શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.1

॥ શ્રીગણેશાય નમ. ॥
અથ ચતુર્થી કોટિરુદ્રસંહિતા પ્રારભ્યતે ॥
યો ધત્તે નિજમાયયૈવ ભુવનાકારં વિકારોજ્ઝિતો
યસ્યાહુઃ કરુણાકટાક્ષવિભવૌ સ્વર્ગાપવર્ગ્ગાભિધૌ ॥
પ્રત્યગ્બોધસુખાદ્વયં હૃદિ સદા પશ્યન્તિ યં યોગિનસ્તસ્મૈ
શૈલસુતાઞ્જિતાર્દ્ધવપુષે શશ્વન્નમસ્તેજસે

કૃપાલલિતવીક્ષણં સ્મિતમનોજ્ઞવક્ત્રામ્બુજં શશાંકકલયોજ્જ્વલં શમિતઘોરતાપત્રયમ્ ॥
કરોતુ કિમપિ સ્ફુરત્પરમસૌખ્યસચ્ચિદ્વપુર્ધરાધરસુતાભુજોદ્વલયિતં મહો મંગલમ્

ઋષય ઊચુઃ ॥
સમ્યગુક્તં ત્વયા સૂત લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥
શિવાવતારમાહાત્મ્યં નાનાખ્યાનસમન્વિતમ્

પુનશ્ચ કથ્યતાં તાત શિવમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
લિંગસમ્બન્ધિ સુપ્રીત્યા ધન્યસ્ત્વં શૈવસત્તમઃ

શૃણ્વન્તસ્ત્વન્મુખામ્ભોજાન્ન તૃપ્તાસ્સ્મો વયં પ્રભો ॥
શૈવં યશોઽમૃતં રમ્યં તદેવ પુનરુચ્યતામ્।

પૃથિવ્યાં યાનિ યાનિ લિંગાનિ તીર્થેતીર્થે શુભાનિ હિ ॥
અન્યત્ર વા સ્થલે યાનિ પ્રસિદ્ધાનિ સ્થિતાનિ વૈ

તાનિ તાનિ ચ દિવ્યાનિ લિંગાનિ પરમેશિતુઃ ॥
વ્યાસશિષ્ય સમાચક્ષ્વ લોકાનાં હિતકામ્યયા

સૂત ઉવાચ ॥
સાધુપૃષ્ટમૃષિશ્રેષ્ઠ લોકાનાં હિતકામ્યયા॥
કથયામિ ભવત્સ્નેહાત્તાનિ સંક્ષેપતો દ્વિજાઃ

સર્વેષાં શિવલિંગાનાં મુને સંખ્યા ન વિદ્યતે ॥
સર્વં લિંગમયી ભૂમિઃ સર્વલિંગમયં જગત્

લિંગમયાનિ તીર્થાનિ સર્વં લિંગે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
સંખ્યા ન વિદ્યતે તેષાં તાનિ કિંચિદ્બ્રવીમ્યહમ્

યત્કિંચિદ્દૃશ્યતે દૃશ્યં વર્ણ્યતે સ્મર્યતે ચ યત્ ॥
તત્સર્વં શિવરૂપં હિ નાન્યદસ્તીતિ કિંચન

તથાપિ શ્રૂયતામ્પ્રીત્યા કથયામિ યથાશ્રુતમ્॥
લિંગાનિ ચ ઋષિશ્રેષ્ઠાઃ પૃથિવ્યાં યાનિ તાનિ હ

પાતાલે ચાપિ વર્તન્તે સ્વર્ગે ચાપિ તથા ભુવિ ॥
સર્વત્ર પૂજ્યતે શમ્ભુઃ સદેવાસુરમાનુષૈઃ

ત્રિજગચ્છમ્ભુના વ્યાપ્તં સદેવાસુરમાનુષમ્॥
અનુગ્રહાય લોકાનાં લિંગરૂપેણ સત્તમાઃ

અનુગ્રહાય લોકાનાં લિંગાનિ ચ મહેશ્વરઃ ॥
દધાતિ વિવિધાન્યત્ર તીર્થે ચાન્યસ્થલે તથા

યત્રયત્ર યદા શંભુર્ભક્ત્યા ભક્તૈશ્ચ સંસ્મૃતઃ ॥
તત્રતત્રાવતીર્યાથ કાર્યં કૃત્વા સ્થિતસ્તદા

લોકાનામુપકારાર્થં સ્વલિંગં ચાપ્યકલ્પયત્॥
તલ્લિંગં પૂજયિત્વા તુ સિદ્ધિં સમધિગચ્છતિ

પૃથિબ્યાં યાનિ લિંગાનિ તેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે ॥
તથાપિ ચ પ્રધાનાનિ કથ્યતે ચ મયા દ્વિજાઃ

પ્રધાનેષુ ચ યાનીહ મુખ્યાનિ પ્રવદામ્યહમ્॥
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે માનવઃ ક્ષણાત્

જ્યોતિર્લિંગાનિ યાનીહ મુખ્યમુખ્યાનિ સત્તમ॥
તાન્યહં કથયામ્યદ્ય શ્રુત્વા પાપં વ્યપોહતિ

સૌરાષ્ટ્રે સોમનાથં ચ શ્રીશૈલે મલ્લિકાર્જુનમ્ ॥
ઉજ્જયિન્યાં મહાકાલમોંકારે પરમેશ્વરમ્

