શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.9

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
સનત્કુમાર સર્વજ્ઞ ભૈરવીમપરાં કથામ્ ॥
શૃણુ પ્રીત્યા મહાદોષસંહર્ત્રીમ્ભક્તિવર્દ્ધિનીમ્

તત્સાન્નિધ્યં ભૈરવોઽપિ કાલોઽભૂત્કાલકાલનઃ ॥
સ દેવદેવવાક્યેન બિભ્રત્કાપાલિકં વ્રતમ્

કપાલપાણિર્વિશ્વાત્મા ચચાર ભુવનત્રયમ્ ॥
નાત્યાક્ષીચ્ચાપિ તં દેવં બ્રહ્મહત્યાપિ દારુણા

પ્રતિતીર્થં ભ્રમન્વાપિ વિમુક્તો બ્રહ્મહત્યયા ॥
અતઃ કામારિમહિમા સર્વોપિ હ્યવગમ્યતામ્

પ્રમથૈઃ સેવ્યમાનોઽપિ હ્યેકદા વિહરન્હરઃ ॥
કાપાલિકો યયૌ સ્વૈરી નારાયણનિકેતનમ્

અથાયાન્તં મહાકાલં ત્રિનેત્રં સર્પકુણ્ડલમ્ ॥
મહાદેવાંશસમ્ભૂતં પૂર્ણાકારં ચ ભૈરવમ્

પપાત દણ્ડવદ્ભૂમૌ તં દૃષ્ટ્વા ગરુડધ્વજઃ ॥
દેવાશ્ચ મુનયશ્ચૈવ દેવનાર્ય્યઃ સમન્તતઃ

અથ વિષ્ણુઃ પ્રણમ્યૈનં પ્રયાતઃ કમલાપતિઃ ॥
શિરસ્યઞ્જલિમાધાય તુષ્ટાવ વિવિધૈઃ સ્તવઃ

સાનન્દોઽથ હરિઃ પ્રાહ પ્રસન્નાત્મા મહામુને ॥
ક્ષીરોદમથનોદ્ભૂતાં પદ્માં પદ્માલયાં મુદા

વિષ્ણુરુવાચ ॥
પ્રિયે પશ્યાબ્જનયને ધન્યાસિ સુભગેઽનઘે ॥
ધન્યોઽહં દેવિ સુશ્રોણિ યત્પશ્યાવો જગત્પતિમ્

અયન્ધાતા વિધાતા ચ લોકાનાં પ્રભુરીશ્વરઃ ॥
અનાદિઃ શરણઃ શાન્તઃ પુરઃ ષડ્વિંશસંમિતઃ

સર્વજ્ઞઃ સર્વયોગીશસ્સર્વભૂતૈકનાયકઃ ॥
સર્વભૂતાન્તરાત્માયં સર્વેષાં સર્વદઃ સદા

યે વિનિદ્રા વિનિશ્વાસાઃ શાન્તા ધ્યાનપરાયણાઃ ॥ ।
ધિયા પશ્યંતિ હૃદયે સોયં પદ્મે સમીક્ષતામ્

યં વિદુર્વ્વેદતત્ત્વજ્ઞા યોગિનો યતમાનસાઃ ॥
અરૂપો રૂપવાન્ભૂત્વા સોઽયમાયાતિ સર્વગઃ

અહો વિચિત્રં દેવસ્ય ચેષ્ટિતમ્પરમેષ્ઠિનઃ ॥
યસ્યાખ્યાં બ્રુવતો નિત્યં ન દેહઃ સોઽપિ દેહભૃત્

તં દૃષ્ટ્વા ન પુનર્જન્મ લભ્યતે માનવૈર્ભુવિ ॥
સોયમાયાતિ ભગવાંસ્ત્ર્યમ્બકશ્શશિભૂષણઃ

પુણ્ડરીકદલાયામે ધન્યે મેઽદ્ય વિલોચને ॥
યદ્દૃશ્યતે મહાદેવો હ્યાભ્યાં લક્ષ્મિ મહેશ્વરઃ

