शिव पुराण · अध्याय 3.9

नन्दीश्वर उवाच ॥
सनत्कुमार सर्वज्ञ भैरवीमपरां कथाम् ॥
शृणु प्रीत्या महादोषसंहर्त्रीम्भक्तिवर्द्धिनीम्

तत्सान्निध्यं भैरवोऽपि कालोऽभूत्कालकालनः ॥
स देवदेववाक्येन बिभ्रत्कापालिकं व्रतम्

कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् ॥
नात्याक्षीच्चापि तं देवं ब्रह्महत्यापि दारुणा

प्रतितीर्थं भ्रमन्वापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया ॥
अतः कामारिमहिमा सर्वोपि ह्यवगम्यताम्

प्रमथैः सेव्यमानोऽपि ह्येकदा विहरन्हरः ॥
कापालिको ययौ स्वैरी नारायणनिकेतनम्

अथायान्तं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुण्डलम् ॥
महादेवांशसम्भूतं पूर्णाकारं च भैरवम्

पपात दण्डवद्भूमौ तं दृष्ट्वा गरुडध्वजः ॥
देवाश्च मुनयश्चैव देवनार्य्यः समन्ततः

अथ विष्णुः प्रणम्यैनं प्रयातः कमलापतिः ॥
शिरस्यञ्जलिमाधाय तुष्टाव विविधैः स्तवः

सानन्दोऽथ हरिः प्राह प्रसन्नात्मा महामुने ॥
क्षीरोदमथनोद्भूतां पद्मां पद्मालयां मुदा

विष्णुरुवाच ॥
प्रिये पश्याब्जनयने धन्यासि सुभगेऽनघे ॥
धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम्

अयन्धाता विधाता च लोकानां प्रभुरीश्वरः ॥
अनादिः शरणः शान्तः पुरः षड्विंशसंमितः

सर्वज्ञः सर्वयोगीशस्सर्वभूतैकनायकः ॥
सर्वभूतान्तरात्मायं सर्वेषां सर्वदः सदा

ये विनिद्रा विनिश्वासाः शान्ता ध्यानपरायणाः ॥ ।
धिया पश्यंति हृदये सोयं पद्मे समीक्षताम्

यं विदुर्व्वेदतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः ॥
अरूपो रूपवान्भूत्वा सोऽयमायाति सर्वगः

अहो विचित्रं देवस्य चेष्टितम्परमेष्ठिनः ॥
यस्याख्यां ब्रुवतो नित्यं न देहः सोऽपि देहभृत्

तं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि ॥
सोयमायाति भगवांस्त्र्यम्बकश्शशिभूषणः

पुण्डरीकदलायामे धन्ये मेऽद्य विलोचने ॥
यद्दृश्यते महादेवो ह्याभ्यां लक्ष्मि महेश्वरः

धिग्धिक्पदन्तु देवानां परं दृष्ट्वा न शंकरम् ॥
लभ्यते यत्र निर्वाणं सर्व दुःखान्तकृत्तु यत्

देवत्वादशुभं किञ्चिद्देवलोके न विद्यते ॥
दृष्ट्वापि सर्वे देवेशं यन्मुक्तिन्न लभामहे

एवमुक्त्वा हृषीकेशस्संप्रहृष्टतनूरुहः ॥
प्रणिपत्य महादेवमिदमाह वृषध्वजम्

विष्णुरुवाच ॥
किमिदन्देवदेवेन सर्वज्ञेन त्वया विभो ॥
क्रियते जगतां धात्रा सर्वपापहराव्यय

क्रीडेयन्तव देवेश त्रिलोचन महामते ॥
किङ्कारणं विरूपाक्ष चेष्टितन्ते स्मरार्दन

किमर्थं भगवञ्छम्भो भिक्षाञ्चरसि शक्तिप ॥
संशयो मे जगन्नाथ एष त्रैलोक्यराज्यद

॥ नन्दीश्वर उवाच ॥
एवमुक्तस्ततः शम्भुर्विष्णुना भैरवो हरः ॥
प्रत्युवाचाद्भुतोतिस्स विष्णुं हि विहसन्प्रभुः

॥ भैरव उवाच ॥
ब्रह्मणस्तु शिरश्छिन्नमंगुल्याग्रनखेन ह ॥
तदघम्प्रतिहन्तुं हि चराम्येतद्व्रतं शुभम्