કેદારં હિમવત્પૃષ્ઠે ડાકિન્યાં ભીમશંકરમ્॥
વારાણસ્યાં ચ વિશ્વેશં ત્ર્યમ્બકં ગૌતમીતટે

વૈદ્યનાથં ચિતાભૂમૌ નાગેશં દારુકાવને ॥
સેતુબંધે ચ રામેશં ઘુશ્મેશં ચ શિવાલયે

દ્વાદશૈતાનિ નામાનિ પ્રાતરુત્થાય યઃ પઠેત્ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સર્વસિદ્ધિફલં લભેત્

યં યં કામમપેક્ષ્યૈવ પઠિષ્યન્તિ નરોત્તમાઃ ॥
પ્રાપ્સ્યંતિ કામં તં તં હિ પરત્રેવ મુનીશ્વરાઃ

।
યે નિષ્કામતયા તાનિ પઠિષ્યન્તિ શુભાશયાઃ ॥
તેષાં ચ જનનીગર્ભે વાસો નૈવ ભવિષ્યતિ

એતેષાં પૂજનેનૈવ વર્ણાનાં દુઃખના શનમ્ ॥
ઇહ લોકે પરત્રાપિ મુક્તિર્ભવતિ નિશ્ચિતમ્

ગ્રાહ્યમેષાં ચ નૈવેદ્યં ભોજનીયં પ્રયત્નતઃ ॥
તત્કર્તુઃ સર્વ્વપાપાનિ ભસ્મસાદ્ યાન્તિ વૈ ક્ષણાત્

જ્યોતિષાં ચૈવ લિંગાનાં બહ્માદિભિરલં દ્વિજાઃ ॥
વિશેષતઃ ફલં વક્તું શક્યતે ન પરૈસ્તથા

એકં ચ પૂજિતં યેન ષણ્માસં તન્નિરન્તરમ્ ॥
તસ્ય દુઃખં ન જાયેત માતૃકુક્ષિસમુદ્ભવમ્

હીનયોનૌ યદા જાતો જ્યોતિર્લિંગં ચ પશ્યતિ ॥
તસ્ય જન્મ ભવેત્તત્ર વિમલે સત્કુલે પુનઃ

સત્કુલે જન્મ સંપ્રાપ્ય ધનાઢ્યો વેદપારગઃ ॥
શુભકર્મ તદા કૃત્વા મુક્તિં યાત્યનપાયિનીમ્

મ્લેચ્છો વાપ્યન્ત્યજો વાપિ ષણ્ઢો વાપિ મુનીશ્વરાઃ॥
દ્વિજો ભૂત્વા ભવેન્મુક્તસ્તસ્માત્તદ્દર્શનં ચરેત્

જ્યોતિષાં ચૈવ લિંગાનાં કિંચિત્પ્રોક્તં ફલં મયા ॥.
જ્યોતિષાં ચોપલિંગાનિ શ્રૂયન્તામૃષિસત્તમાઃ

સોમેશ્વરસ્ય યલ્લિંગમન્તકેશમુદાહૃતમ્ ॥
મહ્યાસ્સાગરસંયોગે તલ્લિંગમુપલિઙ્ગકમ્

મલ્લિકાર્જુનસંભૂતમુપલિંગમુદાહૃતમ્ ॥
રુદ્રેશ્વરમિતિ ખ્યાતં ભૃગુકક્ષે સુખાવહમ્

મહાકાલભવં લિંગં દુગ્ધેશમિતિ વિશ્રુતમ્॥
નર્મદાયાં પ્રસિદ્ધં તત્સર્વપાપહરં સ્મૃતમ્ ॥

ૐકારજં ચ યલ્લિંગં કર્દમેશમિતિ શ્રુતમ્ ॥
પ્રસિદ્ધં બિન્દુસરસિ સર્વકામફલપ્રદમ્

કેદારેશ્વરસંજાતં ભૂતેશં યમુના તટે ॥
મહાપાપહરં પ્રોક્તં પશ્યતામર્ચતાન્તથા

ભીમશંકરસંભૂતં ભીમેશ્વરમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
સહ્યાચલે પ્રસિદ્ધં તન્મહાબલવિવર્દ્ધનમ્

નાગેશ્વરસમુદ્ભૂતં ભૂતેશ્વરમુદાહૃતમ્॥
મલ્લિકાસરસ્વતીતીરે દર્શનાત્પાપહારકમ્

રામેશ્વરાચ્ચ યજ્જાતં ગુપ્તેશ્વરમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
ઘુશ્મેશાચ્ચૈવ યજ્જાતં વ્યાઘ્રેશ્વરમિતિ સ્મૃતમ્

જ્યોતિર્લિંગોપલિંગાનિ પ્રોક્તાનીહ મયા દ્વિજાઃ॥
દર્શનાત્પાપહારીણિ સર્વકામપ્રદાનિ ચ

એતાનિ સુપ્રધાનાનિ મુખ્યતાં હિ ગતાનિ ચ ॥
અન્યાનિ ચાપિ મુખ્યાનિ શ્રૂયતામૃષિસત્તમા।

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં જ્યોતિર્લિગતદુપલિંગ માહાત્મ્યવર્ણનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