ધિગ્ધિક્પદન્તુ દેવાનાં પરં દૃષ્ટ્વા ન શંકરમ્ ॥
લભ્યતે યત્ર નિર્વાણં સર્વ દુઃખાન્તકૃત્તુ યત્

દેવત્વાદશુભં કિઞ્ચિદ્દેવલોકે ન વિદ્યતે ॥
દૃષ્ટ્વાપિ સર્વે દેવેશં યન્મુક્તિન્ન લભામહે

એવમુક્ત્વા હૃષીકેશસ્સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥
પ્રણિપત્ય મહાદેવમિદમાહ વૃષધ્વજમ્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
કિમિદન્દેવદેવેન સર્વજ્ઞેન ત્વયા વિભો ॥
ક્રિયતે જગતાં ધાત્રા સર્વપાપહરાવ્યય

ક્રીડેયન્તવ દેવેશ ત્રિલોચન મહામતે ॥
કિઙ્કારણં વિરૂપાક્ષ ચેષ્ટિતન્તે સ્મરાર્દન

કિમર્થં ભગવઞ્છમ્ભો ભિક્ષાઞ્ચરસિ શક્તિપ ॥
સંશયો મે જગન્નાથ એષ ત્રૈલોક્યરાજ્યદ

॥ નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એવમુક્તસ્તતઃ શમ્ભુર્વિષ્ણુના ભૈરવો હરઃ ॥
પ્રત્યુવાચાદ્ભુતોતિસ્સ વિષ્ણું હિ વિહસન્પ્રભુઃ

॥ ભૈરવ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મણસ્તુ શિરશ્છિન્નમંગુલ્યાગ્રનખેન હ ॥
તદઘમ્પ્રતિહન્તું હિ ચરામ્યેતદ્વ્રતં શુભમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એવમુક્તો મહેશેન ભૈરવેણ રમાપતિઃ ॥
સ્મૃત્વા કિંચિન્નતશિરાઃ પુનરેવમજિજ્ઞપત્

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥
યથેચ્છસિ તથા ક્રીડ સર્વવિઘ્નોપનોદક ॥
માયયા માં મહાદેવ નાચ્છાદયિતુમર્હસિ

નાભીકમલકોશાત્તુ કોટિશઃ કમલાસનાઃ॥
કલ્પે કલ્પે પુરા હ્યાન્સત્યં યોગબલાદ્વિભો

ત્યજ માયામિમાન્દેવ દુસ્તરામકૃતાત્મભિઃ ॥
બ્રહ્માદયો મહાદેવ માયયા તવ મોહિતાઃ

યથાવદનુગચ્છામિ ચેષ્ટિતન્તે શિવાપતે ॥
તવૈવાનુગ્રહાચ્છમ્ભો સર્વેશ્વર સતાંગતે

સંહારકાલે સંપ્રાપ્તે સદેવાન્નિખિલાન્મુનીન્ ॥
લોકાન્વર્ણાશ્રમવતો હરિષ્યસિ યદા હર

તદા કૃતે મહાદેવ પાપં બ્રહ્મવધાદિકમ્॥
પારતન્ત્ર્યં ન તે શમ્ભો સ્વૈરં ક્રીડત્યતો ભવાન્

અર્ઘીવ બ્રહ્મણો હ્યસ્થ્નાં સ્રક્કણ્ઠે તવ ભાસતે॥
તથાદ્યનુગતા શમ્ભો બ્રહ્મહત્યા તવાનઘ

કૃત્વાપિ સુમહત્પાપં યસ્ત્વાં સ્મરતિ માનવઃ ॥
આધારં જગતામીશ તસ્ય પાપં વિલીયતે

યથા તમો ન તિષ્ઠેત સન્નિધાવંશુમાલિનઃ ॥
તથૈવ તવ યો ભક્તઃ પાપન્તસ્ય વ્રજેત્ક્ષયમ્

યશ્ચિન્તયતિ પુણ્યાત્મા તવ પાદામ્બુજદ્વયમ્॥
બ્રહ્મહત્યાકૃતમપિ પાપન્તસ્ય વ્રજેત્ક્ષયમ્