नन्दीश्वर उवाच ॥
एवमुक्तो महेशेन भैरवेण रमापतिः ॥
स्मृत्वा किंचिन्नतशिराः पुनरेवमजिज्ञपत्

॥ विष्णुरुवाच ॥
यथेच्छसि तथा क्रीड सर्वविघ्नोपनोदक ॥
मायया मां महादेव नाच्छादयितुमर्हसि

नाभीकमलकोशात्तु कोटिशः कमलासनाः॥
कल्पे कल्पे पुरा ह्यान्सत्यं योगबलाद्विभो

त्यज मायामिमान्देव दुस्तरामकृतात्मभिः ॥
ब्रह्मादयो महादेव मायया तव मोहिताः

यथावदनुगच्छामि चेष्टितन्ते शिवापते ॥
तवैवानुग्रहाच्छम्भो सर्वेश्वर सतांगते

संहारकाले संप्राप्ते सदेवान्निखिलान्मुनीन् ॥
लोकान्वर्णाश्रमवतो हरिष्यसि यदा हर

तदा कृते महादेव पापं ब्रह्मवधादिकम्॥
पारतन्त्र्यं न ते शम्भो स्वैरं क्रीडत्यतो भवान्

अर्घीव ब्रह्मणो ह्यस्थ्नां स्रक्कण्ठे तव भासते॥
तथाद्यनुगता शम्भो ब्रह्महत्या तवानघ

कृत्वापि सुमहत्पापं यस्त्वां स्मरति मानवः ॥
आधारं जगतामीश तस्य पापं विलीयते

यथा तमो न तिष्ठेत सन्निधावंशुमालिनः ॥
तथैव तव यो भक्तः पापन्तस्य व्रजेत्क्षयम्

यश्चिन्तयति पुण्यात्मा तव पादाम्बुजद्वयम्॥
ब्रह्महत्याकृतमपि पापन्तस्य व्रजेत्क्षयम्

तव नामानुरक्ता वाग्यस्य पुंसो जगत्पते ॥
अप्यद्रिकूटतुलितं नैनस्तमनुबाधते

परमात्मन्परन्धाम स्वेच्छाभिधृतविग्रह ॥
कुतूहलं तवेशेदं कृपणाधीनतेश्वर

अद्य धन्योऽस्मि देवेश यत्र पश्यंति योगिनः ॥
पश्यामि तं जगन्मूर्त्ति परमेश्वरमव्ययम्

अद्य मे परमो लाभस्त्वद्य मे मंगलं परम् ॥
तं दृष्ट्वामृत तृप्तस्य तृणं स्वर्गापवर्गकम्

इत्थं वदति गोविंदे विमला पद्मया तया॥
मनोरथवती नाम भिक्षा पात्रे समर्पिता

भिक्षाटनाय देवोऽपि निरगात्परया मुदा॥
अन्यत्रापि महादेवो भैरवश्चात्तविग्रहः

दृष्ट्वानुयायिनीं तान्तु समाहूय जनार्दनः ॥
संप्रार्थयद्ब्रह्महत्यां विमुंच त्वं त्रिशूलिनम्

॥ ब्रह्महत्योवाच ॥
अनेनापि मिषेणाहं संसेव्यामुं वृषध्वजम् ॥
आत्मानम्पावयिष्यामि त्वपुनर्भवदर्शनम्

नन्दीश्वर उवाच ॥
सा तत्याज न तत्पार्श्वं व्याहृतापि मुरारिणा ॥
तमूचेऽथ हरिं शंभुः स्मेरास्यो भैरवो वचः

भैरव उवाच ॥
त्वद्वाक्पीयूषपानेन तृप्तोऽस्मि बहुमानद ॥
स्वभावोऽयं हि साधूनां यत्त्वं वदसि मापते

वरं वृणीष्व गोविंद वरदोऽस्मि तवानघ ॥
अग्रणीर्मम भक्तानां त्वं हरे निर्विकारवान्

नो माद्यन्ति तथा भैक्ष्यैर्भिक्षवोऽप्यतिसंस्कृतैः॥
यथा मानसुधापानैर्ननु भिक्षाटनज्वराः

नन्दीश्वर उवाच ॥
इत्याकर्ण्य वचः शंभो भैरवस्य परात्मनः ॥
सुप्रसन्नतरो भूत्वा समवोचन्महेश्वरम्

