શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4

અથ ચતુર્થોં કોટિરુદ્રસંહિતા

૧ શિવલિંગમહાત્મ્યવર્ણને દ્વાદશજ્યોતિર્લિંગ વર્ણનમ્ ।
૨ કાશીસ્થલલિંગાનાં નામાઽનુકીર્તનપૂર્વકતન્માહાત્મ્યકથનમ્ ।
૩. અત્રીશ્વરકથાઽનુવર્ણનેઽનાવૃષ્ટૌ સપત્નીકાત્રિતપોવર્ણનમ્ ।
૪ અનસૂયાતપસ્તુષ્ટા ગંગા તદાશ્રમે ન્યુવાસ । વરદિત્સયોપસ્થિતં શિવં પ્રતિ ભવતાઽત્રૈવ સ્થાસંવ્યમિતિ સપત્નીકાત્રિવરયાચનમ્ ।
૫ નન્દિકેશમાહાત્મ્યવર્ણને કશ્ચિદ્દ્વિજોઽર્ભકાભ્યાં પ્રિયાં સમર્પ્ય કાશીં ગતો મૃતશ્ચ તતો જ્યેષ્ઠપુત્રો મૃતમાત્રસ્થિં કાશીં નિનીષન્પ્રસ્થિતો રાત્રિમુખે કસ્યચિદ્દ્વિજસ્ય ભવને ન્યુવાસેતિ વર્ણનમ્ ।
૬ ગૃહેશપુત્રવધેન કૃષ્ણત્વમાપ્તયા ગવા સહોપનન્દિકેશં નર્મદાતટં પ્રાપ્ય તત્ર સ્નાનેન પુનઃ શુક્લાંગામવલોચ્ય વિસ્મયમાનો વ્રજન્ગંગયા બોધિત: સ્વમાત્રસ્થિ નર્મદાયાં પ્રક્ષિપ્ય દિવ્યરૂપામમ્બાં સ્વર્યાન્તીમવલોચ્ય ગૃહં નિવૃત્તઃ પુત્રઃ ।
૭ બાલવિધવામૃષિકન્યકાં તપઃપ્રવૃત્તાં સ્મરાકૃષ્ટમનસા મૂઢનામ્નાઽસુરેણ પીડ્યમાનાં રિરક્ષિષુઃ શિવ આવિર્ભૂય દૈત્યં જઘાન । સર્વે દેવા ગંગા ચ તદા તત્ર સમાગતા: પશ્ચાત્પ્રતિવર્ષં વૈશાખસિતસપ્તમ્યાં ગંગા તત્ર પ્રયાતીતિ વર્ણનમ્ ।
૮ ગોકર્ણક્ષેત્રસ્થમહાબલાખ્યશિવલિંગ માહાત્મ્યવર્ણનમ્ ॥
૯ સૌમિની દ્વિજકન્યા વ્યભિચારત્યક્તા શૂદપત્ની ભૂત્વા ગોવત્સં હત્વા જન્માન્તરે ચાણ્ડાલકન્યા ભૂત્વા ગોકર્ણે ગત્વા કેનાપિ દત્તં બિલ્વપત્રમસારતયા પ્રચિક્ષેપ દૈવાચ્છિવલિંગે તત્પાતાત્પરં પદમવાપ ।
૧૦ ગુરુશાપાદ્રાક્ષસત્વમાપ્તો મિત્રસહો રાજા મુનિ કિશોરમભક્ષયત્ । હત્યાવિકલમના ગૌતમોપદિષ્ટઃ ગોકર્ણે સ્નાત્વા મહાબલમભ્યર્ચ્ય તત્પદમવાપ ।
૧૧ ઉત્તરદિક્સ્થશિવલિઙગવર્ણને ચન્દ્રભાલપશુપતીત્યાદિવર્ણનમ્ ।
૧૨ ઋષિશાપભૂમિપતિતશિવલિંગ દહ્યમાનભુવનરક્ષણાય ઋષિપ્રાર્થનયા પાર્વત્યા સ્વયોનૌ લિંગધરણે ભુવનશાન્તિઃ હાટકેશનામ્ના તલ્લિંગપ્રસિદ્ધિશ્ચ ।
૧૩ અન્ધકદમનાઽન્ધકેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનોત્તરં બટુકોત્પત્તિકથનમ્ ।
૧૪ સપ્તવિંશતિભાર્યાસુ રોહિણ્યામેવાધિકસ્નેહાદ્દક્ષેણ ક્ષયી ભવ ઇતિ ચન્દ્રઃ શપ્તઃ વિધ્યુપપદેશતઃ ષણ્માસં પ્રભાસે શિવાર્ચનાત્પક્ષ ક્ષયિલં પક્ષં વર્ધમાનત્વઞ્ચ લેભે ‘સોમેશ્વરઽ નામ્ના તજ્જ્યોતિર્લિંગપ્રસિદ્ધિશ્ચ ।
૧૫ મલ્લિકાર્જુન દ્વિતીયજ્યોતિર્લિંગવર્ણનમ્ ।
