च म्लेच्छरूपा ये भविष्यंति वने शुभाः

सूत उवाच ॥
इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र वीरसेनं हि दुःखह ॥
कृत्वा कृपां च महतीं तत्रैवांतर्द्दधे प्रभुः

इति दत्तवरस्सोऽपि शिवेन परमात्मना ॥
शक्तस्स वै तदा कर्तुं संबभूव न संशयः

एवं नागेश्वरो देव उत्पन्नो ज्योतिषां पतिः ॥
लिंगरूपस्त्रिलोकस्य सर्वकामप्रदस्सदा

एतद्यश्शृणुयान्नित्यं नागेशोद्भवमादरात् ॥
सर्वान्कामानियाद्धीमान्महापातकनाशनान्

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां नागेश्वरज्योतिर्लिंगोद्भवमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिंशोऽध्यायः