તવ નામાનુરક્તા વાગ્યસ્ય પુંસો જગત્પતે ॥
અપ્યદ્રિકૂટતુલિતં નૈનસ્તમનુબાધતે

પરમાત્મન્પરન્ધામ સ્વેચ્છાભિધૃતવિગ્રહ ॥
કુતૂહલં તવેશેદં કૃપણાધીનતેશ્વર

અદ્ય ધન્યોઽસ્મિ દેવેશ યત્ર પશ્યંતિ યોગિનઃ ॥
પશ્યામિ તં જગન્મૂર્ત્તિ પરમેશ્વરમવ્યયમ્

અદ્ય મે પરમો લાભસ્ત્વદ્ય મે મંગલં પરમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વામૃત તૃપ્તસ્ય તૃણં સ્વર્ગાપવર્ગકમ્

ઇત્થં વદતિ ગોવિંદે વિમલા પદ્મયા તયા॥
મનોરથવતી નામ ભિક્ષા પાત્રે સમર્પિતા

ભિક્ષાટનાય દેવોઽપિ નિરગાત્પરયા મુદા॥
અન્યત્રાપિ મહાદેવો ભૈરવશ્ચાત્તવિગ્રહઃ

દૃષ્ટ્વાનુયાયિનીં તાન્તુ સમાહૂય જનાર્દનઃ ॥
સંપ્રાર્થયદ્બ્રહ્મહત્યાં વિમુંચ ત્વં ત્રિશૂલિનમ્

॥ બ્રહ્મહત્યોવાચ ॥
અનેનાપિ મિષેણાહં સંસેવ્યામું વૃષધ્વજમ્ ॥
આત્માનમ્પાવયિષ્યામિ ત્વપુનર્ભવદર્શનમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
સા તત્યાજ ન તત્પાર્શ્વં વ્યાહૃતાપિ મુરારિણા ॥
તમૂચેઽથ હરિં શંભુઃ સ્મેરાસ્યો ભૈરવો વચઃ

ભૈરવ ઉવાચ ॥
ત્વદ્વાક્પીયૂષપાનેન તૃપ્તોઽસ્મિ બહુમાનદ ॥
સ્વભાવોઽયં હિ સાધૂનાં યત્ત્વં વદસિ માપતે

વરં વૃણીષ્વ ગોવિંદ વરદોઽસ્મિ તવાનઘ ॥
અગ્રણીર્મમ ભક્તાનાં ત્વં હરે નિર્વિકારવાન્

નો માદ્યન્તિ તથા ભૈક્ષ્યૈર્ભિક્ષવોઽપ્યતિસંસ્કૃતૈઃ॥
યથા માનસુધાપાનૈર્નનુ ભિક્ષાટનજ્વરાઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ શંભો ભૈરવસ્ય પરાત્મનઃ ॥
સુપ્રસન્નતરો ભૂત્વા સમવોચન્મહેશ્વરમ્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
એષ એવ વરઃ શ્લાઘ્યો યદહં દેક્તાધિપમ્ ॥
પશ્યામિ ત્વાન્દેવદેવ મનોવાણી પથાતિગમ્

અદભ્રેયં સુધાદૃષ્ટિરનયા મે મહોત્સવઃ ॥
અયત્ત્નનિધિલાભોયં વીક્ષણં હર તે સતામ્

અવિયોગોઽસ્તુ મે દેવ ત્વદંઘ્રિયુગલેન વૈ ॥
એષ એવ વરઃ શંભો નાન્યં કશ્ચિદ્ વૃણે વરમ્

શ્રીભૈરવી ઉવાચ ॥
એવમ્ભવતુ તે તાત યત્ત્વયોક્તં મહામતે ॥
સર્વેષામપિ દેવાનાં વરદસ્ત્વં ભવિષ્યસિ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
અનુગૃહ્યેતિ દૈત્યારિ કેંદ્રાદ્રિભુવનેચરમ્ ॥
ભેજે વિમુક્તનગરીં નામ્ના વારાણસીં પુરીમ્