૧૬ દૂષણદૈત્યત્રસ્તશૈવદ્વિજાર્ચનગતાદુત્પદ્ય દૈત્યં હત્વા દ્વિજપ્રાર્થનયા તત્રૈવ શિવસ્તસ્થાવિતિ મહાકાલ તૃતીજ્યોતિર્લિઙ્ગવર્ણનમ્ ।
૧૭ ચન્દ્રસેનરાજ-શ્રીકરગોપબાલક-સુખપ્રદાનાદિમહાકાલમાહાત્મ્ય વર્ણનમ્
૧૮ વિન્ધ્યકથોક્તિપૂર્વકમોંકારેશ્વર ચતુર્થજ્યોતિર્લિંગવર્ણનમ્
૧૯ ઽકેદારેશ્વરઽ પંચમજ્યોતિર્લિંગમહાત્મ્યવર્ણનમ્
૨૦ ઽભીમેશ્વરઽ ષષ્ઠજ્યોતિર્લિંગમાહાત્મ્યનિરૂપણે કુમ્ભકર્ણપુત્રભીમાઽસુરકૃતોપદ્રવવર્ણનમ્ ॥
૨૧ સ્વભક્ત કામરૂપેશ્વરમનુગૃહ્ણન્ સપરિવારં ભીમાઽસુરં ભસ્મસાચ્ચકારેતિ ‘ભીમેશ્વરઽ નામ્ના પ્રસિદ્ધિઃ ।
૨૨ ઽવિશ્વેશ્વરઽ સપ્તમજ્યોતિર્લિંગમાહાત્મ્યવર્ણને કાશ્યાં રુદ્રગમનવર્ણનમ્ ।
૨૩ શ્રીકાશીમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ ।
૨૪ ‘ત્ર્યમ્બકેશ્વરાઽષ્ટમજ્યોતિર્લિઙગમાહાત્મ્યવર્ણને ગૌતમર્ષિપ્રભાવનિરૂપણમ્।
૨૫ અનાવૃષ્ટૌ તપસ્તુષ્ટવરુણવરલબ્ધગૌતમતોયપૂર્ણગર્તલિપ્સયા ન્યર્ષયો ગણેશવરતો ગોહત્યાદોષ વ્યાજતસ્સપત્નીકં ગૌતમન્નિસ્સારયામાસુઃ । તતો ઋષીણામાજ્ઞયા ગૌતમસ્ય પાર્થિવેશ્વરાર્ચનપ્રવૃત્તિઃ ।
૨૬ શિવાઽનુગ્રહતો ગૌતમસ્ય નિષ્પાપત્વ ગંગાત્ર્યમ્બકેશ્વરયોસ્સદૈવ તત્ર સ્થિતશ્ચાવર્ણિ ॥
૨૭ ગંગાકૃતગૌતમદ્વેષ્યૃષ્યનાદરઃ કલ્પભેદેનગૌતમકૃત ઋષિષુ શાપશ્ચ।
૨૮ વૈદ્યનાથેશ્વર નવમજ્યોતિર્લિંગ માહાત્મ્યવર્ણનમ્।
૨૯ નાગેશ્વર દશમજ્યોતિર્લિંગમાહાત્મ્યવર્ણને દારુકવનરાક્ષસોપદ્રવર્ણનમ્।
૩૦ શિવાર્ચકસુપ્રિયાહ્વવૈશ્યં હન્તુમુદ્યતાન્રાક્ષસાઞ્છિવઃ પ્રત્યક્ષીભૂય પાશુપતાસ્ત્રેણ જઘાન । વીરસેન રાજ્ઞો દારુકાવનગમનમ્।
૩૧ ઽરામેશ્વરૈઽ કાદશજ્યોતિર્લિઙ્ગ વર્ણનમ્ ।
૩૨ ઽઘુશ્મેશ્વરઽ દ્વાદશજ્યોતિર્લિંગ માહાત્મ્યવર્ણને સુદેહાસુ કર્મચરિતનિરૂપણમ્ ।
૩૩ સંદહાનશિતઘુશ્યપુત્રસ્ય શિવાનુગ્રહાત્પુનર્જીવનમ્ ઽઘુશ્મેશ્વરઽ નામ્ના શિવલિંગપ્રસિદ્ધિશ્ચ ।
૩૪ દૈત્યપીડિતસુરાણાં દુઃખનિવૃત્ત્યૈ શિવમારાધ્ય તતસ્સુદર્શનચક્રં લબ્ધ્વા દૈત્યાઞ્જઘાન વિષ્ણુઃ
૩૫ શિવસહસ્રનામ વર્ણનમ્ ॥
૩૬ શિવહસ્રનામસ્તોત્ર ફલનિરૂપણમ્ ।
૩૭ દેવર્ષિનૃપશૈવત્વવર્ણનમ્ ।
૩૮ શિવરાત્રિવ્રતમહિમનિરૂપણમ્
૩૯ શિવરાત્રિવ્રતોદ્યાપનનિરૂપણમ્ ।
૪૦ વ્યાધ કથાપ્રસંગે શિવરાત્રિમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ ।
૪૧ મુક્તિનિરૂપણમ્ ॥
૪૨ શિવસગુણનિર્ગુણભેદવર્ણનમ્ । ॥
૪૩ જ્ઞાનનિરૂપણં શિવવિજ્ઞાનફલનિરૂપણઞ્ચ ।
ઇતિ ચતુર્થી કોટિરુદ્રસંહિતા