विष्णुरुवाच ॥
एष एव वरः श्लाघ्यो यदहं देक्ताधिपम् ॥
पश्यामि त्वान्देवदेव मनोवाणी पथातिगम्

अदभ्रेयं सुधादृष्टिरनया मे महोत्सवः ॥
अयत्त्ननिधिलाभोयं वीक्षणं हर ते सताम्

अवियोगोऽस्तु मे देव त्वदंघ्रियुगलेन वै ॥
एष एव वरः शंभो नान्यं कश्चिद् वृणे वरम्

श्रीभैरवी उवाच ॥
एवम्भवतु ते तात यत्त्वयोक्तं महामते ॥
सर्वेषामपि देवानां वरदस्त्वं भविष्यसि

नन्दीश्वर उवाच ॥
अनुगृह्येति दैत्यारि केंद्राद्रिभुवनेचरम् ॥
भेजे विमुक्तनगरीं नाम्ना वाराणसीं पुरीम्

क्षेत्रे प्रविष्टमात्रेऽथ भैरवे भीषणाकृतौ ॥
हाहेत्युक्त्वा ब्रह्महत्या पातालं चाविशत्तदा

कपालं ब्राह्मणः सद्यो भैरवस्य करांबुजात् ॥
पपात भुवि तत्तीर्थमभूत्कापालमोचनम्

कपालं ब्रह्मणो रुद्रस्सर्वेषामेव पश्यताम् ॥
हस्तात्पतन्तमालोक्य ननर्त परया मुदा

विधेः कपालं नामुंचत्करमत्यन्तदुस्सहम् ॥
परस्य भ्रमतः क्वापि तत्काश्यां क्षणतोऽपतत्

शूलिनो ब्रह्मणो हत्या नापैति स्म च या क्वचित् ॥
सा काश्यां क्षणतो नष्टा तस्मात्सेव्या हि काशिका

कपालमोचनं काश्यां यः स्मरेत्तीर्थमुत्तमम्॥
इहान्यत्रापि यत्पापं क्षिप्रं तस्य प्रणश्यति

आगत्य तीर्थप्रवरे स्नानं कृत्वा विधानतः ॥
तर्पयित्वा पितॄन्देवान्मुच्यते ब्रह्महत्यया

कपालमोचनं तीर्थं पुरस्कृत्वा तु भैरवः ॥
तत्रैव तस्थौ भक्तानां भक्षयन्नघसन्ततिम्

कृष्णाष्टम्यान्तु मार्गस्य मासस्य परमेश्वरः ॥
आविर्बभूव सल्लीलो भैरवात्मा सताम्प्रियः

मार्गशीर्षासिताष्टम्यां कालभैरवसन्निधौ ॥
उपोष्य जागरं कुर्वन्महापापैः प्रमुच्यते

अन्यत्रापि नरो भक्त्या तद्व्रतं यः करिष्यति ॥
स जागरं महापापैर्मुक्तो यास्यति सद्गतिम्

अनेकजन्मनियुतैर्यत्कृतं जन्तुभिस्त्वघम् ॥
तत्सर्वं विलयं याति कालभैरवदर्शनात्

कालभैरवभक्तानां पातकानि करोति यः ॥
स मूढो दुःखितो भूत्वा पुनर्दुर्गतिमाप्नुयात्

विश्वेश्वरेऽपि ये भक्ता नो भक्ताः कालभैरवे ॥
ते लभन्ते महादुःखं काश्यां चैव विशेषतः

वाराणस्यामुषित्वा यो भैरवं न भजेन्नरः ॥
तस्य पापानि वर्द्धन्ते शुक्लपक्षे यथा शशी

कालराजं न यः काश्यां प्रतिभूताष्टमीकुजम् ॥
भजेत्तस्य क्षयं पुण्यं कृष्णपक्षे यथा शशी

श्रुत्वाख्यानमिदम्पुण्यम्ब्रह्महत्यापनोदकम् ॥
भैरवोत्पत्तिसंज्ञं च सर्वपापैः प्रमुच्यते

बन्धनागारसंस्थोऽपि प्राप्तोऽपि विपदम्पराम् ॥
प्रादुर्भावं भैरवस्य श्रुत्वा मुच्येत सङ्कटात्

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायांशत रुद्रसंहितायां भैरवावतारलीलावर्णनं नाम नवमोऽध्यायः