ક્ષેત્રે પ્રવિષ્ટમાત્રેઽથ ભૈરવે ભીષણાકૃતૌ ॥
હાહેત્યુક્ત્વા બ્રહ્મહત્યા પાતાલં ચાવિશત્તદા

કપાલં બ્રાહ્મણઃ સદ્યો ભૈરવસ્ય કરાંબુજાત્ ॥
પપાત ભુવિ તત્તીર્થમભૂત્કાપાલમોચનમ્

કપાલં બ્રહ્મણો રુદ્રસ્સર્વેષામેવ પશ્યતામ્ ॥
હસ્તાત્પતન્તમાલોક્ય નનર્ત પરયા મુદા

વિધેઃ કપાલં નામુંચત્કરમત્યન્તદુસ્સહમ્ ॥
પરસ્ય ભ્રમતઃ ક્વાપિ તત્કાશ્યાં ક્ષણતોઽપતત્

શૂલિનો બ્રહ્મણો હત્યા નાપૈતિ સ્મ ચ યા ક્વચિત્ ॥
સા કાશ્યાં ક્ષણતો નષ્ટા તસ્માત્સેવ્યા હિ કાશિકા

કપાલમોચનં કાશ્યાં યઃ સ્મરેત્તીર્થમુત્તમમ્॥
ઇહાન્યત્રાપિ યત્પાપં ક્ષિપ્રં તસ્ય પ્રણશ્યતિ

આગત્ય તીર્થપ્રવરે સ્નાનં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
તર્પયિત્વા પિતૄન્દેવાન્મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

કપાલમોચનં તીર્થં પુરસ્કૃત્વા તુ ભૈરવઃ ॥
તત્રૈવ તસ્થૌ ભક્તાનાં ભક્ષયન્નઘસન્તતિમ્

કૃષ્ણાષ્ટમ્યાન્તુ માર્ગસ્ય માસસ્ય પરમેશ્વરઃ ॥
આવિર્બભૂવ સલ્લીલો ભૈરવાત્મા સતામ્પ્રિયઃ

માર્ગશીર્ષાસિતાષ્ટમ્યાં કાલભૈરવસન્નિધૌ ॥
ઉપોષ્ય જાગરં કુર્વન્મહાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

અન્યત્રાપિ નરો ભક્ત્યા તદ્વ્રતં યઃ કરિષ્યતિ ॥
સ જાગરં મહાપાપૈર્મુક્તો યાસ્યતિ સદ્ગતિમ્

અનેકજન્મનિયુતૈર્યત્કૃતં જન્તુભિસ્ત્વઘમ્ ॥
તત્સર્વં વિલયં યાતિ કાલભૈરવદર્શનાત્

કાલભૈરવભક્તાનાં પાતકાનિ કરોતિ યઃ ॥
સ મૂઢો દુઃખિતો ભૂત્વા પુનર્દુર્ગતિમાપ્નુયાત્

વિશ્વેશ્વરેઽપિ યે ભક્તા નો ભક્તાઃ કાલભૈરવે ॥
તે લભન્તે મહાદુઃખં કાશ્યાં ચૈવ વિશેષતઃ

વારાણસ્યામુષિત્વા યો ભૈરવં ન ભજેન્નરઃ ॥
તસ્ય પાપાનિ વર્દ્ધન્તે શુક્લપક્ષે યથા શશી

કાલરાજં ન યઃ કાશ્યાં પ્રતિભૂતાષ્ટમીકુજમ્ ॥
ભજેત્તસ્ય ક્ષયં પુણ્યં કૃષ્ણપક્ષે યથા શશી

શ્રુત્વાખ્યાનમિદમ્પુણ્યમ્બ્રહ્મહત્યાપનોદકમ્ ॥
ભૈરવોત્પત્તિસંજ્ઞં ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

બન્ધનાગારસંસ્થોઽપિ પ્રાપ્તોઽપિ વિપદમ્પરામ્ ॥
પ્રાદુર્ભાવં ભૈરવસ્ય શ્રુત્વા મુચ્યેત સઙ્કટાત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાંશત રુદ્રસંહિતાયાં ભૈરવાવતારલીલાવર્ણનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